Nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự Việt Nam

Nhìn chung, nội dung của các công trình nêu trên, các tác giả nghiên cứu những vấn đề mang tính lý luận cũng như thực tiễn áp dụng quy định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm [r]

iii

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Phạm vi giới hạn đề tài 4

6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát 5

7 Kết cấu luận văn 5

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT KHI KIỂM SÁT XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 6

1.1 Khái quát về nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát khi kiểm sát trong tố tụng hình sự 6

1.1.1 Khái niệm kiểm sát trong tố tụng hình sự 6

1.1.2 Khái niệm quyền hạn của VKS trong tố tụng hình sự 7

1.1.3 Khái niệm nhiệm vụ của VKS trong tố tụng hình sự 8

1.1.4 Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát khi kiểm sát trong tố tụng hình sự 9

1.2 Khái quát chung về kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 10

1.2.1 Khái niệm xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 10

1.2.2 Khái niệm kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 11

1.2.3 Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 12

1.3 Cơ sở quy định nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sở thẩm vụ án hình sự 14

1.4 Mối quan hệ giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động xét xử trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 16

1.5.1 Giai đoạn trước năm 1988 18

1.5.2 Giai đoạn 1988 đến trước năm 2003 20

1.5.3 Giai đoạn BLTTHS 2003 23

iv

CHƯƠNG 2 PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT KHI KIỂM SÁT XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ

THỰC TIỄN ÁP DỤNG 28

2.1 Pháp luật hiện hành về nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm 28

2.1.1 Phạm vi kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 29

2.1.2 Nội dung nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 31

2.1.2.1 Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử vụ án hình sự của Tòa án 32 2.1.2.3 Kiểm sát bản án, quyết định của Tòa án 41

2.1.2.4 Kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án theo thủ tục phúc thẩm 42

2.1.2.5 Kiến nghị Tòa án khắc phục vi phạm trong hoạt động tố tụng 42

2.2 Thực tiễn áp dụng nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm 43

2.2.1 Vướng mắc, bất cập quy định kiểm tra biên bản phiên tòa của kiểm sát viên 48

2.2.2 Việc gửi các văn bản tố tụng của Tòa án cho Viện kiểm sát còn vi phạm ở nhiều địa phương 50

2.2.3 Công tác kiểm sát bản án sơ thẩm vụ án hình sự phát hiện nhiều vi phạm trong việc ban hành bản án 52

2.2.3.1 Về các nội dung trong bản án 52

2.3.2.2 Về thời điểm áp dụng quy định của BLTTHS 2015 53

2.2.3.3 Về quyền kháng cáo bản án sơ thẩm 53

2.2.2.4 Về việc giao bị cáo cho địa phương giám sát, giáo dục trong trường hợp được hưởng án treo 54

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT KHI KIỂM SÁT XÉT XỬ SƠ THẨM 57

3.1 Nhu cầu nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 57

3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 60 3.2.1 Giải pháp hoàn thiện về pháp luật 60

3.2.2 Các giải pháp nghiệp vụ kiểm sát 62

v

KẾT LUẬN 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BLTTHS : Bộ luật tố tụng hình sự

VKSND : Viện kiểm sát nhân dân

vii

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Các nội dung Chương 1 đã phân tích vấn đề lý luận chung về kiểm sát hoạt động xét xử các vụ án hình sự trong giai đoạn sơ thẩm Nội dung Chương 1 đã đưa ra các khái niệm, phân tích nội hàm của nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát trong tố tụng hình sự, khái niệm kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và mối quan

hệ giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động xét xử vụ án hình sự trong giai đoạn sơ thẩm Người viết đã phân thành các giai đoạn khác nhau, qua đó cho thấy sự phát triển và hoàn thiện pháp luật qua các thời kỳ để có được văn bản pháp luật hoàn chỉnh như hiện nay điều chỉnh hoạt động kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Các nội dung Chương 2 đã phân tích pháp luật hiện hành về kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự BLTTHS 2015 cũng như Quy chế thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự được ban hành kèm theo Quyết định số 505/QĐ-VKSTC ngày 18/12/2017 của VKSND tối cao đã cụ thể hóa những chức năng, nhiệm vụ và công việc phải làm của VKS và KSV để kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của Tòa án Đây là những cơ sở pháp lý quan trọng cho ngành kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát xét xử của mình Các nội dung tại Chương 2 đã làm rõ thực trạng áp dụng, thực hiện quyền kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của VKSND Trong năm 2018, 2019 toàn ngành kiểm sát đã được những thành tựu đáng ghi nhận, đạt 100% các chỉ tiêu do Quốc hội giao trong hoạt động tư pháp Bên cạnh đó, việc thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử của ngành kiểm sát nhân dân ngày càng được hoàn thiện và nâng cao, đảm bảo kiểm sát được 100% vụ án hình sự kể từ khi nhận được tin báo, tín tố giác tội phạm đến khi vụ án kết thúc bằng bản án của Tòa án

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động xét xử sơ thẩm án hình sự của Tòa án là một trong những hoạt động

tố tụng hình sự, hoạt động này phải được thực hiện theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Về nguyên tắc, trong quá trình tiến hành tố tụng, Tòa án nói chung, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án nói riêng phải nghiêm chỉnh thực hiện quy định của pháp luật và phải chịu trách nhiệm về hành vi, quyết định của mình Tuy nhiên, trong thực tiễn thực hiện không phải lúc nào việc xét xử của Tòa án cũng luôn đảm bảo tuân thủ đúng quy định của pháp luật, bởi do trình độ năng lực, khả năng nhận thức,… của mỗi cá nhân tiến hành tố tụng có sự khác nhau Chính vì vậy mà để bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, Nhà nước đã giao cho

cơ quan thực hiện nhiệm vụ này đó là Viện kiểm sát nhân dân Viện kiểm sát nhân dân thực hiện nhiệm vụ này bằng chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp được quy định bởi Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Bộ luật tố tụng hình sự quy định

Trong tố tụng hình sự, kiểm sát việc xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là một trong những công tác thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân được quy định tại Điều 4 và khoản 2 Điều 6 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, là trách nhiệm của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự và là một trong những nguyên tắc cơ bản được quy định bởi Điều 20 Bộ luật tố tụng hình sự năm

2015 Khi thực hiện công tác kiểm sát việc xét xử vụ án hình sự nói chung, Viện kiểm sát có nhiều nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại Điều 267 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015

Chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân nói chung, công tác kiểm sát việc xét xử sơ thẩm vụ án hình sự nói riêng của Viện kiểm sát đã được pháp luật Việt Nam quy định qua nhiều giai đoạn phát triển của đất nước Về phương diện pháp luật quy định tương đối rõ ràng và thống nhất từng nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử hình sự Tuy nhiên, thực tiễn thực hiện ở từng địa phương vẫn có sự không đồng nhất nhau, có nhiều trường hợp việc xét xử của Tòa án vi phạm hoặc cơ quan, tổ chức có liên quan vi phạm, nhưng Viện kiểm sát không phát hiện hoặc tuy có phát hiện nhưng lại không thực hiện việc kháng nghị hoặc kiến nghị,… từ đó ảnh hưởng đến việc không bảo đảm pháp luật được chấp hành

2

nghiêm chỉnh và thống nhất Vậy pháp luật quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử như thế nào ? Có những vướng mắc hay khó khăn gì trong thực tiễn thực hiện ? Đảng, Nhà nước Việt Nam và ngành Kiểm sát đã có đề ra những giải pháp gì để nâng cao hiệu quả thực hiện công tác kiểm sát việc xét xử vụ án hình

sự hay không ? Đây là lý do tác giả quyết định chọn đề tài “Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo Luật tố tụng Hình

sự Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu và viết luận văn thạc sĩ luật học

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu chung: Nghiên cứu những vấn đề mang tính khái quát chung về công

tác kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự của Viện kiểm sát nhân dân; nghiên cứu và phân tích cụ thể từng nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự; tìm hiểu và đánh giá thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự, từ đó tác giả đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác này của Viện kiểm sát nhân dân

- Mục tiêu cụ thể: Các mục tiêu cụ thể tác giả thực hiện việc nghiên cứu và xây

dựng nội dung luận văn bao gồm:

Xác định khái niệm, làm rõ vai trò, ý nghĩa và đối tượng của công tác kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự; xác định rõ các chủ thể trong cơ quan Viện kiểm sát nhân dân thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự

Phân tích cụ thể từng nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét

xử sơ thẩm hình sự theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành; nêu rõ kết quả thực tiễn thực hiện đối với nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, nhiệm vụ kiểm sát bản án, quyết định, văn bản tố tụng khác của Tòa án và thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị của Viện kiểm sát Trên cơ sở kết quả thực tiễn, tác giả đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Sau khi tìm hiểu và nghiên cứu, tác giả thấy có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học với nội dung có liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử vụ án hình sự Trong phạm vi bài viết này, tác giả chỉ nêu một số công

3

trình nghiên cứu khoa học có liên quan được viết trong thời gian từ năm 2011 trở lại đây như sau:

- Luận văn thạc sĩ luật học năm 2011 của tác giả Mai Văn Thùy về “Chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự”

- Luận văn thạc sĩ luật học năm 2012 của tác giả Lê Thắng về “Vị trí, vai trò và chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự”

- Luận văn thạc sĩ luật học năm 2012 của tác giả Nguyễn Thùy Linh về “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về kiểm sát xét xử vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân”

- Luận văn thạc sĩ luật học năm 2012 của tác giả Nguyễn Thị Tuyết Nhung về

“Chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại Hải Phòng – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”

- Luận văn thạc sĩ luật học năm 2015 của tác giả Nguyễn Tuấn Anh về “Kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hòa Bình)”

Ngoài ra, bên cạnh các công trình nghiên cứu nêu trên thì cũng có nhiều công trình nghiên cứu đối với chức năng của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự của Tòa án song song với chức năng kiểm sát xét xử đó là chức năng thực hành quyền công tố Một số công trình nghiên cứu về chức năng thực hành quyền công

tố của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử cũng có đề cập sơ đến chức năng kiểm sát xét xử vụ án hình sự

Nhìn chung, nội dung của các công trình nêu trên, các tác giả nghiên cứu những vấn đề mang tính lý luận cũng như thực tiễn áp dụng quy định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 trở về trước đối với

vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử vụ án hình

sự nói chung và giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự nói riêng So với các quy định mang tính tiền đề trước, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử vụ án hình sự có nhiều điểm mới hơn, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát được mở rộng thêm cần phải được nghiên cứu và phân tích Nhưng theo tác giả nhận thấy, sau khi Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 và Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 được thi hành cho đến nay thì chưa có công trình nghiên cứu khoa

4

học của tác giả nào phân tích chuyên sâu, toàn diện và đầy đủ đối với từng nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử vụ án hình sự theo quy định của hai luật này Do đó, đề tài nghiên cứu này của tác giả là đề tài có nhiều nội dung mới, tác giả đảm bảo các nội dung không sao chép của bất cứ nội dung bài viết của tác giả nào khác

4 Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu và thực hiện luận văn, trước tiên tác giả dựa trên cơ sở một số quan điểm, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước Việt Nam về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân nói chung, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân đối với công tác kiểm sát xét xử vụ án hình sự nói riêng

Trong từ nội dung của luận văn, tác giả vận dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp phân tích và bình luận được sử dụng xuyên suốt trong luận văn; phương pháp lịch sử và so sánh được sử dụng đối với nội dung đề mục pháp luật Việt Nam qua từng thời kỳ quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự tại Chương 1; phương pháp tổng hợp và chứng minh được sử dụng đối với nội dung đề mục về giải pháp tại Chương 2

5 Phạm vi giới hạn đề tài

- Phạm vi nội dung: Đề tài giới hạn phạm vi nội dung về những vấn đề chung

công tác kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự và các nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam; thực tiễn Viện kiểm sát thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn này

- Phạm vi không gian: Tác giả nghiên cứu và đánh giá thực tiễn thực hiện

nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự ở một vài địa phương của nước Việt Nam

- Phạm vi thời gian: Các vấn đề trọng tâm của đề tài giới hạn trong phạm vi từ

ngày Bộ luật tố tụng hình sự 2015 có hiệu lự thi hành đến nay Tuy vậy, đối với nội dung nghiên cứu về pháp luật Việt Nam qua từng thời kỳ quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự thì phạm vi thời gian, tác giả có đề cập sơ lược một số văn bản quy phạm pháp luật giai đoạn trước khi ban hành

Bộ luật tố tụng hình sự 2015

5

6 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát

- Đối tượng nghiên cứu: Tác giả nghiên cứu viết luận văn chủ yếu dựa vào quy

định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử hình sự Bên cạnh

đó, tác giả cũng có nghiên cứu một số văn bản liên tịch hướng dẫn thi hành Bộ luật tố tụng hình sự và quy chế nghiệp vụ của ngành Kiểm sát nhân dân đối với nhiệm vụ, quyền hạn nêu trên; nghiên cứu một số bài viết về kiểm sát xét xử hình sự của Viện kiểm sát được nêu ở một số bài báo, tài chí và được đăng trên trang mạng Internet

- Đối tượng khảo sát: Hiện tác giả đang làm việc tại Viện kiểm sát nhân dân

nên có điều kiện trực tiếp trao đổi công tác nghiệp vụ kiểm sát xét xử hình sự nói chung, kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự nói riêng, là một trong những điều kiện góp phần vào việc xây dựng nội dung đối với thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự cũng như các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả của công tác này

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn bao gồm ba chương sau đây:

Chương 1: Nhận thức chung về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm

Chương 2: Pháp luật hiện hành về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sở thẩm và thực tiễn áp dụng

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi kiểm sát xét xử sơ thẩm