Th ực hiện làm kháng sinh đồ và so sánh sự kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng, ao nuôi cá lóc công nghiệp và trên sông tại Trà vinh... Đặc tính ph[r]
Trang 1từ ao nuôi tôm thẻ chân trắng công nghiệp tại tỉnh Trà Vinh” do sinh viên “Dư Minh Hi ệp” thực hiện đã được hội đồng chấm Đồ án tốt nghiệp (Theo quyết định
s ố 129/QĐ-ĐHTV ngày 5 tháng 1 năm 2018) thông qua ngày 6 tháng 8 năm 2018
Giảng viên hướng dẫn
ThS Tr ần Thị Hông Tơ
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Qua chặng đường 4 năm theo học ngành Nuôi trồng thủy sản của Trường Đại học Trà Vinh em nhận được sự hướng dẫn, truyền dạy, chia sẻ những kiến thức, kinh nghiệm của Thầy Cô Trường Đại học Trà Vinh và hơn hết là thầy cô Bộ môn thủy sản đã giúp em có được những kiến thức quý báu và phát triển tư duy, kinh nghiệm sống cho bản thân
Để có thể hoàn thành chương trình học tập và vận dụng những kiến thức vào thực tế công việc trong suốt quá trình học em đã rất may mắn nhận được sự chỉ dạy
t ận tình của Ths Trần Thị Hồng Tơ và sự động viên, giúp đỡ, định hướng của Th.S Nguy ễn Thị Hồng Nhi Những kiến thức, kinh nghiệm quý báu này chính là một hành trang v ững chắc bên em suốt chặng đường dài trong cuộc sống, là cơ sở để em
m ở mang kiến thức và là nền tảng kỹ năng giúp em hoàn thành tốt công việc tương lai Bên c ạnh đó, em luôn nhận được sự ủng hộ, hỗ trợ của Cha Mẹ sinh thành, đây
là nguồn động lực, nguồn năng lượng mạnh mẽ giúp em vượt qua những khó khăn,
th ử thách trong suốt quá trình học tập
Sau hơn 4 tháng thực tập và hoàn thành đồ án tốt nghiệp, ngoài sự cố gắng và
nổ lực của bản thân, em còn nhận được sự giúp đỡ của Thầy, Cô Trường Đại học Trà Vinh, Khoa Nông nghiệp – Thủy sản, Bộ môn Thủy sản nói chung và Ths Trần Thị Hồng Tơ, Th.S Nguyễn Thị Hồng Nhi nói riêng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, giải đáp những vấn đề khó khăn trong suốt quá trình học tập giúp em hoàn thành đồ
án tốt nghiệp
Em xin chân thành c ảm ơn Cha Mẹ sinh thành, Ths Trần Thị Hồng Tơ, Th.S Nguy ễn Thị Hồng Nhi Em xin cảm ơn Thầy Cô Bộ môn Thủy sản, Khoa Nông nghi ệp Thủy sản, Trường Đại học Trà Vinh Em xin cảm ơn tập thể lớp DA14TS đã quan tâm giúp đỡ em trong suốt thời gian học tập tại trường
Vì thời gian thực hiện đồ án tốt nghiệp ngắn nhưng nguồn kiến thức là vô hạn
và kiến thức, kinh nghiệm của bản thân còn hạn chế nên đồ án không tránh khỏi những phần thiếu sót, sơ hở Kính mong Thầy Cô hướng dẫn, góp ý thêm để đồ án được hoàn thiện hơn
Em xin chân thành c ảm ơn!
Trà Vinh, ngày tháng năm 2018
Sinh viên th ực hiện
Dƣ Minh Hiệp
Trang 3LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là đồ án nghiên cứu của tôi, có sự hướng dẫn, hỗ trợ từ giảng viên hướng dẫn là Ths Trần Thị Hồng Tơ Các nội dung trong nghiên cứu và kết quả trong đồ án là trung thực và chưa từng có ai công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi trong phần tài liệu tham khảo Ngoài ra, đồ án còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu của các tác giả, cơ quan tổ chức khác, và cũng được thể hiện trong phần tài liệu tham khảo
N ếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng, cũng như kết quả đồ án của mình
Trà Vinh, ngày tháng năm 2018
Sinh viên thực hiện
Dƣ Minh Hiệp
Trang 4MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN i
LỜI CAM ĐOAN ii
DANH SÁCH HÌNH v
DANH SÁCH BẢNG vi
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1
1.1 Đặt vấn đề 1
1.2 M ục tiêu 2
1.3 Nội dung 2
CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3
2.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 3
2.1.1 Một số đặc điểm về đối tượng nghiên cứu 3
2.1.2 Tình hình kháng thuốc kháng sinh trong NTTS trên Thế Giới 6
2.1.3 Tình hình kháng thuốc kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản tại Việt Nam 7
2.2 Tình hình sử dụng thuốc trong nuôi trồng thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long 9
2.3 Một số loại thuốc thường sử dụng trong nuôi trồng thủy sản 10
2.4 Những nhóm thuốc kháng sinh đã được sử dụng phổ biến trong nuôi trồng thủy sản 11
2.5 Tình hình nghiên cứu bệnh do vi khuẩn Vibrio spp trên thủy sản 14
CHƯƠNG 3: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19
3.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 19
3.1.1 Thời gian nghiên cứu 19
3.1.2 Địa điểm nghiên cứu 19
3.2 Vật liệu nghiên cứu 19
3.2.1 Dụng cụ 19
3.2.2 Môi trường, hoá chất và vật liệu nghiên cứu 20
3.3 Phương pháp nghiên cứu 21
3.3.1 Sơ đồ nghiên cứu tổng quát 21
3.3.2 Phương pháp thu mẫu 22
3.3.3 Phương pháp nuôi cấy và phân lập vi khuẩn 23
3.3.4 Ph ương pháp định danh vi khuẩn 23
3.3.5 Phương pháp lập kháng sinh đồ 23
3.3.6 Phương pháp xử lí số liệu 24
CHƯƠNG IV KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 25
4.1 Kết quả phân lập vi khuẩn Vibrio spp trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng, ao nuôi cá lóc và trên sông 25
Trang 54.2 Sự kháng kháng sinh của vi khuẩn Vibrio spp phân lập từ mẫu nước, mẫu
bùn, mẫu tôm trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng 26
4.3 So sánh sự kháng kháng sinh của vi khuẩn Vibrio spp trong ao tôm, ao cá lóc và trên sông 29
4.3.1 So sánh sự kháng kháng sinh của vi khuẩn V parahaemolyticus trong ao tôm và trên sông 29
4.3.2 So sánh s ự kháng kháng sinh của vi khuẩn V.minicus trong ao tôm, ao cá lóc và trên sông 30
4.3.3 So sánh sự kháng thuốc của vi khuẩn V fluvialis trong ao tôm, ao cá lóc và trên sông 31
4.3.4 So sánh sự kháng kháng sinh của vi khuẩn Vibrio spp trong ao tôm, ao cá và trên sông 32
CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 34
5.1 Kết luận 34
5.2 Kiến nghị 35
TÀI LIỆU THAM KHẢO 44
Trang 6DANH SÁCH HÌNH
Hình 3 1: B ản đồ khu vực nghiên cứu 19
Hình 3 2: Sơ đồ nghiên cứu tổng quát mẫu bùn 21
Hình 3 3: Sơ đồ nghiên cứu tổng quát mẫu nước 21
Hình 3 4: Sơ đồ nghiên cứu tổng quát mẫu tôm 22
Hình 4 1: Tôm th ẻ chân trắng 25
Hình 4 2: Thu mẫu sông Long Bình 25
Hình 4 3: Vi khuẩn V fluvialis trên môi trường CV 26
Hình 4 4: Vi khuẩn V parahaemolyticus trên môi trường CV 26
Hình 4 5: Kháng sinh đồ vi khuẩn V parahaemolyticus trên môi trường MHA 27
Hình 4 6: Biểu đồ so sánh sự kháng kháng sinh của vi khuẩn V parahaemolyticus trên ao nuôi tôm thẻ chân trắng và trên sông 29
Hình 4 7: Biểu đồ so sánh sự kháng kháng sinh của vi khuẩn V minicus trong ao tôm, ao cá lóc và trên sông 30
Hình 4 8: Bi ểu đồ so sánh sự kháng kháng sinh của vi khuẩn V fluvialis trong ao tôm, ao cá lóc và trên sông 31
Hình 4 9: Bi ểu đồ sự kháng kháng sinh của vi khuẩn Vibrio spp trong ao tôm, ao cá lóc và trên sông 32
Trang 7DANH SÁCH BẢNG
B ảng 2 1 Đặc điểm sinh hoá của một số loài vi khuẩn Vibrio spp là tác nhân gây
bệnh ở động vật thuỷ sản (Buller, 2004) 4
B ảng 3 1 Danh mục các loại thuốc dùng trong kĩ thuật kháng sinh đồ 20 Bảng 4 1 Kết quả phân lập vi khuẩn Vibrio spp trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng,
ao nuôi cá lóc và trên sông 25 Bảng 4 2: Sự kháng kháng sinh của vi khuẩn Vibrio spp phân lập từ mẫu nước, bùn
và tôm trong ao nuôi tôm 26
Trang 8DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
AHPND Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease
CLSI Clinical andutic Laboratory Standards Institute
TCBS Thiosulfate-Citrate Bile-Sucrose Agar
Trang 9CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
1.1 Đặt vấn đề
Ngành Nuôi trồng thủy sản (NTTS) Việt Nam ngày càng phát triển, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của quốc gia, không chỉ mang lại nhiều ngoại tệ cho đất nước mà còn góp phần đáng kể vào sự thành công trong công tác xóa đói giảm nghèo, bảo đảm an ninh luơng thực, làm thay đổi đời sống dân cư các vùng miền núi và ven biển (Đỗ Thị Hòa và ctv, 2004) Tuy nhiên trong những năm gần đây bệnh trên các đối tượng thủy sản nuôi và ô nhiễm môi trường đang trở thành những thách thức lớn đối với ngành NTTS Thông thường, để hạn chế bệnh do vi khuẩn người nuôi thường sử dụng kháng sinh, các loại hóa chất đặc trị Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất, kháng sinh không đúng quy cách, không đúng liều lượng đã gây nên tác hại lớn như là tạo ra các dòng vi khuẩn kháng thuốc, làm suy thoái môi trường, ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe con người (Mai Văn Tài, 2004) Thực trạng cho thấy, việc sử dụng thuốc kháng sinh trong thủy sản không chỉ phổ biến ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói riêng, Việt Nam nói chung mà còn diễn ra ở nhiều nước trên thế giới Đây là vấn đề đáng quan tâm và đã được nhiều nhà khoa
học nghiên cứu (Phuong và ctv, 2005; Le và ctv, 2005; Sarter và ctv, 2006; Dung và
ctv, 2008)
Trà Vinh nằm ở phần cuối cù lao kẹp giữa sông Tiền và sông Hậu Địa hình chủ yếu là những khu đất bằng phẳng, kinh rạch chằng chịt, địa hình toàn vùng khá phức tạp có 65km giáp biển Rất thuận lợi cho nuôi trồng thủy sản với đa dạng các đối tượng như tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cua biển, cá lóc, cá tra, trong đó tôm thẻ chân trắng là đối tượng phát triển mạnh nhất, năm 2017 tôm thẻ chân trắng có 14.659 hộ thả nuôi hơn 3.621 triệu con giống trên 6.443 ha diện tích, sản lượng đạt 30.3 nghìn tấn bên cạnh đó cá lóc là đối tượng quan trọng thứ 2 với sản lượng đạt 30.06 nghìn tấn (Chi cục thống kê tỉnh Trà Vinh, 2017)
Hiện nay, chưa có nhiều nghiên cứu về sự kháng kháng sinh của vi khuẩn trong môi trường nước ở Trà Vinh, đặc biệt là trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng
Xuất phát từ những vấn đề trên đề tài “Sự kháng kháng sinh của vi khuẩn Vibrio spp được phân lập từ ao nuôi tôm thẻ chân trắng công nghiệp tại Trà vinh” được đề
Trang 101.2 M ục tiêu
Tìm hiểu sự kháng kháng sinh của vi khuẩn Vibrio spp được phân lập từ ao nuôi tôm thẻ chân trắng công nghiệp, so sánh với ao nuôi cá lóc công nghiệp và trên sông t ại Trà Vinh
1.3 Nội dung
1.3.1 N ội dung 1
Phân lập vi khuẩn từ mẫu nước, mẫu bùn và mẫu tôm trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng công nghiệp tại Trà Vinh Bên cạnh đó, phân lập vi khuẩn từ mẫu nước,
m ẫu bùn từ ao nuôi cá lóc công nghiệp và trên sông tại tỉnh Trà Vinh
1.3.2 N ội dung 2
Th ực hiện làm kháng sinh đồ và so sánh sự kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn trong ao nuôi tôm thẻ chân trắng, ao nuôi cá lóc công nghiệp và trên sông tại Trà vinh
Trang 11CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 T ổng quan về vấn đề nghiên cứu
2.1.1 Một số đặc điểm về đối tượng nghiên cứu
Đặc điểm phân loại và hình thái vi khuẩn Vibrio spp
H ệ thống phân loại (Ackermann, 1984):
Ngành Proteobacteria
Lớp Gammaproteobacteria
Họ Vibrionaceae Veron, 1965
Hình thái:
Đặc điểm chung của các loài vi khuẩn thuộc giống Vibrio: Gram âm, hình que
thẳng hoặc hơi uốn cong, kích thước 0.3-0.5 x 1.4-2.6µm; chúng không hình thành bào tử và chuyển động nhờ một tiêm mao hoặc nhiều tiêm mao mảnh
Đặc tính phân bố và nuôi cấy
Ngoài tự nhiên vi khuẩn Vibrio phân bố rất phổ biến trong môi trường nước
biển và vùng nước lợ ven biển; có thể tìm thấy chúng trong các tầng nước, vùi trong trầm tích đáy hoặc bám trên bề mặt của các sinh vật sống trong vùng nước đó
Vibrio là vi k huẩn đặc trưng cho vùng nước biển ấm, phát triển mạnh ở nhiệt độ
20-300C (Bùi Quang Tề, 2004)
Trong môi trường nuôi cấy tất cả các loài vi khuẩn thuộc giống Vibrio đều cần
muối NaCl để phát triển, nồng độ muối cho phép trong môi trường nuôi cấy thường
là 1-2%
TCBS là môi trường chọn lọc của các loài vi khuẩn Vibrio, sau 18-24h nuôi cấy hình thành khuẩn lạc với kích thước khoảng 2-5mm, có màu vàng như (Vibrio cholerae, Vibrio alginolyticus, Vibrio fluvialis) hoặc màu xanh như các loài (Vibrio parahaemolyticus, Vibrio harveyi, Vibrio vulnificus) (Health Protection Agency,
2004)
Trang 12Đặc tính sinh hóa
Các loài vi khuẩn thuộc giống Vibrio đều yếm khí tuỳ tiện, hầu hết là oxy
hoá và lên men trong môi trường O/F Glucose, không có khả năng sinh H2S và mẫn cảm với Vibriostat (0/129) (Bùi Quang Tề và ctv, 2004)
Bảng 2 1 Đặc điểm sinh hoá của một số loài vi khuẩn Vibrio spp là tác nhân
gây bệnh ở động vật thuỷ sản (Buller, 2004)
Phát triển ở nhiệt độ 40
Phát triển ở 370
Màu khuẩn lạc trên TCBS xanh xanh vàng vàng n n
Trang 13TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng việt
Bùi Kim Tùng, Bùi Kim Hoàng và Bùi Kim Tân, 2001, Thuốc kháng sinh, Sở khoa học công nghệ và môi trường tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu
Bùi Quang Tề, 2006, Bệnh học thủy sản, Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản I NXB nông nghiệp
Bùi Quang Tề, 2002, Bệnh của tôm nuôi và biện pháp phòng trị, NXB Nông Nghiệp, Hà Nội
Bùi Thị Tho, 2003, Thuốc Kháng sinh và nguyên tắc sử dụng trong chăn nuôi, Nhà xuất bản Hà Nội
Chi cục thống kê tỉnh Trà vinh, 2017, Tình hình kinh tế xã hội Trà Vinh năm 2017, http://www.thongketravinh.vn/info/tinh-ktxh/ktxh-nam-2017.aspx, truy cập ngày 20/3/2018
Đặng Thị Hoàng Oanh, Đoàn Nhật Phương, Nguyễn Thị Thu Hằng và Nguyễn
Thanh Phương, 2006, Xác định vị trí phân loại và khả năng kháng thuốc
kháng sinh của vi khuẩn Vibrio phát sáng phân lập từ hậu ấu trùng tôm sú
(Penaeus monodon), Tạp chí nghiên cứu khoa học, trường Đại học Cần Thơ, trang: 42-52
Đỗ Thị Hòa, Bùi Quang Tề, Nguyễn Hữu Dũng và Nguyễn Thị Muội, 2004, Bệnh học thủy sản, NXB Nông Nghiệp, Hà Nội
Gesamp (1997) (IMO/FAO/UNESCO – IOC/WMO/IAEA/UN/UNEP, nhóm chuyên gia về khía cạnh khoa học trong bảo vệ môi trường biển ), hướng tới việc sử dụng an toàn và hiệu quả các hóa chất trong nuôi trồng thủy sản ven biển, Rep Sud Gesamp 65, trích dẫn bởi Trần Anh Tuấn, 2014, nghiên cứu
khả năng gây bệnh hoại tử gan tụy cấp của một số loài vi khuẩn Vibrio trên
tôm nuôi nước lợ tại một số tỉnh phía Bắc, luận văn thạc sĩ, học viện nông nghiệp Việt Nam
Huỳnh Ngọc Trưởng, Trần Thị Ngọc Thanh, Nguyễn Tiến Dũng, 2015, Tình hình nhiễm và tỉ lệ kháng thuốc của Vibrio spp phân lập từ thủy sản và nước nuôi
tại Tiền Giang, Tạp chí khoa học, trường Đại học Cần Thơ
Trang 14Kiêm Liên, Nguyễn Quốc Thịnh, Nguyễn Thị Như Ngọc và Phạm Thanh Liêm,
2007, Thuốc và hoá chất trong nuôi trồng thuỷ sản, Khoa thuỷ sản, trường Đại học Cần Thơ
Lê Thị Kim Liên và Nguyễn Quốc Thịnh, 2005, Giáo trình thuốc và hóa chất trong nuôi trồng Thủy Sản, trường Đại học Cần Thơ
Lý Thị Thanh Loan (2003), Nghiên cứu một số vi khuẩn và virus gây bệnh trên tôm
sú (Penaeus monodon) nuôi thương phẩm ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, Luận
án tiến sỹ sinh học, trường Đại học Cần Thơ
Mai Văn Tài, 2004, Điều tra đánh giá hiện trạng các loại thuốc và hoá chất dùng trong nuôi trồng thuỷ sản nhằm đề xuất các giải pháp quản lý, Báo cáo đề tài khoa h ọc, Viện Nghiên Cứu Nuôi Trồng Thủy Sản 1
Nguyễn Phước Tương và Trần Diễm Quyên, 2000, Sử dụng thuốc và biệt dược thú
y, Nhà xuất bản Nông Nghiệp
Nguyễn Thị Phương Nga (2004), Phân tích tình hình phân phối và sử dụng thuốc trong thủy sản tại Sóc Trăng, Bạc Liêu, và Cà Mau, Luận văn thạc sĩ , trường Đại học Cần Thơ
Nguyễn Văn Nam và Phạm Văn Ty, 2007, Vai trò của chế phẩm sinh học trong nuôi trồng thủy sản, Thông tin khoa học công nghệ - kinh tế thủy sản, số 3/
2007, Bộ thủy sản
Từ Thanh Dung, Đặng Thị Hoàng Oanh và Trần Thị Tuyết Hoa, 2005, Giáo trình
bệnh học Thủy Sản, Khoa Thủy Sản, trường Đại học Cần Thơ
Từ Thanh Dung, Lê Kiều Xuyên, 2014, nghiên cứu sự kháng thuốc của vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus phân lập từ ao nuôi tôm, Luận văn cao học, Khoa
Thủy sản, Trường Đại học CầnThơ
Từ Thanh Dung, 2008, Bài giảng bệnh vi khuẩn trên động vật thủy sản, Khoa Thủy sản, Trường Đại học CầnThơ
Trần Thị Tuyết Hoa, Nguyễn Thị Thu Hằng, Đặng Thị Hoàng Oanh và Nguyễn Thanh Phương, 2004, Thành phần loài và khả năng gây bệnh của nhóm vi
khuẩn Vibrio phân lập từ hệ thống ương tôm càng xanh (Macrobrachium