Bài giảng Đại cương Văn hóa Việt Nam

thiên. năm TCN).[r]

Đ I C Ạ ƯƠ NG VĂN HÓA VI T NAM Ệ

v1.0015105206

1 1

BÀI 1

M C TIÊU BÀI H C Ụ Ọ

• Xác đ nh đị ược ch th c a n n văn hóa, văn hóa trong ủ ể ủ ề

các môi trường và s ti p xúc – giao l u văn hóa.ự ế ư

• S c n thi t c a vi c nghiên c u Văn hóa h c và các ự ầ ế ủ ệ ứ ọ

cách ti p c n nghiên c u văn hóa.ế ậ ứ

• Ch rõ đỉ ược b n ch t, phả ấ ương pháp và các trường phái

nghiên c u văn hóa c a Văn hóa h c.ứ ủ ọ

• Xác đ nh đ i tị ố ượng, ph m vi và phạ ương pháp nghiên

c u Đ i cứ ạ ương văn hóa Vi t Nam.ệ

• Trình bày được ý nghĩa c a vi c nghiên c u Văn hóa ủ ệ ứ

h c và Đ i cọ ạ ương văn hóa Vi t Nam.ệ

CÁC KI N TH C C N CÓ Ế Ứ Ầ

H th ng ki n th c qua các môn h c – c s đ ệ ố ế ứ ọ ơ ở ể

nghiên c u Đ i cứ ạ ương văn hoá Vi t Namệ

• Nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩa Mác Lênin;ữ ơ ả ủ ủ

• Xã h i h c;ộ ọ

• Văn hóa h c.ọ

H ƯỚ NG D N H C Ẫ Ọ

• Đ c tài li u tham kh o.ọ ệ ả

• Th o lu n v i giáo viên và các sinh viên khác v ả ậ ớ ề

nh ng v n đ ch a n m rõ.ữ ấ ề ư ắ

• Tr l i các câu h i ôn t p cu i bài.ả ờ ỏ ậ ở ố

• Tham gia nghiên c u th c t p và xây d ng bài h c ứ ự ậ ự ọ

cho b n thân.ả

C U TRÚC N I DUNG Ấ Ộ

1.1 Văn hóa và văn hóa h cọ

trường t nhiênự

1.3 Văn hóa và môi trường xã h iộ

1.4 Ti p xúc và giao l u văn hóaế ư

1.5 Đ i cạ ương văn hóa Vi t Namệ

6

1.1 VĂN HÓA VÀ VĂN HÓA H C Ọ

1.1.1 Con người - chủ 1.1.2 Con người Vi tệ

th /khách th c aể ể ủ Nam - ch th /khách thủ ể ể

văn hóa c a văn hóa Vi t Namủ ệ

1.1.3 Khái ni m văn hóaệ

và các khái ni m khácệ

1.1.1 CON NG ƯỜ I - CH TH /KHÁCH TH C A VĂN HÓA Ủ Ể Ể Ủ

Con người - ch th /khách th c a văn hóaủ ể ể ủ

S n ph m c aả ẩ ủ Đ i bi u mang giá trạ ể ịSáng t o ra văn hóa ạ

văn hóavăn hóa

M i quan hố ệCon người

1.1.1 CON NG ƯỜ I - CH TH /KHÁCH TH C A VĂN HÓA (ti p theo) Ủ Ể Ể Ủ ế

Vai trò c a con ngủ ười

1.1.2 CON NG ƯỜ I VI T NAM - CH TH /KHÁCH TH C A VĂN HÓA VI T NAM Ệ Ủ Ể Ể Ủ Ệ

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC Ệ Ệ

a Khái ni m ệ

• Văn hóa là m t h th ng h u c các giá tr v tộ ệ ố ữ ơ ị ậ

ch t và tinh th n do con ngấ ầ ười sáng t o và tíchạ

lũy qua quá trình ho t đ ng th c ti n, trong sạ ộ ự ễ ự

tương tác v i môi trớ ường t nhiên và xã h i.ự ộ

• UNESCO (2002): Văn hoá nên được đ c p đ nề ậ ế

nh m t t p h p c a nh ng đ c tr ng v tâmư ộ ậ ợ ủ ữ ặ ư ề

h n, v t ch t, tri th c và xúc c m c a m t xã h iồ ậ ấ ứ ả ủ ộ ộ

hay m t nhóm ngộ ười trong xã h i và nó ch aộ ứ

đ ng, ngoài văn h c và ngh thu t, c cáchự ọ ệ ậ ả

s ng, phố ương th c chung s ng, h th ng giá tr ,ứ ố ệ ố ị

truy n th ng và đ c tin.ề ố ứ

• Khái ni m văn hóa c a Ederico Mayor - nguyên T ng giám đ c UNESCO: “Văn hóaệ ủ ổ ố

là t ng th s ng đ ng các ho t đ ng sáng t o (c a cá nhân và các c ng đ ng)ổ ể ố ộ ạ ộ ạ ủ ộ ồtrong quá kh và hi n t i Qua các th k , ho t đ ng sáng t o y đã hình thành nênứ ệ ạ ế ỷ ạ ộ ạ ấ

h th ng các giá tr , các truy n th ng và th hi u - nh ng y u t xác đ nh đ c tínhệ ố ị ề ố ị ế ữ ế ố ị ặriêng c a m i dân t c”.ủ ỗ ộ

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC (ti p theo) Ệ Ệ ế

12

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC (ti p theo) Ệ Ệ ế

• Phân bi t các khái ni mệ ệ

Văn hóa Văn hi nế Văn v tậ Văn minh

Ch a c giá tr v tứ ả ị ậ Thiên v giá trề ị Thiên v giáề Thiên v giá trề ị

ch t l n tinh th nấ ẫ ầ tinh th nầ tr v t ch tị ậ ấ v t ch t – k thu tậ ấ ỹ ậ

Có b dày l ch sề ị ử Ch trình đ phát tri nỉ ộ ể

G n bó nhi u h n v iắ ề ơ ớ

G n bó nhi u h n v i ph ắ ề ơ ớ ươ ng Đông nông nghi p ệ

phương Tây đô thị

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC (ti p theo) Ệ Ệ ế

c K t lu n chung v văn hóa ế ậ ề

• V phề ương di n loài: Văn hoá là s n ph m đ c h u ch có loài ngệ ả ẩ ặ ữ ỉ ở ười, là cái đ ểphân bi t con ngệ ườ ới v i con v t, xã h i loài ngậ ộ ườ ới v i th gi i đ ng v t.ế ớ ộ ậ

• V phề ương di n cá nhân: Văn hoá là s c m nh b n ch t c a con ngệ ứ ạ ả ấ ủ ười, th hi nể ệtrong ho t đ ng s ng và phạ ộ ố ương th c s ng, th hi n t m vóc c a con ngứ ố ể ệ ầ ủ ười trong

th gi i t nhiên.ế ớ ự

• V phề ương di n đ i s ng: Trao truy n văn hoá là phệ ờ ố ề ương th c t n t i đ c đáo c a ứ ồ ạ ộ ủ

xã h i ngộ ười, th gi i đ ng v t t n t i b ng b n năng.ế ớ ộ ậ ồ ạ ằ ả

• V phề ương di n bi u hi n: Văn hoá bi u hi n thông qua h th ng bi u tệ ể ệ ể ệ ệ ố ể ượng đ ể

ph n ánh, trao truy n các giá tr , không ph i do di truy n.ả ề ị ả ề

• Ngh trị ưởng Pháp Edouard Herriot: “Văn hóa là cái còn l i khi ngạ ười ta đã quên

đi t t c , là cái v n thi u khi ngấ ả ẫ ế ười ta đã h c t t c ”.ọ ấ ả

• Arnold (Anh): “Văn hóa làm cho chúng ta bi t rõ tri th c và l i nói t t nh t trên th ế ứ ờ ố ấ ế

gi i, t đó mà hi u l ch s c a tinh th n nhân lo i”.ớ ừ ể ị ử ủ ầ ạ

• Mahatma ( n Đ ): N n văn hóa c a m t qu c gia n m trong trái tim và tâm h n Ấ ộ ề ủ ộ ố ằ ồ

c a nhân dân.ủ

• Albert Camus: Văn hóa là ti ng kêu c a con ngế ủ ười khi đ i di n v i s ph n.ố ệ ớ ố ậ

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC (ti p theo) Ệ Ệ ế

d Đ nh v văn hóa Vi t Nam ị ị ệ

Lo i hình văn hóa g c nông nghi pạ ố ệ

bi n ch ng.ệ ứ nguyên t cắ tr ngọ Dung h p trongợ

tình, coi tr ng c ngọ ộ ti p nh n.ế ậ

đ ng.ồ

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC (ti p theo) Ệ Ệ ế

d Đ nh v văn hóa Vi t Nam ị ị ệ

Ch th và th i gian văn hóaủ ể ờ

người, t o nênạtính th ng nh tố ấtrong s đa d ngự ạ

c a văn hóa.ủ

v1.0 015 105 206

16

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC (ti p theo) Ệ Ệ ế

Đ a lý và không gian văn hóa Vi t Namị ệ

Đ a lýị

Không gian văn hóa

Khí h u: nhi t đ i m, m a nhi u ậ ệ ớ ẩ ư ề  thu n l iậ ợcho ngh nông.ề

Đ a hình: có nhi u sông ngòi, kênh r ch ị ề ạ  n nềvăn hóa nông nghi p lúa nệ ước phát tri n.ể

V trí đ a lý: là giao đi m c a các n n văn hóa,ị ị ể ủ ềvăn minh

Không gian g c: khu v c c trú c a ngố ự ư ủ ườiBách Vi t.ệ

Được đ nh hình trên n n không gian văn hóaị ềkhu v c Đông Nam Á nên h i t đ y đ m iự ộ ụ ầ ủ ọ

đ c tr ng c a văn hóa khu v c.ặ ư ủ ự

1.1.3 KHÁI NI M VĂN HÓA VÀ CÁC KHÁI NI M KHÁC (ti p theo) Ệ Ệ ế

S hình thành các dân t c Đông Nam Áự ộ

CH NG INDONÉSIENỦ( = C Mã Lai, Đông Nam Á ti n s )ổ ề ử

( Nam Đ o)ả (= Austrosiatic, Bách Vi t)ệ

Xtiêng Ch tứ

1.2 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG T NHIÊN Ự

Môi trường c a m t khách th bao g m các v t ch t, đi uủ ộ ể ồ ậ ấ ề

ki n hoàn c nh, các đ i tệ ả ố ượng khác hay các đi u ki n nào đóề ệ

mà chúng bao quanh khách th này hay các ho t đ ng c aể ạ ộ ủkhách th di n ra trong chúng.ể ễ

Môi trường là t p h p t t c các y u t t nhiên và xã h i baoậ ợ ấ ả ế ố ự ộquanh con ngườ ải, nh hưởng t i con ngớ ười và tác đ ng đ nộ ếcác ho t đ ng s ng c a con ngạ ộ ố ủ ười nh : không khí, nư ước, độ

m, sinh v t, xã h i loài ng i và các th ch

1.2 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG T NHIÊN (ti p theo) Ự ế

Môi trường t nhiên: Bao g m t t c nh ng v t th s ng và không s ng xu t hi n m tự ồ ấ ả ữ ậ ể ố ố ấ ệ ộcách t nhiên trên trái đ t ho c m t vùng trên trái đ t Nó là môi trự ấ ặ ộ ấ ường bao g m tồ ươngtác c a t t c các v t th s ng.ủ ấ ả ậ ể ố

20

1.2 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG T NHIÊN (ti p theo) Ự ế

Môi trường Vi t Nam – Văn hóa dân t cệ ộ

Con người

Môi trường văn hóaMôi trường s ng trong đó có môi trố ường t nhiên và môiự

trường xã h i đã độ ược văn hóa hóa Chính vì v y, nghiênậ

c u môi trứ ường văn hóa không th không nghiên c u môiể ứ

trường t nhiên và môi trự ường xã h i - c s n n t ng c aộ ơ ở ề ả ủmôi trường văn hóa

1.2 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG T NHIÊN (ti p theo) Ự ế

M i quan h gi a văn hóa và môi trố ệ ữ ường

Quy đ nhị

Tác đ ng tr l iộ ở ạ

Phương th c tác đ ng qua nh n th cứ ộ ậ ứ Phương th c tác đ ng qua nh n th cứ ộ ậ ứ

duy lý/nhân quả khác tr i nghi m/tham dả ệ ựGián cách T ng th /không chia cáchổ ể

1.2 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG T NHIÊN (ti p theo) Ự ế

Vai trò c a môi trủ ường đ i v i văn hóaố ớ

1 Môi trường văn hóa b ng m i quanằ ố

h tệ ương tác con người

2 Môi trường s ng và s phát tri n.ố ự ể

3 Nôi hình thành và phát tri n nhân ể

cách cá nhân

4 Nôi hình thành l i s ng, n p s ng ố ố ế ố

c ng đ ng.ộ ồ

Xây d ng môi trự ường văn hóa cũng

đ ng th i là c i thi n và nâng caoồ ờ ả ệ

ch t lấ ượng c a môi trủ ường sinh thái

t nhiên và môi trự ường xã h i nhânộvăn V i ý nghĩa đó, xây d ng môiớ ự

trường văn hóa không tách r i v iờ ớ

vi c xây d ng nhân cách cá nhânệ ự

và l i s ng, n p s ng c a c ngố ố ế ố ủ ộ

đ ng xã h i.ồ ộ

1.3 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG XÃ H I Ộ

Môi trường xã h i b ng các quan ộ ằ

h xã h iệ ộ

Môi trường nhân t o b ng các đ i ạ ằ ố

tượng lao đ ngộ

• Trong s n xu t;ả ấ • Do con ngườ ại t o ra

• Trong phân ph i;ố • Ch u s chi ph i c a con ngị ự ố ủ ười

• Trong giao ti p.ế • Các nhà , nhà máy, thành ph …ở ố

Con người là sinh v t, nh ng là sinh v t đ c bi t,ậ ư ậ ặ ệ

do con người ch t o đế ạ ược các công c lao đ ng,ụ ộ

nh th con ngờ ế ười tác đ ng vào t nhiên m tộ ự ộcách có ý th c, làm bi n đ i t nhiên quy môứ ế ổ ự ởngày càng l n và ngày càng sâu s c Ngày nay,ớ ắ

h u nh không còn n i nào trên trái đ t khôngầ ư ơ ấ

ch u tác đ ng c a con ngị ộ ủ ười

1.3 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG XÃ H I (ti p theo) Ộ ế

a Xã h i hóa cá nhân và s nh p thân văn hóa ộ ự ậ

nh p thân văn hóa.ậ

quy nề hóa

v1.0 015 105 206

25

1.3 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG XÃ H I (ti p theo) Ộ ế

Nh p thân văn hóa ậ

Cá nhân sinh ra, trưởngthành trong môi trườngvăn hóa và tr thành đ iở ạ

di n cho văn hóa.ệ

v1.0 015 105 206

26

1.3 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG XÃ H I (ti p theo) Ộ ế

Các nguyên t c hình thành và t n t i xã h iắ ồ ạ ộ

Con ngườ ởi tr thành

Nguyên lý cùng dòng máusinh v t xã h iậ ộ

03 nguyên lý xã Nguyên lý cùng ch (quanỗ

h i (đi u ki n)ộ ề ệ h làng xóm láng gi ng)ệ ề

v1.0 015 105 206

27

1.3 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG XÃ H I (ti p theo) Ộ ế

1.3 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG XÃ H I (ti p theo) Ộ ế

• Đ c đi m môi trặ ể ường xã h i Vi t Nam:ộ ệ

 V th đ a chính tr , đ a văn hóa đ c bi t.ị ế ị ị ị ặ ệ

 L ch s ch ng xâm lị ử ố ược phương B c và m ắ ở

r ng lãnh th xu ng phộ ổ ố ương Nam

 N n văn hóa th ng nh t – đa d ng.ề ố ấ ạ

 Văn hóa nông nghi p lúa nệ ước, mang tính ch t ấ

L iạ

v1.0015105206

1.3 VĂN HÓA VÀ MÔI TR ƯỜ NG XÃ H I (ti p theo) Ộ ế

• C c u (ph ) xã h i Vi t Namơ ấ ổ ộ ệ

Đ t nấ ướcVùng (mi n, x )ề ứ

1.4 TI P XÚC, GIAO L U VĂN HÓA Ế Ư

Phương th c t n t i c a m i n n văn hoá.ứ ồ ạ ủ ọ ề

Ti p xúc và giao l uế ư X y ra khi nh ng nhóm ngả ữ ười có văn hoá

văn hoá khác nhau, ti p xúc lâu dài v i nhau.ế ớ

Gây ra s bi n đ i mô th c văn hoá c aự ế ổ ứ ủ

m t ho c c hai bên.ộ ặ ả

1.4 TI P XÚC, GIAO L U VĂN HÓA (ti p theo) Ế Ư ế

Ti p thu th đ ng ế ụ ộ

Nh ng y u t c a n n vănữ ế ố ủ ềhoá này thâm nh p vàoậ

n n văn hoá kia.ề

Giao l u, ti pư ế

xúc văn hóa

Ti p thu ch đ ng ế ủ ộ

M t s y u t c a n n vănộ ố ế ố ủ ềhoá kia được n n văn hoáềnày vay mượn đi u ch nh,ề ỉ

Y u tế ốngo iạ

sinh

1.4 TI P XÚC, GIAO L U VĂN HÓA (ti p theo) Ế Ư ế

• Khoa h c tích h p(Integral Science);ọ ợ

• Nghiên c u văn hoá nói chung;ứ

• Nghiên c u hi n tứ ệ ượng văn hoá riêng bi t.ệ

1.5 Đ I C Ạ ƯƠ NG VĂN HÓA VI T NAM Ệ

• Đ i tố ượng môn Đ i cạ ương văn hóa Vi t Namệ

Khoa h c tích h p(Integral Science);ọ ợ

M t phân h c a văn hóa h c;ộ ệ ủ ọNghiên c u hi n tứ ệ ượng văn hoá riêng bi t.ệ

Đ i tố ượng

Văn hoá Vi t Namệ

• Lý lu n v Văn hoá h c;ậ ề ọ

• L ch s văn hoá Vi t Nam;ị ử ệ

• Không gian văn hoá Vi t Nam;ệ

• Văn hoá Vi t Nam trong đi u ki n m i.ệ ề ệ ớ

1.5 Đ I C Ạ ƯƠ NG VĂN HÓA VI T NAM (ti p theo) Ệ ế

Đi u ki n t nhiên và xã h i chi ph i s hình thành văn ề ệ ự ộ ố ựhóa Vi t Nam.ệ

C s hình thành và quá trình đ nh hình b n s c văn ơ ở ị ả ắhóa truy n th ng Vi t Nam.ề ố ệ

1.5 Đ I C Ạ ƯƠ NG VĂN HÓA VI T NAM (ti p theo) Ệ ế

• Phương pháp môn Đ i cạ ương văn hóa Vi t Nam ệ

Văn hóa Vi t Namệ

Phương pháp Phương phápPhương phápduy v t bi n ch ngậ ệ ứ liên ngành xã h i h cộ ọ

1.5 Đ I C Ạ ƯƠ NG VĂN HÓA VI T NAM (ti p theo) Ệ ế

• M c đích – ý nghĩa môn Đ i cụ ạ ương văn hóa Vi t Namệ

 Phát hi n ra và phân tích tính qui lu t c a nh ng bi n đ i văn hoá - xã h i Vi t ệ ậ ủ ữ ế ổ ộ ệNam

 B o t n và phát huy các giá tr văn hóa.ả ồ ị

 Xây d ng môi trự ường văn hóa

 S d ng và phát tri n văn hóa Vi t Nam.ử ụ ể ệ

 Xây d ng con ngự ười Vi t Nam trong giai đo n cách m ng m i.ệ ạ ạ ớ

TÓM L ƯỢ C CU I BÀI Ố

Qua bài h c này, chúng ta đã nghiên c u nh ng n i dung chính sau:ọ ứ ữ ộ

• Ch th n n văn hóa;ủ ể ề

• Văn hóa trong các môi trường và s ti p xúc – giao l u văn hóa;ự ế ư

• S c n thi t c a vi c nghiên c u Văn hóa h c và các cách ự ầ ế ủ ệ ứ ọ

ti p c n nghiên c u văn hóa;ế ậ ứ

• B n ch t, phả ấ ương pháp và các trường phái nghiên c u văn hóaứ