Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học trong dạy học môn toán (1)

Tại sao phải có hoạt động trải nghiệm sáng tạo • Hứng thú, động lực, thư giãn • Môi trường thật, cảm giác thật • Hợp tác, thân thiện, dễ kết bạn, dễ chia sẻ • Cơ hội để sử dụng các hình

Tổ chức hoạt động trải nghiệm cho

học sinh tiểu học qua dạy học môn Toán

Dương Minh Thành – Vũ Thị Thu Trang

Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh

Hình thức tập huấn

• Tổ chức hoạt động theo nhóm: 8 - 10 nhóm

• Lý thuyết + làm mẫu: giảng viên

• Thực hành thiết kế hoạt động: giáo viên

• Tổ chức hoạt động mẫu: giáo viên

• Thảo luận, góp ý, cải tiến hoạt động: giảng viên + giáo viên

Nội dung

• Hoạt động trải nghiệm sáng tạo

• Một số hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Toán ở tiểu học

Tại sao phải có hoạt động trải nghiệm sáng

tạo

• Hứng thú, động lực, thư giãn

• Môi trường thật, cảm giác thật

• Hợp tác, thân thiện, dễ kết bạn, dễ chia sẻ

• Cơ hội để sử dụng các hình thức tổ chức dạy - học khác nhau: giải quyết vấn đề, làm việc

nhóm

• Dễ hiểu

• Đề cao sự tự tin, lòng tự trọng

• Phát triển thể chất và tinh thần

Tại sao phải có hoạt động trải nghiệm sáng

tạo

• Học sinh có thể áp dụng hiểu biết vào những đối tượng hoặc trường hợp cụ thể

• Qua những ví dụ thực, hiểu biết và kĩ năng

toán học của trẻ sẽ phát triển

• Giúp cho nhiều vấn đề toán học trở nên gần gũi, không quá khó hiểu hoặc trừu tượng

Hoạt động trải nghiệm trong giảng dạy môn

Toán

- Hoạt động TNST trong môn học: là những hoạt động

trong dạy và học nhằm tạo cơ hội cho học sinh quan

sát, ghi nhận, suy nghĩ, lựa chọn có cơ sở, thể hiện và trực tiếp tham gia các hoạt động (hoạt động dạy – học hoặc hoạt động thực tiễn).

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là yếu tố cơ bản để

chuyển một nội dung dạy học từ chú trọng kiến thức

(những gì học sinh được dạy và những gì học sinh cần

ghi nhớ) sang chú trọng phẩm chất, năng lực (những gì học sinh được làm, được trải nghiệm).

Ví dụ

• Vòng tròn màu vàng là một tập hợp các vật có cùng thuộc tính: màu xanh dương.

• Vòng tròn màu xanh lá cây: các hình chữ nhật nhiều màu.

• Vậy hình chữ nhật màu xanh dương bé có thể đặt vào những vị trí nào? Và vì sao?

• Kết quả: của học sinh được thể hiện như hình vẽ bên

• Hoạt động này giúp học sinh suy nghĩ và

xử lí vấn đề trong việc phân loại các nhóm đối tượng

• Có thể dùng trong hoạt động dạy hình học hoặc dạy Mỹ thuật.

- Trải nghiệm: học sinh được làm (làm lại, làm theo giáo viên, làm dưới sự hướng dẫn của giáo viên).

- Trải nghiệm sáng tạo: học sinh suy nghĩ, cân nhắc, lựa chọn và quyết định cách làm Sau đó học sinh thực hiện, thu

được kết quả sao cho đảm bảo yêu cầu của giáo viên.

Dạy học Toán bằng hoạt động trải nghiệm

Hoạt động 1: Đếm đến 10.

1) Dụng cụ chuẩn bị: que tính, hộp bút, sách, …

2) Điều kiện: Học sinh đã biết đếm đến 10

3) Yêu cầu:

- Hãy nhìn vào hộp bút, con có bao nhiêu cây bút chì? Tại

sao con biết?

- Hãy lục cặp, con có bao nhiêu quyển sách?

- Con hãy cầm 2 que tính ở tay trái và 3 que tính ở tay phải?

- Ngồi trước con có bao nhiêu bạn?

- …

 Giáo viên phải đặt yêu cầu liên tục?

Hoạt động 1: đếm đến 10

Có cách nào mà giáo viên để học sinh trải nghiệm một cách tự do hơn?

6 5

Hoạt động 1: đếm đến 10

Hoạt động ngược: giáo viên đọc số, học sinh viết

số, sau đó xếp khối vào các ô.

Nếu dùng que tính thì 2 hoạt động vừa rồi sẽ

thiết kế bài tập như thế nào? (5 phút bt nhóm)

Hoạt động 2: Hoạt động so sánh độ dài

Có thể hoạt động nhóm được không? Như thế nào?

Có thể hoạt động ngoài trời được không? Như thế nào?

Xét bài toán sau: Hãy vẽ trên giấy một tứ

giác có độ dài các cạnh lần lượt là 4 cm, 5

Hãy trình bày cách vẽ.

1)

2)

…

Nhận xét: cách nào phù hợp với HS tiểu học?

Dạy cho học sinh tiểu học cách vẽ đó như thế nào?

Hãy xem cách vẽ như sau

1) Dụng cụ: 1 sợi dây kẽm (hoặc dây đồng) và 1

cây thước đơn vị cm.

2) Hoạt động:

- Đo một đoạn kẽm dài 4 cm tính từ đầu sợi.

- Bẻ đoạn kẽm để đánh dấu.

2) Hoạt động:

- Đo tiếp một đoạn kẽm dài 5 cm tính từ chỗ

đánh dấu.

- Bẻ tiếp đoạn kẽm để đánh dấu.

- Tiếp tục cho đến khi được 4 đoạn kẽm: 4, 5, 6, 7

cm.

2) Hoạt động:

- Nối đầu sợi dây với điểm

đánh dấu cuối cùng để được tứ giác.

- Đặt tứ giác bằng dây kẽm trên giấy và vẽ theo

sợi dây kẽm  thu được tứ giác.

- Có thể đánh các đỉnh rồi dùng thước vẽ tứ

giác.

Câu hỏi: còn cách khác không?

Gợi ý: Thay sợi kẽm bằng dụng cụ khác.

- Thay dây kẽm bằng sợi dây bình thường +

đinh ghi cố định (hoặc cho học sinh giữ), như thế nào??? 5 phút làm việc nhóm.

- Thay dây kẽm bằng ống hút, như thế nào???

5 phút làm việc nhóm.

Mỗi nhóm cắt tứ giác và nộp lại.

Làm lại hoạt động với tam giác có 3 cạnh là 5cm, 7cm và 8 cm.

Mỗi nhóm nộp lại tam giác.

Nhận xét từ những tam giác nộp lại.

Nhận xét từ những tứ giác nộp lại.

Điều gì xảy ra nếu tam giác có 3 cạnh là 3 cm, 5cm

và 9 cm?

Bài toán: Làm cách nào để biết, trong các hình

sau đây, hình nào có chu vi lớn hơn?

Giải: dùng thước đo?

Bài toán: Làm cách nào để biết các hình sau đây,

hình nào có chu vi lớn hơn?

Bài toán: Trên một bản đồ lớn, làm sao đo được

đường biên giới của một quốc gia?

Giữa 2 chiếc lá, làm sao biết chiếc lá nào diện

tích lớn hơn?

Giữa 2 vật, làm sao biết vật nào nặng hơn?

Giữa hai bạn, làm sao biết bạn nào cao hơn?

MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG THEO TỪNG KHỐI LỚP

• Lớp 1 - Cộng trừ trong phạm vi 10

• Hoạt động 1:

• Hoạt động 2: Chơi thẻ

3 và 6

Lớp 2 - Học về thời gian

• Hoạt động 1: học sinh sáng tạo tư thế

trên đồng hồ

Hoạt động 2: Học sinh tự sáng tạo ra

đồng hồ

Lớp 3 – Đo độ dài

• Hoạt động 1 – Đo độ dài bằng đơn vị không

chuẩn

Hoạt động 2 – Đo độ dài bằng đơn vị

chuẩn

• Khám phá độ dài cơ thể

Hoạt động 2: Đo độ dài bằng thước thẳng, thước dây và thước cuộn

Lớp 3 – Hoạt động cân nặng

Lớp 4: Dạy học phân số

Lớp 5 – Hoạt động đo dung tích – sức chứa

Dạy học TNST trong môn Toán với

một số đồ dùng dạy học

• Học toán với tô màu

Học toán với giấy thủ công

• Học sinh có thể dùng giấy thủ công để cắt các hình hình học ( đường gấp khúc,

hình tròn…)

• So sánh phân số

• Cộng, trừ hai phân số cùng mẫu số

• Hình thành khái niệm số thập phân

Hoạt động ngoài lớp học

• Hoạt động tham quan, phát hiện

Hoạt động giả lập, tái hiện hoạt động

thực tế

• Trò chơi bán hàng

• Trò chơi bác sĩ

Hoạt động trò chơi ngoài sân trường

Dạy học Toán bằng hoạt động trải nghiệm

1) Mục tiêu dạy học:

2) Đặc điểm, điều kiện, đồ dùng dạy học:

- Đồ dùng có sẵn trong lớp: que tính, thước gỗ, giấy thủ

- Không gian học tập của học sinh được mở rộng, học

sinh có thể học tập trong lớp, ngoài sân hoặc ngoài

khuôn viên của trường.

Dạy học Toán bằng hoạt động trải nghiệm

Một số so sánh

Môn Toán Dạy học truyền thống Dạy học trải nghiệm sáng tạo

Dạy chủ yếu theo nội dung bài học Dạy chủ yếu theo chủ đề kiến thức

Giáo viên giảng giải, minh họa, trình diễn Giáo viên tổ chức, tạo cơ hội cho học sinh

hoạt động, trải nghiệm.

Học sinh hiểu, ghi chép, sau đó áp dụng vào

bài tập. Học sinh ghi nhận kết quả hoạt động, từ đó khám phá ra tri thức và rèn kĩ năng.

Học sinh làm bài tập dựa trên việc hiểu, ghi

nhớ quy tắc. Học sinh làm bài tập dựa trên việc hiểu, ghi nhớ quy tắc nhưng có thể tái diễn lại hoạt

động trải nghiệm để tìm ra kết quả.

Hoạt động ngoài trời Lĩnh vực giáo dục

năng sống Giáo dục kĩ năng

Hoạt động vui chơi Thư giãn, tinh thần,

thể chất Thoải mái, vui vẻ

Hoạt động trải

nghiệm sáng tạo Tích hợp các lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kĩ

năng.

Kết hợp các hoạt động, trạng thái

- năng lực tính toán

- năng lực tư duy toán học

- năng lực giải quyết các vấn đề toán học

- năng lực mô hình hoá toán học

- năng lực giao tiếp toán học (nói, viết và biểu diễn toán học)

- năng lực sử dụng các công cụ, phương tiện học toán (đặc biệt là công cụ công nghệ thông tin và truyền thông);

- năng lực tính toán

- năng lực tư duy toán học

- năng lực giải quyết các vấn đề toán học

- năng lực mô hình hoá toán học

- năng lực giao tiếp toán học (nói, viết và biểu diễn toán học)

- năng lực sử dụng các công cụ, phương tiện học toán (đặc biệt là công cụ công nghệ thông tin và truyền thông);

Năng lực toán học

Một số ý tưởng tích hợp trong dạy học Toán ở tiểu học

Năng lực tính toán

Một số ý tưởng tích hợp trong dạy học Toán ở tiểu học

Năng lực tư duy toán học

Một số ý tưởng tích hợp trong dạy học Toán ở tiểu học

Năng lực giao tiếp toán học

Một số ý tưởng tích hợp trong dạy học Toán ở tiểu học

- được hiểu là năng lực chuyển bài toán thực tế thành một vấn đề toán học bằng cách thiết lập và giải quyết các mô hình toán học Một ví dụ dễ hiểu cho năng lực mô hình hóa là khả năng vẽ các s.ơ đồ trong các bài toán có lời văn ở tiểu học

- Năng lực sử dụng các công cụ phương tiện học

toán: sử dụng đồ dùng học tập toán (que tính, dụng

cụ đo lường, …), bàn tính, máy tính bỏ túi, phần mềm tính toán, máy vi tính, …

- được hiểu là năng lực chuyển bài toán thực tế thành một vấn đề toán học bằng cách thiết lập và giải quyết các mô hình toán học Một ví dụ dễ hiểu cho năng lực mô hình hóa là khả năng vẽ các s.ơ đồ trong các bài toán có lời văn ở tiểu học

- Năng lực sử dụng các công cụ phương tiện học

toán: sử dụng đồ dùng học tập toán (que tính, dụng

cụ đo lường, …), bàn tính, máy tính bỏ túi, phần mềm tính toán, máy vi tính, …

Năng lực mô hình hóa toán học

Một số ý tưởng tích hợp trong dạy học Toán ở tiểu học

- là khả năng cá nhân sử dụng hiệu quả các quá trình nhận thức, hành động và thái

độ, động cơ, xúc cảm để giái quyết những tình huống toán học có vấn đề mà

ở đó không có sẵn quy trình, thủ tục, giải pháp thông thường

- là khả năng cá nhân sử dụng hiệu quả các quá trình nhận thức, hành động và thái

độ, động cơ, xúc cảm để giái quyết những tình huống toán học có vấn đề mà

ở đó không có sẵn quy trình, thủ tục, giải pháp thông thường

Năng lực giải quyết các vấn đề toán học

Một số ý tưởng tích hợp trong dạy học Toán ở tiểu học

- Phương pháp rút tỉa kinh nghiệm: dựa trên việc quan sát một loạt các sự kiện toán học, hoặc thực hành một số hoạt động thử nghiệm, dựa trên việc xem xét sự tương đồng và khác biệt những những đối tượng toán học, … để đưa ra được những kết luận hợp lí.

• Số mặt của Hình 1 là 8 Hỏi số mặt của Hình 35 là bao nhiêu?

• Số cạnh của Hình 1 là 18 Hỏi số cạnh của Hình 35 là bao

• Số mặt của Hình 1 là 8 Hỏi số mặt của Hình 35 là bao nhiêu?

• Số cạnh của Hình 1 là 18 Hỏi số cạnh của Hình 35 là bao

- Ví dụ (dựa trên phán đoán và kiểm tra, hay còn gọi là phương pháp thử sai): Hãy vẽ một đường đi đúng (hướng từ trên xuống, hướng từ trái sang phải) nối hai số 5 được in đậm sao cho thu được các phép tính đúng.

- Ví dụ (dựa trên phán đoán và kiểm tra, hay còn gọi là phương pháp thử sai): Hãy vẽ một đường đi đúng (hướng từ trên xuống, hướng từ trái sang phải) nối hai số 5 được in đậm sao cho thu được các phép tính đúng.

6 + 2 9 + 1 5

- Sử dụng mô hình giải quyết vấn đề, chẳng hạn như mô hình của Polya hoặc những mô hình tương tự.

- Sử dụng mô hình giải quyết vấn đề, chẳng hạn như mô hình của Polya hoặc những mô hình tương tự.

Phương pháp học toán

Một số ý tưởng tích hợp trong dạy học Toán ở tiểu học

Polya (1973) Leblance (1977) Krulik & Rays (1980) IPST (2011)

bài toán

2 Lên kế hoạch

giải bài toán

2 Tìm kiếm, lựa chọn cách giải bài toán

2 Lên kế hoạch giải bài

Dạy hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong

môn Toán ở đâu?

• Sân trường

Sân trường

• Hàng rào (hàng rào bao quanh, bờ tường, hàng rào phân chia): dạy về ước lượng và đo đạc khoảng cách

- Đánh dấu một khoảng cách nào đó, ví dụ 20 mét

- Sau đó yêu cầu học sinh đi bộ, đếm số bước chân (hoặc đếm số cặp bước chân) – mỗi lẫn 10 cái

- Cho học sinh đi lại nhiều lần cho đến khi số bước ổn định và tốc độ thích hợp Học sinh sẽ biết ứng với từng đó mét thì đi hết bao nhiêu bước chân

Sân trường

- Học sinh sẽ ước lượng một

khoảng cách, ví dụ 5 mét bằng

mắt hoặc bằng bước chân Sau

đó dùng thước dây kiểm tra

xem ai là người đoán được

đúng nhất

- Bài tập này dựa trên thực tế

rằng bước chân là một đơn vị

đo khoảng cách từ xưa

Sân trường

- Gạch trên các bức tường

cũng tạo cơ hội cho giáo

viên dạy học sinh ước

lượng về số lượng Bằng

cách đo diện tích một viên

gạch và nhân với số viên

gạch trên bức tường, học

sinh có thể ước lượng diện

tích toàn bộ bức tường

Sân trường

• Khoảng sân: cung cấp không gian lớn để áp dụng

những công thức tính toán, ví dụ chu vi hoặc diện

Sân trường

- Học sinh có thể chọn 2 khoảng sân và ước

lượng xem khoảng sân nào là lớn hơn, sau đó

đo đạc lại để kiểm chứng.

- Giáo viên có thể vẽ những hình không quen thuộc Sau đó học sinh được hướng dẫn đo diện tích của hình đó bằng cách chia ra thành tam giác hoặc hình chữ nhật.

Sân trường

• Sân chơi thể thao: áp dung toán học vào thể thao để thực hành về thời gian, vẽ biểu đồ, tính giá trị trung bình hoặc tỉ số phần trăm

- Dùng đồng hồ bấm giây để biết khoảng thời gian một học sinh hoàn thành một khoảng chạy

- Ai chạy nhanh nhất, chậm nhất, thời gian trung bình,

vẽ biểu đồ thời gian

- Mỗi học sinh sút 5 quả bóng, tính tỉ lệ phần trăm

thành công, vẽ biểu đồ

Sân trường

• Sân tự nhiên: cây cối, vườn tược, ao, khu vực hoang

dã cung cấp nhiều cơ hội để áp dụng toán học vào

thực tế

- Lá cây, hoa giúp xây dựng các bài tập về đếm, nhân, sắp xếp, so sánh và phép đối xứng

- Học sinh có thể đo góc giữa 2 cành cây

- Xác định cây nào có chu vi lớn nhất hoặc tán cây rộng nhất

Sân trường

- Ao hồ giúp thiết kế những bài học để tính toán những hình không có hình dạng

nhất định (?).

Sân trường

• Sinh vật:

- Côn trùng: đếm và ghi nhận số chân, có cánh hoặc không có cánh và những đặc điểm khác.

- Phân loại côn trùng.

- Vẽ côn trùng

Hoạt động học toán trên sân trường

• Vẽ trên sân

Trong lớp học Ngoài lớp học Lưu ý

Đã có các bức tường

giới hạn Cần phải thiết lập ranh giới cụ thể Cần giới hạn một không gian để kiểm soát – ví dụ

mốc là các cây Tình huống khẩn cấp, ví

dụ cháy Tình huống khẩn cấp: học sinh bị lạc hoặc mất

tích

Tổ chức cuộc gặp Bảo đảm tất cả mọi người nhận thức được Lưu ý đến xe cứu thương

Chuẩn bị vật liệu giấy Tìm kiếm vật liệu tự

nhiên Sinh vật, lá rụng, đá, đất, mưa, ,,,

Quạt, điều hòa Quần áo thích hợp Áo mưa, ủng, găng tay,

… : mua hoặc xin đồ cũ

từ phụ huynh Đánh giá và quản lý rủi

ro Đánh giá và quản lý rủi ro

Trong lớp học Ngoài lớp học Lưu ý

Nhà vệ sinh Bụi rậm (xa nguồn nước và

khu vực hoạt động) Cần xem xét địa điểm có nhà vệ sinh hay không

Người hỗ trợ: ít Người hỗ trợ: nhiều hơn Có thể nhờ thêm phụ huynh

Chia sẻ kinh nghiệm Chia sẻ kinh nghiệm bên

ngoài Cần chia sẻ một số kinh nghiệm khi ở bên ngoài

Thưởng, phạt và quản lý các

hành vi Thưởng, phạt và quản lý các hành vi Bảo đảm công bằng

Điện thoại: gần lớp học Điện thoại di động Bảo đảm phương tiện liên

lạc khẩn cấp Môi trường đóng Môi trường mở Dự tính các tình huống

Tâm lý của người lớn Tâm lý của người lớn Hoạt động ngoài trời có thể

làm người lớn không thấy

an toàn.

Thăm quan

• Quan sát hoạt động của động vật

• Quan sát hoạt động của một người

• Quan sát sự vận hành của một hệ thống, dây chuyền

• Quan sát kiến trúc

• Tìm hiểu lịch sử

• Chụp ảnh, quay phim

• …

• Tham khảo các loại bảo tàng trên mạng: nông nghiệp,

nhân học, khảo cổ, kiến trúc, thiên văn, ô tô, đồ trang sức, ngôn ngữ, y học, chiến tranh, nghệ thuật, trang phục,

khủng long, …

Trải nghiệm nghề nghiệp

• Nông dân

• Làm bánh

• Đóng vai công chức, nhà chức trách

• …

Hoạt động câu lạc bộ

• …

Hoạt động câu lạc bộ

Ví dụ: hình thức tổ chức câu lạc bộ ở Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm, Quận 1 – GV: Ngọc Hân

• Mục đích:

- Phát triển toàn diện về kĩ năng sống, văn - thể - mỹ

- Phát triển năng khiếu, trải nghiệm thực tế, làm việc theo nhóm

- Tự học, tự tin, hòa đồng

• Địa điểm: sân trường, sảnh, các phòng chức năng

• Cơ sở vật chất nổi bật: phòng Múa, phòng Khoa học, bảng Active, bàn Activ, máy chiếu phim 3D, phòng Robotics,

phòng Âm nhạc có đàn organ, guitar, đàn tranh