- Tung bóng ra xa người hoặc quá về phía trước: Nếu bóng phát thấp tay thì phải với theo tay bóng nên dễ bị hụt hoặc không điều khiển được đường bóng đi.. Nếu phát bóng cao tay thì bón[r]
Trang 1Chương 1: LỊCH SỬ VÀ TÁC DỤNG MÔN BÓNG CHUYỀN
Giới thiệu chương:
- Giới thiệu sơ lược vê lịch sử phát triển và tác dụng của môn bóng chuyền
Mục tiêu chương:
- Giới thiệu thiệu sơ lược vê lịch sử phát triển và tác dụng của môn bóng chuyền
- Trang bị cho người học kiến thức về tác dụng và tính chất của môn học
Nội dung
1.1 Lịch sử hình thành
Vào năm 1895 William Morgan, một giáo viên Thể dục ở Hội các thành viên tôn giáo (YMCA) trình diễn một trò chơi mới mang tên Mintonette Đó là trò chơi dùng ruột của quả Bóng rổ, được chuyền qua chuyền lại qua một tấm lưới căng ở độ cao 6,6 foot (1 bộ ≈ 0,3248) tại YMCA thành phố Holyoke bang Massachusete Mỹ
Với William Morgan trò chơi chuyền bóng qua lưới tương tự như Quần vợt, cái khác là ở chổ “không dùng vợt mà phải dùng tay để chuyền bóng Bóng không quá nhỏ mà phải có kích thước lớn”
Vào năm 1947 tại Paris (Pháp) Ông Paul Libaud là người đã hợp nhất các liên đoàn Bóng chuyền quốc gia thành liên đoàn Bóng chuyền quốc tế (FIVB)
FIVB nhận trọng trách phát triển môn Bóng chuyền trên toàn thế giới
Vào năm 1984 Tiến sỉ Ruben Acosta người Mehico được bầu làm chủ tịch FIVB Ông mơ ước bước vào thế kỷ 21 môn Bóng chuyền sẽ trở thành môn thể thao phổ cập nhất trên hành tinh
Hình 1.1: Logo Liên đoàn Bóng chuyền quốc tế
Trang 2Bóng chuyền là một môn thể thao tập thể được ngăn cách giữa sân, cột và lưới Chính vì có cột và lưới ngăn cách giữa hai đội cho nên nó là môn thể thao đối kháng không trực tiếp
Bóng chuyền khác với các môn thể thao khác là bóng không dừng lâu trên cơ thể
Sự tiếp xúc với bóng khác với các môn bóng đá, bóng rổ, bóng ném là khi bóng chạm vào tay phải nhanh chóng bật bóng đi (ngoại trừ khi phát bóng)
Phần lớn sự tiếp xúc với Bóng trong bóng chuyền là sự tiếp xúc trong không gian
Việc tiếp xúc bóng là điều cơ bản, sự phối hợp với đồng đội là điều sống còn, phối hợp tốt sẽ dẫn đến thắng lợi
Bóng chuyền cần sự tập trung cao độ của người chơi, sự sắp xếp cầu thủ, khả năng di chuyển hợp lý trên sân là nền tảng cho sự thắng lợi Thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ của từng cầu thủ là mấu chốt chiến thuật
1.2 Quá trình phát triển của môn Bóng chuyền
Ra đời vào năm 1895 và ngay sau đó vào năm 1896 trò chơi này được đưa ra thảo luận tại Hội nghị YMCA thành phố Springfield bang Massachusete và trình diển trước các Giám đốc Giáo dục thể chất, sau đó được đổi tên là Volleyball (trái bóng bay) mà ở Việt nam chúng ta gọi là Bóng chuyền
Trong vòng 20 năm từ khi thành lập, Bóng chuyền phát triển rất nhanh Số người chơi không quy định, không có chiến thuật, các kỹ thuật còn hạn chế chủ yếu là chuyền bóng, các điều luật còn đơn giản
Năm 1913 Bóng chuyền được đưa vào chương trình thi đấu của Đại hội thể thao vùng Viễn Đông lần thứ nhất tổ chức tại thành phố Manila Philipine
Năm 1916 Hội thể thao Đại học toàn Mỹ thừa nhận Bóng chuyền là môn thể thao
vì đã có trên 2000 người Mỹ mê say tập luyện môn thể thao này Đồng thời lúc này Luật Bóng chuyền ra đời và ban hành tại Mỹ
Năm 1922 Giải Bóng chuyền toàn Mỹ lần đầu tiên được tổ chức
Năm 1928 Liên đoàn Bóng chuyền Mỹ được thành lập
Trang 3Hình 1.2: Logo Liên đoàn Bóng chuyền Mỹ
Năm 1929 Liên đoàn Bóng chuyền Nhật bản được thành lập và môn Bóng chuyền được đưa vào thi đấu trong Đại hội thể thao Trung Mỹ và vùng biển Caribe Vào ngày 20/4/1947 tại Paris (Pháp) Đại biểu của 14 nước gồm: Bỉ, Brazin, Tiệp khắc, Ai Cập, Hunggari, Italia, Ba lan, Rumani, Mỹ… thành lập liên đoàn Bóng chuyền Quốc tế FIVB (Federation International Volleyball)
Chủ tịch liên đoàn Bóng chuyền Thế giới đầu tiên là Ông Paul Libaud người Pháp
Năm 1949 Giải vô địch Bóng chuyền đầu tiên được tổ chức tại Praha (Tiệp khắc) Năm 1957 Bóng chuyền được thừa nhận là môn thi đấu trong Thế vận Hội
Năm 1964 tại Thế vận hội lần thứ 18 ở Tokyo (Nhật Bản) lần đầu tiên chương trình thi đấu có môn Bóng chuyền
Ngày 26/7/1984 tại cuộc hội thảo ở bờ biển được tổ chức trong kỳ Thế vận hội ở Los Angeles Tiến sỉ Ruben Acosta người Mêhico được bầu làm chủ tịch
Năm 1987 FIVB tổ chức Giải Bóng chuyền bãi biển lần đầu tiên
Những nhân vật chủ chốt của FIVB:
- William Morgan (Mỹ) là người sáng lập ra trò chơi chuyền bóng qua lưới
- Paul Libaud (Pháp) là người đã hợp nhất các Liên đoàn Bóng chuyền Quốc gia thành Liên đoàn Bóng chuyền Quốc tế FIVB
- Ruben Acosta (Mehico) Chủ tịch FIVB người mơ ước khi bước vào thế kỷ 21 môn Bóng chuyền sẽ trở thành môn thể thao phổ cập nhất trên hành tinh
Trang 41 3 Tác dụng của môn bóng chuyền
Bóng chuyền là một môn thể thao tập thể được ngăn cách giữa sân, cột và lưới Chính vì có cột và lưới ngăn cách giữa hai đội cho nên nó là môn thể thao đối kháng không trực tiếp
Bóng chuyền khác với các môn thể thao khác là bóng không dừng lâu trên cơ thể
Sự tiếp xúc với bóng khác với các môn bóng đá, bóng rổ, bóng ném là khi bóng chạm vào tay phải nhanh chóng bật bóng đi (ngoại trừ khi phát bóng)
Phần lớn sự tiếp xúc với Bóng trong bóng chuyền là sự tiếp xúc trong không gian
Việc tiếp xúc bóng là điều cơ bản, sự phối hợp với đồng đội là điều sống còn, phối hợp tốt sẽ dẫn đến thắng lợi
Bóng chuyền cần sự tập trung cao độ của người chơi, sự sắp xếp cầu thủ, khả năng di chuyển hợp lý trên sân là nền tảng cho sự thắng lợi Thực hiện tốt các chức năng nhiệm vụ của từng cầu thủ là mấu chốt chiến thuật
Bồi dưỡng con người về mặt ý chí, phẩm chất và đạo đức
Tăng cường sức khỏe và nâng cao thể lực
Nâng cao tính kỷ luật, tập thể và tăng cường tình đoàn kết giửa các đơn vị, Dân tộc và các Quốc gia
Bóng chuyền còn là sự ngoại giao hợp tác giữa các Dân tộc và Quốc gia
* Câu hỏi ôn tập:
1 Trình bày bản chất và tác dụng của môn bóng chuyền ?
2 Trình bày nguồn gốc và sự phát triển của môn bóng chuyền?
Trang 5Chương 2: CÁC KỸ THUẬT TRONG BÓNG CHUYỀN Tóm tắt chương:
- Giới thiệu các kỹ thuật cơ bản của bóng chuyền như di chuyển, chuyền bóng,
đệm bóng, phát bóng thấp tay, phát bóng cao tay, đập bóng theo phương lấy đà
Mục tiêu chương:
- Thực hiện được các kỹ thuật cơ bản của môn bóng chuyền
- Vận dụng các kiến thức đã học vào tập luyện và thi đấu
- Tự giác tập luyện tích cực hơn để hình thành kỹ năng, kỹ xảo hoàn thiện kỹ thuật của bản than
Nội dung
2 1 Tư thế cơ bản và các bước di chuyển trong bóng chuyền
Để thực hiện tốt các nhiệm vụ trong quá trình thi đấu VĐV bóng chuyền phải
thực hiện các tư thế đứng và các dạng di chuyển khác nhau Do đó các tư thế đứng và
di chuyển là biện pháp cơ bản
* Tư thế chuẩn bị: Là tư thế đứng của vận động viên trong quá trình tập luyện và thi
đấu, là tư thế khởi đầu của các hoạt động kỹ thuật và các hoạt động di chuyển, tư thế này còn gọi là tư thế cơ bản
- Tư thế chuẩn bị được thực hiện như sau: Hai chân mở rộng bằng vai hoặc hơn vai, chân trước chân sau, trọng tâm dồn về phía trước Đầu gối hơi gập lại khoảng từ 90- 125° thân trên hơi gập hai tay co tự nhiên ở khớp khủy sát thân mình Cẳng tay, cổ tay
và các ngón tay giữ ở tư thế tự nhiên mắt quan sát bóng ( chú ý toàn thân phải thoải mái tự nhiên, tránh lên gân) Tư thế chuẩn bị thông thường chia ra làm 3 loại:
+ Tư thế trung bình: Tư thế trung bình thường dùng khi đỡ phát bóng và là tư thế cơ bản nhất trong khi chuyền bóng, vì ở tư thế này dễ phối hợp, di chuyển nhanh
- Động tác: Hai chân mở rộng bằng vai, chân trước cách chân sau nửa bàn chân Gót sau hơi kiểng, hai đầu gối hơi khuỵu trọng tâm người ở giữa hai chân, bụng hơi hóp lại, thân người hơi nhô về phía trước, đối diện với hướng bóng tới, mắt theo dõi bóng Hai tay co lại để tự nhiên
Trang 6+ Tư thế cao: Tư thế cao thường dùng trong trường hợp đứng sát lưới để chuẩn bị nâng bóng, chắn bóng, đập bóng…
- Động tác: Toàn bộ động tác như tư thế trung bình chỉ khác hai đầu gối khuỵu rất ít, thân người gần như thẳng
+ Tư thế thấp: Tư thế thấp thường dùng khi phòng thủ ở hàng sau, khi yểm hộ đập và
đỡ những đường bóng thấp
- Động tác: Hai chân mở rộng hơn vai (rộng hơn so với hai tư thế trên), chân trước cách chân sau xa hơn để lúc khuỵu xuống thì đầu gối chân sau gần ngang với gót chântrước Hai đầu gối khuỵu thật thấp (gần như ngồi xổm) Trọng lượng thân thể dồn nhiều trên chân trụ (chân sau hoặc chân phía đón bóng) Bụng hóp lại nhiều hơn và không được ngồi hẳn xuống gót chân Thông thường sau khi chuyền bóng đi có kết hợp ngã ngửa và ngả nghiêng
* Các bước di chuyển: Bao gồm các bước sau: Chạy, bước thường, bước xoạc, bước lướt
+ Chạy: Sử dụng khi bóng o xa người, khi chạy hai chân guồng đều, tốc độ nhanh, cự
ly từng trung bình, chân hơi khụyu ở gối, mắt theo dõi bóng, tay co tư nhiên chuyển
động phụ trợ Đến bước cuối tay nhanh chóng chuyển về tư thế sẵn sàng đánh bóng + Bước thường: Vận dụng khi bóng đến ở tốc độ chậm, cự ly không xa Qúa trình di
động thân người gần như ở tư thế đánh bóng, mắt theo dõi bóng, tay co tự nhiên Kết
thúc di động la tư thế đánh bóng được thực hiện
+ Bước lướt: Là phương pháp do động có thể thực hiện một hay nhiều bước Cụ thể là
chân ở phía di động bước về hướng cần thiết di động, chân kia bước theo đà lướt, duy
trì tư thế cơ bản Cứ tiếp tục như trên có thể thực hiện nhiều bước với hình thức chân
nọ kế tiếp chân kia liên tục cho đến khi dừng lại ở tư thế đánh bóng Qúa trình thực hiện cần hạn chế thay đổi trọng tâm vá độ cao, tư thế người ở mức độ thích hợp, hai
chân khụyu, hai tay co tự nhiên, mắt theo dõi bóng tư thế người tư nhiên thoải mái + Bước xoạc: Được thực hiện để đở các đường bóng ở cự ly gần nhất, những đường
bóng nhanh, bất ngờ, đường bóng bay ở tầm thấp Chủ yếu thực hiện đỡ các đường
Trang 7bóng phía trước và hai bên Kỹ thuật thực hiện chân bước theo hướng bóng khi chân chạm đất, đầu gối gập, chuyển trọng tâm lên chân trước chân sau duỗi thẳng
* Câu hỏi và bài tập
1 Phân tích tư thế chuẩn bị trung bình, tư thế cao và tư thế thấp?
2 Cho biết trong trường hợp nào thì sử dụng bước thường, bước lướt, bước xoạc?
3 Thực hiện tư thế chuẩn bị và các bước di chuyển 15 đến 20 lần
Trang 82 2 Chuyền bóng cao tay cơ bản (hình 2.1)
Hình 2.1: Chuyền bóng cao tay bằng hai tay trước mặt
* Các giai đoạn kỹ thuật:
- Chuẩn bị: Sau khi xác định được vị trí, địa đỉêm rơi của bóng cũng như đặc điểm tính năng của nó, người chuyền nhanh chóng ổn định tư thế chuyền bóng Lúc này người chuyền ở tư thế trung bình, hai chân rộng bằng vai, chân trước chân sau, gối hơi khụyu, thân trên thẳng, bụng hóp, mặt hơi ngữa, mắt quan sát bóng, hai tay dơ cao, hai bàn tay ngữa, các ngón tay trên đầu trước ở tầm thích hợp để chuyền, tư thế chuyền thỏa mái tránh có những gó bó căng thẳng ảnh hưởng tới kỹ thũat chuyền
- Chuyền bóng: Khi chuyền chân đạp đất, duỗi cac khớp để tạo lực, lực này chuyển từ dưới lên trên thông qua trọng tâm cơ thể hơi chếch về phía trước theo hướng chuyền bóng đi động thời trọng tâm cơ thể cũng nâng lên Lúc đó duổi các khớp khủyu tay, gập cổ tay nhanh, các ngón tay bệt đẩy tích cực đẩy bóng Trọng lượng cơ thể dồn vào chân đứng trước
Trang 9Quá trình chuyển dộng của cơ thể để chuyền bóng là sự phối hợp nhịp nhàng của toàn thân, có tính chất kế tiếp và liên tục Chỉ khi bóng dời tay thì chân, thân, tay mới gần như duỗi hoàn toàn
- Kết thúc: Bóng rời tay, hai tay tiếp tục vươn theo bóng sau đó nhanh chóng về thư thế chuẩn bị tiếp tục chuẩn bị động tác tiếp theo
2.2.2 Hình tay (hình 2.2)
Hình tay khi chuyền là một hình túi bao quanh ở phía sau dưới bóng, các ngón tay dàn tương đối đều trên mặt của bóng Trong một bàn tay điểm tiếp xúc giữa các ngón tay
và bóng không giống nhau
+ Ngón cái tiếp xúc bằng bề mặt phần trong đốt 2 và một phần dột thứ nhất + Ngón trỏ tiếp xúc nhiều nhất: gần như hết bề mặt phần của 3 đốt và khu vực chai tay của ngón
+ Ngón giữa tiếp xúc bằng bề mặt phần trong của hai dốt và một phần của đốt 1 + Ngón đeo nhẫn: bề mặt phần trong của đốt 3 và một phần của đốt 2
+ Ngón út: Một phần nhỏ bề mặt phía trong của đốt 3
- Vị trí chuyền bóng: Trước mặt cách bằng bán kính quả bóng Tầm chuyền thẳng, thường ở độ cao ngang hoặc trên trán và cách trán một nửa quả bóng Song tuỳ theo trình độ đặc điểm ca nhân, tình huống cụ thể, yêu cầu chuyền mà tầm chuyền có thể thay đổi
Hình 2.2: Hình tay khi chạm bóng
Trang 102.2.3 Sai lầm thường mắc và cách sửa chữa:
Đón bóng đến không đúng hướng, không đứng ở vị trí thích hợp để chuyền bóng Nguyên nhân chủ yếu là không phán đoán được đường bóng đến và di chuyển chậm
- Khắc phục sai lầm: nên tập nhiều lần động tác di động theo hướng chuyền bóng từ các hướng khác nhau tới
- Chuyền bóng dính: Nguyên nhân là do đón bóng thấp hơn trán Khắc phục là tự tung bóng lên và đón bóng trước và trên trán cách trán khoảng cách bằng 1 quả bóng
- Chuyền bóng đi thấp: nguyên nhân là do chưa phối hợp lực toàn thân đẩy bóng đi
Khắc phục là tự tung bóng vào tường rồi đón bóng và phối hợp dùng lực toàn thân đẩy bóng lên cao theo vạch kẻ sẵn trên tường
* Câu hỏi và bài tập
- Phân tích kỹ thuật chuyền bóng cao tay trước mặt ?
- Thực hiện kỹ thuật chuyền bóng cao tay vào tường 50 - 100 lần
Trang 112.3 Chuyền bóng thấp tay (hình 2.3)
2.3.1 Phân tích kỹ thuật
Đệm bóng là kỹ thuật phòng thủ quan trọng, chủ yếu của bóng chuyền, dùng để
đỡ phát, đỡ đập và cứu bóng
- Tư thế chuẩn bị: Người tập đứng ở tư thế trung bình thấp, hai chân bằng hoặc hơn
vai, hai tay co tự nhiên ở hai bên chân, khi xác định được điểm rơi của bóng và tầm thích hợp thì đưa tay ra đón bóng Hai tay duỗi thẳng, hai bàn tay đặt chéo nhau, bàn tay này nắm lấy bàn tay kia, hai ngón cái song song và sát nhau
- Đánh bóng: Bóng đến ở tầm ngang hông, cách xa thân một cánh tay thì thực hiện
đánh bóng đi Lúc này chân đạp đất, duỗi khớp gối, nâng trọng tâm thân thể và nâng tay Hai tay được chuyển động từ dưới lên và dùng phần giữa cẳng tay đệm dưới bóng kết hợp với nâng tay ở mức độ cần thiết
Hình 2.3: Đánh bóng
Hai tay (hình 2.4) chạm bóng lúc ấn cổ tay xuống dưới làm căng các nhóm cơ cẳng tay, kết hợp hóp bụng giữ chắc bả vai và khớp khuỷu Hai tay thẳng chắc, hai tay nắm và ép chặt vào nhau, toàn thân hơi đổ về trước Nếu bóng đến nhẹ thì kết hợp đạp chân, nâng nhanh tay để đầy bóng đi Nếu bóng đến nhanh, mạnh thì ghìm chắc tay để bóng bật đi theo ý muốn
- Kết thúc: Khi bóng rời tay, hai chân tiếp tục duỗi, tay nâng theo hướng bóng đi một
đọan nhanh chóng về tư thế chuẩn bị tiếp tục thực hiện đông tác tiếp theo
Trang 12Hình 2.4: Kết thúc
2.3.2 Các sai lầm thường mắc và cách khắc phục
- Đánh bóng không đi
- Nguyên nhân: cổ tay chưa hướng xuống đất, cẳng tay chưa thẳng,
- Cách khắc phục: thực hiện động tác đánh bóng nhiều lần, hướng cổ tay xuống đất dùng cổ tay để đệm bóng và chủ yếu là dùng sức bả vai nâng cánh tay lên chuyền bóng theo ý định
* Câu hỏi ôn tập
- Phân tích kỹ thuật đệm bóng?
- Nêu các sai lầm thường mắc và cách sửa?
- Thực hiện bài tập đệm bóng vào tường 100-200 lần
- Thực hiện 1 quả đệm bóng 1 quả chuyền bóng với tường Nếu có bạn tập chung, 2 bạn 1 quả đệm chuyền qua lại liên tục
Trang 132.4 Kỹ thuật Phát bóng thấp tay
2.4.1 Phân tích kỹ thuật (hình 2.5)
Phát bóng mở đầu cho cuộc tấn công vào trận tuyến đối phương, có thể trực tiếp dành được điểm, làm tan vỡ ý đồ chiến thuật của đối phương, cho nên mỗi người khi tập chuyền bóng cần phải biết phát bóng nhanh và chính xác
Muốn vậy mỗi đấu thủ phải tập luyện nhiều cách phát bóng thích hợp với sở trường của mình
Hình 2.5: Phát bóng thấp tay trước mặt (chính diện)
* Tư thế chuẩn bị
Đứng quay mặt về phía lưới, hai chân mở rộng bằng vai (chân trước cách chân sau nửa bước), trọng tâm dồn vào chân sau, tay trái cầm bóng đưa ra phía trước một ít (nếu đánh bóng tay phải), vai và tay phải đưa về phía sau
Trang 142.5 Kỹ thuật Phát bóng cao tay (hình 2.6)
2.5.1 Phân tích kỹ thuật phát bóng cao tay
Hình 2.6: Phát bóng cao tay trước mặt (chính diện)
- Tư thế chuẩn bị: Người tập đứng như khi phát bóng thấp tay trước mặt, nhưng trọng tâm dồn cả trên hai chân
- Tung bóng: Tay phải hoặc tay trái (tay kia gập khuỷu giơ trên vai) cầm bóng
đưa lên tới ngang mặt mới tung bóng lên cao từ 0,8m đến 1m và hơi chếch về trước mặt, phía tay đánh bóng (nếu bóng rơi khỏi tay ở tầm thấp thì đường bóng tung lên sẽ
khó chính xác)
- Vung tay đánh bóng: Cùng với lúc tung bóng lên, cánh tay đánh bóng co lại và
nhịp nhàng chuyển động từ phía trước lên cao, ra sau Bàn tay mở tự nhiên đưa sát mang tai (khuỷu tay hướng ra phía trước rồi kéo ra sau), đồng thời chân sau hơi khuỵu, thân người ngã về sau và hơi xoay về phía tay đánh bóng, trọng tâm chuyển về chân
sau
Khi bóng rơi xuống tới tầm, tay giơ thẳng hoàn toàn, cánh tay vung thẳng từ phía sau lên cao ra phía trước đánh mạnh vào nửa sau của quả bóng, có sự phối hợp toàn lực của thân, cổ tay gập kịp thời để điều khiển bóng vào hướng đã định trước Lúc này chân sau dướn lên theo đà tay đánh bóng, trọng lượng thân người dồn vào chân trước Sau khi đánh bóng đi phải bước vào sân ngay
Chú ý: Sau khi đánh bóng đi, thân người và tay cần tiếp tục chuyển động theo hướng bóng đi, sau đó mới hạ tay xuống theo đường vòng cung