Đề tài sẽ có những đóng góp nhất định trong việc tổng kết thực tiễn và bổ sung làm sáng tỏ thêm lý luận về tin quốc tế đối nội, đặc biệt là việc đổi mới và nâng cao chất[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Phạm Thị Phương Thảo
Nâng cao chất lượng tin quốc tế đối nội thông tấn xã Việt Nam thời kỳ hội nhập (Khảo sát hoạt động của Ban biên tập
tin Thế giới TTXVN, giai đoạn 2006-2008)
Luận văn Truyền thông đại chúng
Mã số: 60.32.01 Người hướng dẫn: PGS.TS Đinh Văn Hường
Hà Nội - 2008
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Em xin trân trọng cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội đã dày công đào tạo em trong suốt thời gian qua
Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Văn Hường đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành luận văn này
Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, gia đình, người thân đã động viên, giúp đỡ tôi thực hiện luận văn này
Hà Nội, năm 2008 Học viên: Phạm Thị Phương Thảo Lớp Cao học Báo chí K9
Trang 3Lời Cam đoan
Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Những kết quả nghiên cứu, phân tích, đánh giá trong luận văn là hoàn toàn độc lập, chưa được công bố trên tài liệu nào có liên quan đến đề tài
Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2008
Tác giả luận văn
Phạm Thị Phương Thảo
Trang 4Bảng các chữ viết tắt
CHXHCN: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
CNH-HĐH: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa KTTK: Kinh tế tham khảo
TTG: Tin Thế giới
TTGTK: Tin Thế giới tham khảo
TTK: Tin tham khảo
TTKĐB: Tin tham khảo đặc biệt
TTX: Thông Tấn xã
TTXVN: Thông tấn xã Việt Nam
VNTTX: Việt Nam Thông tấn xã
WTO: Tổ chức Thương mại Thế giới
Trang 5Mục lục
Trang Mở đầu 1
Chương 1: Những vấn đề chung về tin quốc tế đối nội và vài nét về TTXVN 9
1.1 Vai trò, mục tiêu, nhiệm vụ của tin quốc tế đối nội 9
1.1.1 Khái niệm tin quốc tế đối nội 9
1.1.2 Vai trò của tin quốc tế đối nội 10
1.1.3 Mục tiêu, nhiệm vụ của tin quốc tế đối nội 11
1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về tin quốc tế đối nội 12
1.2.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về tin quốc tế đối nội 12
1.2.2 Nhiệm vụ của TTXVN trong công tác đưa tin quốc tế đối nội 13
1.3 Lực lượng, đối tượng, địa bàn của tin quốc tế đối nội 15
1.3.1 Lực lượng làm tin quốc tế đối nội 15
1.3.2 Đối tượng của tin quốc tế đối nội 16
1.3.3 Địa bàn của tin quốc tế đối nội 16
1.4 Giới thiệu khái quát về TTXVN và Ban Biên tập Tin Thế giới 17
1.4.1 TTXVN – Cơ quan thông tấn nhà nước 17
1.4.2 Về Ban Biên tập tin Thế giới của TTXVN 25
Tiểu kết chương 1 28
Chương 2: Tin quốc tế đối nội TTXVN và những thách thức trong thời kỳ hội nhập 30
2.1 Khái quát về tin quốc tế đối nội TTXVN 30
Trang 62.1.1 Nguồn tin, tiềm năng thông tin quốc tế đối nội
của TTXVN hiện nay 30
2.1.2 Quy trình xử lý tin quốc tế đối nội 32
2.2 Tin quốc tế đối nội là nguồn tin quan trọng của TTXVN 57
2.2.1 Tin chính trị-ngoại giao 57
2.2.2 Tin quân sự-an ninh 59
2.2.3 Tin kinh tế 61
2.2.4 Tin văn hóa, xã hội 64
2.2.5 Tin khoa học công nghệ, môi trường 65
2.2.6 Tin thiên tai, sự cố 66
2.2.7 Tin liên quan đến Việt Nam 68
2.2.8 Sự giống và khác nhau giữa tin quốc tế đối nội TTXVN và tin quốc tế đối nội của các cơ quan thông tin đại chúng khác trong thời kỳ hội nhập 70
2.3 Vai trò của tin quốc tế đối nội TTXVN trong thời kỳ hội nhập 73
2.3.1 Tin quốc tế đối nội phản ánh kịp thời những sự kiện thời sự trên thế giới 73
2.3.2 Tin quốc tế đối nội là nguồn tin tin cậy giúp các nhà lãnh đạo hoạch định chính sách 76
2.3.3 Tình hình sử dụng tin quốc tế đối nội TTXVN trên báo chí hiện nay 78
2.4 Tin đối nội TTXVN với những thách thức trong xu thế hội nhập 79
2.4.1 Báo chí nói chung trong xu thế hội nhập 80
2.4.2 Tin quốc tế đối nội TTXVN với những thách thức trong xu thế hội nhập 81
Trang 7Tiểu kết chương 2 87
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao tính cạnh tranh tin quốc tế đối nội đáp ứng yêu cầu của thời kỳ hội nhập 88
3.1 Định hướng phát triển tin quốc tế đối nội TTXVN hiện nay 88
3.2 Yêu cầu đối với tin quốc tế đối nội đáp ứng nhu cầu của độc giả thời kỳ hội nhập 89
3.2.1 Nhanh và tuyệt đối chính xác 89
3.2.2 Đúng định hướng 90
3.2.3 Đa dạng hóa các đề tài 91
3.3 Một số giải pháp nâng cao tính cạnh tranh tin quốc tế đối nội TTXVN đáp ứng yêu cầu của thời kỳ hội nhập 92
3.3.1 Về lãnh đạo, chỉ đạo 92
3.3.2 Về công tác tổ chức cán bộ, tuyển chọn và đào tạo 93
3.3.3 Về nâng cao chất lượng hoạt động nghiệp vụ 96
3.3.4 Đa dạng hóa nội dung thông tin 98
3.3.5 Nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính cạnh tranh của tin quốc tế đối nội TTXVN 100
3.3.6 Một số giải pháp khác 102
Tiểu kết chương 3 104
Kết luận: 105
DaNh mục tài liệu tham khảo: 108
Trang 8Mở Đầu
1 Tính cấp thiết của đề tài
Nằm trong hệ thống thông tin báo chí, thông tin quốc tế đối nội có một vai trò rất quan trọng Thông tin đối nội là cầu nối Việt Nam với thế giới bên ngoài Nó có khả năng tạo nên một bức tranh toàn cảnh, sinh động, luôn biến đổi về tình hình thế giới Những thông tin ấy không chỉ đáp ứng nhu cầu được thông tin, mở rộng tầm nhìn của công chúng mà còn nhằm hình thành dư luận
xã hội, hành vi xã hội của nhân dân trong nước trước những vấn đề quốc tế Thông tin quốc tế đối nội góp phần nâng cao sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, xây dựng và tăng cường tình hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam với các nước trên thế giới
Là cơ quan thông tấn Nhà nước đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng, TTXVN có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống thông tin báo chí quốc gia TTXVN không chỉ phục vụ công tác thông tin, nghiên cứu, chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đáp ứng nhu cầu thông tin thời sự của các cơ quan thông tin đại chúng trong cả nước, mà còn trực tiếp cung cấp thông tin cho bạn đọc trong và ngoài nước, thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền đối nội và đối ngoại TTXVN hiện đang cung cấp 35 sản phẩm thông tin thuộc nhiều loại hình khác nhau Thông tin của TTXVN nhiều về số lượng,
đa dạng về nội dung, phong phú về loại hình
Mảng tin quốc tế đối nội là một mảng tin lớn, quan trọng của TTXVN
do Ban Biên tập Tin Thế giới đảm nhiệm thông qua hai tuyến tin phổ biến và tham khảo Hiện nay, Ban Biên tập tin Thế giới ra 12 ấn phẩm: Tin Thế giới (là bản tin phổ biến ra tất cả các ngày trong tuần); Các bản tin tham khảo: Tóm tắt tin quốc tế (ra đầu buổi sáng hằng ngày, trừ ngày lễ, thứ bảy và chủ
Trang 9nhật); Báo cáo tham khảo nội bộ (phần quốc tế, ra hằng ngày, trừ thứ bảy và chủ nhật); Tin nhanh (ra hai buổi sáng, chiều tất cả các ngày trong tuần); Tin tham khảo (ra hằng ngày, trừ thứ bảy và chủ nhật); Tin kinh tế hằng ngày (phần II của bản tin tham khảo); Tài liệu tham khảo đặc biệt (ra hằng ngày, trừ thứ bảy và chủ nhật); Tin kinh tế quốc tế (tham khảo, ra hằng tuần); Tin thảm khảo chủ nhật (ra hằng tuần); Tài liệu tham khảo chuyên đề (ra hằng tháng); Các vấn đề quốc tế (tài liệu tham khảo ra hằng quý)
Thông tin quốc tế đối nội của TTXVN là nguồn thông tin quốc tế chủ yếu cung cấp cho các cơ quan thông tin đại chúng, đồng thời là nguồn thông tin tham khảo quan trọng phục vụ công tác nghiên cứu, chỉ đạo, điều hành, quản lý của các đồng chí lãnh đạo Nội dung thông tin, ngoài việc phản ánh có tính định hướng tình hình quốc tế và khu vực, nhất là những sự kiện, vấn đề có liên quan đến Việt Nam, còn phản ánh kịp thời diễn biến của những điểm nóng trên thế giới
Nguồn tin quốc tế của TTXVN có nhiều thế mạnh như: TTXVN mua và trao đổi thông tin với nhiều hãng thông tấn lớn trên thế giới và khu vực (AFP, REUTERS, AP, Tân Hoa Xã, ITAR-TASS ….) với phần mềm khai thác thuận tiện, bảo đảm tin nhanh, phong phú; TTXVN có mạng lưới phân xã ngoài nước trải khắp các khu vực với 26 phân xã, hàng ngày gửi về tổng xã khoảng
120 tin bài Nguồn tin của phóng viên TTXVN ở các nước nay trở thành nguồn tin quan trọng lớn thứ hai sau tin mua của các hãng thông tấn nước ngoài và được đánh giá là tin cậy về mặt chính trị, có sàng lọc tin theo nhu cầu trong nước Đây là nguồn thông tin trực tiếp nhất, có tính chất phản ánh những điều “mắt thấy tai nghe” Phóng viên TTXVN thường trú ở các nước, ngoài nhiệm vụ thông tin về các sự kiện quốc tế còn thu thập những thông tin về Việt Nam – một nguồn tin có vai trò thiết thực đối với độc giả Việt Nam
Trang 10Ngoài ra, đội ngũ biên tập viên, phóng viên làm tin quốc tế đối nội ở tổng xã hùng hậu (hơn 100 người), có lập trường tư tưởng vững vàng có khả năng khai thác nhiều nguồn thông tin phong phú
Tuy nhiên, trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay, khoa học kỹ thuật phát triển, nguồn thông tin quốc tế ngày càng đa dạng, phong phú, nhiều
tờ báo đã tự đảm đương được phần tin quốc tế của mình qua việc khai thác tin
từ mạng internet, một nguồn tin không những khá nhanh mà còn rất đa dạng
Có những tờ báo đã cử phóng viên trực tiếp tới nhiều điểm nóng trên thế giới
để viết tin bài Trong điều kiện khoa học kỹ thuật không ngừng phát triển, nhu cầu thông tin của công chúng ngày càng đa dạng, các nguồn thông tin quốc tế đối nội có thể đến với độc giả bằng nhiều kênh khác nhau Điều đó cho thấy TTXVN đang mất dần sự độc quyền về nguồn tin và thông tin quốc tế đối nội đang đứng trước những khó khăn, thách thức lớn Vấn đề nâng cao hiệu quả thông tin trong thời kỳ hội nhập lại càng đặt ra một cách cấp thiết Vì vậy, để các sản phẩm thông tin quốc tế đối nội của TTXVN nâng cao được khả năng cạnh tranh và duy trì được ưu thế, tin quốc tế đối nội TTXVN phải đáp ứng được những tiêu chí cơ bản: nhanh, kịp thời, chính xác và đúng định hướng
2 Lý do chọn đề tài
Trong những năm qua, thông tin trên báo chí nước ta nói chung và TTXVN nói riêng mặc dù đã có nhiều đổi mới trong việc nâng cao chất lượng
và hiệu quả, nhưng thực tế vẫn chưa đáp ứng đầy đủ đòi hỏi của thực tiễn cuộc sống Là một hãng thông tấn quốc gia nhưng công tác thông tin của TTXVN giai đoạn hiện nay vẫn có lúc chưa nhanh Thông tin của TTXVN tuy đã được nâng cao một bước về chất lượng, nhưng hiệu quả và khả năng cạnh tranh còn chưa cao
Trang 11Trong Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010, Chính phủ đã định hướng xây dựng TTXVN thành một hình tập đoàn truyền thông quốc gia mạnh, có sức cạnh tranh cao Xây dựng một số phân xã khu vực hoặc phân xã điểm trong hệ thống phân xã trong nước, tiếp tục mở rộng mạng lưới phân xã nước ngoài Tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng, hiệu quả thông tin của TTXVN, trong đó có tin quốc tế đối nội trong giai đoạn hiện nay
Tuy có nhiều thế mạnh nhưng tin quốc tế đối nội TTXVN vẫn phải tiếp tục được nâng cao chất lượng Trong thời kỳ hội nhập, luồng thông tin từ bên ngoài tràn vào nước ta rất đa dạng và phong phú Trong một thế giới đầy ắp các sự kiện, có nhiều nguồn thông tin dồn dập đến từ nhiều hướng khác nhau nên việc đưa tin không hề đơn giản Vì vậy, việc nghiên cứu công tác thông tin quốc tế đối nội trên các phương tiện thông tin đại chúng nói chung và TTXVN nói riêng là một việc làm cần thiết nhằm đánh giá đúng thực trạng; chỉ ra những ưu nhược điểm, nguyên nhân của những hạn chế, từ đó đề ra các giải pháp đẩy mạnh công tác thông tin quốc tế đối nội, nâng cao hiệu của công tác này, góp phần thực hiện thắng lợi công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Với lý do đó, chúng tôi chọn đề tài "Nâng cao chất lượng tin quốc tế
đối nội Thông tấn xã Việt Nam thời kỳ hội nhập" làm luận văn Thạc sĩ khoa
học báo chí tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
3 Lịch sử nghiên cứu đề tài
Việc nghiên cứu về công tác đưa tin quốc tế đối nội (trong lĩnh vực báo chí) cũng đã xuất hiện trên các bài báo, bài tạp chí, các bài phát biểu, các ý kiến của một số đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các cơ quan báo chí, các cán bộ chuyên trách và một số nhà nghiên cứu, nhà báo Các ý kiến,
Trang 12phát biểu này nhìn chung thường đề cập đến tình hình chung, có tính định hướng, rút ra những bài học, đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác thông tin quốc tế đối nội
Hiện nay, cũng đã có một số khóa luận tốt nghiệp đại học đề cập đến vấn đề thông tin quốc tế đối nội, nhưng chủ yếu đi sâu vào nghiên cứu những vấn đề tổng quát về thông tin quốc tế đối nội, gồm cả phần lý luận và thực tiễn Trong danh mục nhóm đề tài thể loại thông tấn của Phòng tư liệu Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội có khoảng 30 luận văn, khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu
về thể loại báo chí thông tấn Cũng đã có một số đề tài nghiên cứu về thông tin quốc tế đối nội, trong đó có nghiên cứu về tuyến tin quốc tế đối nội của
TTXVN Ví dụ như khóa luận: “Quá trình xử lý tin quốc tế vào Việt Nam và
sự thể hiện trên mặt báo của của tin quốc tế” của Hồ Hương Giang, khóa luận
cử nhân báo chí, khoa Báo chí Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, năm
1995; “Dịch tin và tin dịch” của Trần Long Hải, khóa luận cử nhân báo chí, khoa Báo chí Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, năm 1996; "Sự tương
đồng và khác biệt giữa ngôn ngữ tin quốc tế và ngôn ngữ tin trong nước” của
Nguyễn Phương Anh, khóa luận cử nhân báo chí, khoa Báo chí Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, năm 2000; … Nhưng chưa có một luận văn nào nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống về vấn đề Nâng cao chất lượng tin quốc
tế đối nội của TTXVN thời kỳ hội nhập
Kế thừa kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước, luận văn này sẽ đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản của công tác tin quốc tế đối nội Trên
cơ sở đó đi sâu khảo sát thực tiễn hoạt động công tác đưa tin quốc tế đối nội ở TTXVN, làm rõ thực trạng, những điểm mạnh và yếu, những đặc thù của công chúng giai đoạn hiện nay, từ đó đề ra các giải pháp để nâng cao chất lượng và
Trang 13hiệu quả tin quốc tế đối nội của TTXVN nói riêng và tin quốc tế đối nội nói chung
4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1 Mục tiêu nghiên cứu của luận văn
Luận văn được thực hiện với mục tiêu góp phần làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận và tổng kết hoạt động thực tiễn về công tác thông tin quốc tế đối nội; phân tích thực trạng công tác đổi mới và nâng cao chất lượng công tác tin quốc tế đối nội ở TTXVN hiện nay Luận văn còn đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả tin quốc tế đối nội của TTXVN trong bối cảnh chung của thông tin quốc tế đối nội hiện nay
4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
Xác định những nội dung cơ bản của tin quốc tế đối nội, vị trí, tầm quan trọng, mục tiêu, nhiệm vụ, yêu cầu, nội dung, lực lượng, đối tượng, địa bàn; đường lối, quan điểm, phương châm, phương pháp tiến hành công tác đưa tin quốc tế đối nội
Khảo sát, phân tích thực trạng trong công tác đưa tin quốc tế đối nội của Ban Biên tập tin Thế giới của TTXVN giai đoạn 2006-2008 để rút ra những
ưu, nhược điểm trong công tác đưa tin quốc tế đối nội của TTXVN
Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác đưa tin quốc tế đối nội của TTXVN đáp ứng yêu cầu của khách hàng trong thời kỳ hội nhập
5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
5.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài này bao gồm: Các văn kiện của Đảng, Nhà nước, của các Bộ, ban, ngành, địa phương về tin quốc tế đối nội; công tác chỉ đạo và hoạt động đưa tin quốc tế đối nội của TTXVN