MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN DOANH THU BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT

- Giảm giá bán hàng là số tiền doânh nghiệp phải trả lại cho khách hàng trong trường hợp hoá đơn bán hàng viết theo giá bình thường, hàng đã được xác định là bán nhưng do chất lượng kém,

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN DOANH THU BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT.

1.1 Khái niệm về doanh thu bán hàng và xác định kết quả bán hàng: 1.1.1 Khái niệm về doanh thu bán hàng, các khoản làm giảm trừ doanh thu bán hàng.

Như chúng ta đã biết bán hàng ( hay còn gọi là tiêu thụ ) là việc chuyển quyền sở hữu về hàng hoá, thành phẩm, dịch vụ, lao vụ cho khách hàng, doanh nghiệp thu được tiền hoặc được quyền thu tiền Số tiền mà doanh nghiệp thu được hoặc được khách hàng chấp nhận thanh toán gọi là doanh thu bán hàng Nói cách khác, doanh thu bán hàng là tổng giá trị sản phẩm, hàng hoá, lao vụ, dịch vụ đã thực hiện được trong kỳ

Hiện nay, sự cạnh tranh về hàng hoá sản phẩm trên thị trường đang diễn

ra một cách gay gắt, quyết liệt Để đẩy mạnh cho hàng sản xuất ra, thu hồi nhanh chóng tiền hàng, doanh nghiệp cần có chế độ khuyến khích đối với khách hàng, có các biện pháp phù hợp kích thích lượng hàng bán ra Cụ thể là: Nếu hàng hoá của doanh nghiệp kém phẩm chất thì khách hàng có quyền yêu cầu doanh nghiệp giảm giá bán, bớt giá bán Các khoản như vậy buộc doanh nghiệp phải sẵn sàng chấp nhận nếu muốn có mối quan hệ lâu dài với khách hàng

- Bớt giá là số tiền doanh nghiệp trả chi khách hàng trong những trường hợp khách hàng mua hàng vơí khối lượng lớn theo thoả thuận

- Giảm giá bán hàng là số tiền doânh nghiệp phải trả lại cho khách hàng trong trường hợp hoá đơn bán hàng viết theo giá bình thường, hàng đã được xác định là bán nhưng do chất lượng kém, khách hàng yêu cầu giảm giá và doanh nghiệp đã chấp nhận

- Trị giá hàng bán bị trả lại là số tiền doanh nghiệp phải trả lại cho khách hàng trong trường hợp hàng đã xác định là bán nhưng do chất lượng hàng quá kém

so với yêu cầu, khách hàng trả lại số hàng đó

- Ngoài các khoản trên các khoản khác cũng làm giảm trừ doanh thu bán hàng như thuế tiêu thụ đặc biệt (thuế xuất khẩu nếu có)

Tổng doanh thu bán hàng khi đã trừ đi các khoản giảm trừ: bớt giá, giảm giá, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu chỉ còn lại doanh thu thuần của hoạt động bán hàng Ngoài ra trong doanh thu thuần của hoạt động bán hàng còn bao gồm cả các khoản phụ giá, phụ thu, phụ trội

1.1.2 Khái niệm về kết quả bán hàng.

Xác định kết quả bán hàng là việc so sánh giữa doanh thu bán hàng thuần với giá vốn hàng bán, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí bán hàng

Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ sản xuất kinh doanh, thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm tuỳ thuộc vào đặc điểm sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp

1.2 Điều kiện để ghi nhận một khoản doanh thu bán hàng

Để ghi nhận một khoản doanh thu bán hàng, điều kiện cần và đủ phải là:

- Sản phẩm, hàng hoá, lao vụ, dịch vụ đã chuyển giao quyền sở hữu cho khách hàng, đã cung cấp đầy đủ cho khách hàng

- Đã được khách hàng chấp nhận thanh toán, không kể đã thu tiền hay chưa thu tiền

Như vậy, để ghi nhận một khoản doanh thu bán hàng, doanh nghiệp cần phải xem xét đầy đủ hai điều kiện trên thì mới được xét hạch toán sao cho đúng chính sách chế độ hiện hành

1.3 Thời điểm xác định doanh thu bán hàng.

Thời điểm xác định doanh thu bán hàng là thời điểm người mua đã trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền về số lượng hàng hoá mà doanh nghiệp đã cung cấp Tuỳ theo từng phương thức bán hàng mà thời điểm xác định doanh thu bán hàng có sự khác nhau

- Hàng được bán theo phương thức gửi hàng: theo phương thức này, định kỳ doanh nghiệp gửi hàng cho khách trên cơ sở thoả thuận hợp đồng mua bán giữa hai bên và giao hàng tại địa điểm đã quy ước Khi xuất kho gửi hàng đi, hàng vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp Chỉ khi nào khách hàng trả tiền hoặc thông báo chấp nhận thanh toán thì khi đó hàng mới thuộc quyền sở hữu và ghi nhận doanh thu bán hàng

- Hàng được bán theo phương thức giao trực tiếp: Theo phương thức này khách hàng uỷ quyền cho cán bộ nghiệp đến nhận hàng tại kho của doanh nghiệp bán hoặc giao nhận hàng tay ba Ngưòi nhận hàng sau khi ký vào chứng từ bán hàng của doanh nghiệp thì hàng được xác định là bán

- Đối với phương thức bán buôn: Việc bán hàng có thể thanh toán ngay trực tiếp hoặc chưa thanh toán thì thời điểm ghi chép đó đưọc xác nhận khi nhận tiền mặt, nhận được giấy báo Có của ngân hàng hoặc giấy chấp nhận thanh toán của khách hàng

Việc xác định dúng đắn thời điểm ghi chép bán hàng sẽ là cho công tác quản lý hoạt động bán hàng của doanh nghiệp sẽ được tốt hơn, tránh tình trạng ứ đọng vốn, tăng nhanh vòng quay của đồng vốn

1.4 Phương pháp xác định một số khoản doanh thu bán hàng đặc thù và phương pháp xác định kết quả bán hàng.

1.4.1 Phương pháp xác định một số khoản doanh thu bán hàng đặc thù

Theo phương pháp xác định doanh thu bán hàng thông thường thì doanh thu bán hàng bao gồm cả thuế GTGT hay chưa có thuế GTGT tuỳ thuộc vào mặt hàng có thuộc diện chịu thuế GTGT hay tuỳ thuộc vào phương pháp tính thuế GTGT của doanh nghiệp Phương pháp xác định doanh thu bán hàng còn phải phụ thuộc vào từng cách thức, phương thức bán hàng cụ thể, phụ thuộc vào từng điều kiện, từng tình huống mà xác định sao cho phù hợp với chính sách chế độ

- Đối với hàng bán theo phương thức trả góp: Doanh thu bán hàng là giá bán trả một lần, không bao bồm lãi trả chậm

- Đối với sản phẩm hàng hoá dùng để trao đổi lấy hàng hoá dịch vụ khác thì doanh thu được tính theo giá bán của sản phẩm hàng hoá dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm trao đổi

- Đối với sản phẩm hàng hoá dịch vụ doanh nghiệp sản xuất ra để biếu tặng, tiêu dùng nội bộ thì doanh nghiệp được tính theo giá thành sản xuất ( hoặc giá vốn ) của sản phẩm hàng hoá dịch vụ đó

- Đối với hoạt động bán hàng đại lý: Doanh thu là khoản thu về hoa hồng đại lý ( doanh nghiệp thương mại )

Ngoài ra còn một số phương pháp xác định kết quả doanh thu bán hàng khác tuỳ thuộc vào từng phương thức bán hàng, từng loại ngành, nghề kinh doanh đặc thù ở đây ta chỉ quan tâm đến một số phương thức bán hàng tại các doanh nghiệp sản xuất Cũng cần phải chú ý rằng:

- Nếu doanh nghiệp có phát sinh doanh thu bằng ngoại tệ thì phải qui đổi ra VNĐ do tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, do ngân hàng nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm phát sinh nghiệp vụ

- Toàn bộ doanh thu bán hàng phát sinh trong kỳ phải có đầy đủ các hợp đồng, chứng từ hợp lệ, chứng minh và phản ánh đầy đủ trong sổ sách kế toán của doanh nghiệp theo chế độ hiện hành

1.4.2 Phương pháp kế toán xác định kết quả bán hàng

Như đã nêu ở phần trước kết quả hoạt động bán hàng ( kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường ) là số chênh lệch giữa doanh thu bán hàng thuần trừ đi các khoản: giá vốn bán hàng, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp

Kết quả bán hàng chính là số lãi ( lỗ ) về hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường

1.5 Vai trò của xác định doanh thu bán hàng và xác định kết quả bán hàng

Đối với các doanh nghiệp hoạt động sản xuất kinh doanh, việc xác định doanh thu bán hàng là để tiến hành tính toán thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường nhằm bù đắp, trang trải các chi phí đã bỏ ra để tạo nên khoản doanh thu đó và xác định được kết quả bán hàng Xác định một cách chính xác, đúng đắn doanh thu bán hàng trong kỳ sẽ là cơ sở để xác định các chỉ tiêu kinh tế, tài chính, đắn giá được kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, là

cơ sở để xác định nghĩa vụ của doanh nghiệp với nhà nước về các khoản thuế, phí,

lệ phí như: thuế GTGT hoặc thuế TTĐB, thuế xuất khẩu

Với việc xác định được chính xác kết quả bán hàng là cơ sở để đánh giá được chính xác kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, xác định các khoản nghĩa vụ của doanh nghiệp với nhà nước, đánh giá hiệu quả của việc sử dụng vốn, là cơ sở để xem xét được cơ cấu, tỷ trọng phân phối, sử dụng hiệu quả hợp lý kết quả kinh doanh

Như vậy việc xác định kết quả kinh doanh bán hàng và xác định kết quả bán hàng phần nào đó có mối quan hệ mật thiết với nhau Nó có ý nghĩa rất lứn đối với việc hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói riêng và của toàn bộ nền kinh tế quốc dân nói chung

1.6 Tổ chức kế toán tổng hợp và chi tiết doanh thu bán hàng - xác định kết quả bán hàng.

1.6.1 Nhiệm vụ của kế toán doanh thu bán hàng - xác định kết quả bán

hàng

Kế toán bán hàng - xác định kết quả bán hàng có nhiệm vụ chủ yếu như sau:

- Ghi chép đầy đủ kịp thời doanh thu hàng bán ra trên thị trường và cả doanh thu hàng bán nội bộ trong doanh nghiệp, tính toán đúng đắn trị giá vốn hàng bán chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các khoản chi phí khác nhằm xác định đúng đắn kết quả bán hàng

- Xác định kết quả bán hàng một cách chính xác theo đúng chính sách chế

độ của nhà nước ban hành

- Cung cấp các thông tin chính xác, trung thực đầy đủ, kịp thời về doanh thu bán hàng, xác định kết quả bán hàng phục vụ cho các báo cáo kế toán liên quan

Để làm tốt các nhiệm vụ kể trên, kế toán doanh thu bán hàng, xác định kết quả bán hàng phải thực hiện tốt một số nội dung sau:

- Xác định đúng đắn thời điểm xác định doanh thu bán hàng

- Tổ chức hệ thống chứng từ ghi chép ban đầu và trình tự luân chuyển chứng từ hợp lý

- Xác định, tập hợp, phân bổ, kết chuyển chính xác các chi phí thời kỳ ( chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp ) hạch toán để tiến hành xác định kết quả bán hàng

- Phản ánh đúng trị giá vốn hàng bán theo đúng phương pháp, nguyên tắc

đã qui định

1.6.2 Tổ chức kế toán chi tiết doanh thu bán hàng - xác định kết quả bán hàng trong các doanh nghiệp

Để thực hiện được kế toán doanh thu bán hàng - Xác định kết quả bán hàng phải thu thập được các chứng từ dùng để hạch toán ban đầu các chứng từ này là căn cứ để thực hiện các bước công việc tiếp theo trong công tác tổ chức kế toán

- Hoá đơn GTGT ( nếu doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ thuế )

- Hoá đơn bán hàng ( nếu doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp )

- Hoá đơn bán hàng thông thường

- Phiếu thu tiền mặt

- Séc chuyển khoản

- Uỷ nhiệm chi

- Giấy báo Có của ngân hàng

- Giấy chấp nhận thanh toán của khách hàng

- Và một số chứng từ hợp lệ khác

1.6.2.1 Tổ chức kế toán chi tiết doanh thu bán hàng.

Việc tổ chức kế toán chi tiết doanh thu phải được tiến hành riêng thành doanh thu ra bên ngoài và tiêu thụ nội bộ và các khoản doanh thu tương ứng như sau:

- Doanh thu bán hàng

- Doanh thu của các hàng hoá đã bán, lao vụ dịch vụ đã cung cấp bị trả lại hoặc không được chấp nhận thanh toán

- Doanh thu bị giảm giá do giảm giá hàng bán

Ngoài ra doanh thu bán hàng ra bên ngoài và doanh thu tiêu thụ nội bộ phải được tổ chức chi tiết cho từng loại hình kinh doanh, trong từng loại lại phải tổ chức

kế toán chi tiết cho từng loại sản phẩm, hàng hoá dịch vụ nhằm phục vụ cho việc xác định đầy đủ, chính xác kết quả theo yêu cầu quản lý tài chính và lập báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Tuỳ thuộc vào từng phương thức bán hàng mà doanh thu bán hàng còn được tổ chức kế toán chi tiết thành:

- Doanh thu bán hàng thu tiền ngay

- Doanh thu bán hàng chịu

- Doanh thu bán hàng trả góp

- Doanh thu bán hàng đại lý ký gửi

Căn cứ vào yêu cầu quản trị doanh nghiệp, mà kế toán chi tiết doanh thu bán hàng cần phải được thực hiện trên các tài khoản, sổ kế toán phù hợp với loại hình, đặc điểm sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

- Các tài khoản sử dụng: TK 511, 512, 531, 532 và một số Tk liên quan khác Tuỳ theo yêu cầu quản trị mà các tài khoản này có thể mở chi tiết ra thành các tài khoản cấp hai, cấp ba để theo dõi từng loại doanh thu, từng loại sản phẩm dịch vụ

- Các sổ kế toán được sử dụng: sổ chi tiết doanh thu bán hàng, sổ chi tiết thanh toán với khách hàng ( người mua)

1.6.2.2 Tổ chức kế toán chi tiết xác định kết quả bán hàng

Việc tổ chức kế toán chi tiết kết quả bán hàng có thể được tổ chức cho từng mặt hàng, từng sản phẩm, lao vụ dịch vụ tổ chức kế toán chi tiết kết quả bán hàng cần phải được tiến hành đồng bộ với tổ chức kế toán chi tiết doanh thu bán hàng, tổ chức chi tiết chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm việc phân bổ chi phí thời kỳ: chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, xác đinh trị giá vốn hàng bán

Qua đây ta có thể khái quát vài nét về xác định trị giá vốn hàng bán và việc tập hợp chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp liên quan đến doanh thu hàng bán ra

Trị giá vốn hàng bán có thể tính theo những phương pháp khác nhau, tuỳ thuộc vào đặc điểm hình thành và sự vận động của hàng bán trong từng loại hình doanh nghiệp và việc đăng ký phương pháp tính giá thị trường hàng xuất kho của doanh nghiệp

Các phương pháp tính trị giá vốn hàng bán có thể được áp dụng như sau:

- Phương pháp đơn giá bình quân

- Bình quân gia quyền

- Bình quân đầu kỳ.

- Phương pháp nhập trước xuất trước

- Phương pháp nhập sau xuất trước

- Phương pháp giá đích danh

- Phương pháp hệ số giá

- Theo quy định hiện hành của chế độ kế toán tài chính, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp tập hợp trong kỳ được kết chuyển toàn bộ trừ vào lợi nhuận gộp để tính toán , xác định kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường ( kết quả bán hàng) Để đáp ứng yêu cầu quản trị doanh nghiệp cũng như việc tính toán chi tiết kết quả kinh doanh cuả từng loại sản phẩm lao vụ, dịch vụ

mà chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp trong nhiều trường hợp phải được phân bổ cho cả số sản phẩm đã tiêu thụ và số sản phẩm dịch vụ còn lại

Việc tổ chức kế toán chi tiết kết quả bán hàng của từng mặt hàng, sản phẩm, lao vụ dịch vụ có thể mở kết hợp cả sổ chi tiết doanh thu và sổ chi tiết bán hàng thành một sổ “ sổ tiêu thụ và kết quả”

1.6.3 Tổ chức kế toán tổng hợp doanh thu bán hàng và xác định kết quả bán hàng.

1.6.3.1 Tổ chức kế toán tổng hợp doanh thu bán hàng.

* Tài khoản kế toán sử dụng: Để tổ chức kế toán tổng hợp doanh thu bán hàng , kết quả doanh thu bán hàng trong các doanh nghiệp sử dụng các TK kế toán sau:

+ TK 511 - Doanh thu bán hàng

TK 511 được mở ra làm 4 TK cấp 2 để theo dõi cho từng loại doanh thu bán hàng

- TK 5111 - Doanh thu bán hàng hoá

- TK 5112 - Doanh thu bán sản phẩm

- TK 5113 - Doanh thu cung cấp dịch vụ

- TK 5114 - Doanh thu trợ cấp trợ giá

TK 512 - Doanh thu bán hàng nội bộ

TK 512 được mở ra làm 3 TK cấp 2 để theo dõi cho từng loại doanh thu bán hàng

- TK 5121 - Doanh thu bán hàng hoá

- TK 5122 - Doanh thu bán sản phẩm

- TK 5123 - Doanh thu cung cấp dịch vụ

+ TK 531 - Hàng bán bị trả lại: TK này bao gồm trị giá hàng bán bị trả lại

và kết chuyển trị giá hàng bán bị trả lại sang TK 511 hoặc TK 512 để ghi giảm doanh thu bán hàng

+ TK 532 - Giảm giá hàng bán: TK này phản ánh số tiền giảm giá, bới giá theo giá bán cho khách và kết chuyển số tiền giảm giá, bớt giá sang TK 511 hoặc

TK 512 để ghi giảm doanh thu bán hàng

+ TK 333 (1) - Thuế GTGT phải nộp TK này phản ánh số thuế GTGT đầu vào, số thuế GTGT phải nộp, số thuế GTGT đã nộp và còn phải nộp cho NSNN

TK 333 (1) có 2 TK cấp 2:

- TK 33311 - Thuế GTGT đầu vào.

- TK 33312 - Thuế GTGT hàng nhập khẩu

Ngoài ra còn sử dụng một số TK như TK 111, TK 112, TK 113, TK 136

*Phương pháp hạch toán kế toán:

Phương pháp hạch toán kế toán các nghiệp vụ kế toán doanh thu được biểu diễn như sau:

Bán hàng thu tiền ngay Kết chuyển trị giá

hàng bán bị trả lại TK 131 (136)

Hàng bán chịu

Kết chuyển khoản tiền do giảm giá hàng bán

TK 531