Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý dạy học chương trình giáo dục địa phương trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo thực hiện “giao quyền chủ động cho các cơ sở và giáo viên điều chỉnh nội dung, thời gian giáo dục nên các nhà trường có điều kiện áp dụng các hì[r]

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ DẠY HỌC CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LẠNG SƠN

ThS Lương Thị Bích Ngà 1 ThS Hồ Công Liêm 2

Tóm tắt: Chương trình giáo dục địa phương là một trong những nội dung quan

trọng được Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu thực hiện đối với bậc học phổ thông

ở Việt Nam Tại tỉnh Lạng Sơn, những năm qua, việc dạy học chương trình giáo dục địa phương dù đã và đang được thực hiện theo yêu cầu chung song năng lực quản lý, tổ chức thực hiện và các điều kiện đảm bảo hiệu quả triển khai còn bộc lộ không ít hạn chế Bài viết đề cập tới những khái niệm và vấn đề liên quan đến công tác quản lý giáo dục, chương trình giáo dục địa phương, quản lý hoạt động dạy học chương trình giáo dục địa phương tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn Đồng thời, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý dạy học chương trình giáo dục địa phương nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

Từ khóa: chương trình giáo dục, giáo dục địa phương, quản lý dạy học

chương trình giáo dục địa phương tại các trường phổ thông.

Nội dung

1 Đặt vấn đề

Tại các quốc gia trên thế giới, nội dung giáo dục địa phương đã được chú trọng từ rất lâu Việc đưa nội dung giáo dục địa phương vào chương trình dạy học là một cách giúp học sinh tiếp nhận những kiến thức gần gũi, thiết thực, gắn với nền văn hoá, lịch sử của địa phương, của dân tộc nhằm hình thành bản lĩnh,

1 Thạc sĩ Ngữ văn, chuyên viên phòng Giáo dục trung học, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn

2 Thạc sĩ Quản lý giáo dục, Hiệu trưởng trường THPT Hoàng Văn Thụ, tỉnh Lạng Sơn.

Email: hocongliem@gmail.com; ĐT: 0946886688

nhân cách con người Nhờ thế, người học sẽ thoát khỏi được tình trạng xa rời thực tế, thiếu tính cộng đồng, chia sẻ, trách nhiệm Từ việc trang bị cho học sinh vốn ngôn ngữ, văn học, lịch sử, địa lý, v.v nơi mình sinh sống, người dạy sẽ góp phần thúc đẩy, hình thành ở học sinh niềm yêu thích, hứng thú tìm tòi, ý thức lưu giữ và phát huy văn hóa cộng đồng, bản sắc dân tộc Đây là điều kiện để hoàn thiện quá trình từ nhận thức đến tự nhận thức, v.v như I E-ren-bua đã nói: “lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê sẽ trở thành lòng yêu Tổ quốc” [7] Điều này mang lại ý nghĩa tích cực đối với cả giáo viên và học sinh thuộc địa bàn dân tộc miền núi như tỉnh Lạng Sơn

Luật Giáo dục năm 2005 đã quy định nguyên lý giáo dục là: “Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [1] Do vậy, trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành đã quy định một số nội dung giáo dục địa phương ở một số môn học Để thực hiện nội dung đó, các Sở Giáo dục và Đào tạo phải chuẩn bị tài liệu, hướng dẫn tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, sử dụng kết quả đánh giá để xếp loại học sinh cuối học kỳ và cuối năm học

Ở Việt Nam, năm 2013, Ban Chấp hành TW Đảng đã ban hành Nghị quyết

số 29-NQ/TW về “đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” [2] Theo tinh thần Nghị quyết 29, chương trình giáo dục địa phương sẽ là một nhân tố quan trọng tạo ra đặc trưng trong nội dung

và phương pháp dạy học của mỗi đơn vị Nó cũng phù hợp với chủ trương

“tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục đào tạo [9] , để “vừa đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc, vừa phù hợp với đặc thù mỗi địa phương” [4], là cơ hội tốt để mỗi đơn vị vận dụng linh hoạt nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức và kế hoạch dạy học cho thích ứng với điều kiện thực tiễn của mình

Quốc hội cũng thông qua Nghị quyết số 88/2014/QH13 về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo thực hiện “giao quyền chủ động cho các cơ sở và giáo viên điều chỉnh nội dung, thời gian giáo dục nên các nhà trường có điều kiện áp dụng các hình thức tổ chức

và phương pháp dạy học tiên tiến, trong đó việc đổi mới về chương trình, nội dung,

sự thay đổi phương pháp dạy học của giáo viên theo hướng học sinh học tập tự chủ, tích cực theo các dự án, học tập trải nghiệm, nghiên cứu thiết kế nội dung, hoạt động dạy học, thực hiện chương trình thống nhất toàn quốc vừa phù hợp với đặc thù từng địa phương, từng tộc người”[3] Nghị quyết cũng khẳng định: “Chương trình giáo dục phổ thông mới phải hướng tới phát triển các năng lực chung và các

năng lực đặc thù môn học liên quan đến từng lĩnh vực giáo dục, môn học, hoạt động trải nghiệm sáng tạo mà mỗi học sinh cần có trong cuộc sống, đồng thời tạo điều kiện phát triển tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh”[3]

Trong lộ trình thực hiện chương trình giáo dục phổ thông tổng thể sắp tới, Bộ

sẽ áp dụng chủ trương “tăng môn học, chủ đề và hoạt động giáo dục tự chọn”; “đa dạng hóa sách giáo khoa và tài liệu dạy học” [5], đồng thời dành cố định 2 tuần/ năm học để học sinh học chương trình giáo dục địa phương Chương trình này gắn liền với hoạt động trải nghiệm sáng tạo và được tăng thời lượng nhiều lần so với chương trình hiện hành

Như vậy, việc tăng cường giáo dục kiến thức lịch sử, địa lý, ngôn ngữ, văn học

và các lĩnh vực khác của địa phương cho học sinh chính là yêu cầu quan trọng nhằm phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, tạo nên mối liên hệ mật thiết giữa nhà trường với đời sống và cộng đồng các dân tộc ở địa phương Đồng thời đóng góp tích cực vào việc nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện, bồi đắp tinh thần yêu nước,

ý thức chủ quyền dân tộc cho học sinh, nhất là học sinh tỉnh biên giới Lạng Sơn

2 Cơ sở lý luận

2.1 Chương trình giáo dục địa phương

Khái niệm chương trình giáo dục (curriculum) là khái niệm sớm được quan tâm nghiên cứu Curriculum bắt nguồn từ tiếng La-tinh nghĩa là “trường đua”,

“cuộc chạy đua”, vì thế mang hàm ý cần có định hướng, quy chuẩn, lề lối, hướng dẫn, v.v được hiểu là chạy, điều hành hoặc “to run a course” - điều hành một khoá học Do vậy, định nghĩa truyền thống của chương trình giáo dục là “một khoá học” (Course of Study)

Không ít nhà tư tưởng cổ đại đã đề cập đến khái niệm ban đầu về bài học, bài giảng trong dạy học Thời Trung đại, chương trình giáo dục phát triển song hành với việc thực hiện chức năng nghi lễ, tôn giáo do sự chi phối của chủ nghĩa kinh viện và tôn giáo Cho tới đầu thế kỉ XX, Montessori với triết lý “giáo dục thực nghiệm” [8] đã đưa ra quan điểm tạo dựng giáo dục và chương trình giáo dục Cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI, quan niệm phát triển chương trình, chương trình giáo dục nhà trường có nhiều thay đổi Ngoài chương trình được nhà nước ban hành, trên thực tế còn có những chương trình giáo dục riêng do các địa phương, các nhà trường chủ động thiết kế các module học tập, chủ đề học tập với nội dung riêng biệt, đặc thù, dựa trên thế mạnh của địa phương, nhà trường đó

Khái niệm địa phương được hiểu một cách rộng rãi, địa phương là thôn xã cụ thể,

nhưng cũng có thể là huyện thị, tỉnh, thành phố, hoặc lớn hơn là các vùng miền của một

quốc gia Giáo dục địa phương liên quan chặt chẽ đến các lý thuyết văn hóa về khu vực,

địa phương Sau những phát kiến địa lý vĩ đại, nhân loại nhận ra tính khu biệt của văn hóa vì thế vấn đề nghiên cứu địa phương học và khu vực học rất phát triển Những kiến thức được nghiên cứu trong địa phương học, khu vực học dần được chắt lọc, đưa vào giáo dục thông qua dạy học lồng ghép, tích hợp hoặc có những học phần riêng biệt

Chương trình giáo dục địa phương có thể do nhà nước ban hành hoặc do các cơ

sở giáo dục biên soạn, đề xuất và được cấp có thẩm quyền phê duyệt Đó là cơ sở để biên soạn tài liệu, hướng dẫn học tập, tổ chức các hoạt động học tập để đạt mục tiêu giáo dục Căn cứ vào đó, giáo viên tùy hoàn cảnh cụ thể của từng địa phương nơi mình công tác để xây dựng nội dung cho bài học này một cách phù hợp và thuận tiện cho giảng dạy

Ở Việt Nam, việc đưa nội dung giáo dục địa phương vào chương trình giáo dục nhà trường không phải là quá mới mẻ, xa lạ Ban đầu, chương trình và sách giáo khoa không có quy định riêng biệt bài học, nội dung địa phương mặc dù những đơn vị kiến thức liên quan đến địa phương đã có mặt trong sách giáo khoa các môn học Từ những năm 2000, chương trình phổ thông chính thức đưa vào thực hiện nội dung giáo dục địa phương Trong đó, cấp THCS có phân phối hơn 30 tiết học cho chương trình địa phương đối với các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý Tài liệu dạy học nội dung địa phương này được Bộ giao cho các Sở GDĐT chủ động xây dựng nội dung, hướng dẫn dạy học Trong chương trình phổ thông hiện hành, chương trình địa phương không tách thành phần riêng mà được sắp xếp xen kẽ trong khung chương trình môn học, tích hợp trong dạy tiếng Việt, văn học, làm văn, Tự nhiên

và xã hội ở Tiểu học, THCS Ngoài ra, có nhiều bài không thuộc chương trình địa phương nhưng người biên soạn sách giáo khoa đã chú ý đến tính vùng miền, tính dân tộc nên người dạy học hoàn toàn có thể thiết kế, biên soạn từ nguồn tư liệu Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý địa phương, phục vụ cho bài giảng của mình

2.2 Quản lý dạy học và hiệu quả quản lý dạy học chương trình giáo dục địa phương ở trường phổ thông

Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới

đối tượng quản lý nhắm đạt tới mục tiêu đề ra.Quản lý được thử thách và đánh giá qua việc đạt được các mục tiêu thông qua sự tổ chức và thực hiện các kĩ năng khác nhau

Quản lý dạy học chính là việc quản lý hoạt động dạy của thầy, hoạt động học

của trò và những điều kiện cơ sở vật chất đảm bảo cho công tác dạy và học

Trong khi đó, hiệu quả được hiểu là mức độ đạt được các mục tiêu đặt ra

Theo Giáo sư Nguyễn Lộc, trong thời gian gần đây, khái niệm “hiệu quả” và “chất

lượng” trong giáo dục về mặt lý luận đã trở thành một vấn đề cấp bách Nói đến mục tiêu, người ta luôn đề cập đến các chỉ số cụ thể về số lượng, thời gian và nguồn

lực Các chỉ số về hiệu quả thường có các đặc trưng đó là: 1 Tính toán dựa trên cơ

sở các chỉ số về số lượng; 2 Thiên về các giá trị đầu ra

Hiệu quả quản lý dạy học được coi là mức độ đạt mục tiêu mà trường đề ra

trong mối tương quan so sánh với chuẩn quốc gia, đồng thời so sánh với các trường

khác có sự ngang bằng về số lượng và chất lượng học sinh nhập học Quản lý hiệu quả là việc điều phối công việc để chúng có thể được hoàn thành với hiệu quả cao

nhất, bằng và thông qua những lực lượng khác nhau Đối với giáo dục, các lực lượng ấy chính là giáo viên, học sinh, phụ huynh, các tổ chức chính trị xã hội, cơ quan ban ngành, địa phương… Trong thời gian gần đây, quan điểm phổ biến và

được nhiều nhà khoa học chấp nhận, đó là: “Chất lượng là việc đạt được mục tiêu

đề ra hay là sự phù hợp giữa việc đạt được các mục tiêu đặt ra với sứ mệnh của nhà trường so với các chuẩn trách nhiệm và đạo đức” [6].

Mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Nội dung giáo dục phổ thông đảm bảo tính liên thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, đáp ứng được mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học

Chương trình giáo dục phổ thông thể hiện rõ mục tiêu giáo dục phổ thông; quy định chuẩn kiến thức kĩ năng, phạm vi cấu trúc nội dung giáo dục phổ thông, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp và mỗi cấp học của giáo dục phổ thông Trong khuôn khổ chương trình giáo dục phổ thông, chương trình giáo dục địa phương chiếm thời lượng không quá lớn song có vai trò, ý nghĩa nhất định trong việc gắn kết dạy học với thực tiễn cuộc sống, góp phần tích cực trong bồi dưỡng nhân cách và lý tưởng cho học sinh Do vậy, quản lý hiệu quả việc dạy học chương trình giáo dục phổ thông chính là thành tố quan trọng mang lại hiệu quả giáo dục toàn diện đối với mỗi nhà trường

3 Một số vấn đề về thực trạng quản lý dạy học chương trình giáo dục địa phương ở trường phổ thông tỉnh Lạng Sơn

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm học 2002-2003, Sở

Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn đã có định hướng dạy học chương trình địa phương cho các cơ sở giáo dục và đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận Từ đó tới nay, việc dạy học chương trình địa phương một số môn học đã được đưa vào phân phối chương trình chính khóa, được giáo viên và học sinh tại 229/229 trường THCS trên địa bàn tỉnh thực hiện nghiêm túc theo quy định Các nội dung đưa vào dạy học đã góp phần giúp học sinh tiếp cận với văn hóa, địa lý, lịch sử, văn học và ngôn ngữ bản địa, giúp các em bước đầu làm quen, có ý thức tìm hiểu, gìn giữ và phát triển vốn văn hóa dân tộc, ngôn ngữ địa phương Một số giáo viên đã có ý thức sáng tạo, tìm tòi nhiều tư liệu địa phương để đưa vào dạy học, xây dựng những giờ học trải nghiệm lý thú, bổ ích

Tuy nhiên, thực tế việc quản lý dạy học chương trình giáo dục địa phương tại các trường phổ thông trên địa bàn Lạng Sơn cho thấy còn có những hạn chế: Trong một thời gian nhất định, việc quan tâm, chỉ đạo thực hiện chương trình địa phương đối với các trường trung học trên địa bàn tỉnh còn chưa thật sát sao Chưa tham mưu cho UBND tỉnh ban hành kế hoạch dạy học chương trình địa phương trên địa bàn tỉnh, chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về nội dung, phương pháp, tổ chức dạy học chương trình địa phương Chưa quán triệt sâu, rộng tới toàn thể cán bộ, giáo viên và học sinh về vai trò, ý nghĩa quan trọng của chương trình địa phương, nhất là trong bối cảnh hiện nay khi đất nước nói chung, địa phương nói riêng phải đối mặt với nhiều thách thức mới, việc đẩy mạnh giáo dục tinh thần yêu nước, ý thức độc lập, chủ quyền lãnh thổ, biên giới, biển, đảo càng trở nên bức thiết

Việc dạy học chương trình giáo dục địa phương mới dừng ở cấp THCS, chưa đưa vào thực hiện đối với các trường THPT trên địa bàn Đối với cấp THCS, các bài học

về địa phương được ấn định trong chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Riêng cấp THPT Bộ chưa đưa vào chương trình chính khóa, Sở Giáo dục và Đào tạo cũng chưa có định hướng để các đơn vị nhà trường tự xây dựng nội dung địa phương

và đưa vào kế hoạch phát triển chương trình các môn học Thời lượng và nội dung được xây dựng dành cho dạy học chương trình giáo dục địa phương hiện có chưa thật sự thỏa đáng, chưa đáp ứng được yêu cầu của giáo viên và học sinh về các vấn đề địa phương trong lịch sử và đương đại Việc phân phối mỗi năm học chỉ có từ 4 đến 6 tiết học Ngữ văn địa phương, 1 đến 2 tiết học Lịch sử địa phương và lớp 9 mới học Địa lý địa phương dẫn tới sự rời rạc, dàn trải Do vậy, việc tổ chức dạy học nội dung địa phương thiếu tính tập trung, liên tục và khó khăn trong kiểm tra, đánh giá

Năm học 2002-2003, Sở Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn đã có định hướng và biên soạn tài liệu nội dung dạy học địa phương cấp THCS các môn Ngữ văn, Lịch

Sử, Địa lý cho giáo viên và học sinh Tuy nhiên, do nhiều hạn chế, những năm sau

đó chỉ có tài liệu Ngữ văn địa phương được lưu hành nội bộ, tài liệu Lịch sử và Địa lý do giáo viên tự soạn nội dung để giảng dạy theo chủ đề đã có trong chương trình Do vậy, tính thống nhất chưa cao, cho đến nay một số nội dung dạy học chưa đảm bảo tính cập nhật, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển năng lực toàn diện ở người học của giáo dục hiện nay Ngoài ra, việc biên soạn tài liệu dạy học các nội dung giáo dục địa phương chưa có sự phối hợp chặt chẽ với các Sở, ngành khác, chưa có sự cập nhật kịp thời các nội dung mới, có tính thời sự

Ngay cả khi có tài liệu lưu hành nội bộ phục vụ công tác dạy và học, nhiều cán bộ, giáo viên chưa thực sự nắm bắt được chắc, sâu về việc tổ chức dạy học, phương pháp dạy học và các nội dung dạy học chương trình địa phương Do đó còn lúng túng khi lựa chọn hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy học trong dạy chương trình địa phương hoặc chỉ dạy chương trình địa phương với những môn học có đưa thời lượng

cụ thể vào phân phối chương trình mà chưa chú ý đến dạy học lồng ghép, dạy học tích hợp, liên môn trong dạy học chương trình địa phương Thêm vào đó, một số đơn vị nhà trường chỉ quan tâm dạy học nội dung này ở các môn học được cho là trọng tâm, không chú ý đến tính địa phương khi dạy các môn học đặc thù như: công nghệ, thể dục, âm nhạc, mĩ thuật, v.v Mà thực chất những môn học này có tính thực tiễn cao, việc gắn kiến thức học trong nhà trường với đời sống địa phương khá dễ dàng, hiệu quả

Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ có chỉ đạo chung là có đánh giá kết quả việc thực hiện dạy học chương trình địa phương đối với học sinh song chưa có hướng dẫn cụ thể về việc đưa nội dung địa phương vào quá trình kiểm tra, đánh giá như thế nào

Vì thế, hầu hết các đơn vị nhà trường và bản thân giáo viên chưa chủ động đưa nội dung địa phương vào các bài kiểm tra định kì, học kì, thậm chí coi đây là nội dung không có bài kiểm tra, đánh giá, không liên quan nhiều đến đánh giá kết quả môn học Vì vậy dẫn đến tâm lý chủ quan, coi đó là nội dung phụ, không trọng tâm; thậm chí có một số ít giáo viên dạy qua loa, thiếu đầu tư trong các giờ dạy

Mặc dù Sở Giáo dục và Đào tạo đã nhiều năm tổ chức tập huấn chuyên môn cho giáo viên cấp trung học song chưa thực sự chú trọng việc bồi dưỡng, tập huấn cho giáo viên các môn học về việc dạy học chương trình địa phương Do vậy, khá nhiều giáo viên còn lúng túng trong thực tiễn dạy học chương trình giáo dục địa phương Việc đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra, đánh giá, ứng dụng CNTT trong dạy học chương trình địa phương cũng vì thế mà còn nhiều hạn chế Cho đến năm 2016, chưa có điều tra, đánh giá về quá trình thực hiện và kết quả cụ thể của dạy học chương trình giáo dục địa phương cấp trên địa bàn tỉnh Do vậy, các nội dung giáo dục địa phương chưa thực sự phát huy được vai trò hỗ trợ trong việc nâng cao hiệu quả dạy học các bộ môn và chưa thực sự phát huy được hiệu quả tích cực trong giáo dục toàn diện trong nhà trường

4 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý việc dạy học chương trình địa phương tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn

4.1 Đẩy mạnh tham mưu chỉ đạo dạy học chương trình địa phương tại các trường phổ thông

Trên cơ sở thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Công văn số 5977/BGDĐT-GDTrH ngày 07/7/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo

về việc hướng dẫn thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở cấp THCS và cấp THPT từ năm học 2008 - 2009, đồng thời căn cứ tình hình thực tế dạy học chương trình địa phương đối với cấp THCS, Sở GD&ĐT Lạng Sơn

đã chủ động tham mưu trình Uỷ ban nhân dân UBND tỉnh kế hoạch số 05/ KH-UBND ngày 11 tháng 01 năm 2017 về việc thực hiện giáo dục địa phương cấp trung học cơ sở từ năm học 2006-2007 Kế hoạch quy định rõ từ năm học

2016-2017, tỉnh Lạng Sơn thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở các môn học: Ngữ văn, Lịch sử đối với học sinh cấp THCS trên địa bàn toàn tỉnh

Trên cơ sở kế hoạch của UBND tỉnh ban hành, Sở GD&ĐT ban hành công văn 660/SGDĐT-GDTrH ngày 04/4/2017 hướng dẫn thực hiện giáo dục địa phương cấp THCS Trong đó hướng dẫn thời lượng giáo dục địa phương của từng môn ở các khối, lớp THCS được thực hiện theo quy định tại chương trình cụ thể của từng môn học Các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn trên được Sở GD&ĐT phổ biến tới toàn thể các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, yêu cầu tuyên truyền, quán triệt thực hiện đầy

đủ, nghiêm túc đối với toàn thể cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh trung học Đây là căn cứ để các đơn vị xây dựng kế hoạch năm học, kế hoạch phát triển chương trình giáo dục của đơn vị, kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm, v.v và bản thân giáo viên lập kế hoạch dạy học, lựa chọn phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá các nội dung giáo dục địa phương cho phù hợp, đúng quy chế

Đối với cấp THPT, Sở GDĐT sẽ tiếp tục nghiên cứu, chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị thực hiện đồng thời với chương trình giáo dục phổ thông tổng thể năm 2019

và lộ trình đổi mới sách giáo khoa của Bộ GDĐT

4.2 Tích cực chỉ đạo các đơn vị gắn dạy học chương trình địa phương với xây dựng kế hoạch phát triển chương trình giáo dục nhà trường

Sở GD&ĐT đã tích cực chỉ đạo các đơn vị nhà trường gắn việc tổ chức dạy học chương trình địa phương với việc xây dựng kế hoạch phát triển chương trình nhà trường, kế hoạch phát triển chương trình các môn học trên cơ sở

khung chương trình của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT và thực tiễn đội ngũ giáo viên, điều kiện địa phương

Khi giảng dạy, ngoài việc liên hệ với thực tiễn hoạt động kinh tế - xã hội, văn hoá, lịch sử địa phương trong các bài dạy còn phải thực hiện nội dung giáo dục địa phương ở các phần sau: giảng dạy các tiết học (bài, môđun, chủ đề, v.v ) đã quy định dành cho giáo dục địa phương; đưa nội dung giáo dục địa phương thành một phần của tiết học (bài, môđun, chủ đề, v.v ) được Bộ GD&ĐT hướng dẫn dành cho giáo dục địa phương

Nhà trường giao cho các tổ chuyên môn rà soát nội dung kiến thức của chương trình địa phương của môn học cụ thể, bổ sung những nội dung cần thiết, phù hợp, khả thi, điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp, lồng ghép các bài học thuộc chương trình địa phương vào kế hoạch giáo dục của môn học Trong đó bao gồm

cả các bài học trên lớp, các hoạt động thăm quan, điền dã, trải nghiệm, sáng tạo, ngoại khóa, cemina, v.v gắn với địa phương

Yêu cầu đối với kế hoạch phát triển chương trình môn học là không được

ít hơn số tiết đã quy định trong khung phân phối chương trình hiện hành của Bộ GD&ĐT, tăng cường các yêu cầu kiến thức, kĩ năng thực tiễn về văn hóa, đời sống địa phương Chỉ đạo này thực chất chính là giao quyền chủ động cho các đơn vị nhà trường trong việc xây dựng kế hoạch dạy học sao cho sát với điều kiện thực tế của địa phương mình, phù hợp với năng lực của giáo viên và phát triển được năng lực của học sinh Kế hoạch sau khi được tổ chuyên môn xây dựng được ghép chung vào

kế hoạch của nhà trường, được Hiệu trưởng nhà trường phê duyệt và lãnh đạo phòng GD&ĐT huyện, thành phố xác nhận thực hiện Công tác thanh, kiểm tra, kiểm tra nội bộ và mọi hoạt động khác của nhà trường, của tổ bộ môn được thực hiện căn cứ vào kế hoạch phát triển chương trình đã được phê duyệt

Thực tế sau khi được chỉ đạo, hướng dẫn, 100% các đơn vị nhà trường đã thực hiện nghiêm túc, linh hoạt và hiệu quả việc xây dựng kế hoạch phát triển chương trình nhà trường Trong đó quan tâm, chú ý đến các nội dung của chương trình giáo dục địa phương thực hiện xen kẽ trong kế hoạch dạy học các bộ môn, nhất là các môn khoa học xã hội

4.3 Cập nhật, biên soạn tài liệu dạy học chương trình địa phương

Năm 2016, Sở GD&ĐT chủ trì phối hợp với các cơ quan, ban, ngành liên quan tổ chức biên soạn, thẩm định để ban hành tài liệu giáo dục địa phương môn Lịch sử, Địa lý và tiến hành hiệu chỉnh tài liệu Ngữ văn địa phương Tài liệu Lịch sử, Địa lý sau khi biên soạn đã nhận được nhiều góp ý tích cực của các cơ quan có liên quan, được bổ sung hoàn thiện và phổ biến cho giáo viên, học sinh

các trường THCS sử dụng trong dạy và học chương trình địa phương từ đầu năm

2017 Tài liệu gồm các nội dung khái quát về Địa lý, Lịch sử địa phương tỉnh Lạng Sơn trong mối liên hệ quốc gia, dân tộc; các bài học cụ thể về giai đoạn lịch

sử cụ thể, các điều kiện tự nhiên, xã hội xưa đến nay, v.v mang lại cho học sinh vốn hiểu biết cơ bản về địa phương

Đến nay, 229/229 trường THCS trên địa bàn tỉnh đã trang bị tài liệu dạy học chương trình địa phương được biên soạn như trên cơ bản đáp ứng yêu cầu công tác dạy và học tại cơ sở

Năm 2017, Sở GD&ĐT được giao thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh về “Nghiên cứu, biên soạn tài liệu dạy học Ngữ văn địa phương cấp THCS tỉnh Lạng Sơn” nhằm đáp ứng được yêu cầu phát triển chương trình giáo dục nhà trường và phát triển năng lực học sinh, thuận tiện trong việc hướng dẫn, tổ chức các hoạt động giáo dục, hình thức dạy học và yêu cầu kiểm tra, đánh giá về kiến thức địa phương, nhất là dạy học theo chủ đề, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo Hơn nữa, tài liệu còn mang ý nghĩa bổ sung kiến thức về văn học, ngôn ngữ, bản sắc dân tộc của địa phương

4.4 Hướng dẫn tổ chức dạy học, phương pháp dạy học và các nội dung liên quan đến chương trình địa phương

4.4.1 Về tổ chức dạy học

Hướng dẫn giáo viên căn cứ tài liệu đã được Sở GD&ĐT hướng dẫn sử dụng

để soạn giáo án và tiến hành giảng dạy Tổ chuyên môn đưa nội dung dạy chương trình địa phương vào các buổi sinh hoạt chuyên đề, sinh hoạt chuyên môn sâu để thống nhất các nội dung dạy học, chia sẻ phương pháp, kinh nghiệm dạy học sao cho hiệu quả Tích cực tổ chức các hoạt động ngoại khóa, thăm quan, trải nghiệm

để học sinh được tiếp cận thực tế với các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, nhà văn-thơ, các sinh hoạt văn hóa, lễ hội, các mô hình vườn, rừng địa phương, v.v Giáo viên chủ động tìm tòi, sưu tầm thêm tư liệu dạy học ngoài tài liệu hướng dẫn, xây dựng kế hoạch dạy học chi tiết, chất lượng Trong giờ học, áp dụng linh hoạt các kĩ thuật dạy học tích cực để động viên, khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động học tập

4.4.2.Về phương pháp giảng dạy học

Kết hợp dạy học trên lớp với tổ chức tham quan thực tế, sưu tầm tư liệu, ngoại khoá nhằm tạo hứng thú học tập, nâng cao hiểu biết về văn hoá, lịch sử, kinh tế - xã hội địa phương cho học sinh