danh Đảng, luật pháp để làm điều sai trái đã gây bất bình trong nhân dân. Kỷ cương phép nước đôi lúc bị coi nhẹ. Tình trạng dân khiếu kiện “biểu tình”, chống lại chính quyền, cán b[r]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
BỘ MÔN KHOA HỌC CHÍNH TRỊ
**********
NGUYỄN DUY QUỲNH
MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẢNG VỚI NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Chính trị học
Mã số: 60.31.20
LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH TRỊ HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Văn Vĩnh
Hà Nội – 2009
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined.
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẢNG VỚI NHÂN
DÂN TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 10
1.1 Quan niệm chung về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa……… 10
2.1 Quan niệm chung về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân……….Error! Bookmark not defined Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỀ MỐI QUAN
HỆ GIỮA ĐẢNG VỚI NHÂN DÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAYError! Bookmark not defined.
2.1 Những điểm mạnh về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân ở Việt Nam
hiện nay ……… Error! Bookmark not defined
2.2 Những hạn chế về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân ở Việt Nam hiện
nay ……….Error! Bookmark not defined
2.3 Những vấn đề đặt ra về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân ở Việt Nam
hiện nay ……… Error! Bookmark not defined Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG
CƯỜNG MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐẢNG VỚI NHÂN DÂN TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAYError! Bookmark not defined.
3.1 Phương hướng tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều
kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay…….Error! Bookmark not defined
3.2 Một số giải pháp chủ yếu tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân
trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
hiện nay ……… Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
Trang 3MỤC LỤC
1 Tính cấp thiết của đề tài
Gần 80 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân dân ta đã tiến hành cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, xoá bỏ hoàn toàn chế độ thực dân, phong kiến, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (nay là nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam), tiến hành công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước theo còn đường xã hội chủ nghĩa
Đảng Cộng sản Việt Nam gắn bó mật thiết với nhân dân, phấn đấu hy sinh
vì lợi ích của nhân dân, của dân tộc, ngoài ra không có lợi ích nào khác Mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân là mối quan hệ đặc biệt, không thể tách rời Đây là một trong những quy luật tồn tại và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt vấn đề phải xây dựng một Đảng sao cho gắn bó máu thịt với nhân dân Nếu khi nào đảng viên cộng sản, nhất là những người giữ trọng trách trong các cơ quan Đảng và chính quyền xa rời quần chúng, không sống với cuộc sống của nhân dân thì khi ấy Đảng sẽ đứng trước một nguy
cơ là mất ngay những điều kiện sống của chính bản thân mình Điều ấy đã được minh chứng qua sự tan rã của các Đảng Cộng sản ở Liên Xô và Đông Âu kéo theo sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa Bởi thế, muốn gắn bó máu thịt với nhân dân, đòi hỏi Đảng phải thường xuyên nỗ lực, tự đổi mới và chỉnh đốn, tự phê bình và phê bình, nghĩa là bản thân Đảng phải có đủ lương tri và trí tuệ những điều kiện để nhân dân tin yêu và kính trọng Theo Hồ Chí Minh, mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân được hình thành và phát triển cùng với quá trình cách mạng Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, Đảng chỉ là người hướng dẫn, tổ chức và lãnh đạo mọi hoạt động của phong trào cách mạng Người còn nhắc nhở chúng ta phải hiểu sâu sắc ý nghĩa, vai trò của nhân dân trong mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân
Trang 4Trong thời kỳ chiến tranh giải phóng dân tộc, do nhu cầu phải lãnh đạo kịp thời cho kháng chiến, các chủ trương chính sách của Đảng được nhân dân thực hiện trực tiếp Sau khi hòa bình lập lại trên cả nước, những chủ trương của Đảng về cơ bản đã dần được thể chế hóa thành pháp luật, người dân thực hiện các chủ trương của Đảng thông qua các chính sách pháp luật của Nhà nước Đến thời kỳ chúng ta tiến hành công cuộc đổi mới, việc thể chế hóa chủ trương của Đảng bằng pháp luật được thể hiện ngày càng đậm nét hơn, đặc biệt kể từ đầu những năm 90 của thế kỷ XX khi Đảng ta chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thì vai trò của pháp luật ngày càng được coi trọng
Trong hơn 23 năm qua, với sự nỗ lực phấn đấu của toàn Ðảng, toàn dân, công cuộc đổi mới ở nước ta đã đạt những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử Ðến nay, mặc dù còn không ít khó khăn, hạn chế, đất nước ta đã có sự thay đổi
cơ bản và toàn diện Kinh tế có sự tăng trưởng khá nhanh, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang được đẩy mạnh Ðời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt Hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng
cố và tăng cường Chính trị - xã hội ổn định, quốc phòng và an ninh được giữ vững Vị thế nước ta trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến những thành quả to lớn đó là Đảng tin dân, dân tin Đảng Nhiều cán bộ, đảng viên, nhiều tổ chức đảng đã phát huy và thực hiện tốt đường lối quần chúng của Đảng nên ở những nơi đó mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân ngày càng gắn bó chặt chẽ
Trong những năm qua, việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam đã đạt được một số thành tựu nhất định Luật pháp đang dần dần giữ vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng thông qua việc thực thi pháp luật Tuy nhiên, việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay vẫn đang bộc lộ những khó khăn nhất định Tình trạng mất dân chủ còn tồn tại, việc thực thi luật pháp ở nơi này, nơi khác vẫn chưa nghiêm Một số cán bộ đã lợi dụng chức quyền, nhân
Trang 5danh Đảng, luật pháp để làm điều sai trái đã gây bất bình trong nhân dân Kỷ cương phép nước đôi lúc bị coi nhẹ Chức năng của Đảng và Nhà nước đôi lúc chưa được xác định rõ, nhiệm vụ còn chồng chéo Tình trạng dân khiếu kiện
“biểu tình”, chống lại chính quyền, cán bộ, đảng viên ở một số nơi trong thời gian qua là tiếng chuông cảnh tỉnh về nguy cơ Đảng và chính quyền nơi đó đã mất chỗ dựa ở dân, cũng như dân ở nơi đó không còn tin vào những con người nhân danh đại diện cho Đảng Thực tế đó nếu không được khắc phục kịp thời thì hậu quả khôn lường Bởi vì như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng cảnh báo rằng, một Đảng, một dân tộc và mỗi cá nhân ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, nhưng không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến
và ca ngợi nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân Thực trạng đó đặt ra yêu cầu bức thiết là phải tiếp tục tăng cường và củng cố mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân
Mặt khác, trong bối cảnh toàn cầu hoá đang diễn ra ngày càng nhanh chóng và sâu rộng thì mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân càng được coi trọng, càng cần phải được củng cố và tăng cường hơn bao giờ hết Đảng phải ra sức chăm lo đến lợi ích của nhân dân, dựa vào nhân dân, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của nhân dân, xuất phát từ thực tiễn, nhạy bén với cái mới, với tình hình thế giới đang diễn ra phức tạp trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội Cách mạng là sự nghiệp của nhân dân, vì nhân dân và do nhân dân Những ý kiến, nguyện vọng và sáng kiến của nhân dân có vai trò quan trọng trong việc hình thành đường lối đổi mới của Ðảng Dựa vào nhân dân, xuất phát từ thực tiễn phong phú của nhân dân, thường xuyên tổng kết thực tiễn, phát hiện nhân tố mới, từng bước tìm ra quy luật các mặt của cuộc sống để đi lên
Vì vậy, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân, góp phần tìm ra những giải pháp để tăng cường mối quan hệ, gắn bó mật thiết giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện nước ta đang trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng, vừa cấp thiết trước mắt,
vừa cơ bản lâu dài Với tất cả những lý do đó, tôi đã lựa chọn đề tài: “Mối quan
Trang 6hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ Chính trị
học của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Cho đến nay, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân cũng như nghiên cứu về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Đó là những kết quả bước đầu đáng trân trọng của các nhà khoa học
Mối quan hệ Đảng với nhân dân đã được đề cập trong các công trình
nghiên cứu của nhiều học giả, trong đó có một số cuốn sách như: Phát huy dân
chủ xã hội chủ nghĩa xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân trong sạch vững mạnh (Đỗ Mười, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998); Đổi mới, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng (Nxb Quân
đội nhân dân, Hà Nội, 2006); Mối quan hệ giữa Đảng và Nhân dân trong thời kỳ
đổi mới đất nước - Vấn đề và kinh nghiệm (Nguyễn Văn Sáu, Trần Xuân Sầm,
Lê Doãn Tá - đồng chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002); Xây dựng
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân (Nxb Quân đội
nhân dân, Hà Nội, 2003); Xây dựng Nhà nước Pháp quyền đáp ứng yêu cầu phát
triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay (Lê Minh
Quân, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2003); Mối quan hệ giữa Đảng và Dân
trong tư tưởng Hồ Chí Minh, (Đàm Văn Thọ, Vũ Hùng, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội 1997); Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng (Nguyễn Quốc Bảo, Nxb
Lao Động, Hà Nội 2001)
Đó là những công trình tiêu biểu viết về mối quan hệ Đảng với nhân dân Ngoài ra, còn một số bài đăng trên các tạp chí chuyên ngành có đề cặp đến vấn
đề này như là: Nâng cao sức chiến đấu và vai trò lãnh đạo của Đảng: tăng
cường mối quan hệ máu thịt với nhân dân, Đảng – dân một ý chí (Lê Khả Phiêu,
Sinh hoạt lý luận, 1999, số 2, tr.7 - 12); Đảng gắn bó máu thịt với dân (Võ Văn
Trang 7Kiệt, Xây dựng Đảng, 2005, số 4, tr.11- 14); Dân tộc Việt Nam, con người Việt
Nam, nguồn sức mạnh, trí tuệ, sức sống của Đảng Cộng sản Việt Nam (Nguyễn
Văn Hồng, Thông tin lý luận, 2000, số 2, tr.13 -16); Đảng vừa là người lãnh đạo
vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân (Mạch Quang Thắng, Tư
tưởng văn hoá, 2000, số 1, tr.16 – 18); Đổi mới nhận thức về mối quan hệ giữa
Đảng và quần chúng (Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 1/1991)…
Bên cạnh đó, vấn đề về nhà nước pháp quyền cũng như xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cũng đã được nhiều tác giả nghiên cứu Trong số những cuốn sách nghiên cứu về vấn đề này, có một số tác
phẩm tiêu biểu như: Xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân (Nguyễn Trọng Thóc, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2005); Cơ sở lý luận và
thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân (Trần Hậu Thành, Nxb Lý luận Chính trị, Hà Nội 2005); Xây dựng Nhà nước Pháp quyền đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay (LêMinh Quân, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội 2003; Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của
dân, do dân, vì dân (Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội 2003); Xây dựng Nhà nước pháp quyền dưới sự lãnh đạo của Đảng (Nguyễn Văn Thảo, Nxb Tư
pháp, Hà Nội 2006; Triết học Chính trị Montesquieu với việc xây dựng Nhà
nước pháp quyền Việt Nam (Lê Tuấn Huy, Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh,
2006)
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã khái quát, đề cập tương đối rộng và phản ánh được nhiều khía cạnh của mối quan hệ Đảng với nhân dân cũng như những lý thuyết về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam, cụ thể là:
Thứ nhất, đã cơ bản thấy rõ được tầm quan trọng của Đảng trong việc
lãnh đạo nhân dân thực hiện thắng lợi hai cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp
và đế quốc Mỹ Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh giành độc lập tự do cho Tổ quốc, thống nhất nước nhà và thực hiện công cuộc
Trang 8đổi mới xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa Từ ngày có Đảng, nhân dân ta một lòng theo Đảng, đưa sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước tiến bước vững chắc, viết nên những trang sử vẻ vang của dân tộc Đảng vì dân, dựa vào dân, dân tin vào sự lãnh đạo của Đảng, đi theo Đảng, đoàn kết xung quanh Đảng làm cách mạng
Thứ hai, đã cơ bản làm rõ được vai trò quan trọng của mối quan hệ giữa
Đảng với nhân dân trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Thứ ba, đã nhận thức được mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân
dân là cội nguồn sức mạnh của cách mạng Việt Nam Gắn bó mật thiết với nhân dân là bản chất của Đảng Ngoài việc phục vụ nhân dân, Đảng ta không có lợi ích nào khác Dân gắn bó mật thiết với Đảng vì Đảng là lực lượng tinh hoa, là trí tuệ lãnh đạo nhân dân thực hiện mục tiêu lý tưởng của mình
Thứ tư, các tác giả còn đề cập đến cơ sở khoa học của mối quan hệ giữa
Đảng với nhân dân; tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân; những điều kiện đảm bảo giữ vững mối quan hệ máu thịt giữa Đảng và nhân dân; về phương thức lãnh đạo của Đảng để tăng cường mối quan
hệ giữa Đảng với nhân dân…
Thư năm, đã bước đầu làm sáng tỏ hơn trên phương diện lý luận về nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam…
Tuy nhiên, vẫn chưa có một công trình chuyên khảo nào đề cập một cách
có hệ thống về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đặt ra vấn đề gì cho mối quan hệ Đảng - nhân dân hay ảnh hưởng của việc xây dựng nhà nước pháp quyền đối với mối quan hệ Đảng – nhân dân Trong khi, nghiên cứu mối quan hệ này sẽ góp phần tìm ra những giải pháp để tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và dân trong điều kiện mới, trong điều kiện mà Việt Nam đang ngày càng hoàn thiện việc xây dựng
Trang 9Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa cũng như hội nhập sâu rộng với thế giới, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích: Trên cơ sở làm rõ quan niệm chung về mối quan hệ giữa
Đảng với nhân dân, phân tích thực trạng và vấn đề đặt ra hiện nay về mối quan
hệ giữa Đảng với nhân dân, luận văn đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
- Nhiệm vụ: Để thực hiện mục đích trên, luận văn có những nhiệm vụ cụ
thể sau đây:
+ Làm rõ quan niệm chung về Đảng Cộng sản, về nhân dân, về mối quan
hệ giữa Đảng với nhân dân, quan niệm chung về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
+ Phân tích những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế và những vấn đề đặt ra về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân ở nước ta hiện nay
+ Đề xuất phương hướng và giải pháp tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Luận văn xác định giới hạn nghiên cứu là mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điệu kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam từ khi đổi mới (1986) đến nay
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận: Đề tài dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản về Đảng kiểu mới của
Trang 10giai cấp công nhân, về vai trò của quần chúng nhân dân, về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
- Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu
biện chứng duy vật Mác xít và kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu chuyên ngành chính trị học như: phương pháp lịch sử, so sách, lôgíc, hệ thống, cấu trúc, quan sát thực tiễn …
6 Đóng góp của luận văn
- Góp phần làm rõ thêm những quan điểm và nội dung chủ yếu về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa, Việt Nam đang từng bước hội nhập sâu rộng với quốc tế
- Phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân ở nước ta kể từ khi bắt đầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đến nay
- Góp phần đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằm tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay
- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể dùng làm tư liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và giảng dạy Chính trị học và Xây dựng Đảng; đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các nhà lãnh đạo, quản lý trong việc nghiên cứu đổi mới
hệ thống chính trị ở Việt Nam hiện nay
7 Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được cấu trúc thành 3 chương, 7 tiết