Do đó, việc nghiên cứu quan điểm về văn hoá của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lê nin cũng như quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hoá và phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thầ[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TRẦN THỊ MINH
PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
Hà Nội - 2012
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TRẦN THỊ MINH
PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành:
Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch
sử
Mã số: 62 22 80 05
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1 PGS TS Trần Văn Phòng
2 TS Dương Minh Đức
Hà Nội - 2012
Trang 3MỤC LỤC
Trang
Trang bìa phụ 1
Lời cam đoan 2
MỤC LỤC 3
DANH MỤC CÁC BẢNG 9
MỞ ĐẦU 10
1 Tính cấp thiết của đề tài 10
2 Tình hình nghiên cứu đề tài 12
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 18
4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 18
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 19
6 Đóng góp mới của luận án 19
7 Ý nghĩa của luận án 19
8 Kết cấu của luận án 20
Chương 1 PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA-NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 21
1.1 VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI 21
1.1.1 Khái niệm văn hoá 21
1.1.2 Khái niệm nền tảng tinh thần của xã hội 32
1.1.3 Phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội 39
1.2 SỰ CẦN THIẾT PHẢI PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 54
Trang 41.2.1 Sự tác động của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam tới phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh
thần của xã hội 54
1.2.2 Vai trò của phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 67
Chương 2 PHÁT TRIỀN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM - THỰC TRẠNG VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA 78
2.1 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 78
2.1.1 Hệ tư tưởng - một nội dung quan trọng của nền tảng tinh thần của xã hội 78
2.1.2 Vấn đề đạo đức, lối sống 83
2.1.3 Vấn đề giáo dục, đào tạo và khoa học công nghệ 93
2.1.4 Về văn học nghệ thuật 112
2.1.5 Về thông tin đại chúng 117
2.2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM 125
2.2.1 Xu hướng tuyệt đối hoá tăng trưởng kinh tế và đánh giá chưa đúng vai trò văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội 125
Trang 52.2.2 Mâu thuẫn giữa yêu cầu đầu tư tương xứng cho phát triển văn hoá - nền tảng tinh thần của xã hội - với hạn chế về điều kiện vật chất, kỹ thuật cho sự phát triển này 133
2.2.3 Mâu thuẫn giữa yêu cầu quản lý có hiệu quả, có văn hóa trong phát triển văn hoá với hạn chế trong quản lý nhà nước về văn hoá 136
2.2.4 Mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần thống nhất của xã hội với sự đa dạng, khác biệt về trình độ dân trí cũng như quan niệm về văn hoá trong nhân dân 140 Chương 3 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 144
3.1 PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN VĂN HÓA VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 144
3.1.1 Phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội không thể tách rời với việc xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc 144
3.1.2 Giữ gìn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống Việt Nam
và tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hoá tiên tiến của nhân loại 151
3.1.3 Phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội phải nhằm mục tiêu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa 155
3.1.4 Gắn chiến lược phát triển văn hóa với chiến lược phát triển con người 159 3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 167
Trang 63.2.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý có hiệu quả của Nhà nước trong phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của
xã hội 167
3.2.2 Phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trên cơ sở xây dựng, phát triển hệ giá trị tinh thần Việt Nam 172
3.2.3 Phát triển văn hóa đi đôi với phát triển kinh tế, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội với mục tiêu phát triển bền vững 178
3.2.4 Phát huy những yếu tố tích cực, khắc phục, hạn chế tác động trái chiều của kinh tế thị trường tới văn hóa, từng bước hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 183
KẾT LUẬN 190
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 193
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 193
TÀI LIỆU THAM KHẢO 194
Trang 7MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hơn 80 năm tồn tại và phát triển với tư cách là người lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam
đã vận dụng và phát triển sáng tạo quan niệm về văn hóa của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn đất nước Có thể khẳng định, thắng lợi của hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược thực hiện trọn vẹn độc lập dân tộc và thống nhất đất nước, đưa cả nước đi lên CNXH, trước hết là thắng lợi của chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân văn và bản lĩnh văn hoá Việt Nam
Xác định mục tiêu: Một xã hội phát triển đúng nghĩa phải là một xã hội đảm bảo tính tiến bộ, nhân văn, đảm bảo cho con người phát triển toàn diện, trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã đề ra: "Xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh, vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình độ, tri thức, đạo đức, thể lực và thẩm mỹ ngày càng cao" Bên cạnh đó, ngày nay, trong công cuộc đổi mới, Đảng ta chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, việc phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đặt ra những vấn đề hết sức cấp thiết cần có lời giải đáp Đó là thực trạng mặt trái của nền kinh
tế thị trường đã có những tác động tiêu cực tới văn hóa, là mâu thuẫn giữa nhiệm vụ phát triển văn hóa tiên tiến, hiện đại với sự lạc hậu, không đồng bộ về các điều kiện cơ sở hạ tầng phục vụ cho phát triển văn hóa; là
Trang 8mâu thuẫn giữa nhu cầu hình thành sự đồng thuận về văn hóa với sự khác biệt về giai tầng, trình độ dân trí, song hành với quan niệm về văn hóa rất khác biệt trong nhân dân Với tính cách là nền tảng tinh thần của xã hội, văn hóa khẳng định tầm quan trọng ngày càng tăng đối với đời sống xã hội Nếu phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần của đời sống xã hội thì chúng ta có cơ sở ngăn ngừa, khắc phục, hạn chế các hiện tượng phi văn hóa như: mất dân chủ, quan liêu, tha hóa về đạo đức, vv…thúc đẩy xã hội phát triển lành mạnh Bên cạnh đó, phát triển văn hóa với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội còn là một nội dung của định hướng
xã hội chủ nghĩa ở nước ta Làm tốt được điều này, chúng ta mới giữ vững được định hướng XHCN trong quá trình phát triển Tóm lại, văn hoá không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là mục tiêu là động lực đồng thời trở thành hệ điều tiết sự phát triển kinh tế - xã hội, là điều kiện cho sự phát triển bền vững của xã hội
Do đó, việc nghiên cứu quan điểm về văn hoá của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lê nin cũng như quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hoá và phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay là việc làm hữu ích, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Quan niệm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hoá và phát triển văn hoá đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước Cho đến nay, đã có khá
Trang 9nhiều tác phẩm, luận án, chuyên khảo, bài báo bàn về quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hoá Tuy nhiên, chưa có công trình chuyên khảo nào nghiên cứu về văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội
Các công trình kể trên chủ yếu tập trung khai thác những quan điểm macxit về văn hóa, nghiên cứu những quan điểm, đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Bên cạnh đó, các văn kiện của Đảng và các tác phẩm của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta khẳng định, Đảng ta luôn luôn quan tâm đến văn hoá, đến vận động và phát triển văn hoá, không ngừng hoàn thiện đường lối chiến lược văn hoá, coi văn hoá là lĩnh vực có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng, văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội
Tuy nhiên, việc tập trung nghiên cứu văn hoá dưới góc độ triết học – coi phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội thì chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, mới chủ yếu dừng lại ở các bài viết riêng lẻ Có thề kể ra một số bài viết tiêu biểu: "Phát triển văn hóa – nền tảng tinh thần của xã hội" – Đặng Quang Thành; "Góp phần nhận thức luận điểm "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội" – Lê Quý Đức; "Để văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội" – Phan Hồng Giang; "Về "Phát triển kinh tế là nhiệm vụ trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt, phát triển văn hóa là nền tảng xã hội": Kinh nghiệm và bài học " – Nguyễn Trần Quế; "Về phát triển văn hóa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước
Trang 10ta" – Mai Hải Oanh…Các bài viết nêu trên đã tập trung luận giải những nội dung cơ bản của luận điểm văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, phân tích mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố kinh tế và yếu tố văn hóa Tuy nhiên, các bài viết này chưa đặt vấn đề phát triển văn hóa với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chưa gắn với quá trình đổi mới văn hóa của đất nước
Đồng thời, việc vận dụng quan điểm của các bậc tiền bối đề xây dựng nền văn hoá mới của Việt Nam trong công cuộc đổi mới, đặc biệt là trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN còn chưa có
câu trả lời chuẩn xác và đầy đủ Công trình "Phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay" góp phần làm sáng
tỏ những vấn đề nói trên
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Từ những vấn đề lý luận về phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần xã hội và trên cơ sở phân tích, làm rõ thực trạng phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, đề xuất một số phương hướng và giải pháp cho việc phát triển văn hóa - nền tảng tinh thần của xã hội ở Việt Nam hiện nay
Để đạt được mục đích trên, luận án có nhiệm vụ
Trang 11- Phân tích một số vấn đề lý luận chung về phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội
- Phân tích, chỉ rõ thực trạng phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta thời gian qua
- Luận chứng một số phương hướng, giải pháp mang tính định hướng để phát triển nền văn hoá Việt Nam với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
ở Việt Nam hiện nay
4 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
Luận án tập trung khảo sát quan điểm của C.Mác, Phăng ghen, V.I Lênin và quan điểm của Hổ Chí Minh về văn hoá và phát triển văn hoá Trên cơ sở đó luận án chỉ ra sự vận dụng của Đảng cộng sản Việt Nam trong việc xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, với tư cách là nền tảng tinh thần của
xã hội theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII, Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII và Nghị quyết Đại hội Đảng X trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay
Luận án giới hạn nghiên cứu ở lĩnh vực văn hoá tinh thần và tập trung chủ yếu vào các nội dung: Chân – Thiện – Mỹ, giá trị đúng đắn, chân thực, giá trị đạo đức, giá trị về cái đẹp
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Trang 12Luận án được thực hiện dựa trên những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về văn hoá và phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta
Trong quá trình nghiên cứu và trình bày luận án, tác giả sử dụng các phương pháp như: phương pháp biện chứng duy vật, tiếp cận hệ thống, logic và lịch sử, phân tích tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp khái quát hoá, Đặc biệt, sử dụng phương pháp tiếp cận tổng hợp và liên ngành để phân tích sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và kinh tế, văn hóa và chính trị, văn hóa và xã hội…
6 Đóng góp mới của luận án
Thứ nhất, luận án khẳng định tính đúng đắn trong quan niệm của Đảng cộng sản Việt Nam về phát
triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN
Thứ hai, luận án làm rõ thực trạng cũng như những vấn đề đặt ra trong việc phát triển văn hoá với tư
cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN
Thứ ba, luận án luận giải tính khả thi trong một số giải pháp phát triển văn hoá trong điều kiện kinh tế
thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
7 Đóng góp của luận án
Về lý luận:
Trang 13Luận án đã góp phần làm sáng tỏ những quan điểm của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lê nin về văn hoá, cũng như tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng cộng sản Việt Nam trong phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay
Về thực tiễn :
Nội dung nghiên cứu của luận án góp phần cho việc giảng dạy triết học văn hoá, giúp ích cho những ai quan tâm đến quan niệm của những người sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin về văn hoá và thực trạng phát triển văn hóa của Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN Đồng thời, luận án cũng là tài liệu tham khảo cho những nhà hoạch định chính sách phát triển văn hoá ở Việt Nam
8 Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được trình bày trong 3 chương,
6 tiết
Trang 14NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA LUẬN ÁN
Chương 1 PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ VỚI TƯ CÁCH NỀN TẢNG TINH THẦN CỦA XÃ HỘI TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ
LUẬN CHUNG 1.1 Văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội
1.1.1 Khái niệm văn hoá
Văn hóa là hiện tượng mang tính đa dạng và phức tạp, do vậy có nhiều quan niệm khác nhau về văn hóa ở cả phương Đông và phương Tây
Như vậy, chúng ta thấy rằng, các nhà nghiên cứu đi theo ba hướng tiếp cận văn hóa:
Cách tiếp cận thứ nhất xem văn hóa là một hoạt động xã hội, mà cụ thể là hoạt động của chủ thể
người, là quan hệ giữa chủ thể với đối tượng, khách thể trong hoạt động sản xuất ra văn hóa
Cách tiếp cận thứ hai xem văn hóa với tính cách là giá trị và hệ giá trị
Cách tiếp cận thứ ba, xét theo đặc trưng, thuộc tính căn bản của văn hóa, hoạt động và đời sống văn
hóa, đã tiếp cận văn hóa như một quá trình sáng tạo, nhất là trong lĩnh vực văn hóa tinh thần, sáng tạo khoa
học và sáng tạo nghệ thuật
Trang 15Trên cơ sở tiếp thu những quan niệm khác nhau về văn hóa, tác giả cho rằng:
Văn hóa là tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra nhằm mục đích phát triển bản thân con người và xã hội
Ở phạm vi luận án, tác giả tập trung nghiên cứu văn hóa với góc độ các giá trị tinh thần, với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội
1.1.2 Khái niệm nền tảng tinh thần
- Khái niệm "nền tảng tinh thần" có thể hiểu là những cơ sở tư tưởng, tình cảm, nội tâm của con người, từ đó hình thành lý tưởng, lối sống, phẩm chất, đạo đức, quan niệm Chân - Thiện - Mỹ…, là chỗ dựa tinh thần cho con người cả trong cuộc sống, trong nhận thức và hoạt động thực tiễn
- Nói văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội là nói đến vai trò của văn hóa trong việc hình thành, phát triển những tư tưởng, tình cảm, đạo đức, các giá trị Chân – Thiện – Mỹ của xã hội, tác động trực tiếp tới sự tồn tại và phát triển của xã hội, là chỗ dựa tinh thần cho xã hội
1.1.3 Phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội
- Phát triển văn hóa là phát triển các giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra nhằm nâng
cao đời sống cho con người và xã hội để đạt tới các giá trị Chân – Thiện – Mỹ
- Phát triển văn hóa có thể hiểu là sự thay đổi, phát triển về đời sống văn hóa của xã hội bao gồm tư tưởng, đạo đức, nếp sống, lối sống tới văn học, nghệ thuật, thông tin đại chúng, giáo dục và đào tạo, khoa
Trang 16học và công nghệ…theo chiều hướng tiến bộ và nhân văn nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần ngày càng cao của
xã hội, làm chỗ dựa tinh thần cho xã hội phát triển
- Trên cơ sở những quan điểm và đường lối của Đảng, vấn đề phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của dân tộc có thể được hiểu ở bốn khía cạnh như sau:
Thứ nhất, vì văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội nên khái niệm văn hoá phải được hiểu theo nghĩa
rộng, ngang với "nền tảng vật chất của xã hội"
Thứ hai, với tính cách là nền tảng tinh thần của xã hội, văn hoá phải được coi vừa là mục tiêu, vừa là động
lực của sự phát triển kinh tế
Thứ ba, văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội, thể hiện ở mọi lĩnh vực của đời sống tinh
thần xã hội
Thứ tư, là "nền tảng tinh thần của xã hội", văn hoá có mặt ở tất cả các lĩnh vực sinh hoạt hoạt động và
quan hệ con người
- Nội dung, yêu cầu của phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội ở Việt Nam hiện nay:
Một là, củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng trên cơ sở vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp với điều kiện hiện nay của Việt Nam và thuận theo xu thế phát triển tất yếu của thời đại
Trang 17Hai là, phát triển đạo đức mới - đạo đức xã hội chủ nghĩa trong xã hội và trong đội ngũ cán bộ, đảng viên; bồi đắp nền tảng đạo đức trong Đảng, trong xã hội theo tư tưởng và tấm gương đạo đức cao đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Ba là, phát triển giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ để đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển đất nước
Bốn là, phát triển văn học nghệ thuật cách mạng, khoa học, đại chúng, vì nhân dân phục vụ
Năm là, phát triển thông tin đại chúng sao cho phù hợp với quy luật tiến bộ chung của xã hội; đảm bảo môi trường thông tin lành mạnh; thông tin kịp thời; chính xác; định hướng được thông tin cho xã hội
1.2 Sự cần thiết phải phát triển văn hoá với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
1.2.1 Sự tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam tới phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần của xã hội
Trong điều kiện hiện nay ở nước ta, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đang được hình thành, vì vậy
xã hội mang đậm tính chuyển đổi, quá độ, kinh tế tác động trực tiếp đến mọi mặt của đời sống chính trị - xã hội
Tác động tích cực :