Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước với việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Một học giả Ấn Độ Khác là H.B.Sakar trong cuốn “Những mối quan hệ văn hoá giữa Ấn Độ và các nước Đông Nam Á” đã đề cập đến sự di dân của người Ấn Độ tại Đông Nam Á như là nguyên nhân c[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TRẦN NGỌC LIÊU

Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước với việc xây dựng nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Luận án TS Triết học:

MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU

1 Ý nghĩa của đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Lịch sử vấn đề 3

4 Giới hạn vấn đề và văn bản sử dụng 14

5 Phương pháp nghiên cứu 15

6 Cấu trúc của luận văn 15

CHƯƠNG 1: SỬ THI VÀ SỬ THI RAMAYANA CỦA ẤN ĐỘ 1.1 Vấn đề thể loại sử thi 16

1.2 Sử thi Ramayana của Ấn Độ 21

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN NGHỆ THUẬT 2.1 Khái niệm về thời gian nghệ thuật 36

2.2 Thời gian nghệ thuật trong sử thi Ramayana của Ấn Độ 38

2.2.1 Thời gian trần thế 38

2.2.2 Thời gian định mệnh .43

2.2.3 Thời gian chiến tranh 58

CHƯƠNG 3: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT 3.1 Khái niệm về không gian nghệ thuật 62

3.2 Không gian nghệ thuật trong sử thi Ramayana của Ấn Độ 62

3.2.1 Không gian thế giới trần gian 62

3.2.1.1 Không gian kinh đô 63

3.2.1.2 Không gian núi rừng 65

3.2.1.3 Không gian chiến địa 71

3.2.2 Không gian tâm linh 81

3.2.3 Không gian tình yêu 87

Kết luận 95

Tài liệu tham khảo 97

PHẦN MỞ ĐẦU 1- Ý nghĩa của đề tài:

1 Trong tiến trình vận động và phát triển không ngừng của văn học nhân loại, văn học Ấn Độ có một vị trí đặc biệt Đó là một trong những nền văn học có bề dày truyền thống hàng ngàn năm lịch sử với những thành tựu đặc sắc, trở thành di sản tinh thần chung của nhân loại Từ rất sớm văn hoá, văn học Ấn Độ đã có sự lan toả, ảnh hưởng mạnh mẽ đến văn học nhiều nước trên thế giới, trong đó Đông Nam Á là khu vực chịu ảnh hưởng sâu sắc nhất,

rõ nét nhất Nhiều nhà nghiên cứu phương Tây đã xem khu vực văn hoá Đông Nam Á là “miền ngoại Ấn”, “Ấn Độ ngoài sông Hằng” Trong tác phẩm Lịch

sử cổ các quốc gia Hinđu hoá ở Viễn đông”, G Coedes đã gọi khu vực Đông Nam Á là “một cái nền chung cho toàn bộ Châu Á gió mùa dưới một lớp vécni Hinđu” Những nhận xét giàu hình ảnh trên đây đã phần nào cho thấy mức độ ảnh hưởng sâu đậm mà văn hoá, văn học Ấn Độ mang lại cho khu vực này trong suốt nhiều thế kỷ Khu vực Đông Nam Á nằm trên đường giao lưu văn hoá Đông – Tây, từ rất sớm (vào khoảng đầu công nguyên) Đông Nam Á đã có những cuộc giao lưu, tiếp xúc tự giác với văn hoá Ấn Độ qua những thương gia, những nhà truyền giáo Cũng từ thực tế lịch sử đó, ngày nay trong một bối cảnh mới của thời đại, việc nghiên cứu văn hoá văn học Ấn

Độ thực sự đã trở thành một đòi hỏi cấp thiết, không chỉ để hiểu Ấn Độ mà còn để hiểu Việt Nam trong những yếu tố nội tại, và cả trong những cuộc giao lưu tiếp xúc với văn hoá, văn học nhiều nước trên thế giới, trong đó có Ấn

Độ

2 Trong kho tàng văn học Ấn Độ, hiếm có tác phẩm nào lại có sự ảnh hưởng sâu, rộng và lâu bền ở Đông Nam Á và Châu Á như các sử thi

Ramayana, Mahabharata.Cũng như Mahabharata, sử thi Ramayana được coi

là thánh kinh của người Ấn Độ, là nền tảng đạo đức của Hinđu giáo, là bộ sử

thi đồ sộ của nhân loại Sử thi Ramayana bao chứa một thời gian dài, một

không gian kỳ vĩ, một tình sử ly kỳ Vậy nên nghiên cứu thời gian và không

gian nghệ thuật trong sử thi Ramayana có ý nghĩa góp phần hiểu biết sâu hơn,

toàn diện hơn những đặc trưng của sử thi nói chung, sử thi Ấn Độ nói riêng Mặt khác đề tài luận văn ở mức độ nhất định, góp phần bổ sung chi tiết hơn

cho công việc giảng dạy văn học Ấn Độ trong các trường của Việt Nam, càng

tăng cường hơn nữa quan hệ hợp tác, hữu nghị, hiểu biết lẫn nhau giữa Việt Nam và Ấn Độ đương đại

2 Mục đích nghiên cứu:

Với ý nghĩa khoa học nêu trên, luận văn có mục đích làm sáng tỏ những đặc điểm tạo dựng thời gian và không gian nghệ thuật nhằm làm nổi

bật hình tượng người anh hùng trong sử thi Ramayana

3 Lịch sử vấn đề:

Các anh hùng ca (hay sử thi) ra đời phản ánh quá trình đoàn kết các tộc người thành cộng đồng lớn, là buổi bình minh về đời sống chính trị của dân tộc - quốc gia Nó chú trọng đến việc thể hiện khát vọng chiến thắng thiên nhiên và các lực lượng thù địch của con người cổ đại Ước mơ đó được hoá thân thành những hình tượng nhân vật lý tưởng (nhân vật anh hùng) trong các thiên trường ca Trong giới hạn của vấn đề nghiên cứu, qua những công trình

viết về sử thi Ramayana trên thế giới và ở Việt Nam chúng tôi tập hợp được

những ý kiến sau đây:

3.1 Trên thế giới:

Nghiên cứu sử thi Ramayana có khá nhiều công trình, nghiên cứu

nhiều bình diện nhiều khía cạnh khác nhau:

Vào những năm 30 của thế kỷ XIX, với tác phẩm Mỹ học, Hêghen đã

có những đóng góp hết sức quan trọng cho lý luận sử thi Trong tác phẩm đồ

sộ này, ông đã dành hẳn phần lớn chương ba- Các loại thơ - để nghiên cứu sử thi Tác giả đã chỉ ra những đặc sắc của hình tượng nhân vật sử thi Ấn Độ và

theo ông, nhân vật của sử thi Ấn Độ và Ramayana nói riêng có những đặc

điểm nửa thần linh, nửa trần tục, đậm màu sắc tôn giáo, tạo cho các sử thi này

có tính chất “thánh kinh”

Phần nhiều các công trình đều hướng vào nghiên cứu sự thể hiện các nhân vật sử thi, mô hình nhân vật sử thi, tính chất tâm linh và tôn giáo của sử thi Ấn Độ Có thể điểm qua một số công trình viết về các vấn đề trên như:

Trong cuốn “Lịch sử văn minh Ấn Độ” sử gia người Mỹ Will Durant

đã chỉ ra tính chất lý tưởng cao siêu và hoàn thiện của các nhân vật trong sử thi, trở thành khuôn mẫu để giáo dục, bồi bổ cho tâm hồn người đọc: Tác phẩm đã “diễn tả những tình cảm đẹp đẽ, một bổn phận cao thượng của đàn ông và đàn bà và có những bức hoạ sinh độngđạt tới mức tả chân Rama và Xita hoàn hảo quá, khó mà có thực được”

Will Durant đã nhấn mạnh tính chất thánh thư của sử thi Ramayana

Đặc tính này thể hiện cụ thể ở các nhân vật với những phẩm chất siêu phàm, phi thực Từ những con người có thực trong lịch sử, bước vào sử thi Rama và Xita trở thành ước mơ của Ấn Độ về những hình mẫu đạo đức lý tưởng

Trong cuốn “Hợp tuyển văn học Ấn Độ” John B Alfonso Karkala đã chỉ ra rằng các nhân vật trong sử thi là phương tiện để các tác giả của nó phát ngôn cho thuyết nghiệp báo Karma: Vamiki “thêu dệt” nên sử thi mang dáng dấp lý tưởng, đạo đức gia đình, nghiệp báo Karma Nhà thơ mô tả những mối quan hệ gia đình lý tưởng mà ở đó con trai coi lời nói của cha mẹ như là mệnh lệnh, vợ một lòng một dạ chung thuỷ với chồng, những người em trai trung thành với truyền thống, không hề thèm muốn ngai vàng của anh Do đó, những nhân vật buộc phải thực hiện một cách liên tục những lựa chọn đạo đức trong những hành vi của họ

Bài viết của Pou Saveros “Những chỉ dẫn về dấu ấn Phật giáo trong Ramayana Cămpuchia” là một khảo luận sâu hơn về vấn đề chuyển đổi chiều

sâu tâm linh của sử thi Ramayana Ấn Độ với tư tưởng Bàlamôn sâu sắc đã

mang tư tưởng Phật giáo cùng với những cơ sở văn hoá xã hội của Cămpuchia

thời đại lúc bấy giờ Tác giả bài viết đã đi sâu phân tích tỉ mỉ để thấy được từng văn bản đã chịu sự ảnh hưởng của điều kiện văn hoá - xã hội như thế nào Tác giả đã tìm thấy những nét khác biệt về tư tưởng tôn giáo giữa hai văn bản

Trong công trình nghiên cứu “Ramayana – Một cuộc hành trình” tác giả Ranchor Prime đã dành rất nhiều công sức trong ba mươi năm để nghiên

cứu tại Ấn Độ và mười lăm năm dịch sử thi Ramayana ra tiếng Anh Cuốn sách này là một sự khảo cứu công phu sử thi Ramayana về cội nguồn, chiều

sâu tâm linh và những ảnh hưởng của nó tại Ấn Độ

Tác giả Richard Lannoy trong cuốn sách “Cây biết nói” cũng đã đề cập

tới sử thi Ramayana như một bộ phận không thể tách rời của văn hoá và xã

hội Ấn Độ Tác giả đã trình bày những hiểu biết sâu sắc của mình về Ấn Độ, nhất là về tôn giáo

Georges Dumézil trong “Huyền thoại và sử thi” đã đưa ra những nhận

định rất xác đáng về sử thi nói chung và về Mahabharata và Ramayana nói riêng Ông đã phân tích cấu trúc sử thi nói chung và sử thi Mahabharata nói

riêng như ba chức năng trong sử thi các dân tộc Ấn - Âu, mô hình nhân vật sử thi Ấn - Âu (một anh hùng – một phù thuỷ và một ông vua)…Tác giả chỉ ra kết cấu này có trong nhiều thể loại của văn học và khiến cho các dân tộc trở nên gần gũi nhau trong cách họ tư duy Tác giả cũng đưa ra lý do khiến cho các sử thi của một dân tộc này được chấp nhận ở một dân tộc khác và đôi khi giữa các sử thi có kết cấu tưởng như giống nhau lại chẳng có mối quan hệ họ hàng nào hết: chúng chỉ giống nhau về mặt loại hình mà thôi

Tác giả David R Kinsley trong cuốn “Hindu giáo- một bức tranh phối cảnh văn hoá” đã nhận thấy độ chênh lệch giữa hình tượng Rama và hình tượng các vị quốc vương được quy định trong sách Luật được thịnh hành lúc bấy giờ Trong các sách Luật, để duy trì trật tự xã hội, đảm bảo sự công bằng, vua cần phải sử dụng rộng rãi các biện pháp trừng phạt kể cả cách dùng đến

sự xảo trá, tàn bạo! Rama lại không chấp nhận các phương tiện đó cho dù nó phục vụ cho mục đích đúng đắn Chính điều đó đã khiến cho Rama trở thành

“một ông vua vĩ đại”

Hơn nữa, Rama cũng là “người bảo vệ vĩ đại” của trật tự phù hợp trong mối quan hệ giữa người với người Con phải vâng lời cha, thần dân phải tuân lệnh vua “Thái độ phục tùng là cách tổ chức của những mối quan hệ trật tự giữa con người, từ bỏ chúng thì trên thực tế, trật tự xã hội có thể bị huỷ hoại” Bởi vì “một xã hội trật tự đi đôi với những mối quan hệ trật tự cá nhân”

Tác giả I D Xêbrriacôp trong cuốn “Khảo luận về văn học Ấn Độ” đã

nghiên cứu nhiều vấn đề của sử thi Ramayana Trong đó tác giả đã đặc biệt

lưu ý đến vấn đề dị bản Tác giả đã đánh giá cao giá trị cổ điển của sử thi này:

Ramayana từ khá sớm đã trở thành kiểu mẫu, chuẩn mực về văn học để đánh

giá các tác phẩm văn học, trở thành tiêu chuẩn để các nghệ sĩ hướng tới

Trong tác phẩm “Sử thi cổ đại Ấn Độ”, nhà nghiên cứu văn học Nga P

A Grinser đã nhấn mạnh tính chất lý tưởng của nhân vật chính là hoàng tử Rama: Rama xuất hiện cũng giống như Krisna, một trong số những hoá thân của vị thần tối cao Visnu, đầu thai xuống trần để giệt trừ cái ác- được nhân cách hoá trong hình tượng vua quỷ Ravana…” song Rama hành động trong sử thi không phải như một vị thần mà như một vị vua lý tưởng, một chiến sĩ lý tưởng trước hết tuân theo quy định của luật lệ, đạo đức…” Tiếp đó tác giả phân tích tiếp những lập luận của Rama: Những lời này nằm trong hình thức bổn phận rèn luyện cá nhân của con người hơn là những quan niệm của bổn phận có tính chất chung, góp phần cho sự hài hoà cuối cùng của cõi trần, chống lại những gì thuộc về lợi ích cá nhân trong nghĩa vụ cơ bản của một Kastrya Ở đây tác giả đã nhận thấy độ chênh lệch giữa bổn phận Kastrya với

lý tưởng phổ cập trong nhân vật Rama Có những trường hợp khi bổn phận Kastrya và chân lý không trùng hợp thì nhân vật cúi đầu phục tùng bổn phận chứ không thực hành theo chân lý

Trong cuốn “Văn học cổ đại Phương Đông” các tác giả lại nhìn thấy

trong các nhân vật của sử thi Ramayana thể hiện tính chất bất di bất dịch của

sự phân chia đẳng cấp: “Tuy nhiên trong quá trình đến với chúng ta, truyền thuyết này dã được tiếp nhận trong hình thức một Ramayana khác, chứa đựng những tri thức muộn hơn của những người đại diện cho tầng lớp thống trị ở

Ấn Độ cổ đại Sử thi khẳng định tính chất bất di bất dịch của sự phân chia đẳng cấp, sự lệ thuộc của đẳng cấp dưới vào đẳng cấp trên theo lứa tuổi và địa

vị (Rama tuân theo mệnh lệnh của vua cha, đi đày một cách ngoan ngoãn), sự phục tùng của người vợ với chồng (lý giải bằng hành vi của Xita)”

Bên cạnh đó, các tác giả đề cập đến nhân vật thần linh cũng phản ánh

sự phân biệt đẳng cấp và bảo vệ cho chế độ đó: Trên những điện thờ nổi trội lên những vị thần lớn, những vị thần chúa tể Các đấng thần linh khác, ít sức mạnh hơn phục tùng họ Các vị thần ngày nay hiện ra là những người bảo vệ

sự phân biệt đẳng cấp và giữ gìn trật tự đạo luật, toàn bộ hệ thống triết học, tôn giáo tạo cho con người cái ảo giác mà nó không tồn tại thực trên thế giới

Tác giả I S Rabinôvic trong cuốn sách “Bốn mươi thế kỷ văn học Ấn

Độ” đã nhận xét về các hình tượng nhân vật trong sử thi Ramayana: “ Nhân

vật của Ramayana là những người giàu có về tâm hồn Rama là một chiến binh quả cảm, một vị vua anh minh Xita là một người phụ nữ, một người vợ

lý tưởng …Nàng yêu chồng hết mình Nhân vật làm nên những kỳ tích phi thường, sự hùng mạnh của họ là không có giới hạn”

Bên cạnh đó, tác giả I S Rabinôvic cũng đã đi sâu tìm hiểu nguồn gốc

của sử thi Ramayana và các nhân vật sử thi trong hiện thực lịch sử Theo ông

thì toàn bộ hình tượng nhân vật Rama gợi ra một hồi ức mơ hồ về bộ lạc Bắc

Ấn trong cuộc hành binh tới những hòn đảo xã xôi và sự chinh phục thổ dân ở

đó mà người thủ lĩnh thổ dân được chú ý tới là Ravana

Tác giả cuốn “Đại cương lịch sử văn học Ấn Độ” cũng phân tích tính chất lý tưởng của hình tương nhân vật Rama ở nhiều góc độ, nhiều mối quan

hệ khác nhau: Rama- một người anh hùng lý tưởng của sử thi này là sự hiện thân nổi tiếng của những đức tính: là một người con trai ngoan ngoãn, một người chồng dịu dàng, trung thành với luật định, một chiến sĩ can đảm, coi trọng danh dự, một người cầm quyền quốc gia anh minh, sáng suốt

Nhưng ý nghĩa sâu sắc hơn nhiều của hình ảnh Rama trước hết là một chiến sĩ chống lại bất công mà hiện thân trong thiên sử thi này là quỷ vương Ravana, chiến thắng con quái vật ức hiếp thiên hạ Đích thực của đặc tính này khiến cho Rama trở thành người anh hùng được nhân dân Ấn Độ yêu mến

Đồng thời, hình ảnh người nữ anh hùng trong sử thi Ramayana là công

chúa Xita đến nay vẫn sống trong nhân dân, trở thành biểu tượng cho sự chung thuỷ của người phụ nữ và sự hy sinh quên mình vì tình yêu

Mặt khác, trên nền nghiên cứu sự ảnh hưởng sâu rộng của Ramayana ở

khu vực Đông Nam Á, tác giả Thakur Upenda trong công trình nghiên cứu

“Sử thi Ramayana ở Đông Nam Á” in trong cuốn “Một vài phương diện về lịch sử và văn hoá Châu Á” ở phần mở đầu công trình, tác giả đã nhấn mạnh

sự ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá Ấn Độ trên mọi mặt của văn hoá - xã hội qua nhiều vùng đất của Đông nam Á cổ đại Những ảnh hưởng này có thể trực tiếp từ Ấn Độ, nhưng cũng có thể đi theo con đường gián tiếp từ các nước láng giềng Tác giả đã trình bày những biến thể khác nhau của sử thi

Ramayana ở Đông nam Á về mặt văn bản: “Mặc dù cơ sở ban đầu của câu

chuyện có trong bản tiếng sanskrit vẫn được giữ nguyên một cách bền bỉ, chúng ta có thể lướt qua hàng loạt những biến thể khác chịu trách nhiệm về sự

ra đời của những khổ thơ mới và những đoạn viết lại trong hầu hết các ngôn ngữ này, đưa lại những hình thức và tình huống mới không tìm thấy trong nguyên bản tiếng sanskrit” Tác giả đi sâu phân tích sự khác biệt của sử thi

Ramayana nguyên bản với các văn bản khác ở các nước Đông Nam Á và đã

chỉ ra căn nguyên gây nên sự ảnh hưởng sâu rộng đó: Điều tốt nhất và cao quý nhất trong truyền thống Ấn Độ và những lý tưởng xuyên suốt trước và

sau, đang phát triển trong các nhân vật Rama, Xita, Lakmana, Hanuman và những nhân vật khác Rama trong số họ được tôn lên làm vua với những phẩm chất lý tưởng đến nỗi mà trong nhiều thế kỷ, anh ta được bảo vệ như là hiện thân của Dharma

Với quan niệm này của tác giả Thakur Upenda thì yếu tố cơ bản tạo nên

sự ảnh hưởng sâu rộng của sử thi Ramayana tới nền văn học khu vực Đông

Nam Á là nhân vật Bởi các hình tượng nhân vật này là sự kết tinh những phẩm chất cao quý trong truyền thống Ấn Độ và đó là những lý tưởng xuyên suốt từ quá khứ tới tương lai

Cuốn sách “Ramayana qua con mắt của phương Tây” của nhà nghiên cứu chuyên về Thái Lan là J.C Shaw là một cách nhìn khác từ phía phương

Tây về sự ảnh hưởng của sử thi Ramayana ở các nước khu vực Đông Nam Á Ông đã so sánh giữa Ramakiên của Thái Lan với sử thi Ramayana của Ấn Độ

và thừa nhận rằng văn bản Ramakiên của Thái Lan có nhiều tình tiết khác với

Ramayana của Valmiki và ông đã chỉ ra nguyên nhân là do các triều vua ở

Thái Lan luôn viết đi viết lại Ramakiên, nó chỉ là cái cớ, là cảm hứng để cho

họ biểu lộ tài năng văn học của mình mà thôi

Một học giả Ấn Độ Khác là H.B.Sakar trong cuốn “Những mối quan hệ văn hoá giữa Ấn Độ và các nước Đông Nam Á” đã đề cập đến sự di dân của người Ấn Độ tại Đông Nam Á như là nguyên nhân của những ảnh hưởng về tôn giáo, ngôn ngữ và văn hoá của Ấn Độ tại vùng này Đặc biệt trong chương

14, tác giả đã phân tích những ảnh hưởng của sử thi Ấn Độ đối với văn học Wayang (rối bóng) tại Đông Nam Á Ngay phần đầu của công trình nghiên cứu, với tư cách là một nhà sử học, tác giả đã bước đầu đề cập đến các con

đường xâm nhập của sử thi Ramayana vào Đông Nam Á nhưng vấn đề chủ yếu mà ông quan tâm là những ảnh hưởng của Ramayana vào những văn bản

phục vụ cho rối bóng tại các nước Đông Nam Á