Việc nghiên cứu đề tài thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng cộng sản về vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền x[r]
Trang 1Mô hình tòa án Hiến pháp của một số nước trên thế giới và vấn đề xây dựng tòa án hiến
pháp ở Việt Nam
Nguyễn Hoàng Anh
Khoa Luật Luận văn ThS Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và Pháp Luật
Mã số 60 38 01 Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Đăng Dung
Năm bảo vệ: 2013
Abstract Làm sáng tỏ vấn đề sự cần thiết phải có một cơ chế bảo hiến của bất kỳ
quốc gia nào có Hiến pháp Phân tích và đánh giá được những ưu điểm, khuyết điểm đang tồn tại của các mô hình bảo hiến cơ bản trên thế giới Đánh giá các điều kiện về
lý luận, những điểm thuận lợi và khó khăn trong việc thành lập tòa án hiến pháp độc lập ở Việt nam Đề xuất một mô hình tòa án hiến pháp cho Việt Nam và việc xây dựng
Tòa án Hiến pháp ở Việt Nam trong tương lai
Keywords Tòa án Hiến pháp; Tòa án; Pháp luật
Content
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Hiến pháp là nền tảng pháp lý, căn cứ chủ đạo đối với việc ban hành toàn bộ các văn bản pháp lý khác của Nhà nước, là cơ sở định hướng hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội cũng như hành vi ý thức pháp luật của mỗi công dân Chính vì vậy Hiến pháp luôn được coi là đạo luật của mỗi quốc gia, các văn bản Luật và luật không được trái với Hiến pháp
Theo xu hướng phát triển tất yếu của xã hội, có hành vi vi phạm pháp luật thì cũng sẽ có những điều, hành vi mà chúng ta gọi là vi hiến (vi phạm Hiến pháp) Vì vậy cũng cần có những
Trang 2quy định, thiết chế để bảo vệ Hiến pháp, mà một mô hình được coi là truyền thống và hiệu quả nhất vẫn là hệ thống Tòa án Việc duy trì và bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam hiện nay còn rất yếu, nguyên nhân thì có nhiều nhưng tựu chung lại là ở Việt Nam chư có tinh thần thượng tôn Hiến pháp Và một trong những biện pháp để kịp thời khắc phục tình trang trên là thành lập Tòa án Hiến pháp với chức năng xét xử các hành vi vi phạm HIến pháp Tuy nhiên, vì Hiến pháp là một thiết chế đặc biệt của Nhà nước nên Tòa án hiến pháp cũng được coi là một mô hình tòa án đặc biệt
Các bản Hiến pháp năm 1946,1959,1980 và 1992, sửa đổi bổ sung năm 2011 thì Việt Nam đều không quy định về việc thành lập một cơ quan bảo hiến chuyên trách mà giao cho Quốc hội Điều này có nhiều điểm bất lợi hơn là thuận lợi Tuy nhiên việc thành lập Tòa án Hiến pháp ở Việt Nam vẫn còn cả một chặng đường rất khó khăn và phức tạp Theo xu hướng phát triển chung của việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thì việc thành lập một cơ chế bảo hiến là Tòa án hiến pháp được coi là một nhu cầu tất yếu Với
các lý do đó, tôi đã chọn đề tài “Mô hình tòa án hiến pháp của một số nước trên thế giới
và vấn đề xây dựng tòa án hiến pháp ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ
Luật học của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Các bản Hiến pháp năm 1946,1959,1980 và 1992, sửa đổi bổ sung năm 20011 thì Việt Nam đều không quy định về việc thành lập một cơ quan bảo hiến chuyên trách mà giao cho Quốc hội Điều này có nhiều điểm bất lợi hơn là thuận lợi Việc thành lập một cơ chế bảo hiến phù hợp với điều kiện của Việt Nam và hoạt động có hiệu quả là cả một vấn đề lớn và đang gây nhiều tranh cãi Có ý kiến cho rằng chúng ta vẫn nên thành lập Hội đồng bảo hiến nằm trong Quốc Hội, ý kiến khác lại cho rằng chúng ta nên cơ cấu lại tổ chức của Tòa án Nhân dân tối cao, theo đó sẽ trao quyền bảo vệ Hiến pháp cho Tòa án Tối cao Lại có ý kiến cho rằng nên thành lập Tòa án Hiến pháp không thuộc Quốc Hội, hoạt động độc lập Đây đều là những vấn
đề tuy không mới mẻ với các nước trên thế giới nhưng lại đang còn rất nhiều gây tranh cãi ở Việt Nam Việc nghiên cứu đề tài này tôi đã phân tích mô hình Tòa án Hiến pháp của một số nước điển hình trên thế giới Từ đó xây dựng một mô hình Tòa án hiến pháp đối với Việt Nam Tất cả các vấn đề đó hiện vẫn đang là lý luận nên việc nghiên cứu đề tài cũng chỉ dừng lại ở vấn
đề phác thảo một mô hình tòa án hiến pháp dựa trên các điều kiện lý luận và thực tiễn hiện nay của Việt Nam
3 Mục đích và nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài
Trang 3Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là tìm hiểu sự cần thiết phải có một cơ chế bảo hiến trong giai đoạn hiện nay và sau này Dựa trên việc phân tích một số mô hình Tòa án Hiến pháp của một số quốc gia điển hình, từ đó có cơ sở lý luận, kinh nghiệp để áp dụng cho việc xây dựng một tòa án Hiến pháp phù hợp với Việt Nam
Để thực hiện được mục đích nêu trên, việc nghiên cứu đề tài luận văn có những nhiệm
vụ chính sau:
- Nghiên cứu để làm rõ khái niệm cơ chế bảo hiến, sự cần thiết phải có cơ chế bào hiến
- Nghiên cứu mô hình tòa án Hiến pháp của một số các quốc gia điển hình là Mỹ, Đức, Thái Lan Đây là các Quốc gia đã có tòa án hiến pháp đang hoạt động tương đối hiệu quả Từ
đó rút ra các bài học kinh nghiệm co việc thành lập Tòa án Hiến pháp ở Việt Nam
- Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, kinh nghiệm của các quốc gia để thành lập một mô hình Tòa án hiến pháp của Việt Nam
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận về bảo hiến, cơ chế bảo hiến Hiến pháp là đạo luật cơ bản nhất của bất kỳ một Quốc gia, cơ chế bảo vệ hiến pháp vì thế cũng được coi là một sự tất yếu Luận văn nghiên cứu mô hình tổ chức và hoạt động của Tòa
án hiến pháp của một số quốc gia điển hình, đánh giá những điểm ưu điểm và nhược điểm của
nó Từ đó rút ra bài học kinh nghiệm để áp dụng cho Việt Nam Đồng thời phân tích những điểm thuận lợi và khó khăn cho tiền đề xây dựng một mô hình tòa án Hiến pháp ở Việt Nam
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Việc nghiên cứu đề tài thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng cộng sản về vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta
Quá trình nghiên cứu đề tài cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành như phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh và tổng hợp Ngoài ra phương pháp thống kê cũng được sử dụng để hoàn thành việc nghiên cứu
6 Ý nghĩa khoa học của việc nghiên cứu đề tài luận văn
Luận văn là một công trình nghiên cứu khoa học pháp lý có hệ thống các vấn đề về cơ chế bảo hiến ý nghĩa khoa học của việc nghiên cứu đề tài luận văn thể hiện ở những điểm cơ bản sau đây:
Trang 4- Làm sáng tỏ vấn đề sự cần thiết phải có một cơ chế bảo hiến của bất kỳ quốc gia nào
có Hiến pháp
- Phân tích và đánh giá được những ưu điểm, khuyết điểm đang tồn tại của các mô hình bảo hiến cơ bản trên thế giới
- Đánh giá các điều kiện về lý luận, những điểm thuận lợi và khó khăn trong việc thành lập tòa án hiến pháp độc lập ở Việt nam
- Đề xuất một mô hình tòa án hiến pháp cho Việt Nam
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Sự cần thiết phải có cơ chế bảo hiến Vị trí và vai trò của Tòa án hiến pháp
trong bộ máy nhà nước
Chương 2: Mô hình tòa án hiến pháp của một số quốc gia điển hình
Chương 3: Mô hình bảo hiến ở Việt Nam và việc xây dựng Tòa án Hiến pháp ở Việt
Nam trong tương lai
Reference
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Lê Cảm, Nguyễn Ngọc Chí (2004), Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
2 Ngô Huy Cương (2006), Dân chủ và pháp luật dân chủ, Nxb Tư pháp, Hà Nội
3 Ngô Huy Cương (2006), Góp phần bàn về cải cách pháp luật ở Việt Nam hiện nay, Nxb
Tư pháp, Hà Nội
4 Nguyễn Đăng Dung (2001), Luật Hiến pháp đối chiếu, Nxb TP Hồ Chí Minh, TP Hồ
Chí Minh
5 Nguyễn Đăng Dung (2002), Hiến pháp và bộ máy nhà nước, Nxb Giao thông vận tải,
Hà Nội
6 Nguyễn Đăng Dung (2006), Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia Hà
Nội, Hà Nội
7 Nguyễn Minh Đoan (2002), “Bảo đảm tính tối cao của nhà nước pháp quyền”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp (5)
8 Nguyễn Như phát (chủ biên) (2011), tài phán Hiến pháp – Một số vấn đề lý luận cơ bản, kinh nghiệm quốc tế và khả năng áp dụng cho Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
Trang 59 Trần Ngọc Đường (2004), Quyền con người, quyền công dân trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
10 Trần Ngọc Đường (2008), “Đổi mới căn bản về nhận thức cũng như tổ chức thực hiện
việc giải thích chính thức Hiến pháp, pháp luật và pháp lệnh ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp (3), tr 8-14
11 Lê Hồng Hạnh (2008), “Khả năng thực hiện việc trao thẩm quyền giải thích Hiến pháp
cho Tòa án ở Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp (18), tr 4-14
12 Lê Mậu Hãn (2003), Các cương lĩnh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội
13 MontesQuieu (1996), Tinh thần pháp luật, Nxb Giáo dục, Hà Nội
14 Nguyễn Văn Mạnh, Tào Thị Quyên (2006), “Cơ chế đảm bảo tính tối cao của Hiến pháp
ở Việt Nam”, Tạp Lý luận chính trị (1), tr 26-32
15 Hồ Chí Minh, (1985) Về nhà nước và pháp luật, Nxb Pháp lý, Hà Nội
16 Nguyễn Quang Minh (2002), “Hoàn thiện quy trình lập hiến: Yêu cầu thực tiễn đang đặt
ra”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp (10), tr 46-52
17 Nguyễn Vân Nam (2006), Toàn cầu hoá và sự tồn vong của nhà nước, Nxb Trẻ, TP Hồ Chí
Minh
18 Nguyễn Thị Kim Ngân (2002), “Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam
trước nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế”, Tạp chí Lý luận chính trị (11), tr 32-36,44
19 Nguyễn Như Phát (chủ biên) (2011), Tài phán hiến pháp – Một số vấn đề lý luận cơ bản, kinh nghiệm quốc tế và khả năng áp dụng cho Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội
20 Vũ Thị Phụng (2004), Giáo trình Lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
21 Lê Văn Quang – Văn Đức Thanh (2006), Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và các định chế xã hội ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
22 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Hiến pháp Việt Nam năm 1946,
1959, 1980, 1992 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2001)
23 Hoàng Thị Kim Quế (2005), Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
24 Nguyễn Duy Quý (2003), “Xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện nước ta hiện nay”, Tạp chí dân chủ và pháp luật (1), tr 12-18
25 Lương Xuân Quỳ (Chủ biên) (1994), Cơ chế thị trường và vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường Việt Nam, Nxb Thống kê, Hà Nội
26 Lưu Văn Sùng, Vũ Hoàng Công (2002), “Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ
Trang 6nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân hiện nay”, Tạp chí Lý luận chính trị
27 Viện Nhà nước và Pháp luật (2008), kỷ yếu hội thảo quốc tế : ‘Tài phán Hiến pháp – nhu cầu và triển vọng ở Việt Nam”, Hà Nội
28 Viện Nhà nước và Pháp luật (2008), kỷ yếu hội thảo quốc tế : ‘Xây dựng nề tài phán Hiến pháp ở Việt Nam – Mô hình và lộ trình thực hiện”, Hà Nội, TP Hồ CHí Minh