Mô hình của ĐHQGHN bản chất của giáo dục hiện đại

Trong suy nghĩ của chúng tôi, ĐHQGHN phải đáp ứng 3 tiêu chí: Một là có cơ cấu đa ngành, đa lĩnh vực, nghĩa là phải có các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhâ[r]

Nhân dịp 20 năm Chính

phủ ban hành Nghị định

về ĐHQG, GS.TSKH Đào

Trọng Thi (Ủy viên Ban

chấp hành Trung ương

Đảng, Ủy viên Thường vụ

Quốc hội, Chủ nhiệm Uỷ

ban Văn hố, Giáo dục,

Thanh niên, Thiếu niên và

Nhi đồng Quốc hội, nguyên

Bí thư Đảng uỷ, Giám đốc

ĐHQGHN) trao đổi với Bản

tin ĐHQGHN về những

ấn tượng của ơng đối với

thành quả mà ĐHQGHN

đã đạt được trong chặng

đường 20 năm phát triển.

Thưa Giáo sư, từ lý do nào dẫn đến nhu

cầu phải xuất hiện mơ hình đại học mới

như ĐHQGHN?

Vào thời điểm đầu những năm 90 của

thế kỷ trước, cả nước đang trong quá

trình đổi mới Giáo dục và giáo dục

đại học nĩi riêng cũng đang bước vào

cơng cuộc đổi mới Khi bàn về đổi mới

cơ cấu hệ thống của trường đại học,

BẢN CHẤT CỦA GIÁO DỤCÐHIỆN ĐẠI

GS.VS Đào Trọng Thi

GS.VS Đào Trọng Thi giới thiệu với Thủ tướng Phan Văn Khải quy hoạch xây dựng ĐHQGHN

tại Hịa Lạc, năm 2003.

THANH HÀ (thực hiện)

MỘT CHẶNG ĐƯỜNG VINH QUANG

Ảnh: Bùi Tuấn

Ảnh: Bùi Tuấn

18 Bản tin Đại học Quốc gia Hà Nội

KỈ NIỆM 20 NĂM CHÍNH PHỦ BAN HÀNH NGHỊ ĐỊNH VỀ ĐHQGHN (1993 - 2013)

đã bắt đầu xuất hiện những ý tưởng mới

từ chính những nhà lãnh đạo hàng đầu

của đất nước Thủ tướng Võ Văn Kiệt - vị

thủ tướng nổi tiếng về tư tưởng cải cách

của Việt Nam lúc bấy giờ - có ý tưởng xây

dựng một trung tâm đại học mạnh về đào

tạo và nghiên cứu khoa học chất lượng

cao, được ví như một “quả đấm thép”

giúp tạo ra bước phát triển đột phá cho

giáo dục đại học Việt Nam

Trước đó, hệ thống giáo dục đại học Việt

Nam phát triển trên cơ sở các trường đại

học đơn ngành, phù hợp với nền kinh tế

kế hoạch hoá tập trung; đào tạo nhân lực

theo kế hoạch nhằm vào làm việc tại các

vị trí việc làm cụ thể trong hệ thống các

ngành nghề Khi chuyển sang nền kinh tế

thị trường, nhu cầu sử dụng nhân lực thay

đổi, nền kinh tế cần những người lao động

có thể linh hoạt chuyển đổi nghề nghiệp

Bởi vậy, chúng ta phải trang bị cho sinh

viên kiến thức nghề nghiệp trên một nền

tảng kiến thức chung rộng Thực tế ấy dẫn

đến yêu cầu phải cơ cấu lại hệ thống các

trường đại học, cần thiết phải có một số

trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực để

đào tạo nhân lực theo hướng trên

Mặt khác, trong lịch sử giáo dục đại học

hiện đại Việt Nam, Đại học Đông dương dưới thời Pháp thuộc đã từng là đại học đa ngành, đa lĩnh vực Nhiều sinh viên và giảng viên của Đại học Đông dương là những bậc tiền bối rất nổi tiếng như Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cố Tổng Bí thư Trường Chinh,

cố Chủ tịch Lào Souphanouvong, nhà khoa học nổi tiếng Louis Paster, GS Tôn Thất Tùng, GS Hồ Đắc Di Sau Cách mạng tháng Tám, Đại học Đông dương phát triển thành Đại học Quốc gia Việt Nam của Nhà nước Việt Nam độc lập Như vậy, mô hình ĐHQG có sự kế thừa từ một đại học đã có trong lịch sử giáo dục nước nhà

Việc ban hành Nghị định mới số 186/2013/

NĐ-CP là quyết định đúng đắn, có tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước để thực hiện sứ mạng đầu tàu đổi mới giáo dục đại học ở Việt Nam Đây cũng là nguyện vọng của đông đảo cán bộ, nhà khoa học, nhà giáo, nghiên cứu sinh, học viên, sinh viên ĐHQGHN

Vậy trong hình dung ban đầu của những người sáng lập, ĐHQGHN sẽ có những đặc trưng khác biệt gì so với các đại học hiện thời ?

Chắc chắn là phải khác biệt và phải là một

mô hình đại học hiện đại, phù hợp với

xu thế phát triển đại học thế giới Trong suy nghĩ của chúng tôi, ĐHQGHN phải đáp ứng 3 tiêu chí: Một là có cơ cấu đa ngành, đa lĩnh vực, nghĩa là phải có các lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, kỹ thuật, công nghệ, kinh tế, luật, y khoa…; Hai là phải đào tạo

và nghiên cứu khoa học với chất lượng cao, trình độ cao để xứng đáng với vai trò đầu tàu đổi mới giáo dục nước nhà;

Ba là được hoạt động theo cơ chế tự chủ,

tự chịu trách nhiệm cao, tức là có nguồn lực và động lực phát triển trên cơ sở được Nhà nước ưu tiên đầu tư cả về cơ sở vật chất, tài chính, đội ngũ giảng viên và quan trọng nhất là được giao cơ chế quản lý và hoạt động tự chủ

Một mô hình đại học mới như vậy hẳn gây ra nhiều luồng ý kiến trái chiều và có những khó khăn gì cho những người thực hiện lúc bấy giờ thưa Giáo sư?

Đúng như vậy Việc thành lập ĐHQGHN phải đối mặt với sự nghi ngờ, thậm chí phản đối của nhiều cơ quan và cán bộ lãnh đạo Người ta thắc mắc không biết phải xếp ĐHQGHN - với cơ cấu chuyên môn và cơ chế hoạt động đặc thù, không giống các trường đại học khác như thế - vào vị trí nào trong hệ thống giáo dục?

Mô hình cũng mới đối với chính những người được giao trách nhiệm xây dựng ĐHQGHN Đã có một vài phương án được

đề xuất nhằm tạo cơ cấu đa ngành, đa lĩnh vực cho ĐHQGHN, trong đó có cả ý tưởng sáp nhập gần chục trường đại học trọng điểm ở Hà Nội (ĐH Tổng hợp, ĐH

Sư phạm, ĐH Bách khoa, ĐH Y, ĐH Kinh

tế Quốc dân,…) Nhưng sáp nhập các trường đại học là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn Cuối cùng, Chính phủ quyết định bắt đầu từ 3 trường đầu tiên là ĐH Tổng hợp Hà Nội, ĐH Sư phạm Hà Nội và ĐH Sư phạm Ngoại ngữ Nhưng trên thực tế, các trường này đều thuộc lĩnh vực khoa học

cơ bản, không những không bổ sung cho nhau mà còn trùng lặp, chồng chéo về cơ cấu chuyên môn

Việc thực hiện cơ chế tự chủ cao của ĐHQGHN cũng đã rất lúng túng và gặp nhiều trắc trở vì bấy giờ chưa có tiền lệ về một đại học trực thuộc Chính phủ và có quyền tự quyết định nhiều vấn đề trong hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học,

19

Số 272 + 273 - 2013

hợp tác quốc tế cũng như trong cơng tác

tổ chức cán bộ, kế hoạch tài chính Vào

thời điểm đĩ cũng cịn rất mơ hồ về đào

tạo chất lượng cao (CLC): thế nào là CLC

và con đường nào để đi tới CLC?

Như vậy cả 3 tiêu chí về ĐHQGHN ban đầu

được hình dung cịn rất giản đơn và việc

thực hiện thì bế tắc và đầy thách thức Đặc

biệt, việc tổ chức, sắp xếp lại và phát triển

cơ cấu chuyên mơn là rất phức tạp Trong

bối cảnh khĩ khăn ấy, đã cĩ tư tưởng

muốn khơi phục lại Trường ĐH Tổng hợp

Hà Nội và giải tán mơ hình ĐHQGHN

Đâu là giải pháp để tháo gỡ những nút

thắt trên thưa Giáo sư?

Sau một thời gian bị “sa lầy” trong việc sắp

xếp, tổ chức lại cơ cấu ĐHQGHN, Đảng uỷ

ĐHQGHN đã quyết định thay đổi phương

thức phát triển cơ cấu đa ngành, đa lĩnh

vực theo hướng phát huy nội lực, tự xây

dựng các lĩnh vực mới trên cơ sở những

ngành học cĩ sẵn Đại hội lần I của Đảng

bộ ĐHQGHN chủ trương ban đầu thành

lập các khoa trực thuộc ĐHQGHN về các

lĩnh vực mới, từng bước phát triển và đến

khi đủ điều kiện thì nâng cấp thành các

trường thành viên Một loạt các khoa trực

thuộc đã ra đời sau đĩ: Khoa Cơng nghệ

được thành lập trên cơ sở Khoa Cơng nghệ Thơng tin và Khoa Điện tử Viễn thơng của Trường ĐHKHTN; Khoa Kinh tế và Khoa Luật phát triển từ Khoa Kinh tế Chính trị

và Khoa Luật của Trường ĐHKHXH&NV;

Khoa Sư phạm được xây dựng hồn tồn mới… Thế mạnh vẫn được xác định là các ngành khoa học cơ bản, cịn những lĩnh vực khác thì khơng phát triển tồn diện, dàn trải mà chỉ lựa chọn phát triển những hướng hiện đại, mũi nhọn nhất

Cĩ thể nĩi đây là sáng kiến lớn của Đảng

bộ ĐHQGHN trong quá trình tìm kiếm con đường đi phù hợp của riêng mình Nhờ đĩ

cơ cấu đa ngành, đa lĩnh vực cơ bản đã định hình một cách hiệu quả, vững chắc

Vậy ĐHQGHN đã thực hiện tiêu chí về chất lượng cao như thế nào?

CLC cũng là một vấn đề hĩc búa mà ĐHQGHN đã phải dày cơng tìm cách tiếp cận cả về khái niệm và cách thức thực hiện Quan điểm về CLC được xác định là: “chất lượng chung của tất cả các ngành, lĩnh vực ở mức cao, riêng chất lượng của các ngành khoa học

cơ bản, cơng nghệ cao, kinh tế, xã hội mũi nhọn phải đứng hàng đầu trong cả nước, ngang tầm khu vực và từng bước tiếp cận trình độ quốc tế” Cho đến nay,

kiên trì với mục tiêu CLC, ĐHQGHN đã

cĩ nhiều sáng kiến nhằm nâng cao chất lượng đào tạo theo hướng đạt chuẩn mực quốc tế Đi theo con đường đĩ, lĩnh vực khoa học tự nhiên và lĩnh vực khoa học sự sống của ĐHQGHN đã đạt thứ hạng cao trên bảng xếp hạng QS của châu Á Một số ngành học được kiểm định chất lượng theo chuẩn AUN Hiện nay Đề án Nhiệm vụ chiến lược đã lựa chọn một số ngành bậc đại học, chuyên ngành bậc sau đại học để tập trung đầu

tư phát triển đạt trình độ quốc tế, từ đĩ lan toả tạo ra chất lượng cao chung của ĐHQGHN Như vậy, ĐHQGHN đã bước đầu giải quyết thành cơng tiêu chí đào

tạo và nghiên cứu khoa học CLC

Sự kiện mơ hình ĐHQG được ghi nhận trong Luật Giáo dục Đại học năm 2013 cĩ

ý nghĩa như thế nào đối với ĐHGQHN nĩi riêng và với giáo dục đại học Việt Nam nĩi chung, thưa Giáo sư?

ĐHQG đã khẳng định được vị thế của mình trong một văn bản cĩ tính pháp lý cao nhất Luật Giáo dục Đại học khơng chỉ ghi nhận đại học đa ngành, đa lĩnh vực là một loại hình cơ sở giáo dục đại học, mà cịn xác định 3 tiêu chí ban đầu

MỘT CHẶNG ĐƯỜNG VINH QUANG

Ảnh: Bùi Tuấn

20 Bản tin Đại học Quốc gia Hà Nội

KỈ NIỆM 20 NĂM CHÍNH PHỦ BAN HÀNH NGHỊ ĐỊNH VỀ ĐHQGHN (1993 - 2013)

của ĐHQGHN là đặc trưng của mô hình

ĐHQG Đây là một thành quả vô cùng

to lớn của tập thể lãnh đạo và cán bộ

ĐHQGHN qua các thời kỳ, khẳng định

sự thừa nhận của xã hội và Nhà nước đối

với mô hình và chất lượng đào tạo của

ĐHQGHN ĐHQGHN cũng là cơ sở giáo

dục đầu tiên được tặng thưởng Huân

chương Sao vàng ĐHQGHN đã khẳng

định mình bằng kết quả hoạt động Đặc

biệt, cách ĐHQGHN tự khẳng định mình

bằng thương hiệu CLC là rất ấn tượng, bởi

trước đấy ở nước ta chưa có ai đưa ra được

khái niệm CLC là gì Nhưng ĐHQGHN đã

làm được và không chỉ đưa ra cách tiếp

cận hợp lý mà còn thực hiện trên thực tế,

được quốc tế công nhận thông qua kiểm

định chất lượng theo tiêu chuẩn AUN, và

hệ thống xếp hạng đại học quốc tế

Điều đáng nói là ĐHQGHN đã hoạch định

được một chiến lược phát triển, với cách

đi cụ thể để từng bước khẳng định mình

Nhận thức của chính lãnh đạo ĐHGQHN

về mô hình ĐHQGHN cũng có nhiều thay

đổi so với thời kỳ đầu

Sự kiện này còn góp phần khẳng định

bản chất của giáo dục đại học Việt Nam

hiện đại, đó là đề cao tính tự chủ, tự

chịu trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học, hướng tới tất cả các cơ sở đại học đều được hưởng các quyền tự chủ như ĐHQG Nhiều quyền trước đây chỉ dành cho ĐHQG thì nay đã được giao cho các trường đại học khác như tự chủ tuyển sinh,

in bằng, ký bằng tiến sĩ, thạc sĩ… Trên cơ

sở tấm gương của các ĐHQG, Luật Giáo dục Đại học đã trao thêm các quyền tự chủ cần thiết cho các trường đại học khác

ĐHQGHN đã thực hiện tốt trách nhiệm của người mở đường, là đầu tàu đổi mới giáo dục Việt Nam Việc đưa ĐHQG vào Luật đã thể hiện đúng bản chất và đặc điểm của giáo dục đại học hiện đại: tính

tự chủ và tự chịu trách nhiệm là thuộc tính

của các cơ sở giáo dục đại học

Trong suốt quá trình 20 năm qua, ấn tượng nào về ĐHQGHN là mạnh nhất đối với Giáo sư?

Có hai ấn tượng rõ nét nhất Một là ĐHQGHN đã làm rõ được đặc trưng của

mô hình ĐHQG với 3 tiêu chí nói trên

Không chỉ làm rõ khái niệm, cách tiếp cận, con đường để đạt được mà trên thực tế,

về cơ bản ĐHQGHN đã thực hiện được những mục tiêu và định hướng trên Hai

là ĐHQGHN đã khẳng định được mình

trong Luật Giáo dục Đại học - là văn bản

có tính pháp lý cao nhất ĐHQGHN đã tạo được niềm tin với xã hội, bước qua ranh giới khẳng định tính chính thống và tính pháp lý, đó là sự công nhận của xã hội và Nhà nước

Theo Giáo sư, ĐHQGHN nên tập trung vào vấn đề gì trong thời gian sắp tới?

Trong 3 tiêu chí thì cơ cấu đa ngành, đa lĩnh vực về cơ bản đã được định hình Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao cũng

đã được ghi nhận trong Luật Chỉ còn tiêu chí về CLC ngang tầm khu vực và tiến tới đạt chuẩn mực quốc tế thì ĐHQGHN mới chỉ “chạm” được vào một số lĩnh vực ở tầm khu vực, còn tiến tới ngang tầm quốc

tế là một quá trình lâu dài Chất lượng đào tạo tiếp cận trình độ quốc tế là mục tiêu quan trọng còn phải phấn đấu nhiều Qua kiểm định và xếp hạng, chúng ta đã

có bước tiến quan trọng, có thể xem là ngang tầm khu vực, bây giờ cần vươn lên tầm quốc tế, như cách mà Đề án Nhiệm

vụ chiến lược đang triển khai Ngành nào mạnh thì đến trước, ngành nào yếu hơn thì đến sau Hội nhập quốc tế phải hiểu theo cách đó chứ không chỉ là tham gia vào các hoạt động chung của cộng đồng quốc tế

Giáo sư có thể dùng một số từ ngắn gọn nhất để mô tả về quá trình 20 năm của ĐHQGHN?

Chặng đường 20 năm qua là một chặng đường không dài đối với một cơ sở giáo dục đại học Nhưng theo tôi nghĩ, những

gì ĐHQGHN đã trải qua cho đến ngày hôm nay là phi thường, nếu tính đến những kết quả, thành tựu đã đạt được, đặc biệt là những khó khăn thử thách

đã vượt qua Cái phi thường ấy có được

là do tâm huyết, sự kiên trì phấn đấu, sự kiên cường không bỏ cuộc và cả sự sáng tạo của tập thể lãnh đạo, đội ngũ cán bộ giảng viên, sinh viên qua các thời kỳ Với những con người như thế, tương lai của ĐHQGHN là rất tốt đẹp

Xin cảm ơn Giáo sư ! Ảnh: Bùi Tuấn

21

Số 272 + 273 - 2013