Mạn đàm về chuông - một loại pháp khí của Phật giáo

Sau khi PhËt gi¸o truyÒn nhËp vμo Trung Quèc th× chu«ng míi trë thμnh ph¸p khÝ hμnh lÔ trong chïa.. Cßn Trung Quèc th× thay b»ng chu«ng ®ång.[r]

Nghiên cứu Tôn giáo Số 1 - 2007 71

thường thức tôn giáo

Mạn đμm về chuông- một loại

pháp khí của Phật giáo

huông, tiếng Phạn gọi lμ ghanta, ở

Trung Quốc dịch lμ chung, khánh,

lμ pháp khí dùng để gõ thông báo giờ giấc

lμm Phật sự vμ để tập hợp mọi người

trong chùa Chuông chùa khởi nguồn từ

ấn Độ, gọi lμ ghanta, khi truyền vμo

Trung Quốc mới gọi lμ chung ở Trung

Quốc thời Hoμng đế đã có thợ đúc chuông,

vốn lμ nhạc khí để tế tự, yến hưởng, như

ở thời Tây Chu có loại “biên chung”(1)

Sau khi Phật giáo truyền nhập vμo Trung

Quốc thì chuông mới trở thμnh pháp khí

hμnh lễ trong chùa Khi triệu tập mọi

người, ở ấn Độ thường gõ chuông lμm

bằng gỗ Còn Trung Quốc thì thay bằng

chuông đồng Trong Tăng Nhất A Hμm

Kinh, quyển 24 nói rằng: A Nan đi lên

giảng đường, tay cầm ghanta vμ nói: Ta

nay gõ trống của Như Lai, từ nay về sau

các đệ tử của Như Lai nên tập trung đầy

đủ Bấy giờ, ông lại đọc kệ rằng:

Hμng phục ma lực

Trừ kết vô hữu dư

Lộ địa kích ghanta

Tỳ khưu văn đương tập

Chư dục văn pháp nhân,

Khoan Xương (*)

Độ lưu sinh tử hải, Văn thử diệu hưởng âm, Tận đương văn tập thử

(Có nghĩa lμ:

Hμng phục bọn ma quái Trừ sạch không còn gì

Mặt đất gõ ghanta

Tỳ khiêu nghe nên đến

Những người muốn nghe pháp,

Để qua biển sinh tử, Nghe thấy âm diệu kì, Tất cả nên tập hợp)

Về nguồn gốc ghanta, sách Ngũ

Phần Luật, quyển 18 ghi: “Thời Phật Đμ,

có một lần tăng đoμn lμm lễ bố tát(2)

chưa thể kịp thời tập hợp, bèn tới một nơi hoang vắng toạ thiền hμnh đạo Khi đó

Đức Phật bèn bảo rằng phải gõ ghanta,

* Bài đăng trong Thế giới văn hoá tôn giáo, Số

1-2002 (Tiếng Trung)

1 Biên chung: tên một loại nhạc khí, gồm nhiều chuông đồng treo trên một thanh gỗ để ngang (Theo

Từ nguyên-Thương vụ ấn thư quán, xuất bản 1995)

2 Bố tát:một nghi thức của Phật giáo Tăng ni xuất gia

cứ nửa tháng một lần họp lại chuyên tụng giới, gọi là

“thuyết giới”, cho là có thể tăng trưởng được thiện pháp

(Theo Từ điển Nho Phật Đạo, Nxb Văn học)

C

72 Nghiên cứu Tôn giáo Số 1 - 2007

hoặc gõ trống, thổi ốc để tập hợp Cũng

sách đó lại viết: “Các vị tỳ khiêu không

biết lμm thế nμo để dùng gỗ lμm ghanta,

vì thế bạch với Đức Phật Đức Phật nói:

trừ cây sơn vμ các loμi cây độc ra, còn các

loại cây gõ phát ra tiếng, đều có thể lμm

được”

Đại Trí Độ Luận quyển 2 nói: “Đại Ca

Diếp đến đỉnh núi Tu Di gõ chuông

đồng” Qua đó có thể thấy đời sau cũng

dùng đồng tạo chuông Theo Đại Tỳ

Khiêu Tam Thiên Uy Nghi, quyển hạ thì

có 5 việc cần gõ ghanta, đó lμ:

1 Khi hội họp thường kì

2 Khi ăn sáng

3 Lúc ăn tối

4 Khi trở về cõi Niết Bμn

5 Mọi chuyện vô thường

Về chủng loại nhìn chung chuông

gồm hai loại: phạn chung vμ hoán chung

1 Phạn chung còn gọi lμ đại chung,

điếu chung, chμng chung, hồng chung,

kình chung bồ lao, hoa kình, hoa chung,

cự chung, v.v… Phần lớn lμm bằng đồng

xanh, rất ít lμm bằng sắt Thông thường

chuông cao khoảng 150cm, đường kính

60cm Phía trên có quai chuông khắc

hình đầu rồng Phần dưới lμ hình hai toμ

sen đối nhau, gọi lμ bát diệp Từ toμ liên

hoa trở xuống gọi lμ thảo gian Mép viền

dưới gọi lμ câu trảo ở trên có hai phần lμ

ao chứa vμ núm vú Núm vú có hình nhỏ

nhô lên, bọc vòng quanh, lại liên kết với

chμng toμ (toμ hoa sen) tạo ra góc giao

thoa, gọi lμ cμ sa, lại gọi lμ lục đạo Ngoμi

ra, bên cạnh núm tay quai có một lỗ hình

tròn, thông với bên trong Loại chuông

nμy treo ở lầu chuông Vì nó báo thời gian

toạ thiền sớm tối nên được gọi lμ định

chung Nó còn báo cho mọi người đến

tăng đường nên gọi lμ nhập đường chung

dùng để tập hợp đại chúng hay báo thời gian sớm tối Nếu căn cứ vμo âm thanh

của nó còn được gọi lμ kình âm… Đời sau

hay khắc chữ trên mặt trơn nhẵn của chuông

2 Hoán chung còn gọi lμ bán chung,

tiểu chung, phần lớn đúc bằng đồng thau,

cao khoảng từ 60-80cm, được treo trong góc của Phật đường Vì nó được dùng để thông báo sự bắt đầu của công việc hội họp trong chùa nên cũng được gọi lμ

Hμnh sự chung

Về cách gõ chuông, sách Hμnh Sự

sao chép: “Khi Phật còn tại thế, chỉ có

cách gõ ba tiếng” Sách Ngũ Phần Luật chép: “Gõ ba hồi” Về cách gõ ba hồi, sách

Tứ Phần Luật Sớ Sức Tông Kí viết: “Mới

gõ thì thừa mμ nhẹ, dần dần tăng lên dồn dập mμ mạnh, đến khi sắp dừng thì gõ nhẹ rồi thôi, gõ đủ thế gọi lμ một hồi Cứ

gõ thế cho đủ ba lần gọi lμ ba hồi Sau khi

gõ xong ba hồi, lại gõ mạnh 3 tiếng hoặc

gõ mạnh 2 tiếng hoặc gõ mạnh 1 tiếng để biểu thị tiếng chuông chấm dứt”

ở Trung Quốc, cách gõ chuông tuỳ theo tông thái, tuỳ từng khu vực mμ có sự khác nhau, nhưng thông thường lấy 3 tiếng để bắt đầu, rồi 2 tiếng liền nhau để kết thúc Số lượng tiếng chuông cần gõ trong thông lệ lμ 18 tiếng, cũng có thể gõ

36 tiếng hoặc 108 tiếng Trong đó có lí do của việc gõ 108 tiếng có thể lμ ứng với các con số 12 tháng, 24 tiết khí vμ 72 thời hậu Cũng có sách giải thích lμ để trừ bỏ

108 loại phiền não, vậy nên chuông thờ

Phật còn có tên gọi lμ bách bát chung

Trong các ngôi chùa của Thiền tông, chuông được treo ở thiền đường, tăng

Khoan Xương Mạn đàm về chuông… 73

đường, trai đường nên có tên gọi lμ tăng

đường chung, đường chung, trai chung;

chuông được treo ở điện thờ Phật thì được

gọi lμ điện chung Sư tăng có chức phận

gõ chuông được gọi lμ chung đầu Thế

nhưng khi gõ chuông, cần giải thích trong

kinh luận mμ nghiệm chứng Sau khi gõ

chuông lễ Tam bảo rồi thì có nghi thức

đứng nghiêm chỉnh khấn rằng: Con gõ

tiếng chuông nμy, xin mời tăng chúng

mười phương, hễ ai nghe thấy, xin đến

hội họp, cùng hưởng lợi lạc Lại xin rằng

các chúng sinh chịu khổ sở, đều được yên

lμnh

Về cách tạo chuông: chuông có thể

được lμm bằng gỗ, đá hoặc đồng, nét khắc

rất tinh xảo, vμ thường có minh văn

Ngay ở thời Lục Triều đã có gác chuông

Trên chuông cũng có khắc minh văn

Chẳng hạn như năm Thiên Hoμ thứ 5

(566) đời Bắc Chu, vua Chu Vũ Đế soạn

bμi Đại Chu hị giáo chung minh; năm

Lân Đức thứ 2(665) đời Đường, vua

Đường Cao Tông soạn bμi Đại Đường

Hưng Thiện tự minh chung, Kinh đô Tây

Minh tự minh chung

Từ đời Bắc Chu trở về sau, việc chế tạo

chuông chùa cũng còn rất nhiều phiền

phức Ngoμi ra, ở quả chuông chùa Hμn

San ở Tô Châu có khắc bμi thơ Phong

Kiều dạ bạc của nhμ thơ Trương Kế đời

Đường, cũng hết sức nổi tiếng Lại nữa,

theo sách Nhập Đường Cầu Pháp Tuần

Lễ Hμnh Kí quyển 3 của sư tăng người

Nhật tên lμ Viên Nhân cũng thấy viết: “ở

núi Ngũ Đμi có hang Gác Chuông, đó

chính lμ nơi Văn Thù Bồ Tát thị hiện ở

gác chuông vμng”

Hμn Quốc xưa nay đều rất chú trọng nghệ thuật đúc chuông, như ở Tân La vμo niên hiệu Huệ Cung Vương thứ 7 (tức năm 771) đúc chuông chùa Thái Đức, gần

đây, chuông được treo ở lầu chuông bên ngoμi Nam môn Khánh Châu ở Nhật Bản, bao nhiêu chuông đưa từ Trung Quốc sang đều được xem như lμ quốc bảo Chẳng hạn như chuông ở Thần cung Phong Tiền Vũ Tá, thần Cung Lưu Cầu, chùa Phi Tiền Huệ Nhật, chùa Viên Thμnh gần bờ sông, v.v…

Nhìn chung, đối với việc tu đạo,

chuông có ích lợi rất lớn Tăng Nhất A

Hμm Kinh nói nếu khi gõ chuông thì hết

thảy một điều xấu xa, mọi nỗi phiền khổ

đều bị ngăn chặn Sách Sắc tu Bách

Trượng Thanh Quy quyển 8, chương

Pháp khí nói: “Đại chung lμ hiệu lệnh chốn tùng lâm Buổi sớm gõ chuông giúp phá tan đêm dμi; buổi chiều chuông ngân lμm giác ngộ ngõ tối” Truyền thuyết kể rằng nước Cổ Nguyệt Chi có chiến tranh với nước An Tức, người bị giết hại có đến

90 vạn Vì lí do ác báo, những người nμy sau khi chết hoá thμnh con cá lớn nghìn

đầu, kiếm đeo quanh thân Hễ cứ chém,

đầu lại mọc ra, vô cùng ghê sợ Để chấm dứt nỗi khổ sở nμy, người ta phải thỉnh cầu các vị la hán thường xuyên gõ chuông

để xua đuổi tμ ác

Chính vì chuông có nhiều công đức, lợi ích như vậy nên khi thỉnh chuông người

ta thường tụng chung thanh kệ để cầu

quốc thái dân an, mọi phiền não tiêu tan

để được viên thμnh Phật đạo./

Người dịch: ánh Hồng

Viện Nghiên cứu Hán Nôm