Phương hướng dạy học Tấm Cám từ việc nhận thức về vai trò và tác dụng của yếu tố thần kì

Do đặc điểm tâm lý của trẻ như vậy nên trong các giờ dạy học Tấm Cám ở lớp mẫu giáo 5-6 tuổi, các giáo viên đều chú ý đến việc phát huy trí tưởng tượng, rèn luyện ngôn ngữ, thúc đẩy hoạt

Phương hướng dạy học Tấm Cám từ việc nhận thức về vai trò và tác

dụng của yếu tố thần kì

I Phương hướng truyền thống trong dạy học Tấm Cám

Trước chương trình thí điểm năm 2003, Tấm Cám đã được dạy học

ở lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi và lớp 7 THCS Từ 1995, SGK chỉnh lý không

chọn học Tấm Cám nữa.

Tuỳ thuộc vào đối tượng và tâm lý đối tượng giảng dạy mà mỗi bậchọc có phương hướng khai thác, biện pháp giảng dạy khác nhau

I.1 Đối với học sinh mẫu giáo 5-6 tuổi

Truyện cổ dân gian nói chung, truyện cổ tích nói riêng có một tácdụng vô cùng to lớn trong việc đào tạo-giáo dục trẻ em Nó góp phần pháttriển năng lực, vốn ngôn ngữ và giáo dục nhân cách cho các em

Trên thế giới, các nhà khoa học đã sớm nhận thức được giá trị quantrọng của truyện cổ dân gian trong việc bồi dưỡng những tri thức đầu đời

để trẻ em phát triển thành những con người toàn diện, hữu ích cho cộngđồng trong tương lai

Do vậy phương pháp kể chuyện cổ tích cho trẻ mẫu giáo đã sớmđược quan tâm và thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu

Theo Đinh Gia Khánh “Tấm Cám là truyện cổ tích rất hay nên trẻ

em Việt Nam rất yêu thích và muốn nghe kể mãi” Phương pháp kể truyện

cổ tích (Kể diễn cảm, đàm thoại, vươn tới kể sáng tạo) là một trong nhữngphương pháp quan trọng, phù hợp với tâm lý lứa tuổi trẻ mẫu giáo 5-6tuổi

Về năng lực trí tuệ, trẻ mẫu giáo đã bắt đầu biết phân biệt cái biểuđạt và cái được biểu đạt Tính không bền chặt trong đặc trưng tư duy ngâythơ về hiện thực, thấm đẫm mầu sắc chủ quan, trực cảm ở trẻ mẫu giáo làtiền để để trẻ dễ hoà mình vào những ảo giác êm đẹp trong truyện cổ tíchthần kì

Đặc điểm quan trọng nhất trong tâm lý trẻ mẫu giáo là trí tưởngtượng Tuổi mẫu giáo là mảnh đất phì nhiêu bồi đắp trí tưởng tượng củađời người Có thể nói tưởng tượng hoang đường là giai đoạn đầu tiên và

thấp nhất của tưởng tượng Đặc điểm của nó là thiên về những điều kìdiệu khác thường: “Bản chất của tâm hồn trẻ em là ưa cái lộng lẫy phithường”.

Vì vậy “Sáng tác hoang đường thích hợp với tư duy trẻ em là nhữngngười chưa quen với những chuyện tầm thường của cuộc sống, chưa đượcnhững kinh nghiệm cay đắng làm cho khôn ngoan và rất dễ tin vào đủchuyện có thật Đối với trẻ em, những gì làm xúc động mạnh mẽ làphương tiện duy nhất để làm cho trí tưởng tượng và tính nhạy cảm phảihoạt động” (M.Arnauđôp)

Do vậy trong các giờ học, các cô giáo đều chú ý đến việc phát huytrí tưởng tượng phong phú ở các em

Đặc điểm đáng quan tâm trong tiếp nhận văn học nghệ thuật của trẻmẫu giáo 5-6 tuổi là: Trẻ không phải là bạn đọc đích thực nên sự tiếpnhận phụ thuộc vào sự tiếp nhận của người khác (Tiếp nhận văn học diễn

ra ở trẻ mẫu giáo chưa phản ánh đầy đủ nội dung các giai đoạn cũng nhưmức độ sâu sắc của quá trình tiếp nhận, mới chỉ giới hạn trong việc: “Chotrẻ làm quen với tác phẩm văn học”

Xúc cảm với cái đẹp trong tác phẩm, mở rộng suy nghĩ tình cảm vớivăn học, hiểu cái hay cái đẹp của truyện cổ tích thần kì là biểu hiện quantrọng của sự sáng tạo văn học ở trẻ mà mỗi giáo viên cần phải đạt tớitrong quá trình giảng dạy của mình

Do đặc điểm tâm lý của trẻ như vậy nên trong các giờ dạy học Tấm Cám ở lớp mẫu giáo 5-6 tuổi, các giáo viên đều chú ý đến việc phát huy

trí tưởng tượng, rèn luyện ngôn ngữ, thúc đẩy hoạt động tri giác thẩm mĩban đầu đối với văn học nói chung, văn học dân gian nói riêng ở các em.Trong các tiết học giáo viên kể chuyện cho trẻ nghe ; dạy trẻ kể lại truyện

đã nghe, hướng dẫn trẻ đóng kịch dựa vào câu chuyện vừa học và đặc biệt

là tập cho trẻ kể sáng tạo nhằm hướng tới sự tự sáng tạo của trẻ

Trong quá trình kể có nghệ thuật truyện Tấm Cám cho trẻ, giáo

viên phân tích, cắt nghĩa nội dung chủ yếu của truyện, giúp trẻ nhớ đượccác môtíp chủ yếu, nhờ đó trẻ hiểu được các tình huống truyện đã dẫn đếnnhững hành động, sự kiện của những nhân vật có liên quan với nhau trongxung đột có kịch tính từ đó trẻ nắm vững được cốt truyện

Những phương pháp chủ yếu, thường được giáo viên sử dụng

giúp trẻ làm quen với truyện Tấm Cám là: phương pháp kể chuyện diễn

cảm hoặc có nghệ thuật, phương pháp đàm thoại gợi mở, phương pháp sửdụng hình tượng trực quan, phương pháp hướng dẫn trẻ hoạt động văn họcnghệ thuật Các phương pháp này được vận dụng đồng bộ, linh hoạt trong

quá trình giảng dạy Tấm Cám cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi Và hiệu qủa đạt

được của nó tuỳ thuộc vào kinh nghiệm và tài năng giảng dạy của giáoviên

I.2 Đối với học sinh lớp 7-THCS

I.2.1 Khái quát chung

So với lứa tuổi học sinh mẫu giáo, tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 7THCS (12-13 tuổi) đã thay đổi Do vậy phương hướng tác động trong

giảng dạy Tấm Cám không thể giữ nguyên như cũ được nữa.

Sự thay đổi tính chất và các hình thức hoạt động học tập cùng với

óc tò mò, ham hiểu biết đòi hỏi hoạt động trí tuệ của học sinh THCS pháttriển hơn các lứa tuổi trước Các em đã có khả năng phân tích, tổng hợp,phức tạp hơn khi tri giác sự vật, hiện tượng Khối lượng tri giác tăng lên,tri giác trở nên có kế hoạch, có trình tự và hoàn thiện hơn

ở lứa tuổi này trí nhớ đã thay đổi về chất Học sinh THCS có nhiềutiến bộ trong việc ghi nhớ tài liệu trừu tượng

Học sinh lớp 7 THCS vừa bước sang thời kì thiếu niên, các emkhông còn là trẻ con, nhưng chưa hẳn là người lớn Trí tưởng tượng củacác em vẫn rất phong phú và vẫn ưa “cái lộng lẫy phi thường” Điểm khácbiệt trong hoạt động tiếp nhận của học sinh lớp 7 THCS so với lứa tuổimẫu giáo: các em đã là bạn đọc trực tiếp của tác phẩm

Các em không còn tiếp thụ tác phẩm gián tiếp qua hoạt động đọc và

kể của giáo viên, mà tìm hiểu, khám phá tác phẩm bằng chính hoạt độngcủa bản thân dưới sự tổ chức, hướng dẫn của thầy cô

Bởi vậy trong quá trình giảng dạy Tấm Cám ở lớp 7 THCS (trước

chương trình SGK chỉnh lý năm 1995), thay cho hoạt động đọc, kể củagiáo viên là việc giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh đọc, kể cho phùhợp

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên dẫn dắt học sinh theo hình ảnh

để phát huy trí tưởng tượng, giúp học sinh nắm được cốt truyện, diễnbiến, nhớ được chi tiết

Trong quá trình hướng dẫn học sinh học tác phẩm Tấm Cám ở lớp

7THCS, đã tồn tại những cách giảng dạy sau đây:

I.2.2 Hướng phân tích theo nhân vật

Nhiều năm trước đây đã tồn tại cách dạy Tấm Cám (Có sự hướng

dẫn cụ thể của sách giáo viên văn 7- Vũ Ngọc Khánh chủ biên- NXB Giáodục-1987) theo hướng phân tích nhân vật: Giáo viên “kẻ đôi bảng, mộtbên ghi các chi tiết về mẹ con Cám, phần đối diện ghi các chi tiết vềTấm”[16.36] Những câu hỏi hướng dẫn sử dụng trong giờ giảng là nhữngcâu hỏi hết sức đơn giản, vụn vặt: “Tấm nói nhiều hay nói ít? Tấm chịuđựng hoàn cảnh như thế nào?” [16.37], hay “ở đoạn cuối này, những nhânvật nào trong câu chuyện xuất hiện nhiều hơn” [16.39] Trong quá trìnhgiảng dạy, giáo viên phân tích kết hợp đọc và kể

Từ việc phân tích hai nhân vật đó qua các hành động, bài giảng điđến kết luận: Tấm là một cô gái hiền lành, nết na, chăm chỉ, tượng trưngcho chính nghĩa; mụ dì ghẻ là người tham lam, gian ác, tiêu biểu cho giantà; người chính nghĩa dù có gặp nhiều tại hoạ nhưng được Bụt giúp nêncuối cùng đã thắng lợi và được hưởng hạnh phúc, còn kẻ gian tà thì bịtrừng trị thích đáng

Trong quá trình phân tích trên, bài giảng nhiều lúc rơi vào tình trạngsuy diễn nội dung, chẳng hạn: Khi đề ra câu hỏi hướng dẫn “Cái chết của

mẹ con Cám chỉ do sự trả thù của Tấm thôi hay còn có lý do nào khácnữa?” Soạn giả sách đã đưa ra gợi ý là: Do sự độc ác, ngu dốt, tham lamcủa chúng nữa: Do ham đẹp, Cám chết vì nước sôi, do ham ăn, mẹ Cámlăn đùng vì thấy đầu con Đây chính là một biểu hiện của bệnh “xã hộihọc dung tục” trong giảng văn mà hiện nay chúng ta đang kịch liệt phêphán và đang loại bỏ dần

Như vậy cách giảng dạy trên đây chẳng những hạn chế về nội dung

mà còn hạn chế về phương pháp Theo Nguyễn Xuân Lạc thì cách phântích này “không hề có bóng dáng phôncơlo, mầu sắc phôncơlo và vẻ đẹp

riêng của tác phẩm phôncơlo và phân tích như thế thì có khác gì cáchphân tích một truyện hiện đại hiện nay” [18.76].

Cách phân tích này không cho học sinh thấy được đặc trưng củatruyện cổ tích thần kì Các yếu tố thần kì không hề được làm rõ về biểuhiện cũng như vai trò, tác dụng.Có đề cập đến yếu tố thần kì (bụt, con vậtthần kì), song cách dạy lại nhấn mạnh, chú ý đến giọng điệu của các nhânvật ấy (thân thương, trìu mến, thông cảm) và vì sao lực lượng này lại giúpTấm Có đề cập đến chi tiết hoá thân của Tấm song chỉ đề cập ở mặt “ cácvật ấy sống và sống rất hồn nhiên, đường hoàng, phơi phới để vạch mặtbọn gian ác” chứ không hề để ý đến ý nghĩa của các chi tiết ấy

Dường như trong giờ dạy, giáo viên chỉ chú ý đến nội dung tácphẩm mà coi nhẹ phần nghệ thuật.Phương pháp giảng dạy chủ yếu là giáoviên truyền thụ, học sinh máy móc ghi nhớ, không được rung động bằngchính trái tim mình Kết quả của giờ học, học sinh nắm tác phẩm một cáchhời hợt, thụ động và chưa được phát huy vai trò chủ thể

Ngoài hướng giảng dạy phân tích theo nhân vật còn có hướng giảngdạy phân tích theo chủ đề, theo mô típ

I.2.3 Hướng phân tích theo chủ đề, theo mô típ

Giáo viên tiến hành tổ chức cho học sinh phân tích tác phẩm theo những ý:

Mâu thuẫn dì ghẻ – con chồng

Những cuộc tái sinh

Sự báo thù

Theo hướng phân tích này, giờ học đạt được ưu điểm là hướng dẫn học

sinh nắm được những vấn đề nổi bật của truyện Tấm Cám Những mô típ

nổi bật trong truyện sẽ được khắc sâu vào trí nhớ của các em

Việc phân tích này thực chất là giảng dạy truyện theo diễn biến ba chặng lớn của cuộc đời cô Tấm:

Tấm – trước khi bị dì ghẻ chặt cau giết chết

Tấm – sự hoá thân sau khi chết

Tấm – sự trả thù sau khi trở lại làm người

Hạn chế của cách phân tích này là đã phân tách quá nhỏ bố cục tácphẩm, gây ra sự rời rạc giữa các ý Theo ý kiến của Đinh Gia Khánh và

một số nhà nghiên cứu khác thì mâu thuẫn, xung đột trong Tấm Cám

không chỉ dừng lại ở mâu thuẫn dì ghẻ-con chồng, mà có cả mâu thuẫnchị em Tấm-Cám (như tên truyện đã khái quát)

Do vậy, cách phân tích trên sẽ không nêu được đầy đủ các mâuthuẫn của truyện.

Hơn nữa “ những cuộc tái sinh “ và “sự báo thù “ có thể gộp lạithành một ý để nói về sức phản kháng đến cùng, sức đấu tranh ngày càngquyết liệt của Tấm

Một điểm cần chú ý là: Việc sử dụng thuật ngữ “báo thù rất dễ nêngây sự ngộ nhận về động cơ của Tấm Do vậy nên thay từ “báo thù” bằng

từ “trừng phạt”

Như vậy tuỳ theo đối tượng giảng dạy mà việc dạy Tấm Cám có

những cách thức, biện pháp tác động khác nhau Tuy nhiên trong cáchgiảng dạy truyền thống, do chưa nắm được bản chất và đặc trưng của tácphẩm phôncơlo, do khả năng còn hạn chế, do “sức ỳ” của thói quen, ngạiđổi mới cách phân tích, nên vẫn còn tồn tại những cách dạy xưa cũ, dễdãi, ít động não

Trong cách giảng dạy Tấm Cám trước đây, phổ biến nhất là hiện

tượng dạy một truyện cổ tích không khác gì dạy một truyện hiện đại, cáchdạy dễ dãi, đơn giản hoá tác phẩm: chia nhân vật của truyện thành haituyến chính nghĩa, gian tà rồi phân tích một cách sơ lược, công thức theolối xã hội học dung tục Hay dạy học sinh chú ý vào ngôn từ, hình ảnh,khiến học sinh chỉ: “thấy cây mà không thấy rừng” hoặc là lại viện dẫnquá xa, luận bàn lan man ra ngoài tác phẩm Cả hai cách này đều khôngtạo ra cảm nhận liền mạch, toàn khối để tìm ra vẻ đẹp đích thực của tácphẩm

Cách giảng dạy trên tất yếu dẫn đến việc học sinh nắm không chắctác phẩm, các em chỉ cảm nhận chung chung về chuyện như những cảmnhận vẫn lưu giữ từ thuở ấu thơ (thậm chí có thể có em còn bị chệchhướng trong cách hiểu)

Từ tình hình trên, có thể khẳng định rằng: muốn nâng cao chất

lượng dạy và học Tấm Cám trong trường phổ thông, nhất thiết phải tiến

hành đổi mới phương hướng và biện pháp giảng dạy

II Cơ sở và phương hướng cụ thể của việc đề xuất

II.1 Cơ sở đề xuất.

Đề xuất:phương hướng dạy học Tấm Cám từ việc nhận thức về vai trò và tác dụng của yếu tố thần kì, tôi dựa trên những cơ sở cụ thể

sâu vào sự đổi mới về phương pháp dạy học truyện cổ tích Tấm Cám

-một tác phẩm dân gian đặc sắc

Chúng ta đã biết “cách dạy khoa học nhất là cách dạy theo quanđiểm thi pháp học” [18.52] Do đó đổi mới phương pháp giảng dạy vănhọc dân gian ở nhà trường phổ thông chính là đổi mới theo phươnghướng cơ bản: Dạy văn học dân gian theo thi pháp văn học dân gian, dạytruyện cổ tích phải đảm bảo được những đặc trưng thi pháp loại thể

Theo tinh thần đó, nắm vững các đặc điểm thi pháp truyện cổ tích sẽgiúp giáo viên và học sinh tiếp cậnvà khai thác truyện phù hợp

Các nhà nghiên cứu đã đưa ra phương pháp dạy học truyện cổ tích

cụ thể như sau: Tổ chức học sinh thâm nhập “Thế giới cổ tích” bằng cáchthức giao tiếp đặc thù Phôncơlo, từ đó mà tổ chức cho các em cảm nhận

về vẻ đẹp Phôncơlo của tác phẩm, hiểu sâu ý nghĩa của truyện

Trong quá trình giảng dạy, phải giúp các em “tiếp cận và phân tíchtruyện cổ tích theo 6 mặt sau đây- cũng là 6 yếu tố nghệ thuật đặc thù của

cổ tích:

Cách cấu tạo cốt truyện.

Các môtip nghệ thuật

Những câu văn vần xen kẽ (nếu có)

Thời gian nghệ thuật và không gian nghệ thuật

Không khí truyện

6.Sự vận động của truyện trong đời sống dân

gian và diễn xướng dân gian

Từ văn bản truyện

Mặt “giao thoa” Yếu tố ngoài vănbản

[17.75]

Để làm sáng tỏ vấn đề, Nguyễn Xuân Lạc đã đưa “Thử đề xuất một

cách tiếp cận truyện Tấm Cám theo tinh thần Phôncơlo học” theo sáu mặt

trên.Tiếp thu những ý kiến này, tôi đề xuất phương hướng của mình

Năm 2003, Tấm Cám được đưa vào SGK Ngữ văn 10 (Chương

trính thí điểm) và được hướng dẫn giảng dạy theo quan điểm mới: Quanđiểm tích hợp Theo Đỗ Ngọc Thống (“SGK Ngữ văn 10-Những thay đổicần chú ý- Văn học và tuổi trẻ- số 7- 7/2003) thì ở đây có sự thay đổi vềphương pháp: SGK Ngữ văn 10 nhằm hình thành và trang bị cho học sinhvăn hoá đọc và phương pháp đọc văn Trước, học sinh đọc văn chủ yếu lànhằm thấy được cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn chương và do giáo viêncung cấp Nay, đọc văn là một quá trình bao gồm: Tiếp xúc văn bản, thấuhiểu văn bản, thấu được vai trò tác dụng của các hình thức, biện phápnghệ thuật Đó chính là quá trình tiếp xúc, giải mã văn bản (kể cả hiểu vàcảm thụ)

Việc dạy mỗi bài văn bao gồm cả giảng văn, giảng tiếng, dạy làmvăn Yêu cầu đó khiến giáo viên không thể giảng bằng những phươngpháp như cũ được nữa Những yêu cầu đổi mới về phương pháp dạy họctruyện cổ tích hiện nay: Dạy theo thi pháp loại thể, dạy theo quan điểmtích hợp đã thúc đẩy tôi tìm tòi và đề ra một phương hướng cụ thể cho dạy

tâm lý và nhận thức bên trong, có thể thông hiểu và tận dụng được kiếnthức để tự phát triển.

Rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh là một yêu cầu quan trọngcần đạt được trong các giờ dạy tác phẩm văn chương hiện nay

Như ta đã biết, học sinh lớp 10 đã có những biến đổi quan trọng vềthể chất và tư duy Năng lực nhận thức và tư duy lý luận của các em đãphát triển Vì vậy giảng dạy làm sao phải đảm bảo sự phù hợp với đặcđiểm tâm lý tiếp nhận của các em, đồng thời tạo điều kiện cho các emphát huy tối đa năng lực nhận thức và cảm thụ thẩm mĩ đối với một tácphẩm

Trong giáo dục hiện đại, tích hợp là một phương hướng nhằm phốihợp một cách tối ưu các quá trình học tập riêng rẽ, các môn học, phânmôn khác nhau theo những hình thức, mô hình, cấp độ khác nhau nhằmđáp ứng những mục tiêu, mục đích và yêu cầu cụ thể khác nhau Đó làhướng giảng dạy nhằm phát huy tối đa tính tích cực sáng tạo của học sinh

- chủ thể học tập ở tất cả mọi khâu trong quá trình học

Quan điểm mới về dạy học văn đặt hoạt động tiếp nhận của học sinhvào trung tâm của quá trình học- ở đó học sinh tích cực tham gia nhữngcông việc, thao tác tiếp nhận với tư cách là chủ thể sáng tạo, nhằm nốiliền những cái đã có trong tác phẩm, tìm ra những yếu tố hiện thực có ýnghĩa xã hội thẩm mĩ và từ đó mở rộng liên tưởng, tưởng tượng để xâydựng nên một bức tranh nghệ thuật có ý thức

Từ yêu cầu bức thiết trên đây, việc giảng dạy không còn

là một quá trình truyền thụ của giáo viên, tiếp nhận thụ động của học sinh

mà phải là quá trình “kích thích dài” của giáo viên đối với những hoạtđộng học tập của học sinh

Từ yêu cầu trên, tôi đề ra “phương hướng dạy học Tấm Cám

từ việc nhận thức về vai trò và tác dụng của yếu tố thần kì”

II.1.3 Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của việc dạy và học Tấm Cám hiện nay (theo chương trình thí điểm lớp 10-THPT)

Mặc dù đã nói nhiều về sự đổi mới phương pháp dạy học, xong thực

tế giảng dạy hiện nay, nhiều giờ giảng vẫn không thoát khỏi hạn chế củaphương pháp truyền thống

Những giờ dạy truyện cổ tích vẫn còn gặp một trong những sai sótsau đây:

- Giáo viên chưa nắm vững đặc sắc thi pháp của truyện cổ tích nênnhiều khi qúa chú trọng vào khai thác ngôn từ của văn bản

- Trước khi phân tích, giáo viên coi nhẹ hoạt động kể, không chohọc sinh tập kể mà chỉ cho học sinh đọc diễn cảm văn bản

- Giáo viên chưa biết cách làm nổi bật những chi tiết quan trọng,chưa làm nổi bật các yếu tố thi pháp của truyện mà đi sâu vào khai thácvấn đề xã hội

- Sai sót kéo dài khi giảng dạy: có giáo viên đi sâu vào khai thácvấn đề xã hội, đời sống xã hội, chủ đề chính trị, từ đó dẫn đến coi nhẹcảm cảm thẩm mỹ, khát vọng mãnh liệt của nhân dân về công lý xã hội

- Giáo viên chưa làm rõ đặc sắc câu chuyện mình đang dạy

Qua khảo sát, tôi thấy việc giảng dạy Tám Cám theo chương trìnhthí điểm ở trường THPT ít nhiều cũng mắc một trong những sai sót trên

Và có thể nói, việc dạy học Tấm Cám còn đang gặp lúng túng lớn về việc

tìm ra một phương hướng giảng dạy tốt nhất (bởi chính thầy cô cũng cảmthấy không thoả mãn về kết quả bài dạy)

Những yêu cầu thực tiễn đó khiến người viết trăn trở và mong muốnphương hướng giảng dạy mà mình đưa ra thực sự góp được một tiếng nóihữu ích vào công việc tìm tòi khoa học đầy khó khăn nhưng cũng hết sứclôi cuốn này

Việc giảng dạy Tấm Cám nên đi theo tiến trình của cốt truyện.Truyện gồm hai tiến trình Tiến trình 1 bắt đầu từ lúc Tấm đi xúc tép đếnkhi Tấm được chọn làm hoàng hậu.Tiến trình 2 từ chỗ Tấm về nhà giỗ bốđến khi ở với bà cụ bán nước rồi gặp lại nhà vua.

Việc phân tích này khắc phục được những hạn chế của từng cáchphân tích đã nêu Làm như vậy sẽ kết hợp được việc phân tích nhân vật vàmôtip, đồng thời cho học sinh thấy rõ sự phát triển của mâu thuẫn, xungđột của hai thế lực và vai trò, ý nghĩa của yếu tố thần kì Hiệu quả bài dạy

sẽ được nâng cao

Việc phân tích này vừa đảm bảo những đặc trưng thi pháp củatruyện cổ tích, đồng thời nâng cao năng lực nhận thức và cảm thụ thẩm mĩcho học sinh

Sau đây, tôi xin đưa ra:

II.2.2 Những định hướng cụ thể về nội dung và phương pháp hướng dẫn học sinh tìm hiểu truyện Tấm Cám

II.2.2.1 Những nội dung chủ yếu cần định hướng cho học sinh nắm bắt trong quá trình tìm hiểu truyện Tấm Cám.

Tám Cám là truyện cổ tích thần kì Việt Nam được nhiều người yêuthích Nó phong phú về nghệ thuật, có nhiều tầng nội dung ý nghĩa và lấplánh nhiều màu sắc, giá trị Chưa một ai dám nghĩ rằng mình đã hiểu hếtcái hay, cái đẹp của truyện một cách thật thấu đáo Tuy nhiên mỗi giáoviên dạy văn thông qua hoạt động của mình sẽ là người hướng dẫn, tổchức học sinh tiếp cận và nắm chắc giá trị nội dung cơ bản nhất củatruyện

Theo GS -TS Nguyễn Thanh Hùng thì “Muốn giảng dạy Tấm Cám

có hiệu quả phải chú trọng phản ánh trung thành giá trị của cổ tích thần

kỳ biểu hiện trên hai phương diện: sự thật đời sống và chân lý nghệ thuật”

[13.145] Do vậy trong giảng dạy Tấm Cám phải định hướng cho học

sinh nắm vững hai giá trị này

Dù cổ tích thần kì khoác áo hoang đường kì ảo và những điều khôngthể tin cậy về mặt mô tả hiện thực song sự thật đời sống vẫn được bộc lộ

trong mối quan hệ lịch sử và những bài học kinh nghiệm sống Tấm Cám

phản ánh số phận nhỏ bé, bất hạnh và sức sống, sức trỗi dậy mãnh liệt của

Tấm trước sự vùi dập của các thế lực thù địch Đồng thời nó trình bày lýtưởng xã hội, quan điểm và mơ ước của nhân dân.

Tấm Cám là kiểu truyện quen thuộc trên thế giới và cũng là truyện

cổ tích thấm đẫm màu sắc dân tộc Giúp học sinh tìm hiểu đặc điểm này làmột cách để các em thấy nét đặc sắc, sức biểu cảm to lớn của truyện cổ

tích Việt Nam cũng như của truyện Tấm Cám Từ đó tạo niềm yêu thích,

tạo hứng thú học tập cho các em

Phổ biến trên thế giới là kiểu truyện: Cô gái mồ côi ở với dì ghẻ- bịbóc lột, bị đối xử cay nghiệt- cuối cùng có được hạnh phúc lấy đượchoàng tử như truyện “Lọ lem” (Pháp),“Cô Tro Bếp” (Đức), “Nàng DiệpHạn” (Trung Quốc), “Con cá vàng” (Thái Lan) Theo thống kê của nhànghiên cứu Xô Viết S.EM.Mêlêtinxki thì trên thế giới có tới 500 truyện

kiểu Tấm Cám Điều đó phản ánh nét chung về hoàn cảnh xã hội và thân

phận của người mồ côi ở các nước trên thế giới trong thời điểm đó Songquan trọng hơn phải hướng dẫn cho học sinh cảm thụ được sức biểu cảm

đặc sắc của Tấm Cám.

Trước hết là không gian làng quê Việt Nam quen thuộc với vẻ đẹpbình dị của cây cau, xoan đào, cây thị ; với những con vật thân quen: Cábống, gà trống, con trâu; hay những phong tục sinh hoạt hàng ngày: mòcua bắt tép, hội làng, ngày giỗ bố Những hình ảnh đó tạo nên hồn quêViệt Nam mộc mạc cho truyện cổ tích

Với hình ảnh cô Tấm, bên cạnh cái cốt lõi là hành động chức năng,nhân vật còn chứa trong mình “ những tâm tình tha thiết của nhân dân”.Nhân vật Tấm không phải là nhân vật có chiều sâu tâm lý và đời sống nộitâm phát triển nhưng vẫn có sức biểu cảm lớn

Trong hoàn cảnh bất hạnh, lúc đầu cô phản ứng bằng việc khóc, vềsau cô chủ động, kiên trì vươn lên giành sự sống Sức sống, sức trỗi dậycủa cô đã tô đậm thêm phẩm chất tốt đẹp vốn có ở người con gái ViệtNam “Tính chất biểu cảm của nhân vật là nét độc đáo Việt Nam mà giáo

viên cần khắc hoạ khi giảng dạy Tấm Cám [13.146].

Hình ảnh “miếng trầu têm cánh phượng”, môtíp hoá thân kì

ảo là những hình ảnh, môtíp đặc sắc biểu hiện tính dân tộc của truyện

Miếng trầu ở nước ta không phải chỉ ăn để cho “đỏ môi thơmmiệng” mà còn có ý nghĩa văn hoá, gắn với phong tục hôn nhân, gắn với

mọi sinh hoạt từ thân thiết hàng ngày đến những lễ nghi quan trọng củagia đình, xã hội Hình ảnh miếng trầu đã đi vào ca dao, thơ ca và trở thànhmột hình ảnh quen thuộc.

Tấm biến hoá thành chim vàng anh, xoan đào, khung cửi, quả thị (những hình ảnh “hoàn toàn Việt Nam”) cũng đem lại màu sắc dân tộc chotruyện (Nhân vật ở bản kể Campuchia biến thành cây chuối, ở bản kể TháiLan biến thành chim chào mào )

Tính dân tộc, tính Quốc tế góp phần tạo nên giá trị đặc sắc của Tấm Cám.

Trong quá trình dạy còn phải giúp học sinh nắm được bố cục và nộidung của từng phần trong truyện

Diễn biến của cốt truyện Tấm Cám đi theo hai tiến trình:

Tiến trình 1: Từ đầu cho đến khi Tấm được chọn làm hoàng hậu.

Có thể khái quát nội dung của tiến trình này là: Thân phận và conđường đến với hạnh phúc của cô gái mồ côi

Nhân vật Tấm là hình tượng tiêu biểu cho hình ảnh trẻ mồ côi bị dìghẻ áp bức bách hại Trong truyện cổ tích có rất nhiều nhân vật mồ côi,

họ có những nét giống nhau, tạo thành một kiểu nhân vật – kiểu nhân vật

mồ côi Mồ côi là đối tượng nhỏ bé, cô đơn, yếu thế trong gia đình và xãhội Những hiểu biết về kiểu nhân vật mồ côi sẽ giúp các em hiểu vì saonói Tấm là một nhân vật mồ côi tiêu biểu nhất trong thế giới cổ tích

Tấm phải chịu đựng rất nhiều khổ cực, bất hạnh trong cuộc đời Cóngười nói Tấm là “Kiểu dạng người bất hạnh đến hai lần” (Vừa là ngườicon riêng, người mồ côi lại phải sống với mụ dì ghẻ và cô em gái cùngcha khác mẹ vô cùng độc ác)

Tấm sớm mồ côi mẹ rồi lại mất cả cha, phải sống với dì ghẻ độc ác,luôn tìm đủ mọi cách để hành hạ Tấm Trong khi mẹ con Cám phởn phơ

ăn chơi thì Tấm phải làm việc quần quật luôn canh Đã thế còn bị mẹ concám tước đoạt lần lượt từ ước mơ nhỏ bé nhất, bị hành hạ đủ kiểu.Rõ ràng

sự đau khổ bất hạnh của Tấm không chỉ ở lĩnh vực vật chất mà cả ở lĩnhvực tinh thần

Trong khi dạy giáo viên phải giúp các em hiểu vì sao Tấm lại phảichịu bất hạnh đến cùng cực như vậy mà chỉ phản ứng bằng cách khóc Sựbất hạnh của Tấm một mặt phản ánh hiện thực xã hội lúc bấy giờ, mặt

khác nó là biểu hiện đặc điểm của nhân vật chức năng trong truyện cổtích Nhân vật chức năng là nhân vật không mang tính cách, có chức năng

“thuyết minh cho quan điểm, đạo đức của nhân dân” Vì thế nhân vật cổtích được chia làm hai tuyến thiện- ác, tốt- xấu rành mạch Tấm đại diệncho nhân vật mang tính thiện: Chăm chỉ, hiền lành, đôn hậu; Mẹ con Cámđại diện cho cái ác, cái xấu Tấm càng khổ bao nhiêu thì càng làm nổi rõbản chất độc ác của mẹ con Cám bấy nhiêu

Mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con Cám ngày càng tăng Mâu thuẫnnày phản ánh mâu thuẫn, xung đột thiện - ác trong xã hội ở đây cần lưu ýcho các em: Xung đột xã hội thường được hiện lên trên sân khấu gia đình

- là một đặc trưng của truyện cổ tích

Như vậy cái thiện càng bị o ép, áp bức, cái ác càng lộng hành, tácoai tác quái, càng thể hiện mâu thuẫn sâu sắc không thể dung hoà giữa haiphe, tạo không khí căng thẳng buộc phải thay đổi Và mẫu thuẫn ấythường được truyện cổ tích giải quyết theo hướng: Sử dụng yếu tố thần kì

- dù lâu hay mau, dù gian nan khó khăn đến thế nào thì cuối cùng thiệnnhất định thắng ác

Giáo viên cũng cần giúp học sinh hiểu vì sao con đường đến vớihạnh phúc của cô gái mồ côi lại phải có sự giúp đỡ của yếu tố thần kì?Con đường đến với hạnh phúc của nhân vật thiện chính là xu hướng giảiquyết mâu thuẫn đặc biệt của truyện cổ tích Trong xã hội xưa, khi sự ápbức, bất công vẫn còn là phổ biến, khi những đau khổ của người mồ côi là

có thực thì hạnh phúc mà họ được hưởng thường hiếm hoi và phần lớn chỉ

là mơ ước Để tạo nên một “hiện thực như mơ ước” ấy, không thể không

sử dụng yếu tố thần kì

Yếu tố thần kì là những yếu tố siêu nhiên, sản phẩm do trí tưởngtượng của con người sáng tạo nên Đó có thể là nhân vật thần kì (Tiên,Bụt), con vật thần kì (chiếc giầy, đàn thần, mâm thần ) hay sự hóa thâncủa nhân vật

Các yếu tố thần kì có vai trò hết sức quan trọng trên con đường đếnvới hạnh phúc của Tấm Bụt, gà, chim sẻ là những yếu tố thần kì giúpTấm đến được hạnh phúc của mình: trở thành hoàng hậu

Trước hết, Bụt có vai trò thúc đẩy sự phát triển của cốt truyện Khicác nhân vật chính gặp khó khăn, Bụt xuất hiện và giúp đỡ; khó khănđược giải quyết, tiến trình câu chuyện được tiếp tục.

Về ý nghĩa xã hội, Bụt đền bù cho những thiệt thòi mà Tấm phảigánh chịu và tạo thêm sức mạnh cho Tấm đi đến thắng lợi sau này Sựgiúp đỡ của Bụt đã thể hiện triết lý của nhân dân “ở hiền gặp lành”- mộttriết lý phổ biến trong truyện cổ tích

Tiến trình 2: Bắt đầu từ lúc Tấm về nhà giỗ bố đến khi ở với bà cụ bán

hàng nước rồi gặp lại vua

Nội dung bao trùm của tiến trình này là: Thái độ phản kháng củaTấm và cuộc đấu tranh gian nan, quyết liệt để giành và giữ hạnh phúc

Trong phần này phải chú ý vào các chi tiết phản ánh thái độ vàcuốc đấu tranh ngày càng quyết liệt của Tấm Trước kia, mỗi lần bị bắtnạt, Tấm chỉ biết khóc Tiếng khóc ấm ức chứng tỏ cô ý thức được nỗiđau khổ của mình Đó là thái độ phản kháng đầu tiên Sự tàn nhẫn, độc áccủa mẹ con Cám với động cơ muốn chiếm đoạt tất cả những gì thuộc vềTấm ngày càng tăng Chúng muốn tiêu diệt Tấm đến cùng (Chặt cau giếthại, giết chim vàng anh, chặt cây xoan đào, đốt khung cửi ) Từ sự bịđộng và phản ứng yếu ớt, Tấm đã có phản ứng mạnh mẽ hơn và cuối cùng

đã hành động quyết liệt

Phân tích tiến trình hai phải thấy sự đổi khác trong cuộc đời, tronghành động của Tấm, thấy được tình cảm của Tấm dành cho lao động trongsinh hoạt bình dị với con trâu, ruộng vườn, cây cau, ngày giỗ bố Đồngthời giúp học sinh cảm nhận được tình cảm mến yêu của nhân dân gửigắm vào sự hoá thân và sự hồi sinh của Tấm trong những sự vật đẹp đẽnhư chim vàng anh, cây xoan đào, quả thị thơm Đó là tính chất biểu cảmcủa linh hồn nhân vật Đó cũng là cách dân gian biểu dương và ngợi catinh thần ham sống, quyết sống và giành lấy sự sống cho mình của Tấm.Tấm đã tự mình tìm thấy sức mạnh trong ý chí và sức sống của mình Từmột cô gái nhà nghèo nàn, lép vế, Tấm trở thành một người tự quyết, tựbảo vệ hạnh phúc của mình

Sau bao lần hoá thân chiến đấu chống kẻ thù, Tấm trở lại với cuộcđời, xinh đẹp hơn nhiều và hưởng hạnh phúc trọn vẹn Đó là chiến thắng

tất yếu của cái thiện, của lòng nhân đạo và lạc quan theo quan niệm củanhân dân.

Trong tiến trình hai này, tác giả dân gian không sử dụng yếu tố thần

kì như trước Yếu tố thần kì đã được hoá thân vào sự bất tử của Tấm ởđây thế giới linh hồn hư ảo trở thành thế giới thần kì Đây là chặng đờiđẹp nhất, phong phú nhất, toàn vẹn nhất của Tấm, bởi nó thể hiện tậptrung hành động chức năng của nhân vật Nhân dân lao động gửi vào nhânvật Tấm ý thức giành và giữ hạnh phúc của mình Hạnh phúc đó phải tựmình giành và giữ thì mới bền chặt Vì vậy, khác với Phần I, yếu tố thần

kì (Chim vàng anh, xoan đào, quả thị) không thay Tấm trong cuộc chiếnđấu mà chỉ là nơi tấm hoá thân để trở về đấu tranh với cái ác quyết liệthơn

Sự hoá thân trở về hưởng hạnh phúc đời thường của Tấm phản ánh

mơ ước “ở hiền gặp lành”, mơ ước về công bằng xã hội của nhân dân.Người lương thiện không thể chết oan, phải được hưởng hạnh phúc, còn

kẻ ác nhất định bị trừng phạt Điều này thể hiện quan niệm hết sức thực tế

về hạnh phúc của người lao động Họ không tìm hạnh phúc ở cõi nào khác

mà tìm và giữ hạnh phúc thực sự ngay ở cõi đời này

Bàn về sự hoá thân, giáo viên nên hướng dẫn học sinh tìm hiểu xem

đó có phải là ảnh hưởng từ thuyết luân hồi của nhà Phật không? (Nhưmột ý kiến đã nêu) Thực ra ở đây nếu có mượn thuyết luân hồi thì truyệnchỉ mượn cái vỏ bề ngoài để thể hiện mơ ước, tinh thần lạc quan củangười lao động Bởi luân hồi nhà Phật là để chịu đau khổ do tội lỗi từkiếp trước, rồi sau đó tìm hạnh phúc ở cõi Niết Bàn cực lạc Còn cô Tấmchết đi sống lại nhiều lần không phải để chịu khổ đau, cũng không địnhtìm hành phúc mơ hồ ở cõi khác mà quyết giành và giữ hạnh phúc ngay ởnơi trần thế Điều đó thể hiện lòng yêu đời và tinh thần thực tế của ngườilao động khi sáng tạo cổ tích

Làm sao để học sinh nhìn nhận đúng đắn cách kết thúc truyện cũng

là một nội dung quan trọng giờ học cần đạt được “Phải để cho Tấm trừngphạt Cám như vậy thì mới chân thực”[15.97] Trừng phạt chỉ là kiểu hànhđộng Truyện cổ tích thần kì chỉ xét hành động trong ý nghĩa chức năngcủa nó chứ không tính đến hành động ấy được thực hiện bằng cách nào và

ai hành động

Tấm chưa phải là hình tượng con người có tất cả những khả năng tốtxấu, thiện ác chuyển hoá trong một cá nhân Tấm chỉ là biểu tưởng giàutính nhân văn và vẻ đẹp theo quan niệm thẩm mĩ dân gian người Việt.Tấm chỉ là nhân vật hành động thực hiện chức năng duy nhất đến cùngbằng mọi khả năng có thể có, vì đó là truyện đời xưa, “truyện bịa đặt đếnmức không còn bịa được hơn Và hành động trừng phạt chỉ là một môtípnghệ thuật cần phải có để thể hiện quan niệm ác giả ác báo của ngườisáng tác, chứ nó không bao giờ được coi là mục đích giãi bày”.

Không xuất phát từ những đặc điểm của truyện cổ tích thần kì thìkhông thể lý giải đúng đắn, hợp lý cách kết thúc này

II.2.2.2 Định hướng một số phương pháp góp phần nâng cao năng lực nhận thức và cảm thụ thẩm mĩ của học sinh trong tìm hiểu truyện Tấm Cám

Tấm Cám là truyện cổ tích hay nhưng khó dạy Truyện có nội dung

hết sức phong phú và phức tạp, chứa đựng nhiều giá trị nội dung và nghệthuật đặc sắc mà học sinh không thể tự nắm bắt được Hơn nữa thời lượnggiảng dạy lại chỉ bó hẹp trong hai tiết học Do vậy muốn đạt được mụcđích, yêu cầu đặt ra, mỗi giáo viên cần phải lựa chọn biện pháp, phươngpháp cụ thể, phù hợp tương ứng, hướng dẫn học sinh nắm bài, hiểu bàinhanh nhất Qua đó góp phần nâng cao năng lực nhận thức và cảm thụthẩm mĩ cho học sinh

Từ tình hình trên, người viết nhấn mạnh một số biện pháp như sau:

II.2.2.2.1 Phương pháp đọc, kể sáng tạo

Phương pháp đọc sáng tạo có vị trí quan trọng trong việc dạy họcvăn.Con đường đến với tác phẩm văn chương nhất thiết phải từ đọc, hơnnữa phải gắn liền với việc đọc Đọc là một hình thức hoạt động có tínhchất đặc thù của nhận thức về văn học Đọc văn nhằm góp phần “dựngdậy các cảm xúc đang ngủ yên trong chữ nghĩa”, nhằm làm vang lên ý đồ,dụng ý của nhà văn gửi gắm trong tác phẩm “Hiểu bài văn rồi đọc mới tốtnhưng đọc tốt càng hiểu thêm bài văn” (Lê Trí Viễn)

Thực chất phương pháp đọc sáng tạo là phương pháp tiếp nhận nghệthuật một cách sáng tạo mà vấn đề chủ yếu cần quan tâm là sự cảm thụ

trược tiếp GS-TS Nguyễn Thanh Hùng trong “Hiểu văn –dạy văn” đãnhấn mạnh vai trò quan trọng của đọc như sau:

“Đọc văn gắn liền hữu cơ với việc tiếp nhận Vì muốn lĩnh hội trọnvẹn tác phẩm văn học không còn con đường nào khác là đọc và sử dụngcác hình thức khác nhau, dưới những bình diện khác nhau để đạt tới sựhiểu biết và xúc cảm thật sự nhằm khám phá bản thân và hướng thiện”

Đọc văn làm cho sự cảm thụ của bạn đọc nói chung và của học sinhnói riêng sâu sắc hơn Nó tạo điều kiện cho việc phân tích và thâm nhậpvào tác phẩm được dễ dàng, thuận lợi Việc đọc của học sinh không chỉđọc câu chữ mà phải có cách đọc đúng, đọc hay để đi đến cảm thụ tácphẩm được đúng Đó là đọc sáng tạo

Mục đích của phương pháp đọc sáng tạo là hình thành và duy trìnhững ấn tượng nghệ thuật để học sinh tiếp tục đi sâu vào nội dung tưtưởng và hình thức ngôn ngữ tác phẩm Phương pháp này phát triển nănglực cảm thụ nghệ thuật cho học sinh

Âm vang của lời đọc sẽ kích thích quá trình cảm nhận tiếp theo, qúatrình tri giác, tưởng tượng và tái hiện hình tượng văn học

Với cổ tích, đọc lại càng có một ý nghĩa quan trọng: Đọc đưa họcsinh hoà cảm vào thế giới của câu chuyện Đọc cổ tích mang đặc điểmriêng, ấy là sự tập trung cao độ và “hoá thân” vào nhân vật Nói một cáchhình tượng như Pautôpxki: “Đọc cổ tích phải nín thở vì nếu thở mạnh sẽbay mất phấn hương cuả cổ tích”

Việc đọc bao gồm có 3 cấp độ: Đọc chữ, đọc diễn cảm, đọc nghệthuật (Hát ru, kể sáng tạo) Trong giờ dạy truyện cổ tích tránh việc kể chỉdừng lại ở việc tóm tắt cốt truyện Dạy cổ tích, đọc nhất thiết phải làphương pháp chủ đạo, trong đó kể sáng tạo đóng vai trò đặc biệt quantrọng (Đây được coi là biện pháp đặc thù trong dạy học cổ tích)

Sở dĩ như vậy là vì:

Thứ nhất: cổ tích “sống” được nhờ hình thức diễn xướng đặc biệtnày “Kể” là đặc điểm cơ bản tiêu biểu của cổ tích Nó xuất phát từ đặctrưng chung của văn học dân gian là tính truyền miệng, song nó cũng xuấtphát từ những đặc điểm riêng của truyện cổ tích

Thứ hai: Đặc điểm cổ tích được xây dựng phù hợp với hình thức kể:tính cách nhân vật cổ tích khá đơn giản, cốt truyện phát triển theo trình tự

thời gian, sự lặp lại về kết cấu và mô típ, nội dung phản ánh gần gũi cuộcsống con người.

Kể sáng tạo truyện cổ tích được giải quyết ở hai góc độ: Một là,Vẫn giữ nguyên nội dung cốt truyện Dựa vào thi pháp truyện để kể, căn

cứ vào những yếu tố động, biến đổi của truyện để sáng tạo trong hoạtđộng kể

Hai là, kể sáng tạo truyện cổ tích làm thay đổi nội dung cốt truyện,sản sinh truyện cổ tích mới Sáng tạo ở góc độ này dựa vào học thuyết vềcấu trúc lồng ghép truyện cổ tích thần kì của B.P Kerơbelite

Hoạt động kể sáng tạo của học sinh chú trọng vào cách thức(1).Đặc trưng chung của cổ tích là tính dị bản – nghĩa là đa ngôn ngữ vềhình thức diễn đạt Cổ tích là của nhân dân và được sáng tác tiếp theo thờigian Học sinh có quyền tham gia quá trình đó bằng hoạt động kể sáng tạocủa mình Kể sáng tạo quan tâm đến cử chỉ, động tác, giọng nói, tácphong, ngôn ngữ, vẻ mặt của người kể sao cho phù hợp, không thừa thãi,gượng ép

Sau khi giáo viên nêu một số vấn đề chung, để chuẩn bị phân tích

tác phẩm, giáo viên gọi một học sinh kể sáng tạo toàn bộ truyện Tấm Cám Giáo viên hướng dẫn học sinh kể các đoạn văn vần – một yếu tố cố

định trong cốt truyện để giúp học sinh “đọc ra những con người trong mộtcon người và đọc ra một con người trong cộng đồng xã hội thẩm mĩ củanó” [12.69]

Ví dụ: khi kể giọng của Cám lúc lừa giỏ tép của Tấm thì kể vớigiọng ngon ngọt, nịnh nọt Giọng Tấm lúc gọi Bống lên ăn cơm phải kểvới giọng dịu dàng, trìu mến, thân thương; giọng con gà thì kể rõ ràng,dứt khoát; lời mụ dì ghẻ ở đám hội phải kể bằng giọng mỉa mai, coithường, đay nghiến Lời của Tấm cảnh cáo Cám lại phải kể với âm điệudứt khoát, thể hiện ý đe doạ, cảnh cáo Lời dịu dàng, tha thiết, chân tình

sẽ giành cho việc kể lại lời của vua nói với chim vàng anh và của bà cụbán hàng nói với quả thị

Như vậy bên cạnh giọng kể biểu cảm các chi tiết của truyện, giáoviên cần hướng dẫn học sinh kể đảm bảo đúng, hay những đoạn văn vần –lời nói của nhân vật trong truyện