Tuy bệnh tiêu chảy là bệnh chỉ thị để ước tính gánh nặng bệnh tật gây ra do NVĐKVS không đảm bảo, việc thiếu những dữ liệu liên quan đến bệnh liên quan khác được liệt kê trên có thể gây [r]
Trang 1LƯỢNG GIÁ GÁNH NẶNG BỆNH TẬT DO NƯỚC VÀ
ĐIÈU KIỆN VỆ SINH KHÔNG ĐẢM BẢO GÂY RA TẠI VIỆT NAM N M 2008
ThS Trần Khánh Long*; ThS Bùi Ngọc lin h * Hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Thanh Hương* TÓM TẮT
T i ê u c h ả y ỉ à n g u y ê n n h â n đ ứ n g t h ứ 2 t r ê n I h ế g i ớ i g â y t ử v o n g c h o i r ẻ d ư ớ i 5 t u ổ i [ 1 ] Ở V i ệ t N a m , t i ê u c h à y l à
n g u y ê n n h â n đ ứ n g h à n g t h ứ 7 t r o n g n h ữ n g n g u y ê n n h â n g â y m ấ t đ i s ố n ă m s ố n g k h ỏ e ờ t r è d ư ớ i Ỉ 5 t u ổ i ở c ả 2 g i ớ i v à
c h i ể m 1%t ổ n g s ố g á n h n ặ n g b ệ n h t ậ t ( D A L Y s ) t r o n g n ă m 2 0 0 8 D o đ ó , v i ệ c c u n g c ấ p c á c đ ữ l i ệ u k h o a h ọ c v ề N ư ớ c v à
đ i ê u k i ệ n v ệ s i n h ( N V Đ K V S ) k h ô n g đ à m b ả o l à m ộ t y ê u c ẩ u t h i ế t y ế u N g h i ê n c ứ u n à y đ ư ợ c t i ế n h à n h v ớ i m ụ c t i ê u
n h ằ m l ư ợ n g g i á g á n h n ặ n g b ệ n h t ậ t d o N V Đ K V S k h ô n g đ ả m b ả o t h e o n h ó m t u ổ i v à g i ớ i t í n h t ạ i V i ệ t N a m n ă m 2 0 0 8
P h ư ơ n g p h á p : G á n h n ặ n g b ệ n h t ậ t d o N V Đ K V S k h ô n g đ ả m b ả o g â y r a đ ư ợ c t í n h t h e o p h ư ơ n g p h á p đ á n h g i á g á n h
n ặ n g b ệ n h t ậ t I h e o y ế u t ố n g u y c ơ C á c b ả n g t í n h t í n h t o á n g á n h n ặ n g b ệ n h l ậ t g â y r a d o y ế u l ố n g u y c ơ đ ư ợ c t h i ế t k ể
i r ê n p h ầ n m ề m M S E x c e l d ự a t r ê n m ẫ u đ ã s ù d ụ n g t r o n g n h ữ n g n g h i ê n c ứ u I r ư ớ c đ ó t ạ i ứ c v à N a m P h i Y ế u t ổ n g u y c ơ
N V Đ K V S k h ô n g đ ả m b ả o đ ư ợ c p h â n t í c h i h à n h 6 t n h h u ố n g d ự a t r ê n c ơ s ở h ạ t ầ n g c u n g c ấ p n ư ớ c v à v ệ s i n h Ư ớ c
i ư ợ n g n g u y c ơ c h o t ừ n g t n h h u ố n g p h ơ i n h i ễ m đ ư ợ c d ự a I r ê n p h â n l o ạ i c ủ a P r i i s s v à c s T n h h u ố n g l ý l ư ờ n g đ ư ợ c
t í n h t o á n v ớ i n g u y c ơ t ư ơ n g đ ố i ( R R ) l à 1 0 G i ả đ ị n h l à k h ô n g c ó s ự k h á c b i ệ t v ề n g u y c ơ t ư ơ n g đ ố i g i ữ a c á c n h ó m t u ồ i
v à g i ữ a h a i g i ớ i
K ế t q u ả : V i ệ t N a m c h ỉ c ó 1 6 % h ộ g i a đ n h c ó n h à v ệ s i n h l o ạ i t ố t v à s ử d ụ n g n ư ớ c s ạ c h N g u y c ơ q u y t h u ộ c c ủ a
n ư ớ c v à v ệ s i n h k h ô n g đ ả m b à o đ ố i v ớ i b ệ n h t i ê u c h ả y k h o ả n g 8 6 % N V Đ K V S k h ô n g đ ả m b ả o l à n g u y ê n n h â n g â y
1 , 0 9 % t r ư ờ n g h ọ p t ử v o n g v à 1 , 2 9 % t ổ n g g á n h n ặ n g b ệ n h t ậ t c ủ a L rẻ e m d ư ớ i 5 í u ổ i ờ V i ệ t N a m n ă m 2 0 0 8 N ó i c á c h
k h á c , v ấ n đ ề n à y g â y r a 2 0 9 c a t ử v o n g v à 1 1 1 0 6 D A L Y s c ủ a t r ẻ e m d ư ớ i 5 t u ổ i
K ế t l u ậ n : G á n h n ặ n g b ệ n h l ậ t d o N V Đ K V S k h ô n g đ ả m b ả o g â y r a , đ ặ c b i ệ t ờ t r ẻ e m l à m ộ t b ằ n g c h ứ n g k h o a h ọ c r õ
r à n g t h ể h i ệ n s ự c ầ n t h i ế t c ầ n c a n i h i ệ p y t ể c ô n g c ộ n g B ê n c ạ n h đ ó , n g h i ê n c ứ u t h ê m v ề c á c b ệ n h l i ê n q u a n đ ế n
N V Đ K V S k h ô n g đ ả m b ả o t ạ i V i ệ t N a m n h ư b ệ n h s á n m á n g , b ệ n h đ a u m ắ t h ộ t , g i u n đ ũ a , g i u n m ó c h o ặ c b ệ n h
t r i c h u r i a s i s c ũ n g l à m ộ t n h u c ầ u b ứ c t h i ế t , đ ể c h ú n g t a c ó t h ể c ó m ộ t d ữ l i ệ u l o à n d i ệ n n h ằ m đ á n h g i á b ệ n h g á n h n ặ n g
d o N V Đ K V S k h ô n g đ à m b ả o ở V i ệ t N a m
* T ừ k h ó a : G á n h n ặ n g b ệ n h t ậ t d o n u á c ; Đ i ề u k i ệ n v ệ s i n h ; L ư ợ n g g i á
Estimating the burden o f disease attributable to unsafe water and lack o f sanitation and hygiene in Vietnam, 2008
Summary
D i a ư h e a r a n k s t h e s e c o n d l e a d i n g c a u s e o f d e a t h a m o n g c h i l d r e n u n d e r f i v e y e a r s o l d w h i c h i s r e s p o n s i b l e f o r 1 o f 9
c h i l d d e a t h s w o r l d w i d e I n V i e t n a m d i a r r h e a w a s t h e 7 th l e a d i n g c a u s e o f D A L Y s a m o n g c h i l d r e n b e l o w 1 5 y e a r s o i d
i n b o t h s e x e s w h i c h a c c o u n t e d f o r 1 % o f t o t a l D A L Y s i n V i e t n a m i n 2 0 0 8 T h e r e f o r e , s c i e n t i f i c d a t a o n W S H i s a
r e q u i r e m e n t i n V i e t n a m s i t u a t i o n T h e a i m s o f t h i s a r t i c l e i s t o q u a n t i f y t h e b u r d e n o f d i s e a s e i n t e r r a s o f d e a t h a n d
D A L Y s a t t r i b u t e d t o u n s a f e w a t e r , l o w s a n i t a t i o n a n d h y g i e n e b y s e x a n d a g e g r o u p s f o r V i e t n a m i n 2 0 0 8
M e t h o d o l o g y : C o m p a r a t i v e r i s k a s s e s s m e n t m e t h o d o l o g y d e v e l o p e d b y W H O w a s u s e d l o e s t i m a t e t h e d i s e a s e
b u r d e n a t t r i b u t a b l e t o u n s a f e W S H C u s t o m i z e d M S E x c e l s p r e a d s h e e t s b a s e d o n t e m p l a t e s u s e d i n t h e A u s t r a l i a n a n d
S o u t h A f r i c a n s t u d i e s w e r e a p p l i e d t o c a l c u l a t e t h e a t t r i b u t a b l e b u r d e n A s u n s a f e W S H i s a r i s k f a c t o r w i t h d i s c r e t e
e x p o s u r e c a t e g o r i e s , t h e p o p u l a t i o n a t t r i b u t a b l e f r a c t i o n ( P A F ) w a s u s e d R i s k e s t i m a t e s a s s i g n e d t o e a c h e x p o s u r e
s c e n a r i o w e r e b a s e d o n t h o s e o f P r i i s s e t a l w h o u s e d l a r g e s u r v e y s a n d r e v i e w s o f m u l t i c o u n t r y s t u d i e s t o d e r i v e r i s k
a v e r a g e s t h e a v e r a g e r i s k r e l a t e d t o t h e d e s c r i b e d s c e n a r i o s a c r o s s I h e w o r l d a n d i n a n a r r a y o f s i t u a t i o n s T h e i d e a l
i t u a l i o n ( s c e n a r i o I ) w a s a s s i g n e d a r e l a t i v e r i s k ( R R ) o f 1 0 N o d i f f e r e n c e i n r e l a t i v e r i s k a c r o s s a g e g r o u p s o r b e t w e e n
s e x e s w a s a s s u m e d
R e s u l t : I n t o t a l , o n l y 1 6 % o f I h e p o p u l a t i o n h a s a g o o d t o i l e t a n d u s i n g s a n i t a t i o n w a t e r U n s a f e w a t e r , s a n i t a t i o n
a n d h y g i e n e c o n t r i b u t e d 1 0 9 % o f t o t a l d e a t h s a n d 1 2 9 % o f t o t a l b u r d e n o f d i s e a s e i n c h i l d r e n u n d e r 5 y e a r s o l d i n
V i e t n a m i n 2 0 0 8 I n o t h e r w o r d s , i t w a s r e s p o n s i b l e f o r 2 0 9 d e a t h s a n d 1 1 , 1 0 6 D A L Y s o f c h i l d r e n u n d e r 5 y e a r s o l d
* Đại học Y tể Công cộng
Trang 2Conclusion: The high disease burden attributable to unsafe WSH, especially in children, provides a strong public
h e a l t h j u s t i f i c a t i o n f o r t h e r e c o m m e n d a t i o n , i t i s e s s e n t i a l t o h a v e m o r e r e s e a r c h o n d i s e a s e s r e l a t e d t o u n s a f e W S H i n
V i e t n a m s u c h a s s c h i s t o s o m i a s i s , t r a c h o m a , a s c a r i a s i s , t r i c h u r i a s i s o r H o o k w o r m d i s e a s e , s o t h a t w e c o u l d h a v e a
c o m p r e h e n s i v e d a t a t o e v a l u a t e t h e b u r d e n d i s e a s e a t t r i b u t e d t o u n s a f e W S H i n V i e t n a m
* K e y w o r d s : D i s e a s e b u r d e n ; H y g i e n e c o n d i t i o n ; E s t i m a t i o n
I ĐẶTVẤNĐÈ
Tiêu chảy là nguyên nhân đứng thứ 2 trên thế giới gây từ vong cho trẻ dưới 5 tuổi [1] M t nước do tiêu chảy gây ra khoảng 1,8 tiệu ca tử vong và 72,8 triệu năm sống khỏe (DALYs) mỗi năm trên thế giói [2] , tiêu chảy là nguyên nhân đứng hàng thứ 7 trong những nguyên nhân gây m t đi số năm sống khỏe trẻ dưới 15 tuổi cả 2 giới và chiếm ỉ% tổng số gánh nặng bệnh tật (DALYs) trong năm 2008 Trong số trẻ em dưới 5 tuổi, tiêu chảy là nguyên nhân đứng thứ 6 gây ra tử vong trong lứa tuổi này [3].
Nước và điều kiện vệ sinh (NVĐKVS) không đảm bảo được biết đến là yếu tố nguy cơ chính đối với tiêu chảy Tính chung trên thế giới, mỗi năm có 1,5 triệu người chét vì tiêu chảy là do các yếu tố môi trường, chủ yếu do NVĐKVS không đảm bảo gây ra Điều này càng tr m trọng hơn các nước có nền kinh tể trung bình
và thu nhập th p Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính NVĐKVS không đảm bảo gây ra 6,1% tổng số ca
tử vong và 4,3% tổng gánh nặng bệnh tật các quốc gia có mức thu nhập th p [4].
Ở Việt Nam, việc thiếu hụt số lượng lớn các công trình vệ sinh và cung c p nước sạch, c ng với nhận thức kém của người dân, các hành vi vệ sinh không đảm bảo và những thói quen m t vệ sinh đã gây ra tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng Ước tính số lượng nước trang bình được sử dụng khu vực đô thị tại Việt Nam là 80 - 90 Iít/người/ngày, th p hơn nhiều so với mức nước trang bình sử đụng tại các thành phố lớn trên thế giới (120 » 130 lít/người/ngày) [5, 6 ] Tỷ lệ người dân nông thôn được tiếp cận với nước sinh hoạt đạt quy chuẩn QCVN 2:2009/BYT là 40,7% [7] Một nghiên cứu khác c a Cục Quản ỉý môi trường Y tế và UNICEF trong năm 2010 tại khu vực nông thôn Việt Nam cho th y 15,1% hộ gia đình sử dụng nước trực tiếp từ sông, suối và ao/hồ 30,4% hộ gia đình có nguồn nước không họp vệ sinh Còn đến 4,6% và 15,3% hộ gia đình sử dụng nguồn nước có nguy cơ ô nhiễm cao và r t cao [8].
Liên quan đến điều kiện vệ sinh, Bộ Y tế tiến hành cuộc khảo sát trong năm 2007 cho th y tỷ lệ tiêu chuẩn vệ sinh nhà tiêu hộ gia đình nông thôn theo Quyết định số 08/2005/QĐ-BYT r t th p Chỉ có 18% hộ gia đình có nhà tiêu hợp vệ sinh đạt chuẩn trong xây dựng, sử dụng và bảo trì Xem xét riêng vệ sinh trong sử đụng và bảo trì, chỉ có 22,2% hộ gia đình có đủ điều kiện Cuộc khảo sát c ng tổng kết, trong số 75% hộ gia đình nông thôn có nhà tiêu, 33% có nhà tiêu hợp vệ sinh [9].
Nước sạch và vệ sinh môi trường luôn đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế và xã hội Việt nam Việt Nam đã đưa nước sạch và vệ sinh môi trường vào làm một trong những mục tiêu phát triển thiên niên
kỷ Do đó, việc cung c p các dữ liệu khoa học về NVĐKVS không đảm bảo là một yêu c u thiết yếu Nghiên cứu này được tiến hành nh m đáp ứng nhu c u thực tiễn này.
Mục tiêu nghiên cứu: Lượng giá gánh nặng bệnh tật do nước và (ũều kiện vệ sinh không đảm bảo theo nhóm tuổi và giới tính tại Việt Nam năm 2008.
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN c ứ u
Gánh nặng bệnh tật do NVĐKVS không đảm bảo gây ra được tính theo phương pháp đánh giá gánh nặng bệnh tật theo yếu tố nguy cơ (Comparative risk assessment methodology) do Tổ chức Y té Thế giới phát triển [10] NVĐKVS không đảm bảo là yếu tố nguy cơ kết hợp bao gồm nhiều yếu tổ khác nhau như sử dụng nước bẩn cho ăn uống, thiếu nước đo m t vệ sinh, vệ sinh cá nhân và trong nhà kém, hoạt động nông nghiệp không đảm bảo vệ sinh, tiếp xúc với nước bẩn, và quản lý và phát triển tài nguyên nước hay hệ thống nước không ph hợp [10] Nghiên cứu chỉ xem xét tác động của yếu tố nguy cơ này đối với bệnh tiêu chảy (mã ICD-10: A00, A01, A03, A04, A06-A09) Việt Nam do không có số liệu về gánh nặng bệnh tật cho bệnh ký sinh tr ng đường ruột và bệnh sán cho Việt Nam hiện nay.
Trang 3Gác bảng tính tính toán gánh nặng bệnh tật gây ra do yếu tố nguy cơ được thiết kế trên ph n mềm MS Excel dựa trên mẫu đã được sử dụng trong những nghiên cứu trước đó tại ú c và Nam Phi [1 13 NVĐKVS không đảm bảo là yếu tố nguy cơ dạng phân loại, do đó nguy cơ quy thuộc qu n thể (Population Attributable Fraction- PAF) được áp dụng PAF được tính theo công thức:
; * Trong đó: RR(x) là nguy cơ tương đối của một bệnh; P(x) phân bố của '-.''■'ỉáp' (RR Ĩ) yếú tố nguy cơ Việt Nam, p*(x) là'phân bố của yếu tố nguy cơ ờ mức tối PAF= - thiểu; I và h là giới hạn của phơi nhiễm (phơi nhiễm mức cao nh t và
th iv nhk)
■; ' r '=0 ■ Nguy Cơ quy thuộc qu n thể (PAF) sau đó được áp dụng để đo lường
gánh nặng bệnh tật tại Việt Nam năm 2008 theo các yếu tố nguy cơ, cụ thể
số năm m t đidotử vong sớm (Years of life lost- YLL), số năm sống tàn tật (Years lived with disability-YLD) và số năm sống hiệu chỉnh theo mức độ tàn tật (Disability Adjusted Life Years - DALYs) của các nhóm bệnh liên quan đến yếu tố nguy cơ được sử dụng để đo lường gánh nặng quy thuộc.
Yếu tố nguy cơ NVĐKVS không đảm bảo được phân tích thành các tình huống dựa trên cơ s hạ t ng cung c p nước và vệ sinh (bảng ỉ) Tình huống I: mức phơi nhiễm tối thiểu và tình huống II: tình trạng điển hình ờ các nước phát triển Hai tình huống này có nguồn bệnh đường phân - miệng ờ mức th p đến trung bình trong môi trường với > 98% bao phủ cung c p nước sạch và vệ sinh, tỷ lệ mới mắc tiêu chảy trong khu vực < 0,3 người/năm [13] Tinh huống IV - VI là môi trường với nguồn bệnh đường phân - miệng mức cao, đặc trưng cho các nước đang phát triển với đặc điểm hạn chế tiếp cận với cơ s hạ t ng cung c p nước sạch và vệ sinh Tình huống III: có can thiệp nh m cải thiện tình huống rv, tuy nhiên, can thiệp này chưa được thực hiện rộng rãi Do đó, những thay đổi khác nhau có thể đưa ra trong tình huống n i và được trình bày như một nhóm có khả năng hơn là một tình huống cụ thể.
Bảng 1 Các tình huống để ước lượng nguy cơ mắc bệnh tiêu chảy
Tình huổng Mô tả Mức nguồn bệnh đưòTig phân - miệng trong MT
VI Cung c p nước không được tăng cường, không đảm bảo vệ sinh cơ bản quốc gia mà các dịch vụ này không bao phủ trên cả nước và
việc cung c p nước sạch không được kiểm soát thường xuyến.
R t cao
Vb Cung c p nước được tăng cường nhưng không đảm bâo vệ sinh cơ bản quốc gia mà các dịch vụ này không bao phủ trên cả nước và
việc cung c p nước sạch không được kiểm soáĩ thường xuyên.
R t cao
Va Vệ sinh cơ bản được đảm bảo nhưng cung c p nước không được tăng cường quốc gia mà các dịch vụ này không bao phủ trên cả nước và
việc cung c p nước sạch không được kiểm soát thường xuyên Cao
ĨV Tăng cường cung c p nước và vệ sinh cơ bàn quốc gia mà các dịch vụ này không bao phủ trên cả nước và việc cang c p nước sạch
I I Ĩ C IV và tăng cường tiếp cận nước sạch cho ăn uống (có ống nước dẫn
IXĨa IV và nước uống được khử tr ng trước khi được sử dụng Cao
II Cung c p nước và vệ sinh đ y đủ theo quy định và có xử lý rác thải, tương tự như các nước phát triển Trung bình đến th p
I Tình huống lý tư ng, ph hợp với hoàn cảnh không có lây truyền bệnh tiêu chảy qua các điều kiện về nước và vệ sinh R t th p
Nguồn: Global CRA [13]
Trang 4ước lượng nguy cơ cho từng tinh huống phoi nhiễm đựa trên phân loại của Priiss và c s [10] Các tác giả
sử dụng điều tra lớn và tổng quan nghiên cứu đa quốc gia để ước tính trung bình nguy cơ - nguy cơ trung bình của các tình huống đã mô tả trên thế giới Tình huống lý tư ng (tình huống I) được tính toán với nguy
cơ tương đối (RR) là 1.0 Giả định không có sự khác biệt về nguy cơ tương đối giữa các nhóm tuổi và giữa hai giới (bảng 2).
Bảng 2 Nguy cơ tương đối ước ỉượng cho các tình huống phơi nhiễm và phân bố qu n thể giữa các tình huống phơi nhiễm
Ước lượng cao hơn 1 2,5 biến thiên 10,0 10,0 12,6 Ỉ6,0
Nguồn: Prũss-ữstũn và cs [ỈO
Số liệu về tỷ lệ và phân bố của yếu tố nguy cơ thu thập từ Điều tra Mức sốiìg hộ gia đình tại Việt Nam năm 2008 [14], trong đó có thông tin về nguồn nước chính và nhà vệ sinh của các hộ gia đình Theo số liệu điều tra, các hộ gia đình được chia thành 3 nhóm: tiếp cận kém, trung bình và tốt đối với cung c p nước và thiết bị vệ sinh (bảng 3).
Bảng 3 Định nghĩa nước và vệ sinh
ĩ - Vòi nước riêng trong nhà
2
-Vòi nước cồng cộng
- Nước bơm từ giếng khoan sâu
- Nước giếng đào và có thành bảo vệ
- Nước giếng đào và không có thành, không được che đậy
- Các nguồn nước suối được bảo vệ
- Nước mua về (trong th ng, can)
- Bể chứa nước nhỏ
- Bể nước
Trung bình
3
- Các nguồn nước suối không bảo vệ
- Nước mưa
- Nước sông, hồ, ao
"Khác (ghi rõ)
Kém
3
- Đi vệ sinh trực tiếp xuống nước
- Khác
~Không có nhà vệ sinh
Kém
Những nhóm 3 X 3 sau đó được xếp ph hợp nh t với tình huống phơi nhiễm để ước tính tỷ lệ qu n thể cho từng tình huống Việt Nam (bảng 4).
928
Trang 5Bảng 4 Tỷ lệ quần thể (%) cho từng t nh huống tại Việt Nam
Tình huống Tỷ lệ qu n thể (%) Tình huổng Tỷ lệ quàn thế (%)
IV KẾT QƯẢ
Bảng 5 thể hiện tình trạng sử dụng nước và điều kiện vệ sinh Việt Nam trong năm 2008 Chỉ có 21,7%
số hộ gia đình Việt Nam sử dụng nước sạch c ng với 36,7% hộ gia đình có tình trạng vệ sinh tốt Xem xét tổng thể, Việt Nam chỉ có 16% hộ gia đình có nhà vệ sinh loại tốt và sử dụng nước sạch (bảng 5).
Bàng 5 Tỷ lệ sử dụng nước và vệ sinh Việt Nam
Tốt Trung bình Không đảm bảo
Nước
Bảng 6 Nguy cơ quy thuộc qu n thể của nước và vệ sinh không đảm bảo, Việt Nam 2008
% tổng số tử vong cả 2 giới 0,51 (0,50-0,53)
% tổng số tử vong dưới 5 1,09(1,05-1,11)
% tổng DALYs dưới 5 tuổi 1,29 (1,24 - 1,32)
Nguy cơ quy thuộc của nước và vệ sinh không đảm bảo đổi với bệnh tiêu chảy khoảng 86% NVĐKVS không đảm bảo ỉà nguyên nhân của 1,09% trường hợp tử vong và 1,29% tổng gánh nặng bệnh tật của trẻ em dưới 5 tuổi Việt Nam năm 2008 (bảng 6) Nói cách khác, v n đề này gây ra 209 ca tử vong và 11.106 DALYs của trẻ em dưới 5 tuổi (bảng 7).
Bảng 7 Gánh nặng quy thuộc của nước và vệ sinh không đảm bảo, Việt Nam 2008.
929
Trang 6V BÀN LUẬN
Ở Việt Nam, NVĐKVS không đảm bảo là yếu tố nguy cơ đứng thứ mứờì và là yểu tố nguy cơ chính gây
ra gánh nặng cho trẻ em dưới 5 tuổi (chịu trách nhiệm cho 1,09% tổng số tử vong và 1,28% tổng số bẹnh gánh nặng toàn quôc) Vì vậy, NVĐKVS không đảm bảo yếu tố nguy cơ c n quan tâm chủ yếu nhóm tuổi dưới 5 so sánh với toàn bộ dân số.
Nghiên cứu sử dụng sổ liệu thứ c p làm nguồn số liệu phân tích kết hợp với phương pháp tính toán quy chuẩn theo Tổ chức Y tê Thê giới cho lượng giá gánh nặng bệnh tật theo yếu tố nguy cơ Vì vậy, nghiên cứu
có tôn tại một số điểm hạn chế Thứ nh t, báo cáo này đưa ra kết quả phân tích đơn lẻ cho yếu tố nguy cơ NVĐKVS không đảm bảo, mà không tính toán kết hợp các nhóm yéu tố nguy cơ như kết họp giữa NVĐKVS không đảm bảo vói suy dinh dư ng hay thiếu cân Do đó, két quả được nêu lên báo cáo này có thể là một ước tính th p so sánh với thực té Một đánh giá g n đây cho th y khoảng 50% gánh nặng bệnh tật
do suy dinh dư ng có thể do NVĐKVS không đảm bảo, ví dụ này làm nổi bật sự phức tạp của việc tính toán kết họp các yếu tố nguy cơ [ 16].
Hạn chế thứ hai của báo cáo là thiểu dữ liệu về những bệnh khác liên quan đến NVĐKVS không đảm bảo như bệnh sán máng, bệnh đau mắt hột, giun đ a, giun móc và bệnh trichuriasis [15] Tuy bệnh tiêu chảy là bệnh chỉ thị để ước tính gánh nặng bệnh tật gây ra do NVĐKVS không đảm bảo, việc thiếu những dữ liệu liên quan đến bệnh liên quan khác được liệt kê trên có thể gây ra việc một ước tính th p thực tế gánh nặng bệnh tật do yểu tố nguy cơ này.
VI K Ế T L U ẬN VÀ K H U Y Ế N NG HỊ
Việt Nam chỉ có 16% hộ gia đình có nhà vệ sinh loại tốt và sử dụng nước sạch Nguy cơ quy thuộc của nước và vệ sinh không đảm bảo đôi với bệnh tiêu chảy khoảng 86% NVĐKVS không đảm bảo là nguyên nhân của 1,09% sô trường họp tử vong và 1,29% tổng gánh nặng bệnh tật của trẻ em dưới 5 tuổi Việt Nam năm 2008 Nói cách khác, v n đề này gây ra 209 ca tử vong và 11.106 DALYs của trè em dưới 5 tuổi Kết quả của nghiên cứu đã chỉ ra r ng việc cải thiện điều kiện vệ sinh và nước sạch là một trong những điểm căn bản để phát triển một bền vững Gánh nặng bệnh tật do NVĐKVS không đảm bảo gây ra, đặc biệt là trẻ em là một b ng chứng khoa học rõ ràng thể hiện sự c n thiết của các can thiệp y tế công cộng Ngoài các can thiệp trực tiếp liên quan các hành vi vệ sinh của trẻ em trong nhà và tại các cơ sờ chăm sóc trẻ, các can thiệp liên quan đến cơ s hạ t ng c ng c n được chú ý để đảm bảo lợi ích sức khỏe chung cho cả cộng đồng Các can thiệp điều trị kịp thời và thích hợp cho bệnh tiêu chảy c ng c n được thúc đẩy.
Cuối c ng, nghiên cứu thêm các bệnh đo NVĐKVS không đảm bảo tại Việt Nam như bệnh sán máng,
b ệ n h đ a u m ă t h ộ t , g i u n đ a, g i u n m ó c h o ặ c b ệ n h t r i c h u r i a s i s c ũ n g l à m ộ t n h u c à u b ứ c t h i ế t , đ ể c h ú n g t a c ó thể có một dữ liệu toàn điện nh m đánh giá bệnh gánh nặng đo NVĐKVS không đảm bảo Việt Nam.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 C e n t e r s f o r D i s e a s e C o n t r o l a n d P r e v e n t i o n D i a r r h e a : C o m m o n I l l n e s s , G l o b a l K i l l e r , 2 0 1 2
2 W o r l d H e a l t h O r g a n i z a t i o n T h e G l o b a l B u r d e n o f D i s e a s e 2 0 0 4 u p d a t e , 2 0 0 8
3 N h u n g N T T L K T , e t a l „ V i e t N a m B u r d e n o f D i s e a s e a n d I n j u r y S t u d y 2 0 0 8 M E D I C A L P U B L I S H I N G
H O U S E ; 2 0 1 1
4 W o r l d H e a l t h O r g a n i z a t i o n G L O B A L H E A L T H R I S K S : M o r t a l i t y a n d b u r d e n o f d i s e a s e a t t r i b u t a b l e t o s e l e c t e d
m a j o r r i s k s , 2 0 0 9
5 V i e t n a m W a t e r S u p p l y a n d S e w e r a g e A s s o c i a t i o n B e n c h m a r k i n g s t u d y o n u r b a n w a t e r s u p p l y i n V i e t n a m p e r i o d
2 0 0 7 2 0 0 9 , 2 0 1 0
6 V i e t n a m D e p a r t m e n t o f P r e v e n t i v e M e d i c i n e W a t e r a n d s a n i t a t i o n s e c t o r a s s e s s m e n t r e p o r t y e a r 2 0 1 1 : M i n i s t r y
o f H e a l t h ; 2 0 1 2
7 V i e t n a m M i n i s t r y o f H e a l t h R u r a l W a t e r S u p p l y a n d S a n i t a t i o n N a t i o n a l T a r g e t P r o g r a m p e r i o d 2 0 1 1 2 0 1 5 , 2 0 1 1
930
Trang 7s o u r c e a n d m o t h e r s ' b e h a v i o r o f i o o k i n g a f t e r c h i l d r e n w i t h n u t r i t i o n a l s t a t u s o f c h i l d r e n u n d e r 5 i n V i e t n a m , 2 0 1 0
9 V i e t n a m M i n i s ư y o f H e a l t h V i e t n a m r u r a l s a n i t a t i o n M e d i c a l p u b l i s h e r ; 2 0 0 7
1 0 W o r l d H e a l t h O r g a n i z a t i o n U n s a f e w a t e r , s a n i t a t i o n a n s h y g i e n c e I n : A n n e t t e P r u s s U s t u n , K a y D , F e w t r e l L ,
B a r t r a m J , e d s C o m p a r a t i v e Q u a n t i f i c a t i o n o f H e a l t h R i s k s : G l o b a l a n d R e g i o n a l B u r d e n o f D i s e a s e A t t r i b u t a b l e t o
S e l e c t e d r i s k f a c t o r s V o i Ỉ G e n e v a : W o r l d H e a l t h O r g a n i z a t i o n ; 2 0 0 4 : 1 3 2 1 1 3 5 3
1 1 R o s a n a N o r m a n B D , S c h n e i d e r M , J o u b e r t J , G r o e n e w a l d p , L e w i n s,S t e y n K , V o s T , L a u b s c h e r R , N a n n a n N A c o m p a r a t i v e r i s k a s s e s s m e n t f o r S o u t h A f r i c a i n 2 0 0 0 : T o w a r d s p r o m o t i n g h e a l t h a n d p r e v e n t i n g d i s e a s e S o u t h
A f r i c a M e d i c a l J o u r n a l 2 0 0 7 ; 9 7 ( 8 ) : 6 3 7 6 4 I
1 2 E r s a t z v e r s i o n 1 0 f o r E x c e l [ c o m p u t e r p r o g r a m ] V e r s i o n 4 5 f o r E x c e l A u s t r a l i a 2 0 0 9
1 3 N o r m a R B D e a R e v i s e d B u r d e n o f D i s e a s e E s t i m a t e f o r t h e C o m p a r a t i v e R i s k F a c t o r A s s e s s m e n t , S o u t h
A f r i c a 2 0 0 0 M e d i c a l R e s e a r c h C o u n c i l o f S o u t h A f r i c a 2 0 0 6
1 4 G e n e r a l S t a t i s t i c s O r g a n i s a t i o n V i e t n a m H o u s e h o l d L i v i n g S t a n d a r d S u r v e y H a n o i 2 0 0 8
1 5 P r i i s s A , K a y D , F e w l r e l l L , B a r t r a m J E s t i m a t i n g t h e b u r d e n o f d i s e a s e f r o m w a t e r , s a n i t a t i o n , a n d h y g i e n e a t a
g l o b a l l e v e l E n v i r o n m e n t a l H e a l t h P e r s p e c t i v e s 2 0 0 2 ; 0 ( 5 ) : 5 3 7 5 4 2
1 6 P r i i s s U s t U n A , C o r v a l ả n c,W o r l d H e a l t h O r g a n i z a t i o n , a n a l y s i s o f e s t i m a t e s o f t h e e n v i r o n m e n t a l a t t r i b u t a b l e
f r a c t i o n , b y d i s e a s e P r e v e n t i n g d i s e a s e t h r o u g h h e a l t h y e n v i r o n m e n t s : t o w a r d s a n e s t i m a t e o f t h e e n v i r o n m e n t a l b u r d e n
o f d i s e a s e G e n e v a , S w i t z e r l a n d : W o r l d H e a l t h O r g a n i z a t i o n ; 2 0 0 6 : 3 3 5 6
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG s ử D NG THUỎC TRONG ĐIÈU TRỊ ĐỘNG KINH TRÊN BỆNH NHÂN NỘI TRỨ TẠI BỆNH VIỆN TÂM THẦN NGHỆ AN
Ths Kiều Mai Anh*; CN Nguyễn Thị Thùy Đung* Hướng dẫn: TS Dương Đình Chinh**
TÓM TẮT
K h ả o s á t t n h h n h s ử d ụ n g t h u ố c v à đ á n h g i á v i ệ c s ử đ ụ n g t h u ố c t r o n g đ i ề u t r ị đ ộ n g k i n h ( Đ K ) n ộ i t r ú l ạ i B ệ n h v i ệ n
T â m t h ầ n N g h ệ A n
Đ ổ i t ư ợ n g v à p h ư ơ n g p h á p : M ô t ả h ồ i c ứ u t r ê n b ệ n h á n c ủ a t o à n b ộ b ệ n h n h â n ( B N ) đ á p ứ n g đ ủ t i ê u c h u ẩ n l ự a
c h ọ n ( đ ư ợ c c h ẩ n đ o á n m ắ c b ệ n h Đ K , k h ô n g r ố i l o ạ n t â m í h ầ n m ạ n t í n h n g o à i c ơ n , đ i ề u ỉ r ị n ộ i t r ú > 1 t u ầ n ) v à t i ê u
c h u ẩ n l o ạ i t r ừ ( l â m s à n g k h ô n g đ i ể n h n h , c ó t h a i , t r ạ n g t h á i Đ K ) X ử l ý s ố l i ệ u b ằ n g p h ầ n m ề m E x c e l , S P S S 1 5 0 Kết quả:
Tình hình sử dụng thuốc: T h u ố c c ó t ỷ ỉ ệ p h ù h ợ p v ề l i ề u t h ấ p g ồ m : p h e n o b a r b i t a l ( 3 0 , 8 % ) , p h e n y t o i n ( 6 2 , 5 % ) ,
v a l p r o a t ( 2 4 , 6 % ) , đ â y l à c á c t h u ố c đ ư ợ c s ử d ụ n g n h i ề u n h ấ t t r o n g n g h i ê n c ứ u , í ỷ l ệ t ư ơ n g ứ n g l à : 6 1 3 1 % , 4 8 , 9 1 % , 4 0 , 1 5 %
C ó 5 3 , 0 4 % t r ư ờ n g h ợ p c h ỉ đ ị n h t h u ố c m ớ i k h ô n g q u a d ò l i ề u P h á c đ ồ g ặ p A D R p h ầ n l ớ n c ó c h ứ a p h e n o b a r b i t a l
v à / h o ặ c p h e n y t o i n ( 1 4 / 1 6 ) t r ư ờ n g h ợ p
Đánh giá việc sử dụng thuốc trong điều trị ĐK nội trả: Tỷ lệ chi định ph họp khuyến cáo NICE 2012 là 49,58%.
C ơ n c o c ứ n g c o g i ậ t t o à n t h ể h ó a l à l o ạ i c ơ n c h i ế m p h ầ n l ớ n t r o n g n g h i ê n c ứ u t ỷ l ệ p h ù h ợ p l à 4 4 , 5 8 % 3 2 , 3 5 % b ệ n h á n
c ó t ư ơ n g t á c , t ư ơ n g t á c m ứ c đ ộ 2 c h i ế m p h ầ n l ớ n Đ ể k h ắ c p h ụ c c á c t a ơ n g t á c n à y , v i ệ c t h e o d õ i l â m s à n g v à n ồ n g đ ộ
t h u ố c t r o n g h u y ế t t ư ơ n g đ ể đ i ề u c h ỉ n h l i ề u c h o p h ù h ợ p đ ó n g v a i t r ò c h ủ đ ạ o
Kết luận: C n trang bị ph n mềm duyệt lương tác thuốc để hỗ trợ công tác kê đơn trong bệnh viện Bệnh viện c n
x â y d ự n g p h á c đ ồ c h u ẩ n c h o t ừ n g l o ạ i c ơ n Đ K đ ể p h ù h ợ p v ớ i đ ặ c đ i ể m c ù a b ệ n h v i ệ n , đ ặ c b i ệ t c ầ n x e m x é t l ự a c h ọ n
v a l p r o a t v à c a r b a m a z e p i n t r o n g đ i ề u t r ị k h ở i đ ầ u , đ ồ n g t h ờ i c h ứ ý d ò l i ề u k h i s ử đ ụ n g p h á c đ ồ m ớ i
* T ừ k h ó a : Đ ộ n g k i n h ; P h á c đ ồ đ i ề u t r ị
* Đại học Y khoa Vinh
** Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa Nghệ An
