thuốc lợi thủy

➢ Phù suy dinh dưỡng, không nên dùng thuốc lợi niệu loại mạnh mà cần phối hợp với thuốc bổ dưỡng. ➢ Không dùng thuốc lợi niệu kéo dài[r]

THUỐC LỢI THỦY

ThS Võ Thanh Hóa

Mục tiêu

✓ Nêu được tính chất chung của thuốc lợi thủy

✓ Nêu được bộ phận dùng, tính vị quy kinh, công năng chủ trị và liều dùng của một số vị thuốc tiêu biểu

1 Đại cương

Khái niệm

✓ Thuốc có tác dụng bài trừ thủy thấp ứ đọng trong cơ thể

ra ngoài qua đường nước tiểu => Thuốc lợi thủy

- Kiện tỳ, cầm tiêu chảy

- Ngoài ra, lợi thủy cũng là một biện pháp tốt để hạ sốt, hạ huyết áp, giải dị ứng

➢ Nếu có viêm nhiễm, cần phối hợp với thuốc thanh nhiệt tiêu độc

➢ Nếu có vàng da, cần phối hợp với thuốc thanh nhiệt táo thấp

➢ Nếu phần âm bị tổn thương, tiểu tiện ra máu thì phối hợp với thuốc dưỡng âm, chỉ huyết

➢ Nếu thủy thấp đình trệ, dẫn đến tỳ thận dương suy, nên lấy bổ

tỳ thận làm phương pháp chính

1 Đại cương

Kiêng kỵ

Không dùng thuốc lợi thủy trong các trường hợp sau:

➢ Bí tiểu do thiếu tân dịch

➢ Di tinh, hoạt tinh không thấp nhiệt

➢ Phù suy dinh dưỡng, không nên dùng thuốc lợi niệu loại mạnh mà cần phối hợp với thuốc bổ dưỡng

➢ Không dùng thuốc lợi niệu kéo dài

➢ Phụ nữ mang thai, người già thận hư kém, tiểu đêm nhiều không nên dùng

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Mộc thông Thổ phục linh

Đăng tâm thảo Thông thảo

Dứa dại

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Trạch tả

Mã đề nước Alisma plantago – aquatica L var

orientale (Sammuels) Juzep Alismataceae

Đặc điểm thực vật

Cây thảo, thân rễ có dạng hình cầu, hình trứng,

màu trắng

Lá mọc thành cụm ở gốc, cuống lá dài, có bẹ ôm

vào nhau, phiến lá nguyên, hình trứng đầu lá

nhọn, gân hình cung

Cụm hoa có cuống dài, họp thành tán

Quả phức gồm nhiều quả bế

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Tỳ giải

Dioscorea tokoro Makino, họ Củ nâu Dioscoreaceae

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Hành huyết

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Thổ phục linh

Smilax glabra Roxb Smilaceae

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Mộc thông

Quan mộc thông – Hoài mộc thông

Hocquartia manshuriensis (Kom.) Nakai

Aristolochia manshuriensis Aristolochiaceae

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Hành huyết Thông kinh Lợi sữa

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Ý dĩ

Coix lachryma – jobi L Poaceae

Đặc điểm thực vật

Cây thảo, thân có vạch dọc Lá hình mác to, gân lá song

song, rõ Hoa đơn tính cùng gốc

Quả thóc, bao bọc bởi bẹ của lá bắc

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Râu bắp

Zea mays L., họ Lúa Poaceae

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Trừ phong thấp

Thanh nhiệt Lợi sữa

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Râu mèo

Bông bạc

Orthosiphon stamineus Benth Lamiaceae

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Kim tiền thảo

Vẩy rồng - Mắt trâu – Đồng tiền lông

Desmodium styracifolium (Osb.) Merr Fabaceae

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Tăng đào thải uric, ure

Thanh nhiệt giải độc Lợi mật

Trị sỏi thận

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Đăng tâm thảo

Dùng lõi thân đã phơi sấy khô của cây Cỏ bấc đèn (Juncus effusus L var decipiens Buch.), họ Bấc (Juncaceae)

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Thông thảo Thông thoát – Co tang nốc

Tetrapanax papyriferus (Hook.) Koch Araliaceae

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Đăng tâm thảo Thông thảo

Thanh nhiệt, lợi tiểu

Thanh tâm giáng hỏa Hành khí thông nhũ

Lợi sữa

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Phục linh

Bạch linh – Bạch phục linh – Bạch phục linh – Phục thần

Poria cocos (Schw.) Wolf., họ Nấm lỗ Polyporaceae

Đặc điểm thực vật

Mọc hoại sinh trên rễ cây thông

Quả thể hình khối to, mặt ngoài nhăn nheo

Cắt ngang thấy lổn nhổm màu trắng hoặc hồng

2 Một số vị thuốc tiêu biểu

Trư linh

Dùng nấm ký sinh ở rễ cây Sau Sau (Polyporus umbellatus

(Pers.) Fries.), họ Nấm lỗ (Polyporaceae)

2 Một số vị thuốc tiêu biểu