Thực tiễn thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự qua nghiên cứu tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Thủy Nguyên và một số kiến nghị nhằm [r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
BÙI VĂN TUÂN
KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT
TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ QUA THỰC TIỄN
THỰC HIỆN TẠI VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
BÙI VĂN TUÂN
KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT
TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ QUA THỰC TIỄN
THỰC HIỆN TẠI VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
Chuyên ngành : Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
Mã số : 60 38 01 03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS TRẦN PHƯƠNG THẢO
Hà Nội – 2015
Trang 3MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN
THEO PHÁP LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ.Error! Bookmark not defined
1.1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải
quyết vụ án dân sự Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự:Error! Bookmark not defined
1.1.2 Đặc điểm của hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ
án dân sự Error! Bookmark not defined
1.1.3 Ý nghĩa của hoạt động kiểm sát Error! Bookmark not defined
1.2 Cơ sở của việc xây dựng quy định về kiểm sát việc tuân theo pháp luật của
VKSND trong giải quyết vụ án dân sự Error! Bookmark not defined
1.2.1 Cơ sở lý luận Error! Bookmark not defined
1.2.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined
1.3 Sơ lược quá trình hình thành, phát triển các quy định của pháp luật về kiểm sát
việc tuân theo pháp luật của VKS trong giải quyết vụ án dân sự.Error! Bookmark not defined
1.3.1 Giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1959 Error! Bookmark not defined
1.3.2 Giai đoạn từ năm 1959 đến năm 1989 Error! Bookmark not defined
1.3.3 Giai đoạn từ năm 1989 đến trước ngày 01/01/2005.Error! Bookmark not defined
1.3.4 Giai đoạn từ ngày 01/01/2005 đến nay Error! Bookmark not defined
1.4 Tham khảo quy định của pháp luật tố tụng dân sự một số nước về nhiệm vụ,
quyền hạn của Viện kiểm sát (Viện công tố) Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM
HIỆN HÀNH VỀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG
GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN.Error! Bookmark not defined
2.1 Kiểm sát việc thụ lý Error! Bookmark not defined
2.2 Kiểm sát việc lập hồ sơ vụ án dân sự trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.Error! Bookmark not defined
Trang 42.3 Kiểm sát thủ tục tiến hành phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án dân sự của Tòa án
nhân dân Error! Bookmark not defined
2.3.1 Viện kiểm sát tham gia phiên tòa sơ thẩm Error! Bookmark not defined
2.3.2 Hoạt động của Viện kiểm sát tại phiên tòa sơ thẩm.Error! Bookmark not defined
2.3.3 Kiểm sát một số quyết định của Tòa án nhân dân:Error! Bookmark not defined
2.4 Kiểm sát các hoạt động tố tụng theo pháp luật tại tòa án cấp phúc thẩm, giám
đốc thẩm, tái thẩm Error! Bookmark not defined
2.4.1 Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm Error! Bookmark not defined
2.4.2 Kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm.Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO
PHÁP LUẬT TRONG GIẢI QUYẾT VỤ ÁN DÂN SỰ TẠI VIỆN KIỂM SÁT
NHÂN DÂN HUYỆN THỦY NGUYÊN VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊError! Bookmark not defined
3.1.Thực tiễn thực hiện hoạt động kiểm sát các vụ án dân sự của Viện kiểm sát nhân
dân huyện Thủy Nguyên Error! Bookmark not defined
3.1.1 Những kết quả đã đạt được Error! Bookmark not defined
3.2 Những tồn tại, vướng mắc và nguyên nhân Error! Bookmark not defined
3.2.1 Một số tồn tại, vướng mắc trong hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật
đối với vụ án dân sự: Error! Bookmark not defined
3.2.2 Nguyên nhân dẫn đến tồn tại, vướng mắc trên.Error! Bookmark not defined
3.3 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của công tác kiểm sát việc tuân theo
pháp luật trong giải quyết các vụ án dân sự, quyền hạn kiểm sát trong tố tụng dân
sự Error! Bookmark not defined
3.3.1 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát
trong giải quyết các vụ án dân sự Error! Bookmark not defined
3.3.2 Kiến nghị thực hiện pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát
trong giải quyết các vụ án dân sự Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7
Trang 51
LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài:
Đại hội lần thứ IX của Đảng đã khẳng định mô hình nền kinh tế ở nước
ta trong thời kỳ quá độ là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa (gọi tắt là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa) Sự lựa chọn đó là xuất phát từ những lợi ích của việc phát triển kinh tế - xã hội đem lại cho nước ta Sự phát triển theo mô hình này đã giúp làm cho nền kinh tế nước ta phát triển năng động Trong cơ chế kinh tế cũ, vì coi thường quy luật giá trị, cạnh tranh, cung cầu nên các cơ sở kinh tế cũng thiếu sức sống và động lực để phát triển sản xuất Sử dụng kinh tế thị trường là sử dụng quy luật giá trị, cạnh tranh, cung cầu, buộc mỗi người sản xuất tự chịu trách nhiệm về hàng hóa do mình làm ra Chính vì thế mà nền kinh tế trở nên sống động Mỗi người sản xuất đều chịu sức ép buộc phải quan tâm tới sự tiêu thụ trên thị trường, sao cho sản phẩm của mình được xã hội thừa nhận và cũng từ đó họ mới có được thu nhập Không những vậy, kèm theo sự tác động của hội nhập quốc tế trên mọi lĩnh vực ở nước ta đã thúc đẩy giao lưu buôn bán, thúc đẩy giao dịch giữa cả người dân trong nước với các đối tác nước ngoài Sự giao lưu kinh tế dân sự phát triền, các mối quan hệ dân sự ngày càng phổ biến và thể hiện trên nhiều khía cạnh Tuy nhiên các mối quan hệ đó ngoài những mặt tích cực đi kèm theo là những mâu thuẫn khó khăn, đời sống con người được nâng cao dẫn đến các quan hệ dân sự ngày càng phức tạp, phát sinh nhiều mâu thuẫn cần được điều chỉnh một cách khoa học và hợp lí hơn Việc giải quyết các mâu thuẫn phát sinh trong các mối quan hệ dân sự đó cần phải được giải quyết một cách đúng đắn, khách quan, đúng theo quy định của pháp luật
Trang 62
Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 cho thấy, mặc dù về cơ bản, các quy định của Bộ luật đã đi sâu vào đời sống xã hội nước ta, nhưng các quy định về việc kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKSND trong tố tụng dân sự vẫn còn nhiều hạn chế, bất cập Mặc dù pháp luật vẫn quy định VKSND có đầy đủ các quyền kiến nghị, kháng nghị nhưng thiếu cơ chế, phương thức, cơ sở pháp
lý để thực hiện quyền của mình Sau 5 năm thực hiện BLTTDS năm 2004 thấy rằng, chất lượng công tác kiểm sát giải quyết các vụ án dân sự của VKSND vẫn còn nhiều hạn chế Việc phát hiện vi phạm để kiến nghị, kháng nghị còn ít, chất lượng chưa đảm bảo, trong khi đó vi phạm trong việc giải quyết án dân sự vẫn chiếm tỷ lệ cao, tình trạng khiếu kiện của người dân về việc giải quyết án dân sự ngày càng có chiều hướng gia tăng và diễn biến phức tạp Án dân sự ở cấp sơ thẩm bị cấp phúc thẩm cải sửa, huỷ án còn nhiều, dẫn đến quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tập thể và công dân không được đảm bảo Nguyên nhân nêu trên là do hệ thống pháp luật về dân
sự và tố tụng dân sự hiện hành còn chưa đầy đủ, đồng bộ và hoàn thiện, chất lượng giải quyết án dân sự của Tòa án còn hạn chế, nhưng một phần quan trọng cũng là do các quy định của pháp luật về vị trí, vai trò cũng như chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong tố tụng dân sự vẫn còn nhiều bất cập Mặt khác, nền kinh tế thị trường vốn dĩ luôn vận động và không ngừng phát triển, sự tham gia vào quá trình liên kết, hợp tác khu vực và quốc
tế như: tham gia vào Hiệp hội các quốc gia Đông Nam á (ASEAN), diễn đàn hợp tác kinh tế Châu á - Thái Bình Dương (APEC), Tổ chức thương mại thế giới (WTO), việc ký kết Hiệp định thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ… đã đặt
ra những yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam Đó là yêu cầu sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ và ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật trong nước, để bảo đảm phù hợp với các cam kết quốc tế Đứng trước những thử thách và yêu cầu mới của thế kỷ XXI, vị trí, vai trò của VKSND trong tố tụng dân sự vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu để có quy định phù hợp với tình hình mới, bối cảnh
Trang 73
mới Trước thực trạng nêu trên, tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XII, Uỷ ban thường vụ Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS năm 2004, theo hướng mở rộng thẩm quyền của VKSND trong tố tụng dân sự
Tuy nhiên, những quy định trong BLTTDS năm 2004 (sửa đổi) về vai trò của Viện kiểm sát, xét cả trên phương diện lý luận và thực tiễn vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng được yêu cầu và tạo điều kiện để VKSND thực hiện tốt hơn chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong
tố tụng dân sự Việc hạn chế sự tham gia của VKSND tại phiên toà sơ thẩm dẫn đến các thẩm quyền tố tụng liên quan cũng bị loại bỏ hoặc hạn chế nên VKSND không có đủ các quyền hạn tố tụng cần thiết khi thực hiện chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp Tại Nghị quyết số 49/NQ- TƯ ngày 2/6/2005
về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và kết luận số 79/KL - TƯ ngày 28/7/2010 của Bộ Chính trị về đề án đổi mới tổ chức hoạt động của Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan điều tra đã xác định VKSND là cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp Do vậy, vấn đề chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, vị trí, vai trò và mô hình hoạt động của VKSND trong
tố tụng dân sự vẫn phải cần được làm rõ và tiếp tục hoàn thiện cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam, tạo cơ sở pháp lý cho VKSND thực hiện tốt nhiệm vụ đã được Đảng, Quốc hội và nhân dân giao phó, đáp ứng với yêu cầu của tiến trình cải cách tư pháp, góp phần vào việc hoàn thiện
hệ thống pháp luật chung
Với những lí do trên, tôi xin mạnh dạn trình bày đề tài: “Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự qua thực tiễn thực hiện tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình Với đề tài này có thể thấy rõ hơn được chức năng, nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong vụ án dân sự của VKSND, một số mặt tích cực, hạn chê, từ đó nhận biết lên phát huy mặt nào,
Trang 84
khắc phục ở những điểm nào Đồng thời qua quá trình nghiên cứu, cá nhân tôi
sẽ có điều kiện nâng cao trình độ, năng lực nghiệp vụ và kinh nghiệm công tác của bản thân
2 Mục tiêu nghiên cứu
2.1 Mục tiêu tổng quát:
Mục tiêu nghiên cứu của luận văn: phân tích cơ sở lý luận về vấn đề kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự và thực tiễn thực hiện tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Thủy Nguyên, Thành phố Hải Phòng Trên cơ sở đó nêu ra những quan điểm, giải pháp nhằm hoàn thiện hơn về vai trò của VKSND khi kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự
2.2 Mục tiêu cụ thể
- Nêu ra những lí luận về vai trò của VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật ở Việt Nam trong giải quyết vụ án dân sự hiện nay Vai trò của VKSND trong giải quyết vụ án dân sự được quy định trong pháp luật
- Làm rõ thực trạng tổ chức và hoạt động của VKSND trong trong tố tụng dân sự qua thực tiễn kiểm sát giải quyết vụ án dân sự của VKSND huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
- Đề xuất những phương hướng, giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của VKS trong kiểm sát vụ án dân trong thời gian tới, bảo đảm cho việc giải quyết các vụ án dân sự của Tòa án có căn cứ, đúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, xã hội và công dân
3 Tính mới và những đóng góp của đề tài:
- Đề tài đưa ra các cơ sở lí luận về vai trò của VKSND khi tham gia giải quyết vụ án dân sự, phân tích, đánh giá các cơ sở lí luận đó
- Đưa ra thực tiễn tham gia kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự của VKSND huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng hiện nay, từ đó đánh giá được thực trạng, nhìn ra những điểm hạn chế trong
Trang 95
quy định về việc tham gia của VKSND trong kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong vụ án dân sự tại Bộ luật dân sự 2004 (Sửa đổi bổ sung năm 2011)
- Đề xuất một số giải pháp, phương hướng mới nhằm hoàn thiện hơn trách nhiệm của VKSND trong việc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự
- Luận văn giúp cho mọi người có góc nhìn sâu sắc về cơ quan kiểm sát hoạt động tư pháp, từ đó nhìn nhận vấn đề một cách khách quan, đúng đắn hơn Giúp người đọc nắm bắt, so sánh giữa lí luận và thực trạng để nhìn ra được những mặt tích cực cũng như thiếu sót, có thể làm cơ sở để cải cách tư pháp một cách hoàn thiện và hiệu quả hơn trong pháp luật tố tụng dân sự hiện nay
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng:
Các quy định của pháp luật về kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự của Viện kiểm sát, những vấn đề lí luận và thực tiễn
áp dụng tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
Phạm vi nghiên cứu:
Các hoạt động của VKSND khi tham gia kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự quy định tại BLTTDS 2004 (Sửa đổi bổ sung năm 2011) và một số văn bản quy phạm pháp luật khác, thực tiễn áp dụng các quy định của VKSND tham gia tố tụng dân sự tại địa bàn huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng (số liệu lấy từ năm 2012 đến nay)
5 Nội dung và phương pháp nghiên cứu:
5.1 Nội dung nghiên cứu
Nghiên cứu về kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKSND trong giải quyết vụ án dân sự được quy định trong bộ luật tố tụng 2004 (Sửa đổi bổ sung 2011), thực tiễn thực hiện của VKSND huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải
Trang 106
Phòng Từ đó đưa ra các nhận định, đánh giá và các giải pháp giúp hoàn thiện hơn các quy định trong pháp luật sao cho phù hợp
5.2 Phương pháp nghiên cứu:
Dựa trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin; các khoa học chuyên ngành khác đặc biệt là khoa học về Lý luận lịch sử nhà nước và pháp luật, chú trọng đến phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, kết hợp lý luận và thực tiễn
5.3 Địa điểm nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu trong phạm vi huyện Thủy Nguyên, Thành phố hải Phòng
6 Bố cục luận văn:
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khái, luận văn được kết cấu thành ba chương bao gồm:
Chương 1 Một số vấn đề lý luận về kiểm sát việc tuân theo pháp luật
trong giải quyết vụ án dân sự
Chương 2 Quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành
về kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự của Viện kiểm sát nhân dân
Chương 3 Thực tiễn thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong giải quyết vụ án dân sự qua nghiên cứu tại Viện kiểm sát nhân dân huyện Thủy Nguyên và một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động kiểm sát các
vụ án dân sự