Thuốc dùng ngoài: dầu xoa, cao xoa, cao dán

Kết hợp nhiều loại tinh dầu sẽ giúp điều hòa mùi vị, màu sắc và mở rộng phổ tác dụng của chế phẩm1. Tuy nhiên, có thể xảy ra tương kỵ vật lý hoặc hóa học của một số thành phần có trong[r]

THUỐC DÙNG NGOÀI

DẦU XOA, CAO XOA, CAO DÁN

GV: ThS.DS Lê Thị Lan Phương

KHOA YHCT – ĐH Y DƯỢC TP.HỒ CHÍ MINH

1 Dầu xoa

Định nghĩa

Dung dịch, hợp dịch (lỏng)

Chứa hỗn hợp tinh dầu

Dầu thực vật: dung môi, môi trường phân tán hoặc

tá dược

1 Dầu xoa

Đặc điểm

Hỗn hợp tinh dầu có tác dụng:

- Sát trùng, gây tê cục bộ

- Dùng khi bị cảm đột ngột, khi say xe, say sóng

- Dùng xông để sát khuẩn đường hô hấp, giảm

1 Dầu xoa

Thành phần

Dung môi, tá dược:

Các loại dầu béo (dầu phộng, dầu mè, dầu dừa…)Đạt tiêu chuẩn (trung tính, dễ bảo quản…)

Vai trò: hòa tan dược chất, dẫn thuốc ngấm sâu, giúp thuốc bắt dính, bảo vệ da, hạn chế bay hơi…)

1 Dầu xoa

Thành phần

Hoạt chất:

- Các loại tinh dầu

- Loại tốt, đạt tiêu chuẩn Dược điển

- Đã qua xử lý

1 Dầu xoa

Tinh chế tinh dầu

Tinh dầu chiết xuất từ dược liệu lẫn nước và tạp chất

- Nước ở dạng nhũ hóa/hydrat hóa/phân tán gây vẫn đục, tách lớp, xúc tác p.ứng oxy hóa

- Sắt và ion KL làm TD biến màu, kết tủa, xt p.ứng oxy hóa

1 Dầu xoa

Tinh chế tinh dầu

ØLoại nước: natri sulfat khan (20 - 30%)

ØLoại tạp chất: rửa với nước cất/nước muối (5 –

10%)

ØLoại ion KL: acid tartric 1- 2%

Hóa chất loại tạp khác: bột talc, than hoạt,

1 Dầu xoa

Ổn định mùi vị tinh dầu

Mùi của một tinh dầu là mùi hỗn hợp của nhiều thành phần khác nhau (mạnh, kích ứng/dịu)

Trong quá trình bảo quản, mùi của chế phẩm có thể thay đổi do những biến đổi hóa học của tinh dầu

1 Dầu xoa

Ổn định mùi vị tinh dầu

ØLàm dịu mùi: xà phòng hóa với dd NaOH trong cồn 90%, thu hồi TD từ cồn

ØPhối hợp nhiều loại TD trong một chế phẩm

1 Dầu xoa

Bào chế thuốc dầu

Kết hợp nhiều loại tinh dầu sẽ giúp điều hòa mùi vị, màu sắc và mở rộng phổ tác dụng của chế phẩm.

Tuy nhiên, có thể xảy ra tương kỵ vật lý hoặc hóa học của một số thành phần có trong tinh dầu

Ví dụ: khi phối hợp menthol và long não sẽ xảy ra hiện tượng eutecti - chảy lỏng

1 Dầu xoa

Bào chế thuốc dầu

Hòa tan đơn giản: các chất dễ tan trong dầu (bình

thường/nóng)

Phân tán: chất rắn không tan trong dầu (phân tán

thành bột mịn, nghiền thành khối bột nhão với dầu trước)

1 Dầu xoa

Bào chế thuốc dầu

Chiết xuất: thảo mộc chứa hoạt chất tan trong dầu

(đun nóng với dầu)

Nhuộm màu chế phẩm: màu công nghiệp (carmin, clorophyl…)

1 Dầu xoa

Yêu cầu chất lượng

Ø Đạt yêu cầu về độ đồng nhất về màu sắc,

không phân lớp

Ø Đạt yêu cầu về sai số thể tích đóng gói so với

thể tích ghi trên nhãn: ± 10% (tt/tt)

Thường đóng lọ nhỏ 5 – 10 ml

2 Cao xoa

Kỹ thuật bào chế - dụng cụ

Trong sản xuất nhỏ: Chày, cối sứ, dao quệt bằng

gỗ hoặc kim loại (nhôm, inox) Trước khi sử dụng cần phải diệt khuẩn

Trong sản xuất công nghiệp: máy nhào trộn

2 Cao xoa

Chuẩn bị hỗn hợp tinh dầu

Thường phối hợp nhiều loại tinh dầu (4-7 loại)

Phương pháp: trộn đều các tinh dầu với nhau

Để ổn định tốc độ bay hơi của tinh dầu và giữ mùi được lâu thường phải cho thêm các chất định hương: Xạ hương, Cánh kiến trắng, Sáp ong, …

2 Cao xoa

Phối hợp tinh dầu và tá dược

• Đun chảy tá dược ở nhiệt độ 1400-1500C

• Để cho nhiệt độ hỗn hợp tá dược nguội bớt, còn khoảng 90-1000C

• Hòa tan hỗn hợp tá dược còn nóng vào hỗn hợp tinh dầu trong 1 bình kín ở nhiệt độ thích hợp để tránh bay hơi tinh dầu

2 Cao xoa

Đóng gói

Đóng hộp khi nhiệt độ cao xoa khoảng 50–600C Thường đóng 3–5g trong lọ (hộp) bằng thiếc hoặc chất dẻo

Nên đổ đầy hộp để tránh hiện tượng bề mặt cao lõm xuống khi đặc lại

2 Cao xoa

Yêu cầu chất lượng

- Màu sắc: Tùy loại chế phẩm mà dầu xoa có màu sắc khác nhau (xanh, vàng, nâu), không bị biến màu trong quá trình bảo quản

- Mùi: Thơm dịu, không được ôi khét, khó chịu

- Khi bôi lên da có cảm giác nóng, dịu dần, sau đó

- Ở 20C không được cứng như sáp

- Định tính, định lượng tinh dầu trong công thức:

3 Cao dán

* Ưu điểm

- Có diện tác dụng rộng, tác dụng kéo dài, có hiệu quả điều trị cao trong các trường hợp sưng độc, mụn nhọt

- Có thể chế sẵn để dùng lâu dài, giá rẻ, bảo quản dễ

3 Cao dán

Nhược điểm:

Khi dán lâu, cao thuốc có thể ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý của da, dẫn đến sự thay đổi hấp thu dược chất

3 Cao dán

Thành phần Dược chất:

Dược liệu (thực vật, động vật, hóa học)

Đơn (các loại chì oxyd (30-40%): tiêu sưng, giảm đau, giúp mau lên da non, td với acid béo có sẵn trong dầu hoặc mới được thủy phân trong quá trình điều chế tạo xà phòng chì - không độc, có tác dụng nhũ hóa tạo ra nhũ tương nước/dầu, dẫn

3 Cao dán

Thành phần - Tá dược:

Dầu: môi trường phân tán chính của cao dán, là

dung môi chiết xuất các loại dược liệu

Thường dùng các loại dầu thực vật (dầu mè, dầu đậu phộng, dầu đậu nành, dầu cám, …)

3 Cao dán

Thành phần - Tá dược:

Nhựa: giúp cho thuốc bắt dính vào da và có tác

dụng điều trị (nhựa thông, nhũ hương, một dược, nhựa trâm)

Sáp: tăng độ cứng của cao, làm cho cao không bị

chảy ở nhiệt độ thường (sáp ong vàng hay

3 Cao dán

Thành phần - Tá dược:

1 Hoạt chất: Dược liệu, đơn

2 Tá dược: Dầu, nhựa, sáp, (đơn)

3 Cao dán

Phương pháp bào chế

1 Xử lý nguyên liệu

2 Chiết xuất (chiên khô)

3 Cô cao (luyện dầu)

4 Thêm nhựa, sáp (khi cô gần được)

5 Lọc nóng

3 Cao dán

Phương pháp bào chế- xử lý nguyên liệu

Dược liệu:

- Phân chia  chiết xuất (dầu/nước)

- Nghiền bột  phân tán vào cao

Đơn:

- Sao để loại nước

- Nghiền thành bột rất mịn và trộn đều

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Chiết xuất (chiên khô)

1 Ngâm dược liệu (3 – 10 ngày)

2 Chiết xuất ở nhiệt độ sôi của dầu

Có thể nấu cách cát trong một nồi rộng miệng

Chiết cho đến lúc dược liệu khô giòn, cháy xém ở mặt ngoài

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Chiết xuất (chiên khô)

Một phần nước trong dược liệu bị bay hơi

Một phần nước được khuyếch tán vào dầu làm cho dược liệu khô giòn

Khoảng 10- 12% dầu (so với dược liệu) thấm vào dược liệu

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Cô cao (luyện dầu)

Nhiều phản ứng hóa học xảy ra, một số hợp chất chưa no tham gia các phản ứng trùng hợp tạo thành các chất có phân tử lớn hơn, làm cho thể chất của dầu đặc lại

Thường cô cho đến khi dầu thành châu (giỏ 1 giọt

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Cô cao (luyện dầu)

Khi cô gần xong, thêm nhựa, sáp và kết hợp điều chỉnh thể chất của cao

Hạn chế sự bay hơi tinh dầu trong nhựa và sự phân hủy các acid nhựa

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Phối hợp

Sau khi cô, lọc nóng Đun tiếp cho dầu gần sôi, thêm bột đơn và khuấy trộn đều

Để cao nguội từ từ

Một lượng lớn đơn không tham gia phản ứng và phân tán đều trong cao dưới dạng bột mịn

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Loại độc tố

Để cao đông nguội rồi ngâm vào nước lạnh trong một thời gian dài (hàng tháng), thỉnh thoảng thay nước (khử “hỏa độc”, hạn chế TDP gây lở ngứa,

dị ứng)

Nếu cần phải dùng ngay: khi cao gần đông, cho thêm nước lạnh, khuấy trộn liên tục, sau đó ép bỏ

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Loại độc tố

Sử dụng một số chất chống oxy hóa như acid benzoic với tỉ lệ 0,05%, tocoferol với tỉ lệ 0,0001%,…

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Làm lá cao

Phối hợp cao với các dược liệu còn lại trong đơn bằng cách trộn đều hoặc hòa tan

+ Tinh dầu và các chất tan được trong dầu: hòa tan vào cao ở nhiệt độ 50-600C khi cao đã đun chảy

+ Các chất tan được trong nước: hòa tan trong

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Làm lá cao

+ Đa số dược liệu còn lại được phân tán trong cao dưới dạng bột mịn rồi phối hợp từ từ với cao khi cao đã đun chảy ở 70 – 800C và khuấy trộn liên tục

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Làm lá cao

Khi dược chất đã phân tán đồng đều và cao đã đông nguội đến thể chất nhất định, phết cao lên giấy hoặc vải đã chuẩn bị sẵn (vô trùng, cắt thành từng miếng theo quy định)

3 Cao dán

Yêu cầu:

Thể chất: mềm dẻo ở nhiệt độ thường, ít thay đổi

do thời tiết, dễ bảo quản, dễ bắt dính da và dễ giải phóng hoạt chất khi dán trên da

Không khô quá, mềm quá

3 Cao dán

Phương pháp bào chế - Làm lá cao

Hoạt chất phải phân tán đồng đều trong cao Các dược chất không tan phải được nghiền đến độ mịn tối đa để không gây kích ứng vết thương Bề mặt cao phải đồng nhất, không được thấy các tiểu phân tán

Không gây kích ứng, không ảnh hưởng nhiều đến