Vì nghiên cứu theo phương pháp này, đề tài không chỉ dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn báo chí đã được học trong chương trình đào tạo Đại học và Cao học của khoa Báo chí, không[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG
TRƯƠNG THỊ DIỆU THUÝ
KINH NGHIỆM LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
KÝ CHÂN DUNG QUA CHUYÊN MỤC
NGƯỜI ĐƯƠNG THỜI CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH
VIỆT NAM (2001 – 2006)
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC BÁO CHÍ
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS NGUYỄN THỊ MINH THÁI
HÀ NỘI - 2008
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA BÁO CHÍ VÀ TRUYỀN THÔNG
TRƯƠNG THỊ DIỆU THUÝ
KINH NGHIỆM LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
KÝ CHÂN DUNG QUA CHUYÊN MỤC
NGƯỜI ĐƯƠNG THỜI CỦA ĐÀI TRUYỀN HÌNH
VIỆT NAM (2001 – 2006) LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC BÁO CHÍ
CHUYÊN NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC
MÃ SỐ: 60.32.01
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS NGUYỄN THỊ MINH THÁI
HÀ NỘI - 2008
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU Trang
CHƯƠNG 1: KÝ CHÂN DUNG BÁO IN – CƠ SỞ VĂN BẢN CỦA
KÝ CHÂN DUNG TRUYỀN HÌNH 1.1 Ký báo chí trong hệ thống thể loại báo
chí 10
1.2 Ký chân dung báo chí - bộ phận quan trọng của thể loại Ký báo
chí: 15
1.2.1 Ký chân dung báo chí là gì?
15
1.2.2 Ký chân dung báo chí hình thành và phát triển như thế nào?
17
1.3 Ký chân dung báo in - cơ sở văn bản của Ký chân dung truyền
hình:.21
trội: 21
1.3.2 Ký chân dung báo in là cơ sở văn bản của Ký chân dung truyền
hình:.26
Tiểu kết chương 1:
35
CHƯƠNG 2: CHUYÊN MỤC NGƯỜI ĐƯƠNG THỜI - MỘT THÀNH
CÔNG VỀ KÝ CHÂN DUNG TRUYỀN HÌNH 2.1 Tổng quan về chuyên mục Người đương
thời 37
Trang 42.1.1 Người đương thời ra đời trong không khí đổi mới của Đài
THVN: 37
thời 39
thời 42
thời 43
thời 45
2.1.6 Đối tượng khán giả của chuyên mục Người đương
thời 46
2.2 Nội dung cốt lõi và thành công của 30 chương trình Người đương thời
2006 48
2.2.1 Nội dung cốt lõi của 30 chương trình Người đương
thời 49
2.3 Thành công của chuyên mục Người đương thời 76
tài: 76
vật: 81
bản: 83
trình: 84
Trang 52.4 Thành công về mỹ học hình ảnh của Ký chân dung truyền hình
thời 88
2.4.1 Một số vấn đề cơ bản về mỹ học hình ảnh của báo hình: 88
2.4.2 Mỹ học hình ảnh của Ký chân dung truyền hình Người đương
thời 90
Tiểu kết chương 2:
106
CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG THƯƠNG HIỆU NGƯỜI ĐƯƠNG THỜI:
BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP TỪ GÓC NHÌN PR
3.1.Bài học kinh nghiệm từ việc xây dựng thương hiệu Người đương
thời:.110
3.1.1 Nhân vật - mấu chốt tạo nên thành công thương hiệu Người đương
thời 110
3.1.2 Thương hiệu Người đương thời gắn liền với chất lượng chương
trình 112
trình 117
3.1.4 Công tác tạo dựng, duy trì và quảng bá thương hiệu Người đương
thời 124
3.2 Giải pháp duy trì và phát triển thương hiệu Người đương
thời 127
Trang 63.2.1 Nâng cao chất lượng và giá trị thông tin - cốt lõi của việc phát triển bền
hiệu 127
3.2.2 Coi công tác quảng bá là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên 131
3.2.3 Luôn tạo mối quan hệ gắn bó lâu dài giữa chương trình và khán giả 132
Tiểu kết chương 3:
133
KẾT LUẬN:
134
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
138
Trang 7
MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài:
Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại,
người thầy, người cha kính yêu của dân tộc Việt Nam từng nói: “Mỗi người
tốt là một bông hoa đẹp, cả dân tộc ta là một rừng hoa đẹp” Người tốt - đó
chính là bộ phận tinh tuý nhất của xã hội Không chỉ ở Việt Nam mà ở bất kỳ quốc gia, dân tộc, vùng đất, thời đại nào, trong cuộc vận hành văn hoá của mình, cũng đều tồn tại những con người tiêu biểu, tiên tiến Họ là kết tinh, niềm tự hào của dân tộc mình Họ trở thành những hình mẫu, tấm gương điển hình trong xã hội
Từ lâu, người tốt đã trở thành đề tài, nhân vật trong các tác phẩm văn học nghệ thuật Rất nhiều bức tranh, bản nhạc, pho tượng, tiểu thuyết, truyện
ngắn, đều lấy nguồn cảm hứng từ những Người tốt - Việc tốt có thật trong
đời sống
Ở Việt Nam, việc thông tin, phản ánh về những tấm gương tiêu biểu trên mọi lĩnh vực đã có truyền thống từ xa xưa Trước đây, giai cấp phong kiến thống trị thường đưa ra những hình mẫu để khuyến khích nhân dân làm theo Đó là những câu chuyện kể về những chuẩn mực trong
các quan hệ gia đình và xã hội như: “tam cương ngũ thường”, “tam tòng tứ
đức” Trong xã hội phong kiến Trung Hoa và Việt Nam nhiều thế kỷ trước
lưu truyền sách “Nhị thập tứ hiếu” (nêu gương 24 người con hiếu nghĩa nổi tiếng trong thiên hạ) Thời nhà Nguyễn còn có sắc phong “Tiết hạnh khả
Trang 8phong” cho những người phụ nữ mất chồng sớm mà không tái giá Người
nông dân chân lấm tay bùn cũng tìm ra những hình mẫu thể hiện mơ ước của mình như hình ảnh cô Tấm, chàng Thạch Sanh, ông Trạng, ông Nghè, Như vậy, việc phản ánh những hình mẫu lý tưởng là một trong những nhu cầu tinh thần có tính quy luật của con người trong xã hội, và nhu cầu này xuất hiện từ lâu trước khi báo chí ra đời [5, 126]
Sau này, khi Việt Nam bước sang trang sử mới, để tiếp nối truyền thống tốt đẹp đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thức rõ những tác động tích cực
của việc nêu gương Người tốt - Việc tốt trong phong trào cách mạng toàn dân
dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam Người nói:
“Lấy gương người tốt trong quần chúng nhân dân và cán bộ đảng viên để giáo dục lẫn nhau còn là một phương pháp lấy quần chúng giáo dục quần chúng rất sinh động và có sức thuyết phục lớn” [13, 12]
Về thuật ngữ, cụm từ “Người tốt - Việc tốt” bao hàm ba ý nghĩa khác nhau: Một là, cụm từ này chỉ một chủ đề, đề tài tuyên truyền; Hai là, cụm từ này chỉ một chuyên mục khá phổ biến trên báo chí Việt Nam; Ba là, cụm từ này chỉ một dạng bài thuộc thể loại Ký chân dung [ 5, 142] Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi sử dụng cụm từ “Người tốt - Việc tốt” với ý nghĩa thứ
ba
Có thể nói trong nhiều thập kỷ qua, dạng bài Người tốt - Việc tốt đã
có những đóng góp quan trọng trong việc tuyên truyền, cổ vũ mọi tầng lớp nhân dân hăng hái thi đua trong các phong trào cách mạng đấu tranh thống
nhất Tổ quốc và xây dựng CNXH Ngày nay, dạng bài Người tốt - Việc tốt
xuất hiện khá thường xuyên trên nhiều tờ báo in, báo nói, báo hình và báo
điện tử Ví dụ: báo Lao động có mục: Cảnh đời, Nhân vật, Thời gian tạo nên
giá trị; Báo Thanh niên có mục: Thanh niên & Cuộc sống, Gặp gỡ đầu tuần;
Báo Sinh viên Việt Nam có mục: Thủ lĩnh số, Khách mời trong tuần, Câu
Trang 9chuyện doanh nhân; Báo An ninh thế giới có mục: Tin tức-Sự kiện-Nhân vật, Thủ lĩnh cảnh sát – An ninh các nước, Tình báo qua các thời đại; Báo Tiền phong có mục: Gặp gỡ chủ nhật, Câu chuyện doanh nhân;
Trên các kênh truyền hình của nhiều đài truyền hình ở nước ta, dạng
bài Người tốt - Việc tốt xuất hiện khá nhiều, đan xen trong nhiều chuyên mục truyền hình Đài TH TPHCM có chuyên mục: Trò chuyện cuối tuần, Bé khoẻ
bé ngoan, Chân dung nhà vô địch; Đài truyền hình kỹ thuật số VTC có
chuyên mục: Chuyện doanh nhân, Sao online, Doanh nhân cuối tuần, Chat
với 8X; Và đặc biệt, Đài THVN có hàng loạt các chuyên mục: Người đương thời, Văn hoá- Sự kiện-Nhân vật, Trò chuyện với người nổi tiếng, Tác giả - tác phẩm, Người xây tổ ấm, Gõ cửa ngày mới,
Trong đó, Người đương thời được nhìn nhận là một trong những tác phẩm Ký chân dung Người tốt - Việc tốt có thương hiệu tốt nhất Những chân dung được khắc hoạ trong Người đương thời có tác động mạnh mẽ đến công chúng Chính thức phát sóng năm 2001, tính đến nay, Người đương thời mới
tồn tại được 7 năm nhưng sức ảnh hưởng và lan toả của nó trong xã hội rất lớn Sau mỗi lần phát sóng, những người làm chương trình nhận được rất nhiều hồi âm của công chúng nghe nhìn (bằng điện thoại, thư giấy, thư điện tử email, )
Tuy vậy, cũng có nhiều luồng ý kiến khác nhau đánh giá về Người
đương thời: tên gọi chuyên mục, một vài chương trình cụ thể, nội dung, mỹ
học hình ảnh, (điều này sẽ được trình bày kỹ hơn ở Chương 2 của Luận văn)
Về cách thức thể hiện, Người đương thời lựa chọn cách đối thoại
giữa MC với nhân vật Điều này cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tìm hiểu: đối thoại như thế nào để có được thông tin tốt nhất; đối thoại cách gì để nêu bật được phẩm chất của nhân vật giúp khán giả chỉ qua chương trình cũng có thể
Trang 10hiểu được con người, tính cách, việc làm của nhân vật ấy; đối thoại như thế nào để tạo nên một cuộc trò chuyện tự nhiên, sinh động, hấp dẫn;…Thực tế không phải cuộc đối thoại nào cũng đạt tiêu chuẩn, trong cuộc đối thoại còn tồn tại khá những lỗi giao tiếp, lỗi văn hoá,…Và qua tìm hiểu chuyên mục
Người đương thời, chúng tôi mong muốn rút ra những kinh nghiệm tích cực
góp phần nâng cao hiệu quả đối thoại của MC và nhân vật trên truyền hình nói riêng cũng như trên các phương tiện thông tin đại chúng nói chung
Việc nghiên cứu chuyên mục Người đương thời với tư cách là một hệ thống các tác phẩm Ký chân dung Người tốt - Việc tốt trên truyền hình cũng
phần nào đóng góp những kinh nghiệm lý luận và thực tiễn về thể loại Ký chân dung - một thể loại không thể thiếu của các nền báo chí
Về cá nhân người làm luận văn, Người đương thời là một chuyên
mục để lại ấn tượng rất sâu sắc Với tư cách khán giả xem truyền hình, gần 60 phút của chuyên mục là những giây phút người xem được hoà cùng số phận của nhân vật, bị cuốn vào những đam mê cháy bỏng, ý chí và nghị lực phi thường của con người để rồi sung sướng thán phục và âm thầm rút ra cho mình nhiều bài học quý giá trong cuộc sống Với tư cách nhà báo, tham gia trực tiếp vào ê kíp sản xuất, tác giả luận văn hiểu rõ việc xây dựng một
chuyên mục Người tốt - Việc tốt nói riêng, quy trình sản xuất một chương
trình truyền hình nói chung, thấm thía hết sự say mê tìm tòi, đổi mới không ngừng trong nội dung cũng như trong cách thức thể hiện chương trình của các
PV, BTV Đây cũng là lý do thôi thúc tác giả luận văn nghiên cứu một cách nghiêm túc và đầy hứng khởi để hoàn thành đề tài này
Như vậy, với đóng góp đặc sắc của Người đương thời trong hệ thống
các tác phẩm Ký chân dung, với vị trí được khẳng định trong hệ thống các chuyên mục của Đài THVN, với những ấn tượng khó phai trong lòng công chúng; với nội dung và cách thức thể hiện riêng biệt, độc đáo, việc nghiên cứu
Trang 11chuyên mục Người đương thời có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc về thể
loại Ký chân dung trên truyền hình, rất khác biệt với ký chân dung báo in, báo nói, báo điện tử
Với tất cả những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài:
“Kinh nghiệm lý luận và thực tiễn về ký chân dung qua chuyên
mục Người đương thời của Đài THVN (2001 – 2006)”
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:
Đây là đề tài lần đầu tiên được nghiên cứu trong khuôn khổ một luận văn thạc sỹ khoa học báo chí Tuy nhiên, đã có một số công trình nghiên cứu
có liên quan đến đề tài này như:
1/ Bùi Thị Thuỷ, Phim tài liệu chân dung truyền hình (TFS) – Đài Truyền
hình thành phố Hồ Chí Minh (khảo sát qua hàng phim truyền hình (TFS) – Đài Truyền hình thành phố Hồ Chí Minh từ 1991 đến 2006), Luận văn thạc sỹ
khoa Báo Chí - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Tp.Hồ Chí Minh, 2006
2/ Tạ Thị Minh Phương, Phân tích hoạt động sáng tạo chương trình gặp gỡ
truyền hình, Khoá luận tốt nghiệp chuyên ngành truyền hình, Học viện Báo
chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2002
3/ Lê Thanh Tùng, Kỹ năng phỏng vấn trong chương trình “Người đương
thời” (khảo sát từ đầu năm 2001 đến 2002), Khoá luận tốt nghiệp chuyên
ngành truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2002
4/ Trần Thị Thanh Nga, Vấn đề quan hệ công chúng trong chương trình
Người đương thời, Khoá luận tốt nghiệp ngành Báo chí, Trường Đại học
Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2006
5/ Hoàng Việt Tân, Mỹ học của hình ảnh trên báo hình qua một số chương
trình ca nhạc của Ban Văn nghệ - Đài THVN, Khoá luận tốt nghiệp ngành
Trang 12Báo chí, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, 2007
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu:
* Đối tƣợng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là chuyên mục Người đương thời
phát sóng trên kênh VTV1 của Đài THVN từ năm 2001 đến năm 2006 với 30 chương trình tiêu biểu nhất
Để phục vụ cho đối tượng nghiên cứu trên, chúng tôi tiến hành tìm hiểu và so sánh tác phẩm Ký chân dung ở các loại hình báo chí khác:
- Một số tác phẩm Ký chân dung truyền hình tương tự Người đương thời
- Một số phim tài liệu chân dung của Đài THVN, Đài TH TPHCM
- Một số tác phẩm Ký chân dung báo in
- Những nhân vật trong chuyên mục Người đương thời và những nhân chứng
liên quan
- Khán giả của Người đương thời
* Phạm vi nghiên cứu:
Luận văn chọn nghiên cứu 30 chương trình tiêu biểu nhất trong số 254
chương trình Người đương thời đã phát sóng trong 6 năm (từ năm 2001 đến
năm 2006)
4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
* Mục đích nghiên cứu:
- Đưa ra giải pháp góp phần tăng cường hiệu quả của chuyên mục
Người đương thời nhằm thoả mãn nhu cầu XEM và KHÁM PHÁ của khán
giả
Trang 13- Từ việc nghiên cứu chuyên mục Người đương thời, tác giả luận văn
muốn tìm ra cách thức thực hiện một tác phẩm Ký chân dung truyền hình đạt chất lượng cao và tác động sâu sắc đến công chúng nghe nhìn
- Tác giả luận văn mong muốn cung cấp một số kiến thức nhất định
về Ký chân dung truyền hình (lý luận và thực tiễn) cho sinh viên ở các cơ sở đào tạo nghề truyền hình trên cả nước
- Luận văn mong muốn hiểu được nhu cầu nghe - nhìn của công
chúng về chuyên mục Người đương thời để đáp ứng nhu cầu này ngày càng
tốt hơn
* Nhiệm vụ nghiên cứu:
Qua phân tích, nghiên cứu, luận văn đánh giá điểm độc đáo riêng
biệt của 30 chương trình Người đương thời tiêu biểu để đúc rút những kinh
nghiệm lý luận, thực tiễn cũng như bài học kinh nghiệm và giải pháp xây
dựng thành công thương hiệu của Ký chân dung truyền hình Người đương
thời
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu:
* Cơ sở lý luận:
Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, dựa trên đường lối, chính sách, quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về chức năng, nhiệm vụ của báo chí, đồng thời
kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan đã được công bố
* Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn dựa trên phương pháp luận khoa học của Chủ nghĩa Mác -Lênin, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, lô-gic và lịch sử, phân tích
và tổng hợp, điều tra xã hội học, đặc biệt coi trọng phương pháp tổng kết thực