Kinh nghiệm phát triển dịch vụ hoạch định tài chính cá nhân ở Malaysia

Theo luật các dịch vụ thị trường vốn của Malaysia (Điều 2 khoản 2): “hoạch định tài chính là phân tích tình hình tài chính của người khác và cung cấp một kế hoạch đề đáp ứng những nhu [r]

KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ HOẠCH ĐỊNH TÀI CHÍNH CÁ NHÂN Ở

MALAYSIA

TS Nguyễn Đăng Tuệ1 Nguyễn Ánh Ngà2

1 Quá trình hình thành

Theo luật các dịch vụ thị trường vốn của Malaysia (Điều 2 khoản 2): “hoạch định tài chính

là phân tích tình hình tài chính của người khác và cung cấp một kế hoạch đề đáp ứng những nhu cầu và mục tiêu tài chính của người đó, bao gồmtất cả các kế hoạch đầu tư vào chứng khoán, bất kể có tính phí hay không.” Nói cách khác, hoạch định tài chính là việc xác định nhu cầu của khách hàng và cách cung cấp cho họ những thứ họ cần một cách tốt nhất (Jie,2010)

Cho tới năm 2013, ngành dịch vụ tài chính đã có khoảng 500 nhà hoạch định tài chính được cấp giấy phép tại Malaysia bao gồm cả những người có 2 chứng chỉ nghề nghiệp: Chứng chỉ đại lý cung cấp dịch vụ cho thị trường vốn và chứng chỉ đại lý cung cấp tư vấn tài chính Malaysia có 29 triệu dân trong đó 16.7 triệu người đang ở độ tuổi lao động (20-59 tuổi) Như vậy tỷ lệ hiện nay là 1 nhà hoạch định trên 58.000 người Trong khi đó ở Singapore, với dân số 5,4 triệu dân có tới 3500 nhà hoạch định tài chính, tỷ lệ 1 trên 1543 người dân

Từ những cơ hội đang xuất hiện để phát triển nghề và ngành hoạch định tài chính, Malaysia cần phải xây dựng đội ngũ những người làm nghề đủ năng lực và phẩm chất đáp ứng nhu cầu của xã hội

Những quy định hiện nay của Malaysia cho phép một phần Quỹ phúc lợi của người lao động Employees Provident Fund được đầu tư vào một số quỹ ủy thác đầu tư và miễn thuế cho chương trình quỹ hưu trí cá nhân Private Retirement Scheme giúp phát triển mạnh hoạt động hoạch định tài chính Chính phủ Malaysia cũng rất tích cực trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính cơ bản bao gồm hệ thống hưu, các sản phẩm bảo hiểm y tế và bảo hiểm trọn đời.Ngành bảo hiểm đã được phát triển từ lâu cho dù chỉ 41% dân số Malaysia được bảo hiểm và vẫn còn một thị trường rộng lớn chưa được khai thác

Nhờ những thuận lợi đó, ngành hoạch định tài chính của Malaysia đang phát triển đáng kể Theo thống kê của Ngân hàng trung ương Malaysia, trong vòng 3 năm qua, ngành hoạch định tài chính có sự tăng trưởng về phí tư vấn trung bình 21% một năm Nhiều cấu phần của hoạch định tài chính như quản lý tài sản, bảo hiểm và đầu tư ủy thác đã tăng mạnh Trọng

1 Viện Kinh tế và Quản lý, Đại học Bách khoa Hà Nội

2 Học viện Bưu chính Viễn thông

tâm được chuyển từ dịch vụ ngân hàng sang quản lý tài sản khi số người có tài sản lớn ở Malaysia tăng từ 32,000 lên 68,000 vào năm 2015, với mức tài sản từ $140 tỷ lên $330 tỷ Việc giảm bớt các luật lệ đối với các sản phẩm đầu tư và ngân quỹ đã đưa các sản phẩm đến với thị trường lớn hơn Những cải tiến sản phẩm cũng giảm mức tối thiểu đối với lần mua bán hoặc đặt hàng đối với khả năng của mỗi nhà đầu tư Những xu hướng này sẽ làm tăng nhu cầu hoạch định tài chính của những người trung bình và tăng nhu cầu đối với những nhà hoạch định tài chính Mặc dù vậy thị trường vẫn mới ở mức sơ khai với nhiều tiềm năng phát triển cho dù đã 15 năm tuổi

2 Những tồn tại của ngành dịch vụ hoạch định tài chính ở Malaysia

Ngành dịch vụ hoạch định tài chính ở Malaysia còn gặp phải nhiều trở ngại cản trở đối vớisự phát triển của mình Theo Jie(2010), các nhà cung cấp dịch vụ tài chính hiện nay chỉ quan tâm tới việc hoàn thành việc bán các sản phẩm tài chính mà hoàn toàn quên đi điều mà các khách hàng cần Nhiều điểm chưa rõ ràng về thị trường, rủi ro, luật lệ và nhu cầu đã tạo

ra những rối loạn khiến cho khách hàng có thể tăng nghi ngờ đối với các sản phẩm

Hoạch định tài chính được giới thiệu vào Malaysia vào cuối năm 1999 và được chào đón nồng nhiệt Giống như đối với những thứ mới, mọi người đều muốn tham gia và tự coi mình

là những nhà hoạch định tài chính Thuật ngữ nhà tư vấn tài chính được sử dụng một cách tùy tiện đến mức tất cả những người có liên quan chút ít đến tài chính cá nhân kể cả những đại lý bảo hiểm, người môi giới nhà đất và nhân viên ngân hàng đều có thể sử dụng chỉ danh này Thậm chí những người cho vay nặng lãi cũng tự nhận là tư vấn tài chính cá nhân Khung luật pháp của Malaysia hiện nay không đủ hiệu quả để quản lý và đảm bảo khách hàng không bị lôi kéo bới những người không được cấp phép và cả những người không thuộc ngành tài chính cá nhân (Nadaraj,2013).Những chức danh giống nhau được sử dụng tùy tiện như nhà hoạch định tài sản, nhà hoạch định cuộc sống, nhà tư vấn tài sản, nhà tư vấn bất động sản, nhà hoạch định tài chính khiến cho ngay cả những người trong nghề cũng lúng túng Đối với nhiều người, nhà tư vấn tài chính hay nhà hoạch định tài chính đồng nghĩa vớicác đại lý bảo hiểm Do vậy, nhiều người lảng tránh khi nghe tới cụm từ hoạch định tài chính do lo sợ rằng mình sẽ bị dụ dỗ mua một gói sản phẩm tài chính mà mình không cần Đối với họ, bảo hiểm đã bao gồm tất cả những gì thuộc về hoạch định tài chính

mà họ cần và họ không thấy nhu cầu đối với bất cứ điều gì khác

Một vấn đề quan trọng khác cũng cần được xử lý nhanh chóng là vấn đề đối với hai nhà quản lý: Ngân hàng trung ương Malaysia và Uỷ ban chứng khoán Trong khi Ngân hàng

trung ương Malaysia quản lý tất cả các vấn đề liên quan đến bảo hiểm thì Ủy ban chứng khoán quản lý các sản phẩm đầu tư Malaysia là nước đầu tiên có các cơ quan quản lý hoạt động hoạch định tài chính Đây là một lợi điểm lớn Tuy nhiên việc có tới 2 nhà quản lý sẽ

là một thử thách đối với các nhà quản lý tài chính trong vệc đạt được các yêu cầu về chứng chỉ hành nghề Một nhà hoạch định tài chính buộc phải có cả chứng chỉ bảo hiểm và chứng chỉ đầu tư trong khi những ngành này đòi hỏi kiến thứcđào tạo khác nhau Có quá nhiều danh vị trong ngành, mỗi danh vị cần có những tiêu chuẩn khác nhau khiến cho việc quản lý chúng rất khó khăn Vấn đề nữa là sự chồng chéo của các chứng chỉ: “không có những luật

lệ và tiêu chuẩn rõ ràng trong luật thị trường tài chính dẫn tới nhiều vùng xám gây ra nhiều khó hiểu đối với những người muốn tham gia vào ngành Và sự chồng chéo giữa những chứng chỉ tư vấn tài chính và chứng chỉ thị trường tài chính khiến cho các nhà tư vấn không biết phải đạt được chứng chỉ nào Đểột nhà hoạch định tài chính được phép cung cấp dịch

vụ và đưa ra lời khuyên cho khách hàng, anh ta cần có một loạt các bằng cấp do Ngân hàng trung ương và Ủy ban chứng khoán cung cấp Do đó, một khung chứng chỉ thống nhất cần được thiết lập để quản lý ngành, giúp giảm chi phí và giúp cho những người thực hiện dịch

vụ cung cấp dịch vụ dễ dàng hơn Điều này sẽ làm tăng tốc quá trình phát triển

Sự hiểu biết về tài chính ở Malaysia còn rất thấp, ngay cả ở khu vực thành thị Vì thế, ở khía cạnh hoạch định tài chính, người ta “tự chữa bệnh cho mình” cho dù trong hầu hết các trường hợp, họ không có nhiều kiến thức Truyền thống ở Malaysia là ngại trả tiền cho những lời khuyên Hầu hết mọi người ưa thích phương pháp “thử nghiệp và thất bại” Sự thiếu hiểu biết phải trả một giá đắt những hầu hết mọi người chỉ nhận thức được điều đó khi

họ chịu hậu quả Nhiều người đánh đồng hoạch định tài chính với các kế hoạch “làm giàu nhanh”, sống cho hiện tại và không cần quan tâm đến hoạch định cho hưu trí

Một nhà hoạch định tài chính là người thực hiện nhiệm vụ đa nhiệm ở khía cạnh nghiên cứu nhu cầu khách hàng và nối những nhu cầu đó với các sản phẩm tài chính hiện có cùng một lúc Đây là một công việc khó khăn và liên quan đến một sự hiểu biết sâu rộng về các sản phẩm tài chính cũng như những các xu hướng trong lối sống, kinh tế xã hội và chính trị Nhà hoạch định tài chính cần biết cách để đảm bảo rằng khách hàng của mình có thể nghỉ hưu, duy trì lối sống càng giống với lối sống hiện tại càng tốt, cũng như đảm bảo cho những yêu cầu của khách hàng có đủ tiền cho việc đi học của con cái, đám cưới, kỳ nghỉ, v v Thời gian dành để tìm hiểu các thông tin, tư vấn cho khách hàng và đặt ra các kế hoạch cần được bù đắp đầy đủ và đó là lý do cần phải trả các khoản phí tư vấn Tuy nhiên công chúng

có thể chưa sẵn sàng để trả tiền cho một dịch vụ như vậy Do vậy hiện nay ngành tư vấn tài chính vẫn dựa nhiều vào các sản phẩm tài chính có thể bán được, hơn là từ các khoản phí thu được từ hoạt động tư vấn Nhiều khách hàng vẫn coi các dịch vụ tư vấn cần được cung cấp miễn phí Theo Poh (2013) đó là lý do nhiều nhà hoạch định tài chính chật vật tồn tại và nhiều người đã chọn cách dễ dàng là “đẩy” các sản phẩm cho khách hàng để kiếm tiền hoa hồng

Ngành hoạch định tài chính cũng đối mặt với một số thách thức tồn tại trong những giá trị truyền thống, xã hội và văn hóa liên quan đến sự tin tưởng giữa người tư vấn và khách hàng Những tiết lộ còn hạn chế của khách hàng liên quan đến danh mục tài sản của họ gây ra nhiều khó khăn cho việc cung cấp các kế hoạch tài chính toàn diện từ phía nhà tư vấn Ngoài ra còn tồn tại những vấn đề liên quan đến sự tin tưởng của khách hàng đối với những người tư vấn tài chính so với những tổ chức tài chính.Mặc dù nhu cần với ngành rất cao, thị trường chưa đạt đến mức chín muồi giống như nhiều quốc gia phát triển

3 Triển vọng phát triển trong thời gian tới

Về tổng thể, tình hình đang thay đổi với sự tự do hóa từng bước các thị trường tài chính cộng với sự phát triển của những lĩnh vực liên quan trong các ngành tài chính, ngân hàng, quản lý tài sản và bảo hiểm Người Malaysia ngày càng hiểu biết hơn và và tự mình quản lý tình hình tài chính của cá nhân cũng như phát triển tài sản dài hạn Xã hội Malaysia dần phát triển thành một xã hội nơi các cam kết và mục tiêu tài chính phức tạp hơn và người Malaysia cần có các kế hoạch tài chính phù hợp với những biến chuyển này Cách tiếp cận một loại sản phẩm phù hợp cho tất cả mọi người (định hướng sản phẩm) không còn phù hợp nữa mà cần chuyển thành sản phẩm phù hợp với nhu cầu (định hướng người tiêu dùng) Với một số lượng lớn các sản phẩm tài chính trên thị trường, lựa chọn một sản phẩm để phù hợp với nhu cầu cụ thể của một khách hàng là điều không dễ dàng Khách hàng cần nêu lên nhu cầu của mình và người tư vấn cần lắng nghe nhu cầu đó Đây là một đòi hỏi cao đối với những người hoạch định tài chính cá nhân và các tổ chức tài chính do nhu cầu của khách hàng có thể vượt ra những khuôn khổ của ngành trước đây Chẳng hạn khách hàng có thể mong muốn có được những kế hoạch tiết kiệm dài hạn có thể giúp họ đặt ra kỷ luật trong chi tiêu đồng thời cho phép họ được linh hoạt rút tiền khi có những nhu cầu khẩn cấp Các sản phẩm đầu tư, bảo hiểm hoặc tiết kiệm trên thị trường không được xây dựng phù hợp với những yêu cầu này Điều đó hiển nhiên đặt ra những yêu cầu về nhiều sản phẩm đa dạng hơn trong ngành ngân hàng và tài chính Trong những năm đầu tiên của ngành quản lý tài

sản, việc cần làm là phát triển các sản phẩm và thuyết phục người tiêu dùng tại sao họ cần những sản phẩm này Khi ngành này trở nên đồng nhất, các công ty trong ngành cần quan tâm hơn đến nhu cầu của người tiêu dùng

Điều đáng quan tâm là nhận thức về sự cần thiết của quá trình hoạch định tài chính đối với việc xác định sự phù hợp của các sản phẩm tài chính (cho việc tích lũy, bảo vệvà phân phối của cải) của các cá nhân ngày càng được nâng cao Điều này đóng vai trò như một nhân tố thu hút ngày càng nhiều người tham gia vào nghề này, cả bên trong và bên ngoài ngành hoạch định tài chínhLee (2013)

Sự chín muồi của ngành quản lý tài sản cũng là một nhân tố khác tạo ảnh hưởng khi tài sản được quản lý tăng đến một độ lớn nhất định và việc sử dụng lượng tài sản đó mở ra những

cơ hội cho hoạch định tài chính được thực hiện

Tỷ lệ nợ của các hộ gia đình ở Malaysia đã tăng từ 75,8% (2010) lên 76,6% (2011) và 80,5% (2012) so với GDP nhờ vào các sản phẩm tài chính “thân thiện với người dùng” và những nguồn tín dụng dễ dàng trên thị trường Như vậy, nếu những người Malaysia muốn đạtđược những mục tiêu trong cuộc sống thông qua việc quản lý những nguồn tài chính của mình một cách phù hợp, việc xây dựng một kế hoạch tài chính là hết sức cần thiết trước những thách thức trước mắt trong cuộc sống do những suy thoái kinh tế và biến động của thị trường Những luật thuế mới gây sức ép lên tỷ lệ lạm phát và thu nhập quốc dân đồng nghĩa với việc người dân cần phải quản lý nguồn tiền của mình một cách hiệu quả hơn để đảm bảo những nhu cầu tài chính của mình có thể được thực hiện và các mục tiêu sẽ đạt được

Một số thay đổi đang sắp diễn ra trong ngành hoạch định tài chính Malaysia Những nhà quản lý tài chính ở Malaysia đang cân nhắc cấm các khoản hoa hồng bán sản phẩm và điều này đang làm thay đổi ngành hoạch định tài chính Với trình độ hiểu biết thấp của công chúng đối với ngành hoạch định tài chính dẫn tới sự ngần ngại trả phí tư vấn, các nhà tư vấn tài chính cần hợp tác với những nhà giáo dục về tài chính cho công chúng để tạo ra sự nhận biết về giá trị của dịch vụ tư vấn và sự cần thiết phải trả phí do thực tế những người sử dụng dịch vụ tài chính sẽ được lợi nhiều hơn thông qua phí tư vấn hơn là trả gián tiếp thông qua hoa hồng của các sản phẩm tài chính

Ủy ban chứng khoán Malaysia, cơ quan quản lý tiền tệ Singapore và Ủy ban chứng khoán Thái lan đã ký bản ghi nhớ để thiết lập một khung hành động cho việc đầu tư chung cho phép cung cấp dịch vụ giữa các nước (có hiệu lực từ 2014) Điều này có nghĩa là những nhà đầu tư ở Malaysia, Singapore và Thái Lan có nhiều lựa chọn hơn về hoạt động đầu tư nhưng

cũng đồng nghĩa với việc các nhà tư vấn và doanh nghiệp thực hiện hoạch định tài chính cá nhân ở Malaysia sẽ chịu sức ép cạnh tranh mạnh hơn

4 Một số bài học kinh nghiệm với Việt Nam

Từ những kinh nghiệm của Malaysia, chúng ta có thể rút ra một số bài học đối với Việt Nam như sau

Trong ngành hoạch định tài chính việc quan trọng nhất là xây dựng những quan hệ đối với khách hàng hiện tại và duy trì những quan hệ trung thành Ở những thị trường có ngành hoạch định tài chính còn non trẻ, việc cần thiết là áp dụng những quy tắc về giao dịch công bằng (fair dealing) để đảm bảo khách hàng có được những bảo vệ tối thiểu khi sử dụng dịch

vụ hoạch định tài chính, cho dù họ tìm đến bất cứ nhà cung cấp nào Một khuôn khổ chặt chẽ về quy định cho tư vấn tài chính cá nhân cần được thực hiện ngay trong những giai đoạn đầu để có chuẩn bị cho việc triển khai các dịch vụ tài chính trong thời kỳ thị trường chín muồi Các quy trình bán sản phẩm tài chính cần được minh bạch đối với khách hàng Cần có khung luật pháp để phân biệt những người có đủ điều kiện thực thi nghề nghiệp với những người không có đủ điều kiện

Các nhà cung cấp dịch vụ không thể chỉ cung cấp các dịch vụ truyền thống mà cần phải cung cấp các dịch vụ tạo thêm giá trị Để đạt được điều này, cần đầu tư xây dựng các hệ thống và cơ sở hạ tầng, kiến thức và năng lực của những nhà hoạch định tài chính và giáo dục cho công chúng Ngân hàng là những tổ chức có thuận lợi lớn để thực hiện công việc này nhờ những nguồn lực dồi dào Ngân hàng có thể thực hiện những chương trình giới thiệu những sản phẩm và dịch vụ cơ bản đối với trẻ em và giúp hình thành thói quen tiết kiệm cũng như sử dụng dịch vụ ngân hàng.Cần có sự thiết lập một khung chương trình nhằm tăng cường kiến thức tài chính của cộng đồng sự hiểu biết tài chính có tác dụng tích cực và to lớn đối vớikhả năng áp dụng các kế hoạch tài chính và hưu trí.Những sự kiện giáo dục như các hội thảo, diễn đàn nên được tổ chức trên một quy mô lớn hơn, hướng đến công chúng nói chung hoặc tầng lớp lao động Những hội thảo về hoạch định ngân sách gia đình, lập kế hoạch về chi tiêu, các buổi phổ biến về những định nghĩa và cơ chế cơ bản về tài chính và những hội thảo về lập kế hoạch tiết kiệm, các cơ hội đầu tư, bảo hiểm và lập kế hoạch hưu trí cần được tổ chức rộng rãi cho công chúng

Việt Nam cần có một chứng chỉ tiêu chuẩn cho những nhà hoạch định tài chính Hiện tại trên thế giới có một số tổ chức cấp các chứng chỉ như Certified Financial Planner (CFP) Certification Registered Financial Planner (RFP) và Chartered Financial Consultant

(ChFC).Việc tiêu chuẩn hóa các chứng chỉ này sẽ giúp thực hiện một bước đi dài trong việc cung cấp cấu trúc và sự rõ ràng đối với công chúng về ngành nghề hoạch định tài chính Các nhà cung cấp dịch vụ (cả các nhà cung cấp tổ chức và cá nhân) cần đảm bảo một tiêu chuẩn cao về minh bạch hóa công bố thông tin đối với khách hàng để đảm bảo rằng công chúng có thể biết rõ các quỹ tiền của họ được sử dụng như thế nào để đạt được những mục tiêu tài chính và hưu trí Việc cung cấp và minh bạch hóa thông tin sẽ đem lại những quyết định tài chính tốt hơn của khách hàng bên cạnh việc tăng sự tin tưởng của khách hàng đối với nhà cung cấp

Những điều kiện ưu đãi cần được thực hiện nếu nhà nước muốn nhiều người dân tham gia

sử dụng dịch vụ hoạch định tài chính Chẳng hạn mức miễn thuế cao đối với các quỹ hưu trí

tự nguyện và các sản phẩm hưu trí sẽ là lực thúc đẩy mạnh mẽ công chúng tham gia các quỹ quỹ hưu trí cá nhân tự nguyện Cần tự do hóa thị trường ở mức độ cao hơn để cho phép đem lại nhiều phương thức cung cấp dịch vụ tư vấn.Đối với một số phân khúc của công chúng đầu tư, tạo ra một lượng sản phẩm quản lý tài chính lớn hơn cho phép đáp ứng được nhu cầu của những nhà đầu tư phức tạp và giải quyết một số khoảng trống hiện nay trong danh mục sản phẩm và dịch vụ được cung cấp

Tài liệu tham khảo

1 Ali, Sharifatul Hanizah Said (2013), Almagamating products and process, 4E Journal– Volume 1-2013,P19-24

2 Jie, Ong Shi (2010), Focusing on what customers need 4E Journal, Volume 1-2010

3 Lee, Linnet (2013), Like water, the financial planning industry will find its own level, 4E JournalVolume 2-2013

4 Nadaraj, Vanitha (2013),“Financial Planning in Malaysia: time to move a notch higher” establishmentpost.com

5 Poh, Steven K C (2013), “Taking it to the Market” 4E Journal 2013 Volume 2

P22-26