Khai thác di sản văn hóa Triều đại Tây Sơn phục vụ phát triển du lịch Bình Định

THÁC DI SẢN VĂN HÓA TRIỀU ĐẠI TÂY SƠN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BÌNH ĐỊNH!. LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH.[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ THANH THỦY

THÁC DI SẢN VĂN HÓA TRIỀU ĐẠI TÂY SƠN PHỤC

VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BÌNH ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

Hà Nội, 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ THỊ THANH THỦY

THÁC DI SẢN VĂN HÓA TRIỀU ĐẠI TÂY SƠN PHỤC

VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BÌNH ĐỊNH

Chuyên ngành: Du lịch

(Chương trình đào tạo thí điểm)

LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN PHẠM HÙNG

Hà Nội, 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lý do chọn đề tài 7

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined

3 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Bố cục luận văn Error! Bookmark not defined

7 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC KHAI THÁC DI SẢN VĂN HÓA PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BÌNH ĐỊNH Error! Bookmark not defined

1.1 Những vấn đề lý luận về du lịch văn hóa, du lịch di sản văn hóa Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái luận về văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái niệm Di sản văn hóa Error! Bookmark not defined 1.1.3 Phân loại di sản văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2 Du lịch di sản văn hóa Error! Bookmark not defined

1.2.1 Tài nguyên du lịch di sản văn hóa Error! Bookmark not defined 1.2.2 Điểm du lịch di sản văn hóa Error! Bookmark not defined 1.2.3 Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch di sản văn hóa Error! Bookmark not

defined

1.2.4 Sản phẩm du lịch di sản văn hóa Error! Bookmark not defined 1.2.5 Khách du lịch di sản văn hóa Error! Bookmark not defined 1.2.6 Tổ chức, quản lý du lịch văn hóa: Error! Bookmark not defined 1.2.7 Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong du lịch Error! Bookmark not

defined

1.3 Những bài học kinh nghiệm trong khai thác di sản văn hóa phục vụ phát triển

du lịch Error! Bookmark not defined

1.3.1 Những bài học kinh nghiệm nước ngoài Error! Bookmark not defined 1.3.2 Những bài học kinh nghiệm trong nước Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined Chương 2: THỰC TRẠNG KHAI THÁC DI SẢN VĂN HÓA TRIỀU ĐẠI TÂY SƠN TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH Ở BÌNH ĐỊNHError! Bookmark not defined

2.1 Khái quát về Bình Định và di sản văn hóa triều đại Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.1.1 Khái quát về Bình Định Error! Bookmark not defined 2.1.2 Các di sản văn hóa tiêu biểu của triều đại Tây Sơn Error! Bookmark not

defined

2.2 Thị trường du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.2.1 Thực trạng về lượng khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.2.2 Doanh thu du lịch Error! Bookmark not defined

2.2.3 Thực trạng về nguồn khách du lịch tại các điểm di sản văn hóa Tây Sơn:

Error! Bookmark not defined 2.3 Cơ sở vật chất phục vụ du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.3.1 Hệ thống cơ sở lưu trú Error! Bookmark not defined 2.3.2 Hệ thống cơ sở kinh doanh ăn uống Error! Bookmark not defined 2.3.3 Hệ thống cơ sở kinh doanh lữ hành Error! Bookmark not defined 2.3.4 Phương tiện vận chuyển khách du lịch Error! Bookmark not defined 2.3.5 Các trung tâm văn hóa, thể thao phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí Error!

Bookmark not defined

2.3.6 Hệ thống giao thông vận tải Error! Bookmark not defined

2.4 Nhân lực phục vụ du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.4.1 Thực trạng chung về nhân lực du lịch Error! Bookmark not defined 2.4.2 Lực lượng cán bộ quản lý nhà nước về du lịchError! Bookmark not defined

2.4.3 Nhân lực phục vụ tại các điểm du lịch di sản văn hóa Tây Sơn: Error!

Bookmark not defined

2.5 Sản phẩm du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.5.1 Du lịch tham quan di tích danh thắng Tây SơnError! Bookmark not defined 2.5.2 Du lịch tại Bảo Tàng Quang Trung Error! Bookmark not defined 2.5.3 Du lịch lễ hội văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined 2.5.4 Du lịch thưởng thức nghệ thuật Tây Sơn Error! Bookmark not defined 2.5.5 Du lịch thưởng thức võ thuật Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.5.6 Du lịch kết hợp nghỉ dưỡng, nghiên cứu, học tập và một số loại hình du lịch

khác kết hợp với di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.6 Các tuyến điểm du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.6.1 Các điểm du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined 2.6.2 Các tuyến du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.7 Tổ chức, quản lý hoạt động du lịch di sản văn hóa Tây Sơn Error! Bookmark not defined

2.7.1 Các cơ quan quản lý nhà nước về du lịch Error! Bookmark not defined 2.7.2 Chính quyền địa phương và Ban quản lý các di tích Error! Bookmark not

defined

2.7.3 Các cơ sở, đơn vị du lịch Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined Chương 3 : MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH DI SẢN VĂN HÓA TÂY SƠN Ở BÌNH ĐỊNH Error! Bookmark not defined 3.1 Căn cứ đề xuất giải pháp Error! Bookmark not defined

3.1.1 Mục tiêu, chiến lược phát triển du lịch của Nhà nước, của ngành, của địa

phương Error! Bookmark not defined 3.1.2 Quy hoạch du lịch Bình Định Error! Bookmark not defined 3.1.3 Những thuận lợi và khó khăn của du lịch Bình ĐịnhError! Bookmark not

defined

3.2 Một số giải pháp cụ thể Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp phát triển thị trường khách du lịch Error! Bookmark not defined

3.2.2 Giải pháp phát triển sản phẩm du lịch Error! Bookmark not defined 3.2.3 Giải pháp về xây dựng tuyến điểm du lịch Error! Bookmark not defined 3.2.4 Giải pháp phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch Error! Bookmark not

defined

3.2.5 Giải pháp về công tác tổ chức, quản lý du lịch Error! Bookmark not

defined

3.2.6 Giải pháp về nguổn nhân lực Error! Bookmark not defined 3.2.7 Giải pháp về tuyên truyền, quảng bá du lịch Error! Bookmark not defined 3.2.8 Giải pháp bảo tồn di sản văn hóa trong hoạt động du lịch Error! Bookmark

not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 9 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CHXHCN Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa

ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) Hội

đồng quốc tế các di tích và di chỉ NĐ-CP Nghị định - Chính phủ

NQ/TW Nghị quyết/ Trung ương

QĐ-SVHTTDL Quyết định - Sở Văn hóa, Thể Thao và Du lịch

QĐ-UBND Quyết định - Ủy ban nhân dân

UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural

Organization) Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc

UNWTO (World Tourism Organization)

Tổ chức Du lịch thế giới

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Cơ cấu thị trường khách du lịch đến Bình Định (2008-2013)Error! Bookmark

not defined

Bảng 2.2: Thống kê hoạt động kinh doanh du lịch năm 2008 – 2012Error! Bookmark not

defined

Bảng 2.3: Danh sách các đơn vị hoạt động kinh doanh du lịch trên địa bàn tỉnh Bình Định

năm 2013 Error! Bookmark not defined Bảng 2.4: Thực trạng nhân lực phục vụ du lịch tỉnh Bình Định ( 2010 – 2013) Error!

Bookmark not defined

DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ MÔ HÌNH

Sơ đồ 1.1: Những yếu tố văn hóa - xã hội tạo sức hấp dẫn của một vùng du lịch Error!

Bookmark not defined

Sơ đồ 1.2: Vòng đời của một điểm đến du lịch (Nguồn: UNWTO)Error! Bookmark not

defined

Sơ đồ 1.3: Quy trình xây dựng sản phẩm văn hóa thành sản phẩm du lịch Error!

Bookmark not defined

Sơ đồ 2.1:Cơ cấu tổ chức của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Định Error!

Bookmark not defined

Sơ đồ 2.2: Cơ cấu bộ máy tổ chức của trung tâm Xúc tiến Du lịch Bình Định Error!

Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giữa lòng Việt Nam có một vùng đất mang tên Bình Định Từ trong thế núi hình sông, dường như trời đất hữu tình muốn dành cho Bình Định một dấu ấn riêng, nên đã sắp bày thiên nhiên vô cùng ngoạn mục: núi tiếp núi trong một trận đồ hùng

vĩ, những ghềnh thác, sông suối bồi đắp vỗ về làng mạc trước khi hòa vào biển cả Sông và núi vững bền mang trong nó bao trầm tích lịch sử và văn hóa tạo nên một Bình định - nơi lưu giữ những di sản văn hoá vô giá , một Bình Định - đất thơ, đất tuồng, đất võ…

Bình Định có một mạch nguồn văn hóa rất xa xưa, nếu nói phía Bắc có nền văn hóa Đông Sơn, phía Nam có nền văn hóa Óc Eo thì Bình Định, trung điểm của khu vực miền Trung có nền văn hóa Sa Huỳnh Thừa hưởng một mạch nguồn văn hóa đồ sộ và cổ xưa cùng với hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, văn hóa Bình Định vừa lan tỏa vừa tiếp nhận những giá trị của nền văn hóa khác để bồi đắp, làm phong phú cho mình

Đây là nơi lưu giữ những di sản văn hoá vô giá với dấu tích thành quách và những ngo ̣n tháp rêu phong đứng vững trước thử thách của thời gian cùng nh ững giá trị văn hoá - nghê ̣ thuâ ̣t đích thực Ai đã một lần đến Bình Định sẽ nhớ mãi những ngọn Tháp Chămpa ngạo nghễ, đẹp đến ngây ngất bởi lối kiến trúc cho đến bây giờ cũng còn chứa đựng nhiều bí ẩn Những nhà khảo cổ và nghiên cứu nghệ thuật Chăm đánh giá những cụm tháp Chăm Bình Định đã đạt tới độ chín muồi của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, và đã dung hòa được những phong cách nghệ thuật Champa và Khmer khiến chúng khác với những quần thể tháp Chăm có trước

và sau chúng Với 13 ngọn tháp còn lại, Bình Định là địa phương thứ 2 sau Quảng Nam sở hữu được nhiều tháp Chăm nhất nước ta

Bình Định, quê hương của người anh hùng dân tô ̣c Quang Trung - Nguyễn Huê ̣, hơn 200 năm đã trôi qua, nhưng dấu ấn về phong trào Tây Sơn , triều đa ̣i Tây Sơn vẫn còn in đâ ̣m ở nơi đây với những di tích Điện Tây Sơn, Bảo tàng Quang Trung, Thành Hoàng đế

Triều đại Tây Sơn non trẻ lại chỉ tồn tại trong quãng thời gian ngắn, chừng

30 năm, thì chưa thể có một nền văn hóa hay những đóng góp về mặt văn hóa đậm nét như những thời kỳ trước Tuy nhiên, có một lợi thế ở thời kỳ này mà không phải vương triều phong kiến nào trong lịch sử dân tộc cũng có được, đó chính là lòng tin

và sự yêu mến của nhân dân

Bình Định là một vùng đất có bề dày quá khứ oai hùng, oanh liệt đã từng khoác lên mình được những hào quang địa linh nhân kiệt mang dấu ấn tinh thần rạng rỡ thật là đặc biệt về cho lịch sử dân tộc nước nhà Và sau mấy mươi năm chấm dứt chiến tranh, thì giờ đây, từ trong đổ nát hoang tàn người dân ở khắp cả mọi miền trong nước đều đã phải bị mất khá nhiều thời gian để cùng nhau hướng tới tương lai, và xây dựng lại một hình ảnh quê hương mới như ngày hôm nay Tuy nhiên, tùy theo từng hoàn cảnh địa phương, mà công cuộc kiến thiết từ thành thị cho đến thôn trang ở mỗi nơi đều có những điều kiện phát triển không được đồng đều Chẳng hạn như ở miền Trung thì Quy Nhơn cũng là một thành phố biển thơ mộng, hữu tình nhưng lại không có nhiều lợi thế nếu đem so bì với Nha Trang nhờ vào yếu

tố địa dư được thiên nhiên ưu đãi cho nên đã có nhiều thắng cảnh xinh đẹp hấp dẫn

hơn Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là hình ảnh của đất võ trời văn ở Quy

Nhơn không có được những đường nét quyến rũ kỳ lạ, để làm cho thu hút được sự chú ý của những thành phần người dân có phương tiện tìm đến tham quan khám phá lịch sử, cảnh quan mỗi vùng một vẻ

Và ngày nay, ảnh hưởng về mặt tinh thần của cái nôi võ thuật Tây Sơn tại đây cũng vẫn hãy còn được lưu truyền như là một hình thức sinh hoạt văn hóa thể thao cổ truyền làng xã ở địa phương Ngoài ra, trong chương trình huấn luyện ở tại nhiều võ đường trong các thành phố lớn trong nước cũng có tổ chức thường xuyên

mở ra những khóa đặc biệt, để truyền thụ cho môn sinh về võ thuật cổ truyền Bình Định

Hiện nay, các di sản văn hóa Triều đại Tây Sơn trên đất Bình Định vẫn còn lưu giữ, bào tồn và phát huy bằng chính con người và tâm hồn của người Bình Định với tấm lòng thành kính nhất đối với vị anh hùng Áo vải cờ đào Quang Trung – Nguyễn Huệ Các di sản văn hóa thời Tây Sơn trên đất Bình Định tiêu biểu như là:

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Đào Duy Anh (1992), Việt Nam văn hóa sử cương, Nxb Tp Hồ Chí Minh

2 Trần Thúy Anh, Nguyễn Thu Thủy, Nguyễn Thị Anh Hoa ( 2010), Ứng xử văn

hóa trong du lịch, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,

3 Nguyễn Văn Bình ( 2005), Phát triển du lịch sinh thái, du lịch văn hóa - một

công cụ bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, Bảo vệ môi trường

du lịch, Tổng cục Du lịch

4 Trương Quốc Bình (2005), Vai trò các di sản văn hóa với sự phát triển du lịch

Việt Nam, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 3, tr.22-23

5 Trương Quốc Bình (2010), Việt Nam - công tác quản lý di sản văn hóa, Tạp

chí Du lịch Việt Nam, số 7, tr.58-59

6 Phan Kế Bính (1990), Việt Nam phong tục NXB TP Hồ Chí Minh, Tái bản

cơ sở văn hoá Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, H 1996

8 Trịnh Xuân Dũng (2011), Du lịch Việt Nam nhìn lại việc thực hiện Hiến pháp

năm 1992, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 12, tr.44-45

9 Hồ Hoàng Hoa (1998), Lễ hội một nét đẹp trong văn hóa cộng đồng, Nxb

Khoa học Xã hội, H

10 Nguyễn Phạm Hùng, Nguyễn Cẩm Thúy (1997), Văn thơ Nôm thời Tây Sơn,

Nxb Khoa học xã hội, H

11 Nguyễn Phạm Hùng (1999), Du lịch tôn giáo và vấn đề giữ gìn bản sắc văn

hoá dân tộc Tạp chí Văn hoá nghệ thuật, số 2

12 Nguyễn Phạm Hùng (2010), Đa dạng văn hóa và sự phát triển du lịch ở Việt

Nam Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 11

13 Nguyễn Phạm Hùng (2012), Bảo tồn di sản văn hóa như một hoạt động phát

triển du lịch Hội thảo khoa học “Phát triển du lịch trong bối cảnh khủng

hoảng kinh tế”, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, tổ chức ngày 06/4/2012

14 Nguyễn Phạm Hùng (2012), Một số vấn đề về văn hóa tôn giáo và việc bảo

tồn di sản văn hóa tôn giáo ở Việt Nam Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Tư vấn

Bảo tồn di sản văn hóa tôn giáo trong giai đoạn hiện nay”, do Trung tâm Bảo tồn Văn hóa tôn giáo, Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, tổ chức ngày 23/3/2012

15 Nguyễn Phạm Hùng (2012) Bảo tồn văn hóa tôn giáo ở Việt Nam hiện nay

Tạp chí Nghiên cứu Phật học, số 3

16 Nguyễn Phạm Hùng (2012), Cần bảo tồn văn hóa đúng cách Tạp chí du lịch

Việt Nam, số 10

17 Nguyễn Phạm Hùng (2013), Nghiên cứu phát triển du lịch văn hóa vùng đồng

bằng sông Hồng, Đề tài khoa học Trọng điểm nhóm A, Đại học Quốc gia Hà

Nội, mã số QGTĐ 11 – 08

18 Nguyễn Phạm Hùng (2013), Xây dựng điểm du lịch văn hóa Nguyễn Du -

Hồng Lam trên cơ sở phát huy giá trị văn hóa Nguyễn Du và không gian văn hóa Hồng Lam, Đại thi hào Nguyễn Du và không gian văn hóa Hồng Lam,

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

19 Phạm Phong (2011), Lịch sử võ học Việt Nam ( từ khởi nguyên đến đầu thế kỷ

XXI), Nxb văn hóa thông tin

20 Phạm Phong (2000), Bước đầu nghiên cứu nguồn gốc – đặc trưng võ cổ truyền Bình Định, Ủy Ban thể dục thể thao Việt Nam

21 Đinh Gia Khánh, Lê Hữu Tầng (chủ biên) (1993), Lễ hội truyền thống trong

đời sống xã hội hiện đại, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội

22 Phạm Trọng Lê Nghĩa (2011), Phát huy vai trò quản lý nhà nước tại các điểm

du lịch, Tạp chí Du lịch Việt Nam, số 3, tr.58-59

23 Nhiều tác giả (1999), Văn hóa các dân tộc thiểu số ở Việt Nam NXB Văn

hóa dân tộc, H

24 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2001), Luật Di sản,

Nxb Chính trị Quốc gia, H

25 Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật Du lịch,

Nxb Chính trị Quốc gia