Tôi chủ trì xây dựng mới chương trình Tham vấn học đường ở bậc cử nhân và ThS, tham gia cùng với Bộ GD&ĐT trong việc xây dựng thông tư 31 hướng dẫn công tác Tư vấn tâm lý học đườn[r]
Trang 1KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG
- THỂ HIỆN TRÁCH NHIỆM VỚI CỘNG ĐỒNG, XÃ HỘI
PGS.TS Trần Thành Nam Chủ nhiệm khoa, Khoa Các khoa học giáo dục
Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN
Kính thưa quý vị đại biểu Thưa Đại hội!
Tôi rất vinh dự được đứng đây ngày hôm nay để báo cáo tham luận trước Đại hội
để chia sẻ về những thành tích cá nhân đã đạt được dưới sự ủng hộ tạo điều kiện và chỉ đạo của các cấp lãnh đạo và tổ chức Nhà trường
Kính thưa toàn thể Đại hội!
Tôi tốt nghiệp TS chuyên ngành Tâm lý học lâm sàng Tốt nghiệp chuyên ngành này cho tôi rất nhiều cơ hội để làm việc với các vai trò khác nhau từ nhà nghiên cứu
và giảng dạy các vấn đề tâm bệnh học, phương pháp đánh giá và can thiệp những vấn đề sức khỏe tâm thần Đồng thời tôi cũng làm việc như một nhà tâm lý thực hành trực tiếp can thiệp trị liệu cho từng trường hợp Quá trình thực hành hỗ trợ tâm lý với những thân chủ như vậy khiến tôi nhận ra nhiều tồn tại để định hướng bản thân trong công việc
Điều thứ nhất tôi nhận ra là rất nhiều nhà tâm lý đánh giá và can thiệp tâm lý cho các cá nhân không dựa trên bằng chứng, họ không có công cụ chuẩn, phương pháp chuẩn để đánh giá Chính vì vậy các hướng nghiên cứu của tôi trong giai đoạn đầu tập trung vào khía cạnh đánh giá và phát triển các công cụ đánh giá cũng như phát triển các chương trình phòng ngừa và can thiệp hiệu quả Đến hiện tại, tôi đã tham gia thích ứng bộ trắc nghiệm nghiệm trí tuệ của trẻ em (WISC-IV) và người lớn (WAIS-IV) của Weschler, bộ trắc nghiệm đánh giá nhân cách CPAI (từ phiên bản Hong Kong) theo các theo tiêu chuẩn quốc tế của Ủy ban Test Quốc tế (International Test Commision-ITC) Tham gia thích ứng Bộ công cụ sàng lọc ASQ theo dõi sự phát triển của trẻ từ 0-6 tuổi (2018) đã được Vụ Giáo dục Mầm non, Bộ GD&ĐT nghiệm thu và đưa vào
sử dụng để theo dõi sự phát triển của trẻ Năm 2019, tôi đã thích ứng bộ công cụ đánh giá thiên hướng nghề nghiệp theo mô hình RIASEC để xây dựng app hướng nghiệp
Trang 2KỶ YẾU ĐẠI HỘI THI ĐUA YÊU NƯỚC ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI (2020-2025)
148
sử dụng cho các bạn học sinh đang được Trường Đại học Giáo dục vận hành Cũng từ năm 2019, tôi tham gia thích ứng thang đánh giá phát triển trẻ thơ toàn diện tại Việt Nam cùng với Vụ Mầm non để tham mưu chính sách về công tác giáo dục đầu đời cho trẻ em Việt Nam đến năm 2030 Liên quan đến phát tiển các chương trình phòng ngừa và can thiệp hiệu quả, sản phẩm từ các đề tài nghiên cứu đến hiện tại gồm Quy trình trị liệu nhận thức cho trẻ có rối loạn lo âu, Mô hình can thiệp trường học, mô hình quản lý hành vi cho học sinh lớp 2, Mô hình trị liệu đa hệ thống cho thanh thiếu niên rối loạn hành vi, mô hình quản lý trầm cảm kết hợp tài chính vi mô, quy trình can thiệp cho trầm cảm sau sinh, mô hình hỗ trợ tâm lý xã hội cho trẻ sau thiên tai thảm họa, mô hình kích hoạt hành vi cho người trầm cảm, mô hình phòng chống bạo lực học đường Sản phẩm của quá trình nghiên cứu cũng được thể hiện trong 4 bài báo thuộc nhóm ISI/Scopus và hơn 20 bài báo tiếng Anh công bố trên các hội thảo quốc tế, tạp chí nằm ngoài nhóm ISI/Scopus
Điều thứ hai tôi nhận ra từ quá trình làm việc trực tiếp với thân chủ là phải xác lập vị trí làm việc chính danh cho các nhà tâm lý vì hiện tại chúng ta chưa có mã nghề nhà tâm lý Chính vì vậy, thời gian qua tôi đã cùng đồng nghiệp tập trung xây dựng hệ thống này từ những việc cụ thể như phát triển chương trình đào tạo ThS Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên theo hướng ứng dụng trên cơ sở so chuẩn năng lực nhà tâm lý lâm sàng theo chuẩn quốc tế (bài báo “So chuẩn và đề xuất cho chương trình Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên” - Trần Thành Nam, 2016) trong
đó tập trung phân tích (i) so chuẩn một số chỉ báo đầu ra của các mô hình đào tạo nhà khoa học - nhà thực hành, nhà thực hành - nhà nghiên cứu và mô hình nhà khoa học lâm sàng; (ii) xác định và so chuẩn chuẩn năng lực kiến thức và kỹ năng (trên sáu lĩnh vực, Đánh giá, Can thiệp, Tư vấn/tham vấn, Giám sát/ giảng dạy và Điều hành/quản
lý chuyên môn); (iii) So chuẩn nội dung kiến thức ở từng lĩnh vực Tôi chủ trì xây dựng mới chương trình Tham vấn học đường ở bậc cử nhân và ThS, tham gia cùng với Bộ GD&ĐT trong việc xây dựng thông tư 31 hướng dẫn công tác Tư vấn tâm lý học đường, thông tư 33 hướng dẫn hoạt động công tác xã hội học đường, xây dựng Bộ quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên; Tham gia xây dựng chuẩn nghề nghiệp giáo viên phổ thông và chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục phổ thông, chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non dưới sự chủ trì của Nhà trường để đưa các tiêu chí liên quan đến hỗ trợ tâm lý cho học sinh vào các văn bản này Tôi cũng chủ động và tích cực tham gia các hoạt động của
Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cụ thể
là đề tài của PGS.TS.Triệu Thế Hùng chủ trì về “Pháp luật về phòng chống bạo lực học đường lứa tuổi học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông - cơ sở lý luận
và thực tiễn” để làm cơ sở đề xuất chính sách giảm thiểu bạo lực học đường Kết quả của công tác xây dựng phát triển hệ thống thời gian qua tôi và đồng nghiệp đã công
bố được 04 giáo trình, sách tham khảo có liên quan
Đối với những ngành nghề chăm sóc sức khỏe con người như tâm lý học, tôi ý thực được rằng quy tắc đạo đức nghề nghiệp là một yếu tố quan trọng để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho khách hàng đồng thời bảo vệ danh xưng nghề nghiệp cho các nhà tâm lý lâm sàng Việt Nam hiện chưa có mã nghề tâm lý học, các Hiệp hội tâm
Trang 3149 Phần II THAM LUẬN
lý hiện không có chức năng và cơ chế để kiểm soát chất lượng các dịch vụ tâm lý Vì vậy, tôi thấy rằng cần có những nghiên cứu khoa học để đề xuất xây dựng một bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp cho những nhà tâm lý học lâm sàng Đó là động lực để tôi cùng đồng nghiệp đã đề xuất Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp của nhà tâm lý trong bối cảnh Việt Nam Nó cũng là cơ sở để tôi cùng các đồng nghiệp đang tiếp tục hoàn thiện các bước đề án xin mở mã nghề nhà tâm lý trị liệu
Điều thứ ba tôi nhận ra trong quá trình làm việc với thân chủ là xã hội còn quá nhiều định kiến và niềm tin sai lầm về các vấn đề tâm lý giáo dục, đặc biệt những khía cạnh giáo dục thế hệ trẻ, rất nhạy cảm Trước những vấn đề thời sự của xã hội, những người có ảnh hưởng đến nhiều người trên mạng xã hội (những KOL) đưa ra phát ngôn lại thường không phải là những nhà nghiên cứu, không có nền tảng kiến thức chính xác, phát biểu dựa trên quan điểm cá nhân chứ không phải bằng chứng khoa học Chính vì vậy, mặc dầu phải bước ra khỏi vùng an toàn, hy sinh một phần quỹ thời gian dành cho nghiên cứu nhưng tôi đã nhận lời làm chuyên gia cho các chương trình giáo dục kỹ năng cho giới trẻ trên sóng Đài Truyền hình Việt Nam Cụ thể là các chương trình Kỹ năng sống - VTV3; biên tập nội dung và MC cho mảng giáo dục trong chương trình Sống mới vào 8:05 sáng Chủ nhật; hay chuyên gia cố định cho chuyên mục Con cái chúng ta - Chương trình Cà phê sáng, VTV3 vào 7:00 sáng thứ 4 hàng tuần Ngoài ra, tôi cũng tích cực đóng góp các ý kiến phản biện xã hội trên báo đài và các phương tiện truyền thông đại chúng về các dịch vụ giáo dục ngụy khoa học, phân tích các vấn đề thời sự và góp ý cho các chủ trương chính sách
để góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng, giảm niềm tin sai lầm, định kiến xã hội, hay phản bác lại các quan điểm cực đoan hướng đến nâng cao chất lượng sống, chất lượng giáo dục cho thế hệ trẻ Tiến hành chuỗi seminar chuyên môn về Tư vấn Tâm lý học đường, Tư vấn hướng nghiệp và Công tác GVCN cho giáo viên một số tỉnh thành Tôi cho rằng đây là một cách hiệu quả để các nhà khoa học của ĐHQGHN giúp người dân tiếp cận với những khái niệm học thuật qua đó nâng cao nhận thức của cộng đồng
Điều thứ tư tôi nhận ra trong quá trình làm việc với những thân chủ trầm cảm
và có ý tưởng tự sát là chúng ta phải có trách nhiệm can dự vào những tình huống cấp bách của xã hội và của ngành từ giác độ chuyên môn của mình chứ không thể
do dự, chờ đợi Trong giai đoạn giãn cách vì virus SARS-Covy2, dưới sự ủng hộ của Nhà trường tôi đã tổ chức và sản xuất hàng loạt các seminar tư vấn, các video clip đăng trên fanpage Diễn đàn HSSVVN về phương pháp kiểm soát lo âu, học và thi hiệu quả, tránh mệt mỏi, tạo động lực làm việc, những kỹ năng học tập ở nhà; xuất
bản Cẩm nang chăm sóc sức khỏe tâm thần cho HSSV phát hành miễn phí Khi nhận
thấy công tác tư vấn hướng nghiệp cho HS năm học này gặp nhiều khó khăn cản trở
do việc giãn cách Tôi tiếp tục chủ trì cùng đồng nghiệp xuất bản cuốn Cẩm nang tư vấn hướng nghiệp miễn phí dành cho các bạn HS, PH và GV tham khảo để hướng
nghiệp hoặc hướng học cho các bạn trẻ Để thuận tiện hơn, chúng tôi cũng đã phát triển trang web đánh giá tâm lý, hướng nghiệp và ứng dụng tương ứng chạy trên nền tảng Android
Trang 4KỶ YẾU ĐẠI HỘI THI ĐUA YÊU NƯỚC ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI (2020-2025)
150
Đồng hành với chủ chương thay đổi chương trình giáo dục phổ thông từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực, tôi tham gia chủ biên viết sách giáo khoa Đạo đức cho cấp Tiểu học Một cấp học mà chương trình cũ hoàn toàn chưa có sách giáo khoa, chỉ có sách hướng dẫn giáo viên Bộ sách đã được thẩm định quốc gia và đưa vào sử dụng từ năm học này
Vấn đề an toàn trường học đang là một vấn đề nhức nhối được dư luận quan tâm khi bước vào năm học mới Tôi cùng đồng nghiệp đã viết tài liệu Xây dựng trường học an toàn, phòng chống bạo lực học đường hướng tới trường học hạnh phúc dưới sự Chủ trì của Công đoàn Giáo dục Việt Nam và Cục Nhà giáo Bộ tài liệu đang được thẩm định
Trong bối cảnh cuộc CMCN 4.0 và xu hướng chuyển đổi số trong giáo dục diễn
ra mạnh mẽ, việc trang bị các kỹ năng sử dụng mạng internet an toàn cho HS là điều quan trọng Vì vậy, bên cạnh các video clip hướng dẫn về kỹ năng sử dụng mạng an toàn, phòng chống bắt nạt trực tuyến được đăng tải trên các diễn đàn HSSV, tôi đã chủ biên xây dựng bộ sách Hướng dẫn kỹ năng sử dụng mạng an toàn cho các cấp học Hiện tại, bộ sách cấp Tiểu học đã được thẩm định cấp Bộ và sớm được giới thiệu tới các em học sinh
Đối với tôi, trị liệu tâm lý giúp bảo vệ mạng sống của một học sinh trầm cảm
có suy nghĩ tự tử so với việc công bố các bài báo về mô hình phòng chống trầm cảm đều có những giá trị không thể so sánh Vì vậy, tôi tin rằng sứ mạng của mỗi thành viên ĐHQGHN bên cạnh việc “đạt đỉnh cao dựa vào tri thức” tăng cường các công bố, khẳng định vị thế của ĐHQGHN trong con mắt của bạn bè quốc tế thì việc thường thức hóa tri thức học thuật, giúp kết nối tri thức khoa học với cuộc sống hàng ngày, giúp từng bước nâng cao chất lượng sống cộng đồng cũng có giá trị không thể
so sánh Vì đó là cách khẳng định vị thế, trách nhiệm xã hội, là sức ảnh hưởng của ĐHQGHN trong lòng gần 100 triệu người dân Việt Nam
Với tôi sứ mạng của mỗi cán bộ giảng viên ĐHQGHN phải biết “Kết nối tri thức với cuộc sống - Thể hiện trách nhiệm với quốc gia”
Kính thưa Đại hội!
Trong thời gian qua, tôi đã nhận được sự động viên của các cấp lãnh đạo và sự chia
sẻ từ các đồng nghiệp tại Trường Đại học Giáo dục Và tôi thấy vinh dự khi được nhận bằng khen của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về thành tích xuất sắc năm học 2018 - 2019 và mới đây là Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vì thành tích xuất sắc trong công tác phòng chống dịch bệnh Covid-19
Những thành tựu tôi có được ngày hôm nay trước hết là nhờ sự quan tâm chỉ đạo của Đảng ủy, BGH Trường Đại học Giáo dục, sự động viên tinh thần kịp thời và tạo điều kiện của lãnh đạo ĐHQGHN, các Vụ chức năng của Bộ GD&ĐT và sự chia sẻ của các đồng nghiệp
Nhân dịp này, cho phép tôi bày tỏ sự biết ơn sâu sắc
Cuối cùng, xin kính chúc quý vị đại biểu dồi dào sức khỏe, thành công và hạnh phúc!