Giữ gìn tính toàn vẹn của lễ hội, cách để không làm mất đi "Con ngỗng vàng"

Getz đã sử dụng những tiêu chí phân loại này để xác định giá trị của lễ hội trong mối quan hệ với các phạm trù khác như nhu cầu về du khách, ý nghĩa văn hóa, ý nghĩa cộng đồng, giá tr[r]

GIŨ GÌN TÍNH TOÀN VẸN CỦA LẺ HỘI,

CÁCH ĐẺ KHÔNG LÀM MÁT ĐI

“CON NGỎNG VÀNG”

Jo Caust*

Giói thicu

Lễ hội, lễ kỷ niệm và nghi lễ luôn là một phần quan trọng trong niên lịch của phần lớn các cộng đồng Lễ hội là những cột mốc thời gian

về tôn giáo, xã hội, văn hóa, kinh tế quan trọng của cộng đồng (Derrett 2003; McDonnell và những tác giả khác 2005) Có những trường hợp, vai trò của lễ hội là đế vui chơi, kỷ niệm các sự kiện, và trong những trường hợp khác, lễ hội mang tính thiêng liêng Dù mục tiêu của lễ hội

là gì thì nó cũng là một khoảng thời gian đầy ắp các hoạt động làm thay đổi đời sống thường ngày của cộng đồng Quan sát trên thực tế cho thấy

lề hội có vẻ như làm thời gian ngưng lại và có thể làm biến đổi các cá nhân và cộng đồng (Getz 2008) Nghiên cứu về lễ hội đã trở thành mối quan tâm đặc biệt trong thập kỷ qua, đặc biệt trong các lĩnh vực học thuật về du lịch, marketing và sự kiện

Trong số những tài liệu đó, có một số tài liệu tập trung vào vai trò của lễ hội trong việc thúc đẩy du lịch văn hóa (Long & Robinson chủ biên 2004; McKercher 2006) Một số tài liệu khác tập trung vào việc lễ hội có thể tạo ra cảm giác sở hữu thân thuộc trong cộng đồng (Arcodia

& Whitford 2006; Derrett 2003; Gibson & Davidson 2004) Cũng có những tài liệu quan tâm đến các tác động xã hội của lễ hội đối với cộng đồng (Arcodia & Whitford 2006) Các nghiên cứu về sự thất bại của lễ hội thường hay tập trung vào các vấn đề lên kế hoạch và tồ chức (Caust 2004; Getz 2002; Lade & Jackson 2004)

* GS.TS Đại học South Australia.

Lễ hội có thê đem lại những lợi ích vật thể và phi vật thể cho cộng đồng nơi lễ hội được tổ chức, cũng như đối với du khách đến quan sát hay tham dự Tuy nhiên, có rất nhiều vấn đề liên quan đến kết quả của lợi ích vật chất và phi vật chất trong mối liên quan tới lễ hội Trong bài viết này, thách thức của việc tìm ra lợi ích của lễ hội gắn liền với khái niệm về “tính toàn vẹn” và “tính xác thực” "Tính toàn vẹn” trong bối cảnh này đề cập đến một sự kiện được tồn tại với mục đích hoặc niềm tin ban đầu của nó, tính “xác thực” nhằm đề cập đến tính chân thực của

lễ hội trong cách thể hiện của nó

“Tính xác thực” là gì?

Trong các tài liệu liên quan đến du lịch văn hóa, dáng chú ý nhất

là khái niệm “tính xác thực” (Cole 2007; Getz 1998; Wang 1999) Dây

cũng là m ộ t thuật n g ữ gây tranh cãi vì nó có thể được diễn giải theo

những cách khác nhau, tùy vào cách nhìn khác nhau của các học giả (Cole 2007; Getz 1998; Wang 1999) Ví dụ như có phải chỉ những thứ

“ lâu đời” thì mới được coi là "xác thực”? Nếu theo quan niệm ấy thi một

sự kiện không được coi là xác thực nếu như nó mới được hình thành, mặc

dù sự kiện đó được tạo ra từ nhu cầu đích thực của cộng đồng? Vậy sự kiện sẽ được coi là thế nào nếu như nó được tạo ra để thu hút du khách đến với cộng dồng (nhàm thu lại nguồn lợi kinh tế) chứ không phái vì ý nghĩa lịch sử và văn hóa? Nhu cầu lợi ích kinh tế của cộng đồng tất nhiên

là cần thiết, nhưng làm sao để cân bàng nó với các nhu cầu văn hóa và xã hội Vì thế, những lý do cho việc tổ chức một sự kiện có thể ánh hưởng đến việc một sự kiện được nhìn nhận như thế nào

Nếu người ta mong muốn làm cho nhiều người hơn tiếp cận được với một sụ kiện quan trọng của cộng đồng, liệu việc đó có khiến cho sự kiện bị thay đổi? Liệu sự kiện có bị biến thành một nơi phô bày nhàm đáp ứng nhu cầu của du khách chứ không phai là nơi đế gìn giữ ý nghĩa sâu sắc cho cộng đồng đã tạo ra nó? Trên thực tế, du khách - những người đên xem sự kiện có thê nhìn nhận sự kiện như một thứ không còn

“xác thực” nữa, bởi vì, theo quan điểm của họ, sự kiện đã thay đổi bản chất để làm hài lòng họ chứ không phái được bảo tồn một tính nguyên vẹn như một sự kiện văn hóa thuần túy của cộng đồng (Favero 2007)

Ngoài ra, việc du khách đến với sự kiện cũng có nghĩa là sự kiện đó (và thậm chí là cộng đồng tạo nên nó) đã lun giữ nó theo kiểu “hiện vật bảo tàng” để có thể giữ lại được “tính xác thực” (Cole 2007)

Cole lưu ý về việc các ngôi làng ở Ngada trên hòn đảo Flores ở Indonesia đã thích ứng như thế nào đối với du lịch văn hóa Trong khi một số ngôi làng khác cố gắng đưa công nghệ hiện đại vào cộng đồng (ví dụ như dùng điện), thì những làng khác được (chính phủ) tư vấn là hãy giữ nguyên “truyền thống” để có vẻ “xác thực” đối với du khách1

Vì thế, họ không có điện hay bất cứ công nghệ hiện đại nào, thậm chí

là không được thiết kế cửa sổ trong nhà, bởi vì những thứ đó không phải là những biểu hiện “xác thực” về đời sống của người Ngada truyền thống Việc cưỡng lại bất cứ thay đổi hiện đại nào theo cách này có lẽ không hề có lợi cho cộng đồng liên quan, đặc biệt nếu xem xét từ góc độ xã hội Mặt khác, người ta cũng cho ràng khách du lịch văn hóa thích những cộng đồng còn giữ được nhiều truyền thống hơn

do tính “xác thực” của các cộng đồng này mà họ cảm nhận thấy, dù đó chỉ là "tính xác thực" được tạo ra Cole tiếp tục nhận thấy rằng: “Nhiều khách du lịch đi đến thăm một số làng ở Ngada chứ không chi một làng Họ thường ưa thích những nơi ít được viếng thăm và ít tìm cách moi tiền của du khách”2

Vì thế, ở đây nảy ra một câu hỏi hóc búa thú vị Những ngôi làng

“đại chúng” là những ngôi làng bị lưu giữ lại trong một “khung thời gian” nhất định và tất nhiên người dân làng cũng không làm đồ lun niệm để bán một cách rõ ràng Làm sao để họ xác định là ngôi làng "ít được viếng thăm"? Họ đưa ra kết luận này bởi vì những ngôi làng đó vẫn giữ nguyên truyền thống văn hóa và “có vẻ” như còn nguyên trạng (tuy vậy, sự nguyên trạng này có thể là giả tạo) Mặt khác, những người dân trong các ngôi làng truyền thống hơn như vậy có được lợi lộc gì từ

sự hiện diện của du khách, hay là người ta ngăn không cho họ tìm cách

1 Cole Stroma (2007) “Beyond Authenticity and Commodiílcation” (Bên ngoài tính

xác thực và biến đổi) Annals o/T ourism Research (Biên niên Nghiên cứu Du lịch),

quyển 34, tr 943-960, tr 951.

2 Cole Stroma (2007), sđd, tr 952.

thu lợi bởi điều đó sẽ làm tổn hại đến sự hấp dẫn của ngôi làng với du khách? Làm như thế liệu có phải người dân bị thua thiệt mọi đường? Họ

bị ngăn không được hiện đại hóa ngôi làng mình bởi điều này làm giảm tính "xác thực" đối với du khách, đồng thời người ta cũng ngăn không cho họ kiếm lợi từ du khách cũng với lý do tương tự?

Favero nói về hiện tượng du lịch văn hóa ở các nước phương Tây, nơi mà du khách muốn được trải nghiệm những điều độc đáo và khác biệt trong các chuyến đi Nếu như có bất cứ biểu hiện nào của thế giới đương đại ở nơi họ đến, du khách cảm thấy thất vọng và bị lừa d ố i1 Mặc dù thế, nguyên nhân cơ bản gây ra toàn cầu hóa và những biểu hiện tràn lan khấp nơi của nó lại bắt nguồn từ chính các vị khách phương Tây này Những mong đợi của khách dư lịch địa phương khi so sánh với mong đợi của khách du lịch quốc tế cũng rất khác nhau Favero chứng minh điều này bàng ví dụ về “Dilli Haat" ờ New Delhi, là nơi tái tạo lại đời sống làng quê truyền thống ngay trong lòng thành phố Diều này đem đến cho du khách cơ hội được quan sát đời sống làng quê (mặc dầu

ở mức độ nào đó nó cũng chỉ là “đồ giả”) mà không phải đi đến một ngôi làng có thực Trong khi khách du lịch phuơng Tây có thể coi ngôi làng Dilli Haat là không mang “tính xác thực”, du khách địa phương lại dánh giá nó như một nơi có thể dễ dàng đi đến và chia sẻ các khía cạnh văn hóa truyền thống của họ với gia đình và bạn bè mà không phải đi xa thành phố2 Vì lý do này “ Dilli Haat” cho thấy nó là một địa điểm nổi tiếng với du khách địa phương hơn là với du khách nước ngoài (Favero 2007: 62)

Như vậy, trong những trường hợp này, có một số thách thức thú

vị hiển hiện trong mối quan hệ với du lịch văn hóa, và điều này cũng

có thể ảnh hưởng đến nhiều lễ hội Lễ hội mang tính xác thực bởi vì

người ta chưa từng thay đổi cách thức tiến hành nó, hay bời vì nó tỏ

1 Favero Paolo (2007) “What a vvonderíul vvorld: On the "touristic vvays o f seeing",

the knowledge and the politics o f the ‘culture Industries o f othem ess’” (Thế giới đẹp biết bao: về “cách hiểu mang tính thường lãm”, kiến thức và chính trị về “các nghành công nghiệp văn hóa về cái khác) Tourist Studies (Nghiên cứu du lịch) 2007, quyển 7,

tr 53.

2 Favero Paolo (2007), sđd, tr 61-62.

ra là chưa từng bị thay đổi? Việc thích ứng với các giá trị đương đại

hay các mong đợi có làm tổn hại đến tính toàn vẹn (hay thuần khiết) của lễ hội? Làm thế nào để có thể đạt được một mức độ của tính xác thực trong thực hành lễ hội mà không làm tổn hại đến tính toàn vẹn của nó?

Các loi ích mà lễ hôi đem lai: vât thể và phi vât thể• • • • I •

Trong bối cảnh nghệ thuật, Throsby miêu tả hai dạng thức “vốn văn hóa” - đó là vật thể (hữu hình) và phi vật thể (vô hình) “Vật thể” là cái có thể được nhìn thấy và đem lại giá trị tiền bạc (ví dụ như tòa nhà, bức tranh ), và “phi vật thể” có thể là những ảnh hưởng của một tác phẩm nghệ thuật nào đó rất lâu sau khi tác phẩm ra đời (dù rằng tác phẩm cũng có thể đem lại một số giá trị lợi nhuận)1 Alan Brovvn cũng nói về “lợi ích” của các hoạt động nghệ thuật đối với cộng đồng và đồng quy thuật ngữ “giá trị” với “lợi ích”, và như vậy, các giá trị nội tại cũng

là những lợi ích thực sự đối với các cộng đồng và cá nhân2 Các giá trị nội tại hay các giá trị phi vật thể của hoạt động văn hóa là những thứ khó có thể đo đếm được Nhìn chung, các tổ chức hay cơ quan chính quyền tham gia vào lễ hội, thường hướng đến việc đánh giá lợi ích vật thể mà lễ hội mang lại cho cộng đồng địa phương, hoặc cộng đồng ở cấp độ lớn hơn

Dù vậy, điều rất quan trọng là, nếu như một trong những mục đích của lễ hội là tạo nguồn lợi kinh tế, thì còn có một nguyên nhân sâu xa hơn ẩn giấu bên dưới sự tồn tại của lễ hội đó Nếu tổ chức hay quảng bá một lễ hội đơn thuần vì tiền bạc, thì người ta sẽ không nhất thiết phải thu hút du khách Dựa vào những lựa chọn trong đời sống con người, người ta thường muốn tham dự một sự kiện vì nó có ý nghĩa đặc biệt, hoặc nó có ý nghĩa đổi với đời sống của cộng đồng mà người ta đến thăm, hoặc nó có ý nghĩa đối với đời sống của chính du khách Nói cách khác, một lễ hội cần có “điểm độc đáo’" hoặc “cuốn hút” du khách, dù

1 Throsby D ( 1 9 9 9 )“Cultural Capital” (Vốn văn hóa)Journal ofCuhural Economics (Tạp chí Kinh lế văn hóa) 23: tr 7.

2 Brown Alan (2006) “An Architecture o f Value” (Kiến tạo về giá trị) Grantmakers

in the Arls Reader, tr 24.

cho đó là du khách địa phương hay là khách du lịch quốc tế Lễ hội có thế dem lại cơ hội cho du khách được giải thoát và thay đổi, nhưng để điều đó có thể xảy ra bản thân sự kiện cần phải đem lại trải nghiệm khác biệt và độc đáo Hoặc ngược lại, lễ hội có thể liên quan trực tiếp đến những mối quan tâm của con người, vì thế họ tham dự lễ hội để được học hỏi thêm về những gì họ say mê, hay đơn giản được đắm mình vào sự kiện đó trong một khoảng thời gian

Cũng rất quan trọng khi nhận thấy ràng: “Mặc dù lễ hội ngày càng được sử dụng đế phát triển văn hóa và kinh tế, bao gồm cả du lịch, điều này không có nghĩa là lễ hội phải từ bo chức năng chính của nó Thay vào đó, lễ hội có thể được nhìn nhận như một sự kiện đầy hứng thú, giúp nâng cao tinh thần của một địa phương cũng như tinh thần của toàn bộ

cư dân sinh sống ớ đây, người du khách hay người trình diễn” 1

Vì thế “tính toàn vẹn” cùa lễ hội cần được gìn giữ vừa từ quan điểm của cộng đồng cùa nó, vừa từ góc độ của du khách Nếu không đạt được điều đó,lễ hội sẽ đánh mất “sức hút” của mình

Mặt khác, dòng khách du lịch đông đảo tràn về trong suốt thời gian lễ hội có thế gây ra thiệt hại cho các cộng đồng nhỏ, hoặc nảy sinh

nhu cầu phát triển các cơ sở hạ tầng đắt đỏ mà lại không dược dùng

thường xuyên vào các thời điểm khác trong năm (Getz 2002) Đây là một vấn đề mà các cộng đồng cần cân nhắc nếu như họ muốn khuyếch trương hay quảng bá về một lễ hội cụ thể Cộng đồng sẽ tồn tại như thế nào khi người ta không tổ chức được lễ hội? Người ta sẽ làm gì với tất

cả các phòng khách sạn trống không hay những sân khấu mà không ai cần đến vào thời gian ngoài lễ hội?

Trong nỗ lực phát triển một tam giác giá trị của các sự kiện, Getz (2008) phân chia ba thứ hạng sự kiện, bao gồm các sự kiện “đánh dấu mang tính chu kỳ”, các sự kiện “khu vực” và các sự kiện “địa phương”

1 Smith M & Forest K (2006) “Enhancing Vitality or Compromising Integrity?

Festivals Tourism and the Complexities o f Períbrming Culture” (Tăng cường sức sống trong việc tạo nên tính toàn vẹn? Du lịch lê hội và tính phức tạp cùa Văn hóa biêu diễn) trong Picard D & Robinson M, chủ biên (2006) Festivals, Tourism and Social Change (Festival, Du lịch và Sự biến đổi xã hội) Clevedon Channel View Publications, tr 148.

Hình 1: Cách tiếp cận dựa trên danh mục đế đánh giá sự kiện và xây

dựng chiến lược du lịch1.

Các sự kiện ở đỉnh tam giác là những sự kiện có khả năng thu hút sự chú ý nhiều nhất của khách du lịch, giới truyền thông cũng như chính phủ

và có ý nghĩa đáng kể vượt ra ngoài cấp độ cộng đồng địa phương, hay thậm chí là cộng đồng cấp quốc gia Getz đã sử dụng những tiêu chí phân loại này để xác định giá trị của lễ hội trong mối quan hệ với các phạm trù khác như nhu cầu về du khách, ý nghĩa văn hóa, ý nghĩa cộng đồng, giá trị môi trường, lợi ích kinh tế, việc tạo dựng hình ảnh, tính bền vững, tiềm năng phát triển và sự thích họp Trong bối cảnh đó, Getz nhận thấy rằng:

“Nếu các sự kiện địa phương chủ yếu hướng về cộng đồng hay văn hóa thì lập luận rằng không nên lợi dụng lễ hội là đúng Đương nhiên, vấn đề bảo tồn tính xác thực văn hóa và sự kiểm soát của người địa phương nôi lên mỗi khi mục đích du lịch bị gắn với các sự kiện địa phương và khu vực”2

1 Getz Donald (2008) “Event Tourism: Deíinition, evolution, and research” (Du lịch

sự kiện: Định nghĩa, sự phát triền và nghiên cứu) Tourism Management (Quán lý Du lịch), quyền 29, tr 407.

2 Getz Donald (2008), tr 407.

Các tiêu chí đánh giá

Tiềm năng phát triển

Thị phần

Chất lượng

Tăng cường hình ảnh

Hỗ trợ cộng đồng

Giá trị môi trường

Lợi ích kinh tế

T ính bền v ừ n g

Tính thích hợp

C Á C SỤ K IỆN T H E O ĐỊNH KỲ Nhu cầu về du khách cao

và cỏ giá trị cao

C Á C S ự K IỆN LỚ N

Đ Ặ C BIỆT

Nhu cầu cao và giá trị cao

C Á C SỤ KIỆN KHU V Ụ C (Theo chu kỳ và không lặp lại) Nhu cầu du khách trung bình

C Á C S ự KIỆN ĐỊA PH Ư Ơ N G (Theo chu kỳ và không lặp lại)

Tuy nhiên, các cơ quan chính phủ, đặc biệt những cơ quan liên quan đến “du lịch sự kiện”, những nơi hồ trợ nguồn tài chính và quảng

bá vượt khỏi phạm vi của một khu vực nhất định, có thể bỏ qua các lễ hội nếu như họ thấy chúng không có khả năng thu hút được khách du lịch, dù cho lễ hội đó có ý nghĩa quan trọng đối với nhu cầu hay bản sắc của khu vực địa phương đ ó 1

Tam giác của Getz, nếu sử dụng như một công cụ để đo lường giá trị nội tại và giá trị ngoại lai, có thể trông sẽ giống như trong hình 2 Trong mô hình này, các cơ quan nhà nước có thể hoàn toàn chú trọng vào những lợi ích kinh tế, và bỏ qua tầm quan trọng văn hóa và sự đóng góp của cộng đồng mà một lễ hội mang lại Khi đó, trong việc quảng bá

lễ hội, các nhà tổ chức lễ hội có thể phải xem xét xem đâu là những lợi ích thực của lễ hội đối với cộng đồng địa phương và đổi với cộng đồng rộng hơn Nếu những lợi ích kinh tế được nhận thấy có vẻ như sẽ làm tổn hại đến bản chất cốt lõi của lễ hội thì đó có còn là những “lợi ích” thực sự? Neu như lễ hội có giá trị với cộng đồng ở cấp độ quốc gia nhưng không phải là cộng đồng quốc tế thì điều này có cần phải làm rõ? Nếu lễ hội chỉ có giá trị với cộng đồng địa phương trong khi nó không đem lại lợi ích kinh tế, thì nó cũng đã đem lại các lợi ích phi vật thể cho cộng đồng, và chính những lợi ích đó cũng có những “giá trị” đáng kể

Hình 2: Tam giác giá trị văn hóa của sự kiện/lễ hội

1 Getz Donald (2008), tr 408.

Các lợi ích phi vật thể hay giá trị nội tại của một lễ hội trên thực tế

có thể lớn hơn lợi ích hữu hỉnh hay giá trị ngoại lai đặc biệt là đối với

du khách Neu trải nghiệm về lễ hội là một trải nghiệm mang tính biến đổi đổi với du khách thì sau đó họ sẽ nhớ mãi sau khi đã trở về nhà Điều mà du khách có thể đã "mua" dược là kỷ niệm về một trải nghiệm

và chính trải nghiệm mới là điều có ý nghĩa Đối với người đi dự lễ hội, điều này có thể cũng tương tự Hòa mình vào đám đông với những mong muốn chung có thể khiến cho cuộc sống của họ thay đổi và trở nên phong phú hơn Đối với người địa phương, việc họ kiếm được tiền

từ trải nghiệm có thế cũng ít quan trọng hơn so với việc họ nhận được những cảm giác hưng phấn, sôi nổi hay thoải mái Nếu như lỗ hội vừa tạo ra lợi ích kinh tế cao vừa tạo ra nhiều giá trị nội tại, lễ hội đó được coi là đem lại một giá trị văn hóa cao đối với cộng đồng, và sẽ được mọi bên liên quan đánh giá là thành công (Cấp 4) Như vậy, một lễ hội tạo ra

cả giá trị nội tại và ngoại lai thấp có vè như mang ít giá trị văn hóa theo như mô hình tam giác, và nhiều khả năng sẽ bị mọi bên liên quan coi là thất bại

Lễ hội ỏ' Việt Nam và truòng họp hội Gióng

Việt Nam có rất nhiều lễ hội và các hoạt động kỷ niệm trải dài khắp đất nước và diễn ra quanh năm Trên trang thông tin điện tử vê du lịch Việt Nam, người ta có thế đọc thấy thông tin về khoảng 500 lễ hội địa phương và khu vực Một số lễ hội trong số đó đã được tổ chức hàng

trăm năm và có những lề hội khác mới bắt đầu được tổ chức gần đây Một số lề hội liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo, một số gắn với mùa màng, rồi lại có những lễ hội gắn liền với các huyền thoại hay gắn với các dặc tính cùa cộng đồng địa phương

Hội Gióng được tố chức hàng năm ở làng Phù Đổng và một số làng khác trong khu vực Hà Nội

“Hội Gióng được tổ chức từ ngày mùng 6 đến ngày 12 tháng tư

âm lịch hàng năm ở làng Phù Đổng (hav làng Gióng), quận Gia Lâm

Hà Nội, cũng như ở các khu vực khác của thủ đô bao gồm làng Phù Ninh, huyện Sóc Sơn và làng Xuân Dính, Từ Liêm Ngày chính hội là mùng 9 tháng Tư âm lịch" (Trang thông tin điện tử của du lịch Việt Nam về lễ hội)

Lễ hội được tố chức để tướng nhớ Thánh Gióng, một biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần bất khuất của người Việt trong cuộc chiến chống ngoại xâm Đặc điếm chính của lễ hội là đám rước đi qua các con đường trong làng I lội Gióng gần đây đã được dề cử vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể thế giới của UNESCO

Hội Gióng có ý nghĩa quan trọng đối với các làng ờ Hà Nội và miền Bẳc nói chung, căn cứ vào tính biểu trimg độc đáo cùa nó Tuy vậy, nếu áp dụng mô hình tam giác hình chóp của Getz về giá trị, liệu hội Gióng sẽ đứng ở bậc nào? Lễ hội này có ý nghĩa như thế nào đối với cộng đồng người dân Việt Nam rộng lớn hơn? Ở miền Bắc người ta biết đến nó như thế nào? Ở miền Trung và miền Nam người ta có biết đến nó nhiều không? Nếu được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể, liệu điều đó có tác động gì đên lè hội? Và trong trường họp có tác động thì tác động đó là vi sao và như thế nào? Hơn nữa, liệu người ta có mong muốn quảng bá lề hội đến một cộng đồng rộng lớn hơn? Điều này

sẽ diễn ra như thế nào trong mối liên quan đến thời gian, các hoạt động

và địa điểm tổ chức? Bằng cách sử dụng mô hình thứ hai, người ta có thể nhận thấy hàn chất của lễ hội Hiện tại, hội Gióng có vẻ như đang nằm ở bậc ba trong hình tam giác này nghĩa là nó có giá trị nội tại cao nhung giá trị bên ngoài thấp Liệu có phải đây là bậc mà người ta nên giữ nó ở đó hay người ta nên cố gẳng đặt nó vào tầng 4, nghĩa là cả giá