Vấn đề việc làm và thu nhập của lao động nhập cư trên địa bàn Hà Nội: Thực trạng và giải pháp

[r]

I S c n thi t c a tài

ô th hoá là m t quá trình phát tri n t t y u i v i b t c qu c gianào trên th gi i, trong ó có Vi t Nam Tính n cu i n m 2004, Vi t Nam

có 4 ô th lo i I, 8 ô th lo i II, 12 ô th lo i III, 61 ô th lo i IV và trên

500 ô th lo i V, nâng t l dân thành th t 20,1% vào n m 1989 lên thành26% vào n m 2005

Là thành ph u tiên c a Vi t Nam c x p h ng ô th lo i I vào

tr c n m 1975, Hà N i tr thành m t trong nh ng thành ph có t c ô thhoá l n nh t trên c n c T l dân s thành th c a Hà N i t ng t 57,9%vào n m 2000 lên thành 64,9% vào n m 2004 và 65,3% vào n m 2006 Bên

nh ó, v i v th là th ô c a Vi t Nam, t p trung toàn b các c quanchính tr u não và là m t thành ph có t c t ng tr ng kinh t vào lo i

n nh t trong c n c (t c t ng tr ng kinh t c a thành ph t 12% n m2006), ã t o thành nh ng l c hút cho lao ng nh p c t các t nh/thành phtrong c n c v Hà N i sinh s ng và làm vi c

Các chính sách c a Nhà n c v nguyên t c là không có s phân bi t

gi a ng i lao ng a ph ng và ng i lao ng nh p c Tuy nhiên trên

th c t , v th và c h i c a lao ng nh p c so v i lao ng a ph ngkhông ph i luôn luôn gi ng nhau u này t ra nhi u khó kh n trong v n

l ng và ch t l ng vi c làm c a lao ng nh p c Theo Báo cáo u tra

di c Vi t Nam n m 2004 (T ng c c th ng kê và UNFPA ph i h p th c hi n)cho th y, tình tr ng ng i di c hi n ang có vi c làm t i Hà N i là 89% Tuynhiên, báo cáo c ng cho th y, a s lao ng nh p c là lao ng gi n n

c dù so sánh v trình h c v n lao ng nh p c không th p h n lao ng

a ph ng M t khác, v thu nh p c a lao ng nh p c c ng th p h n so v i

nh p i v i lao ng nh p c Vi t Nam ã chính th c gia nh p WTO - m tsân ch i l n v i nguyên t c là không phân bi t i x và minh b ch, vì v y

II i t ng nghiên c u

i t ng c nghiên c u trong lu n v n là vi c làm và thu nh p c alao ng nh p c t i Hà N i Thông qua ó tài có s so sánh vi c làm vàthu nh p c a lao ng nh p c v i lao ng s t i (ng i không di c )

III M c ích nghiên c u

Xem xét v n vi c làm và thu nh p c a ng i lao ng nh p c trên

a bàn Hà N i Thông qua ó, lu n v n d ki n tìm hi u rõ h n v các v n sau:

- Th c tr ng vi c làm c a lao ng nh p c và các y u t nh h ng

- Th c tr ng thu nh p c a lao ng nh p c và các y u t nh h ng

- Các xu t, ki n ngh cho v n vi c làm và thu nh p c a ng i lao

ng nh p c t i Hà N i

IV Ngu n s li u và ph ng pháp nghiên c u

nghiên c u, tài v n d ng k t h p các ph ng pháp: phân tích,

th ng kê t ng h p và u tra kh o sát tài nghiên c u c th c hi n quacác b c sau:

làm, thu nh p, di c Các v n lý lu n này c i t khái ni m, n i dung,

c n thi t… t ó a ra khung lý thuy t s d ng cho toàn b tài

- Nghiên c u nh l ng: tài ch s d ng b s li u di c 2004 So

i th i m lu n v n c th c hi n là n m 2007 thì s li u này ã khá c

t khác, vi c tài ch s d ng m t b s li u không cho th y c xu

ng bi n ng v vi c làm và thu nh p c a lao ng nh p c qua các n m

kh c ph c m t ph n h n ch này, tài s d ng các thông tin nh tính sung

1.1 Lao ng nh p c và khái ni m v vi c làm, thu nh p 1.1.1 Khái ni m, c tr ng c a di c và lao ng nh p c

* Khái ni m di c

Theo khái ni m mà Liên h p qu c a ra vào n m 1958 v di c : “Di

là m t hình th c di chuy n trong không gian c a con ng i gi a m t n

Theo B Lu t Lao ng n c ta, khái ni m “vi c làm” c xác nh là

“m i ho t ng lao ng t o ra ngu n thu nh p không b lu t pháp ng n c m”

u 13 - B Lu t Lao ng) Nh v y không ch nh ng ng i làm vi ctrong các ngành c a n n kinh t qu c dân, mà nhi u ng i khác c ng ccoi là có vi c làm, n u h gián ti p góp ph n t o ra thu nh p

Theo t n Bách khoa toàn th m , thu nh p là ph n chênh l ch gi akho n thu v và kho n chi phí ã b ra

c u c a thu nh p bao g m thu nh p t lao ng và thu nh p tàichính và các thu nh p khác

1.2 Các nhân t nh h ng n vi c làm và thu nh p c a lao ng nh p

1.2.1 Các y u t nh h ng n vi c làm

1.2.1.1 S c c u c a th tr ng lao ng

kinh t t n c; c c u ngành ngh và s phân b ngh gi a nông thôn vàthành th , gi a các vùng lãnh th Trình công ngh , máy móc thi t b c

d ng s nh h ng n s l ng, ch t l ng lao ng, t l th t nghi p…Chi n l c phát tri n kinh t xã h i

1.2.1.2 H th ng thông tin tuy n d ng và ph ng th c thông tin tuy n

ng c a nhà tuy n d ng (thuê lao ng)

* H th ng thông tin tuy n d ng: m h th ng internet và m ng tuy n d ng,

th ng trung tâm gi i thi u vi c làm và h i ch vi c làm

* Chính sách và ph ng th c thông tin tuy n d ng c a nhà tuy n d ng

1.2.1.3 N ng l c c a ng i lao ng

Nh ng ng i có u ki n s c kho t t, có trình h c v n, k n ng vàkinh nghi m thì c h i vi c làm c a h s cao h n, n nh h n nh ng i

vi c và tài n ng c a ng i th c hi n nó…

1.3 S c n thi t ph i hoàn thi n vi c làm và thu nh p cho lao ng nh p

t i Hà N i 1.3.1 Xu t phát t th c tr ng vi c làm và thu nh p c a ng i lao ng nói chung trên a bàn Hà N i

ng (vi c làm, giá c s c lao ng và th t nghi p) Do v y th c tr ng vi clàm c a lao ng trên a bàn Hà N i xu t phát t các c m c a th tr nglao ng Hà N i Các nghiên c u v th tr ng lao ng Hà N i ã a ra các

t lu n r ng: Th tr ng lao ng Hà N i m i c hình thành và ang pháttri n do v y còn mang tính t phát, thi u n nh, ch a c Nhà n c nh

ng và qu n lý có hi u qu ; Cung lao ng có c c u tr v i quy mô l n và

ng nhanh, c c u lao ng qua ào t o ch a h p lý; C u lao ng có xu

ng t ng c bi t là trong khu v c có v n u t n c ngoài và c u lao

ng Hà N i ch y u v n t p trung các thành ph n kinh t ngoài Nhàc; H th ng chính sách qu n lý và u ti t th tr ng lao ng ã cxây d ng tuy nhiên vai trò u ti t v mô c a Nhà n c còn nhi u h n ch ;Các t ch c tham gia vào th tr ng lao ng v i t cách là c u n i gi a cung

do lao ng nh p c em l i nh : óng góp vào t ng tr ng kinh t , là ngu n sung h p lý cho ngu n lao ng; phát tri n s n xu t c a thành ph ; góp

ph n t ng thu nh p, c i thi n cu c s ng, xóa ói gi m nghèo; góp ph n vào

vi c phát tri n ng u gi a các vùng Tuy nhiên, bên c nh ó, lao ng

nh p c n Hà N i c ng mang l i nh ng nh h ng tiêu c c: t o thêm s c ép

vi c làm, c s h t ng, y t , an ninh, nhà i v i Hà N i

Do v y, nghiên c u vi c làm và thu nh p c a lao ng nh p c n Hà

i s góp ph n hoàn thi n h n th tr ng lao ng c a Hà N i và nh ng n i

CH NG 2:

TH C TR NG VI C LÀM VÀ THU NH P C A

LAO NG NH P C T I HÀ N I 2.1 c m kinh t xã h i c a thành ph Hà N i tác ng n vi c nh p vào thành ph và vi c làm, thu nh p c a lao ng nh p c

* V quy mô và t c t ng l c l ng lao ng

Hà N i là m t trong nh ng t nh có quy mô lao ng t ng i l n N u

c t ng và chi m t l l n, t l lao có trình trung h c c s ho c ti u

thành ph có l c l ng lao ng có trình h c v n m c cao, tuy nhiên,

n còn 38% l c l ng lao ng ch a t ng qua ào t o ngh và có s b t c ptrong c c u ào t o

* V quy mô c u lao ng

Trong nh ng n m qua Hà N i thu hút l ng c u lao ng t ng i

n V quy mô, s l ng lao ng có vi c làm th ng xuyên t ng t 1392,6nghìn ng i vào n m 2002 lên thành 1511,2 nghìn ng i vào n m 2005

* V chuy n d ch c c u lao ng theo thành ph n kinh t

a s lao ng làm vi c khu v c ngoài Nhà n c (t nhân, cá th , t p

th ) chi m 63,9% (n m 2005) T tr ng lao ng làm vi c trong khu v c nhà

c có xu h ng gi m và t tr ng lao ng làm vi c trong khu v c có v n

u t n c ngoài có xu h ng t ng m c dù khu v c này ch chi m t l r tnh

* V chuy n d ch c c u lao ng theo ngành kinh t

c b n c c u lao ng c a thành ph chuy n d ch theo h ng t ng

n t tr ng lao ng làm vi c trong nhóm ngành d ch v và công nghi p, xây

ng c b n, gi m d n t tr ng lao ng trong ngành nông, lâm, ng nghi p

bi t v trình h c v n gi a lao ng nh p c và lao ng s t i các trình

h c v n th p các trình cao h n, nhìn chung trình c a lao ng s

i cao h n so v i lao ng nh p c Tuy nhiên, t l lao ng qua ào t ongh c a lao ng nh p c cao g p ôi so v i lao ng s t i (5,2% so v i2,5% i v i nam, 3% so v i 1,9% i v i n ) Có 94,16% lao ng nh p c

ã ng ký h kh u th ng trú t i n i ang sinh s ng Lao ng nh p c n

Hà N i có ngu n g c xu t c t vùng ng b ng sông H ng Hà Tây là t nh cónhi u lao ng nh p c n Hà N i nh t (14%), sau ó là H ng Yên (13%),Nam nh (9,7%)

2.3 Th c tr ng vi c làm c a lao ng nh p c n Hà N i

2.3.1 Th c tr ng vi c làm c a lao ng nh p c

2.3.1.1 Ho t ng hi n t i c a lao ng nh p c

a s lao ng nh p c n Hà N i hi n ang có vi c làm trong 6 tháng

tr c ph ng v n T l lao ng nh p c có vi c làm cao h n so v i lao ng

t i (85,6% so v i 77,1%) T l th t nghi p (ch a có vi c nh ng có nhu c utìm vi c) và không mu n làm vi c lao ng nh p c u th p h n lao ng

t i T l lao ng s t i làm công vi c n i tr cao h n 2 l n so v i lao

ng nh p c u này cho th y, lao ng nh p c có nhu c u khá l n v lao

ng và tuy t i trong s h có th tìm c vi c làm n i n

2.3.1.2 Ngh nghi p

Không có s khác bi t l n v ngh nghi p gi a lao ng nh p c và lao

ng s t i Nhìn chung, lao ng nh p c tham gia nhi u h n vào nh ngngh có CMKT b c trung, th th công và th k thu t l p ráp v n hành thi t còn lao ng s t i tham gia nhi u h n vào ngh lãnh o và các ngh cótrình CMKT b c cao 1/3 lao ng nh p c v n làm các công vi c gi n n

và không có ai làm ngh lao ng có k thu t trong nông nghi p, lâm nghi p

ngh có tính n ng nh c, òi h i CMKT cao còn n gi i tham gia nhi u h nvào nh ng ngh nh nhân viên v n phòng, lao ng gi n n.

2.3.1.3 Lo i hình kinh t

Ng i lao ng nh p c làm vi c nhi u nh t cho lo i hình kinh t cá th

ti u ch (39,2%), sau ó n lo i hình kinh t t b n t nhân (28,8%), Nhà

c (27,4%) Lao ng nh p c tham gia nhi u h n vào lo i hình kinh t t

n t nhân và có v n u t n c ngoài, ít h n lo i hình kinh t Nhà n c

so v i lao ng s t i u này cho th y, lao ng nh p c vào Hà N i thamgia ch y u vào nh ng lo i hình kinh t t nhân và làm vi c c l p

c dù lao ng nh p c tham gia ch y u vào lo i hình kinh t cá th

và t nhân nh ng l i có s khác bi t gi a nam, n và gi a các nhóm tu i.Theo ó, khi tu i càng t ng, nam lao ng nh p c l i có xu h ng tham gianhi u vào lo i hình kinh t Nhà n c, tham gia ít vào lo i hình t b n t nhân

gi i có xu h ng tham gia nhi u vào lo i hình cá th ti u ch

2.3.1.4 Tình tr ng ký h p ng lao ng

Nhìn chung lao ng nh p c ký h p ng lao ng nhi u h n so v ilao ng s t i (56,4% so v i 54,5% i v i nam, 51,2% so v i 48,4% i v i), nam ký h p ng nhi u h n n gi i

Lao ng nh p c tu i tr t 15-29 ký h p ng lao ng nhi u

nh t và tu i 30-44 ký h p ng lao ng ít nh t u này úng v i c nam

và n

2.3.1.5 D nh vi c làm trong t ng lai

c n nh trong công vi c c a lao ng s t i cao h n lao ng

nh p c Lao ng nh p c có xu h ng “nh y vi c” nhi u h n lao ng s

i u này c th hi n qua t l lao ng nh p c tr l i là có ý nhchuy n sang làm vi c khác cao h n lao ng s t i (10,2% lao ng s t i và

2.3.2 Th c tr ng thu nh p c a lao ng nh p c và m c th a mãn v i thu nh p hi n t i

Ngu n: H c viên t phân tích trên c s d li u u tra di dân 2004

Phân tích theo nhóm tu i, gi i tính, trình h c v n, ngh nghi p và

lo i hình kinh t c a lao ng nh p c và lao ng s t i cho th y, m i c

tr ng nhân kh u h c xã h i, lao ng s t i luôn có thu nh p trung bình cao

n lao ng nh p c Nam lao ng nh p c có thu nh p trung bình cao h n lao ng nh p c Tu i càng t ng thì thu nh p càng t ng

c kinh t cá th , ti u ch và t b n t nhân là th p nh t và khu v c có v n

Ngu n: H c viên t phân tích trên c s d li u i u tra di dân 2004

Bên c nh ti n l ng, ti n công, phúc l i lao ng t i n i làm vi c c ngóng góp v trí quan tr ng trong c u thành thu nh p c a ng i lao ng Phúc

i lao ng g m có: ti n th ng, ti n làm thêm, ti n i l i, ti n qu n áo, ti n

n, ti n nhà và các kho n ti n khác Lao ng nh p c nh n c các kho nphúc l i nhi u h n m t chút so v i lao ng s t i (52,4% so v i 47,1%) Lao

ng nh p c nh n c nhi u h n lao ng s t i các kho n ti n làm thêm,

ti n n ca và nh n c ít h n các kho n ti n mang tính ng viên khuy nkhích nh ti n th ng, ti n h tr i l i…Do v y, n u so sánh v thu nh p

th c t nh n c thì lao ng nh p c s th p h n r t nhi u so v i lao ng

t i

2.3.2.2 M c tho mãn v i thu nh p hi n t i

So sánh thu nh p c a lao ng nh p c tr c và sau khi di chuy n cho

th y, a s ý ki n cho r ng thu nh p sau di chuy n cao h n ho c cao h nnhi u (chi m 89%) u này úng v i c nam và n Tuy nhiên, t l namcho r ng thu nh p hi n t i “cao h n nhi u” cao h n n (27,5% so v i 24,2%)

a tu i càng cao thì m c tho mãn v thu nh p càng gi m Lao ng nh p làm vi c trong khu v c kinh t có v n u t n c ngoài có m c c i

i thi n th p nh t.

2.3.2.3 S h u nhà và thu nh p nh n c

Ch có 24,7% lao ng nh p c nhà c a b n thân, trong khi ó t l này lao ng s t i là 64,4% a s lao ng nh p c cho bi t h nhà thuê ho cnhà tr (57,1%) Thu nh p trung bình c a lao ng nh p c cao nh t khi hnhà c a b n thân, sau ó n nhà c a b m , nhà nh ng i thân.

2.4.2 Nh ng óng góp v vi c làm và thu nh p c a ng i lao ng nh p c

i v i Hà N i và n i xu t c

* i v i Hà N i

Th nh t, m t b ph n c a lao ng nh p c là ngu n nhân l c có ch t

ng cao ( c ào t o v khoa h c, k thu t, tay ngh , qu n lý ), cung ngcho các ngành ngh kinh t khác nhau c a thành ph và cho các khu côngnghi p

Th hai, lao ng nh p c góp ph n bù p s thi u h t l c l ng lao

ng c a thành ph , c bi t các ngành n ng nh c, c h i, nguy hi m và cóthu nh p th p mà lao ng a ph ng không làm T ó, lao ng nh p cgóp ph n hình thành th tr ng lao ng phù h p h n

Th ba, lao ng nh p c góp ph n thúc y phát tri n các ngành d ch, cung c p các d ch v cho dân c ô th (ng i giúp vi c nhà, nhân viên vsinh ô th , v n chuy n và khuân vác c)

* i v i Hà N i

Lao ng nh p c khi n Hà N i th ng mang theo nh ng c tr ng

n hoá xã h i c a n i h sinh s ng tr c ây V i nh ng lao ng nh p c

ã ng ký h kh u d ng KT3 ( ng ký t m trú dài h n), th ng là h s c

ng thích nghi v i hoàn c nh s ng và công vi c t i n i m i i v i

nh ng lao ng nh p c ng ký h kh u KT4, h khó kh n trong vi c thíchnghi v i tác phong làm vi c m i (mà v n d tr c ây là tác phong nôngnghi p), các quy nh t i n i làm vi c… tác ng n n ng su t lao ng i

i cu c s ng th ng ngày, h c ng g p nhi u khó kh n i v i các quy nh

a ô th (an ninh, giao thông, v n hoá ng x , hành vi ) t o ra nh ng mâuthu n gi a nh ng thói quen c a lao ng nh p c n t nông thôn v i nh ngquy nh c a ng i ô th ây là y u t làm x u i hình nh c a thành ph

Lao ng nh p c góp ph n t o nên s ô th hoá quá m c, gây ra s c

ép v v n vi c làm, nhà , giáo d c, y t và c s h t ng c a thành ph

* i v i n i xu t c

Vi c d i b quê h ng c a lao ng nh p c lên thành ph s d n d nlàm suy y u n ng l c kinh t c a c ng ng n i i, gia ình thi u lao ngchính S m t d n các thành viên n ng ng c a c ng ng s t o nên quátrình g i là ch y máu ch t xám, có th làm ch m quá trình t ng tr ng kinh t

a a ph ng, làm gia t ng s cách bi t v t ng tr ng gi a các vùng kinh

2.4.4 Các rào c n cho vi c ti p c n vi c làm và thu nh p c a lao ng nh p

n Hà N i

2.4.4.1 Rào c n v ti p c n h th ng thông tin vi c làm

* Qua m ng internet, qua báo