- Phân tích và đánh giá thực trạng về tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp trên đia bàn huyện Hưng Hà, tỉ nh Thái Bình; những giải pháp đã áp dụng trong việc tích tụ ruộng đất;[r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ 2 LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TÍCH TỤ RUỘNG ĐẤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Error! Bookmark not defined 1.1 Đất đai và đặc điểm của đất đai Error! Bookmark not defined 1.2 Khái niệm về tích tụ ruộng đất Error! Bookmark not defined 1.3 Tác dụng của tích tụ đất đai đối với sản xuất Error! Bookmark not defined 1.4 Các hình thức tích tụ đất đai Error! Bookmark not defined 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tích tụ đất đaiError! Bookmark not defined
1.5.1 Sự phát triển của công nghệ Error! Bookmark not defined 1.5.2 Quan hệ thị trường Error! Bookmark not defined 1.5.3 Chính sách của Nhà nước về nông nghiệpError! Bookmark not defined 1.5.4 Hệ thống giao thông nông thôn Error! Bookmark not defined 1.5.5 Tâm lý người sản xuất nhỏ Error! Bookmark not defined 1.5.6 Hoàn cảnh gia đình nông hộ Error! Bookmark not defined 1.5.7 Cơ hội việc làm phi nông nghiệp Error! Bookmark not defined 1.5.8 Độ màu mỡ của ruộng đất Error! Bookmark not defined 1.6 Xu hướng tích tụ ruộng đất Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TTRĐ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HƯNG HÀ, TỈNH THÁI BÌNHError! Bookmark not defined
Trang 22.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội của huyện Hưng HàError! Bookmark not
defined
2.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined 2.2 Thực trạng tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệpError! Bookmark not
defined
2.2.1 Thực trạng TTRĐ trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh Thái Bình Error! Bookmark not defined
2.2.2 Thực trạng TTRĐ trong sản xuất nông nghiệp của huyện Hưng HàError! Bookmark not defined
2.2.3 Thực trạng TTRĐ tại mô hình nghiên cứu (Trang trại Sufarm xã Hồng An -
huyện Hưng Hà Error! Bookmark not defined
2.2.4 Đánh giá chung về thực trạng TTRĐ trong sản xuất nông nghiệp ở huyện
Hưng Hà Error! Bookmark not defined 2.2.5 Những vần đề đặt ra cần quan tâm tháo gỡ, giải quyếtError! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM ĐẨY MẠNHError!
Bookmark not defined
TTRĐ TẠI HUYỆN HƯNG HÀ, TỈNH THÁI BÌNHError! Bookmark not defined 3.1 Quan điểm, định hướng, mục tiêu tích tụ đất đaiError! Bookmark not defined 3.1.1 Quan điểm Error! Bookmark not defined 3.1.2 Định hướng về TTRĐ trong sản xuất nông nghiệpError! Bookmark not defined
3.1.3 Mục tiêu Error! Bookmark not defined 3.2 Giải pháp thực hiện Error! Bookmark not defined 3.2.1 Giải pháp về quy hoạch Error! Bookmark not defined 3.2.2 Về cơ chế chính sách Error! Bookmark not defined 3.2.3 Tạo cơ sở pháp lý trong triển khai thực hiệnError! Bookmark not defined 3.2.4 Giải pháp về tuyên truyền vận động Error! Bookmark not defined 3.2.5 Giải pháp huy động nguồn lực đầu tư vào nông nghiệpError! Bookmark not defined
Trang 33.2.6 Giải pháp về khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined 3.2.7 Giải pháp về tổ chức sản xuất Error! Bookmark not defined 3.2.8 Giải pháp về lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiệnError! Bookmark not defined
3.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined 3.3.1 Đối với Nhà nước Error! Bookmark not defined 3.3.2 Đối với tỉnh Thái Bình Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
1 Tính cấp thiết của đề tài (lý do chọn đề tài)
- Chủ trương tích tụ, tập trung ruộng đất đã được khẳng đị nh trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, lần thứ XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉ nh Thái Bình lần thứ XIX;
- Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉ nh Thái Bình đến năm 2020, tầm nhìn đến năm
2030 xác đị nh "Việc tăng quy mô sản xuất là điều kiện tiên quyết cho những đột phá trong sản xuất nông nghiệp của tỉ nh giai đoạn sắp tới và tích tụ ruộng đất là giải pháp đột phá trong các giải pháp để thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp";
- Đến nay việc tích tụ ruộng đất ở Thái Bình nói chung và huyện Hưng Hà nói riêng vẫn chỉ là tự phát từ nhu cầu thực tế giữa bên có nhu cầu tích tụ và bên có đất cho thuê mà chưa được nghiên cứu, đánh giá một cách có hệ thống; việc triển khai thực hiện ở đị a phương còn nhiều vướng mắc;
- Trong quá trình chỉ đạo việc TTRĐ ở đị a phương, tác giả đã có nhiều thời gian nghiên cứu, nắm tình hình thực tế và nhận thấy để TTRĐ thành công, cần phải có cách làm bài bải và phải giải quyết, tháo gỡ nhiều vấn đề vướng mắc
Trang 4Với những lý do trên tác giá chọn đề tài " TTRĐ trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Hưng Hà, tỉ nh Thái Bình" làm luận văn thạc sỹ
2 Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chung: Phân tích và đề xuất được những giải pháp thúc đẩy quá trình tích tụ
ruộng đất trên đị a bàn huyện Hưng Hà, góp phần vào việc thực hiện Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉ nh giai đoạn 2020-2030
Để thực hiện được mục tiêu chung đó, luận văn đi sâu vào một số mục tiêu cụ thể gồm:
- Hệ thống hóa được cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề tích tụ ruộng đất (bản chất, xu hướng, các hình thức tích tụ ruộng đất và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp )
- Phân tích, đánh giá thực trạng quá trình TTRĐ trong sản xuất nông nghiệp ở Huyện Hưng Hà tỉ nh Thái Bình, từ đó phân tích ưu, nhược điểm, những thuận lợi, khó khăn, những nhân tố ảnh hưởng và những vấn đề đặt ra cần quan tâm giải quyết trong quá trình thực hiện tích tụ ruộng đất trên đị a bàn huyện
- Đề xuất được phương hướng và những giải pháp thúc đẩy quá trình TTRĐ trong sản xuất nông nghiệp ở huyện Hưng Hà nói riêng và tỉ nh Thái Bình nói chung
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu là vấn đề tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề tích tụ ruộng đất ở cấp
độ hộ gia đình và các trang trại, doanh nghiệp nhỏ với ruộng đất trồng cây ăn quả (cây hàng năm và cây lâu năm) Bên cạnh đó đề tài cũng phân tích một số nội dung liên quan đến các loại hình sản xuất khác (chăn nuôi, thuỷ sản )
Trang 5- Thời gian nghiên cứu: Tập trung trong giai đoạn từ tháng 6 năm 2016 đến tháng
6 năm 2017 Một số số liệu thống kê được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2013-2015
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp thu thập dữ liệu
- Nguồn dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề tích tụ ruộng đất, qua báo chí, internet…; các văn bản liên quan của các cơ quan Đảng, nhà nước ở Trung ương, tỉ nh Thái Bình, Huyện Hưng Hà; các báo cáo tổng kết, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của một số ngành trong tỉ nh; báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh của một số hộ trực tiếp sản xuất nông nghiệp
- Nguồn dữ liệu sơ cấp:
+ Phương pháp điều tra khảo sát: Luận văn tiến hành lấy ý kiến của một số hộ nông dân sản xuất nông nghiệp thông qua phiếu điều tra
+ Tổ chức hội nghị lấy ý kiến của các chủ hộ đã thực hiện mô hình tích tụ ruộng đất và ý kiến của các cấp chính quyền thôn, xã, huyện về cơ chế chính sách trong phát triển nông nghiệp, tích tụ ruộng đất
+ Khảo sát, đánh giá chi tiết về quy trình tích tụ ruộng đất, phương pháp tổ chức sản xuất tại trang trại Sufarm xã Hồng An - huyện Hưng Hà - tỉ nh Thái Bình
4.2 Phương pháp phân tích, xử lý dữ liệu
- Phương pháp phân tích tài liệu: Thu thập, tổng hợp, phân tích, đánh giá các tài liệu từ
các nghiên cứu trước, kế thừa có chọn lọc những tài liệu cần thiết
- Phương pháp điều tra xã hội học: Đề tài khảo sát thực tế ở một số xã của huyện Hưng Hà,
trong đó đi sâu khảo sát, đánh giá mô hình đã thực hiện tại xã Hồng An, huyện Hưng Hà
để xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ công tác nghiên cứu nội dung đề tài Thông
Trang 6qua việc thiết kế mẫu điều tra và phát phiếu, tập hợp để đo lường các khía cạnh liên qua đến hiệu quả tích tụ ruộng đất trong nông nghiệp
5 Những đóng góp của đề tài
- Hệ thống hóa những những vấn đề lý luận chung về tích tụ ruộng đất trong nông
nghiệp;
- Phân tích và đánh giá thực trạng về tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp trên đia bàn huyện Hưng Hà, tỉ nh Thái Bình; những giải pháp đã áp dụng trong việc tích tụ ruộng đất; nội dung đã triển khai sản xuất và kết quả đạt được; phân tích những khó khăn vướng mắc và nguyên nhân trong quá trình tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Hưng Hà, Thái Bình;
- Đề xuất giải pháp và nêu những kiến nghị nhằm đẩy mạnh việc tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp tại huyện Hưng Hà, tỉ nh Thái Bình
6 Kết cấu của Luận văn
Ngoài các phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu và tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học về tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp
Chương 2: Thực trạng tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp ở huyện Hưng Hà,
tỉ nh Thái Bình
Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm đẩy mạnh tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp ở huyện Hưng Hà, tỉ nh Thái Bình
Sau đây là nội dung tóm tắt của các chương:
Trang 7CHƯƠNG 1
CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TTRĐ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
Chương này trình bày các vấn đề cơ bản về lý thuyết như: Khái niệm, đặc điểm của đất đai; Khái niệm về TTRĐ; Tác dụng của đất đai đối với SXNN; Các hình thức, các yếu tố ảnh hưởng đến TTRĐ và xu hướng TTRĐ, từ đó chỉ ra cơ sở để nghiên cứu các vấn
đề liên quan đến mục tiêu luận văn
Nội dung cụ thể từng vấn đề đã được trình bày trong luận văn, trong khuôn khổ thời gian cho phép tác giả xin trình bày một số vấn đề cốt lõi về lý luận:
(1) Về khái niệm về tích tụ ruộng đất
Theo lý luận của C.Mác về sản xuất tư bản, quá trình làm tăng quy mô tư bản được thực hiện bằng hai phương thức: tích tụ tư bản và tập trung tư bản
Tích tụ tư bản là tập trung vốn đủ lớn vào một đơn vị kinh doanh dưới nhiều hình thức khác nhau để có thể đầu tư đổi mới trang thiết bị kỹ thuật, mở rộng sản xuất, áp dụng công nghệ cao trong sản xuất và tận dung lợi thế do sản xuất ở quy mô lớn
Theo từ điển Từ và ngữ Việt Nam (trang 1542, 1655, 1801) thì: Tích tụ là dồn tất cả vào một chỗ để tăng cường sức mạnh; Tích tụ: Dồn vào, tập trung nhiều vào một chỗ Tích tụ
ruộng đất được xem như một hình thức tích tụ tư bản dưới dạng hiện vật trong nông
nghiệp
Như vậy, tích tụ đất đai có thể được hiểu là phương thức làm tăng quy mô về diện tích của chủ
thể sử dụng đất
Một số vấn đề cần lưu ý là:
+ Cần phân biệt TTRĐ và tập trung ruộng đất (giống và khác nhau);
+ Tích tụ ruộng đất khác với dồn điền đổi thửa Bởi vì, dồn điền đổi thửa tuy cũng làm
Trang 8tăng quy mô một thửa đất, và giảm số thửa đất của một hộ nhưng nó không làm tăng quy mô ruộng đất của hộ đó
+Hoạt động góp đất, liên kết giữa các chủ thể sở hữu đất để cùng sản xuất (theo kiểu hợp tác xã) cũng làm tăng quy mô ruộng đất nhưng cũng không phải là tích tụ ruộng đất
vì nó không làm tăng quy mô ruộng đất của một hộ
(2) Tác dụng của tích tụ đất đai đối với sản xuất: phải xét trên cả 2 khía cạnh (Tích cực
và tiêu cực):
- Tích cực:
+ TTRĐ Thúc đẩy chuyển dị ch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn theo hướng tiến
bộ, trên cơ sở đó thực hiện lại phân công lao động một cách hợp lý;
+ Giúp cho việc sử dụng ruộng đất được tiết kiệm và có hiệu quả, góp phần bảo vệ, tái tạo
và khôi phục chất lượng đất
+ Nâng cao hiệu quả chuyển đối cơ cấu cây trồng, phát triển sản xuất hàng hoá theo hướng Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp
+ Khắc phục được tình trạng manh mún, tạo ra sự thuận lợi cho việc ứng dụng các biện pháp kỹ thuật, thâm canh, cơ giới hoá trong sản xuất nông nghiệp đem lại hiệu quả cao hơn; tạo thuận lợi cho công tác quản lý đất đai
+ Có tác động tích cực đến thu nhập và đời sống của hộ nông dân và được coi là điểm mấu chốt của quan hệ hàng hoá tiền tệ trong sản xuất nông nghiệp và phân công lại lao động trong nông thôn
- Tiêu cực:
+ TTRĐ làm mất đi sinh kế truyền thống của một bộ phận người dân;
Trang 9+ Làm Phân hóa giàu nghèo, tăng khoảng cách giào nghèo ở nông thôn;
+ Nếu không được quản lý, giám sát chặt chẽ dễ làm phát sinh những "hệ lụy", đó là tình trạng đầu cơ, gom đất; tình trạng trá hình, lợi dụng TTRĐ để gom đất sau đó sử dụng không đúng mục đích; là tình trạng "bần cùng hóa" một bộ phận nông dân khi không còn tư liệu sản xuất truyền thống
(3) Các hình thức tích tụ đất đai: Luận văn đề cập đến 5 hình thức chính là: thuê đất;
nhận chuyển nhượng(mua) đất; thu hồi đất để thực hiện dự án; góp vốn cổ phần bằng đất; và các hình thức khác như: khai hoang, nhận thừa kế Trong đó hình thức thuê đất hiện nay đang là hình thức phổ biến, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng diện tích đất tích tụ ở các đị a phương
(4) Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tích tụ đất đai: Luận văn nêu 8 nhân tố chính
là:(i)Sự phát triển của công nghệ; (ii) Quan hệ thị trường; (iii) Chính sách của Nhà nước
về nông nghiệp;(iv) Hệ thống giao thông nông thôn; (v)Tâm lý người sản xuất nhỏ; (vi) Hoàn cảnh gia đình nông hộ (vii) Cơ hội việc làm phi nông nghiệp; và (viii) là Độ màu mỡ của ruộng đất
Việc nghiên cứu, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tích tụ đất đai là hết sức quan trọng trọng việc tìm giải pháp, hướng đi trong TTRĐ
(5) Xu hướng tích tụ ruộng đất
* Con đường (hay nguyên nhân) dẫn đến TTRĐ: Một số hộ làm ăn khá giả, có vốn, có
trình độ kỹ thuật và trình độ quản lý kinh doanh muốn có thêm đất đai một số tự thấy không tự đảm bảo được cuộc sống trên ruộng đất được giao hoặc đã có sinh kế mới nên
đã cho hộ có nhu cầu nhận chuyển nhượng hoặc thuê lại đất
* Xu hướng TTRĐ: Bước đầu là việc tích tụ ruộng đất của một số hộ vào một hộ và hình
thành những hộ nông dân có diện tích đất lớn hơn tổ chức sản xuất theo mô hình nông
Trang 10hộ; bước tiếp theo là hình thành các trang trại nhỏ rồi trang trại lớn; tiếp theo là việc hình thành các doanh nghiệp nhỏ rồi doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực nông nghiệp
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÍCH TỤ ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊ A BÀN HUYỆN HƯNG HÀ, TỈ NH THÁI BÌNH
Chương này nêu khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội của huyện Hưng Hà; thực trạng tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp của tỉ nh Thái Bình, đi sâu đánh giá
về thực trạng tích tụ ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp của huyện Hưng Hà và quá trình triển khai TTRĐ ở mô hình nghiên cứu (Trang trại Sufarm xã Hồng An) Qua đó tổng
hợp tình hình thực tế TTRĐ tại huyện Hưng Hà (về Quy mô, hình thức TT; phương thức Quản lý SX ); phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến TTRĐ, những thuận lợi khó khăn
và các vấn đề cần quan tâm tháo gỡ, giải quyết trong TTRĐ
Về nội dung cụ thể đã được trình bày trong Luận văn, trong đó có thể khái quát một số vấn đề chính về thực trạng TTRĐ của huyện như sau:
(1) Về tổng thể, đến nay diện tích đất nông nghiệp đã thực hiện tích tụ trên đị a bàn
huyện không lớn ( 571,3ha, chiếm 4,33 % tổng DT canh tác của toàn huyện)
(2) Về quy mô tích tụ: tích tụ ở quy mô nhỏ là chủ yếu (1,226 ha/ hộ, số hộ tích tụ dưới
01 ha/hộ chiếm tỷ lệ lớn (64,38%)
(Từ "Hộ" trong luận văn này được sử dụng chung cho các Chủ thể TTRĐ gồm: Nông hộ, Chủ trang tại và Doanh nghiệp)
(3) Về loại hình sản xuất: chủ yếu là trồng trọt và sản xuất tổng hợp (gần 75% DT tích tụ)
(4) Về hình thức tích tụ: chủ yếu là Thuê đất ( chiếm 80,12% về số hộ và 83,3% về diện tích);