- Hợp tác thực hiện: Tại Hội nghị triển khai công tác hệ thông thư viện công cộng tháng 02/2017, Thư viện tình Bình Định đã đề xuất giải pháp triển khai phần mềm đến các lãnh đạo trun[r]
Trang 1GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG PHẦN MỂM NGUỔN MỞ CHO MẠNG LƯỚI THƯ VIỆN HUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH ĐỊNH NHẰM THÚCĐẨY
VĂN HÓA HỌC TRONG KỶ NGUỶÊN SỐ
Nguyễn Ngọc Sinh
Tóm tắt: Đánh giá thực trạng ứng dụng tin học hóa vào công tác quản lý thư viện tại các thư viện
huyện, phân tích một sô'nguyên nhân Đưa ra giải pháp khả thi đ ề triển khai phần mềm nguồn mở quản lý thư viện và phđn mềm thư viện số(PMTVS) cho các thư viện huyện trong điều kiện các thư viện huyện còn có nhiều khó khăn về kinh phí và nguồn nhân lực.
nguôh mờ (PMNM).
I ĐẶT VẤN Đ Ể
Sự phát triển của khoa học công nghệ đã làm thay đổi cách thức tiếp cận thông tin của con người, thay đổi nhiều thói quen, đọc và nói cách khác, nhu cầu chia sẻ không gian của mọi người trong cộng đồng để tìm kiếm thông tin và kết nôì với
những người khác Ngày nay, đa s ố mọi người đều sử dụng các thiết bị cá nhân như
điện thoại thông minh và máy tính bảng để tiếp cận thông tín mọi lúc mọi nơi khi mạng internet đã phủ sóng hầu hết ở tâ't cả các các tình/thành phô' ưên cả nưóc kể
cả những nơi vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo bằng mạng điện thoại di động, bằng đường truyền dẫn hữu tuyến
Hiện nay cho thây phần lớn các thư viện huyện, xã còn thực hiện quản lý thư viện viện bằng phương thức truyền thông, chưa ứng dụng PMQLTV Hơn thế nữa ở các thư viện huyện, xã việc sử dụng tài nguyên sô' còn được hiểu như là một vân đề trừu tượng và xa vời Điều này đồng nghĩa đối vcd các thư viện huyện, xã còn chưa sẵn sàng tiên vào kỷ nguyên sô'
Tuy nhiên, tại tình Bình Định cơ hội đã mở ra khi mà các thư viện huyện được trên
địa bàn đều được trang bị 10 máy tính nối mạng internet từ dự án "Nâng cao khả năng sử
dụng máy tính và truy nhập internet công cộng tại Việt Nam” (BMGF-VN) Vấn đề tìm kiếm
một giải pháp khả thi để cho các thư viện huyện trong mạng lưới trên địa bàn tỉnh Bình
Trang 2VÃN HỐA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ-THựC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 149
Định ứng dụng PMQLTV và PMTVS là một vân đề đang được quan tâm nhằm góp phần đạt được các mục tiêu của của "Đề án phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng đến năm 2020, định hướng 2030" và góp phần thực hiện nhiệm vụ "nâng cao hiệu quả của hoạt động hệ thông thư viện công lập, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin"
II.TH ự CTR Ạ N G
2.1 Thực trạng vể vản hóa đọc trong thời kỳ kỷ nguyên số
Việc sử dụng truyền thông kỹ thuật số ngày càng tăng, đang thay đổi cuộc sông hàng ngày của mọi người và cách họ kết nôi, tại nơi làm việc và trong xã hội dân
sự, cộng tác trong bôì cảnh xã hội rộng lón hơn Phần lớn tác động của việc sử dụng
truyền thông kỹ thuật s ố ở mức độ cao này có lợi cho cả cá nhân và xã hội Nó cho
phép các câp độ giao tiếp, tương tác xã hội và xây dựng cộng đồng chưa từng thây, không qua các ranh giới về thòi gian, địa điểm và bối cảnh xã hội
Nhưng không phải tâ't cả các tác động của việc sử dụng truyền thông kỹ thuật số ngày càng tâng là tích cực Nghiên cứu chỉ ra rằng khi con người sử dụng quá nhiều phương tiện truyền thông kỹ thuật sô', nó có thể ảnh hưởng xâu đến sự phát triêh nhận thức và hành vi của họ và thậm chí cả sức khỏe tính thần và thể chất của họ Khả năng kết nôi, sự kết nôi kỹ thuật sô' ngày càng tăng của con người và mọi thứ, có khả năng thay đổi các mẫu tương tác xã hội, như thời gian mặt đối mặt có thể được thay thếbằng tương tác trực tuyến Vì mục đích kinh tế, hoặc vì mục đích chính trị Các đơn vị truyền thông kinh doanh, các tổ chức chính trị sẵn sàng sử dụng truyền thông kỹ thuật số để thay đổi thói quen tiếp cận thông tin người dùng vào các thông tin giải trí, thông tin giật gân nhằm thay đổi thói quen mọi người sử dụng thông tin, nhằm thực hiện quảng cáo tiêu thụ sản phẩm hoặc thay đổi hành vi và nhận thức của con người, nhằm tạo sự ảnh hưởng của họ trong xã hội vì mục đích khác Chính vì vậy chúng ta cũng thây các thông tin hữu ích được sản sinh để phục vụ "học tập suôi: đời" để phát triển con người ít hơn việc sản xuâ't các thông tín mang châ't "giật gân"
và "giải trí" Cũng chính nó ảnh hưởng lớn đêh "văn hóa đọc" của trong cộng đồng Chúng ta đều biết, văn hóa là toàn bộ sự hiểu biết của con người được đúc kết lại thành các giá trị xã hội và chuẩn mực xã hội, tạo nên di sản và hệ ứng xử của con người trong xã hội Văn hóa đọc, một bộ phận của văn hóa, là một trong những động lực thúc đẩy sự hình thành nên con người mới, những công dân có hiểu biết, có trí tuệ để có thể thích ứng với sự phát triến của xã hội hiện đại, xã hội dựa trên nền tảng cùa nền kinh tế tri thức
Văn hóa đọc ở nghĩa rộng, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của các nhà quan lý và c ơ quan quản lý nhà nước, ứng xử đọc của cộng đổng xã hội và ứng xử
Trang 3150 Bộ VĂN HÓA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
đọc của mỗi cá nhân trong xã hội ứ n g xử, giá trị và chuẩn mực đọc của các nhà quản
lý và cơ quan quản lý nhà nưóc là chính sách, đường 101 và ứng xử hàng ngày nhằm phát triển nền văn hoá đọc
Theo nghĩa hẹp, văn hóa đọc là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, ứ n g xử, giá trị và chuẩn mực này cũng gồm ba thành phần: thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc Đó chính là nền tảng của một xã hội học tập, của việc học suốt đời, một yêu cầu cũng là một thách thức của xã hội hiện đại
Chinh điều đó giúp chúng ta nhận thức rằng, giữa nhu cầu đọc và văn hóa đọc
có môi quan hệ tuyên tính vói nhau Một khi nhu cầu đọc của xã hội gia tăng, lúc đó
có thể khẳng định văn hóa đọc đang phát triển và ngược lại
2.2 Thực trạng về văn hóa đọc trong thời kỳ kỷ nguyên số đối với thư viện
2.2.1 Thực trạng chung
à,\Đọc sách" là một trong những hoạt động trụ cột cơ bản của việc học tập của mỗi
cá nhân trong khi "văn hóa đọc" là triết lý phát triêh một thái độ đọc tiên bộ Đọc hiểu giúp con người có những hành vi, suy nghĩ một cách hợp lý trong cuộc sông và đúng mực trong quan hệ xã hội Đọc sách không chỉ hướng đên mục đích giáo dục trong các
cơ sở giáo dục Nó là một hoạt động suốt đòi Đọc sách, dù cho mục đích giải trí hay học tập là một thói quen thiết yêu để đảm bảo sự vĩ đại trong cuộc sông của một con người Đọc sách cung cấp các công cụ để truyền tải ý tưởng cho các thế hệ k ế tiếp cũng như cơ hội tích lũy trí tuệ của các thếhệ trước Trẻ em cần phải thành thạo trong việc đọc sách đê’ chúng phát triêh thịnh vượng trong công việc học tập của mình và thực hiện nhiệm vụ của mình vói tư cách là công dân tương lai của một xã hội
Giá trị khác biệt của thư viện có chính là nơi cung câp nguồn tài nguyên sách một cách chất lượng tốt nhất và có chất lượng nhâ't một cách miễn phí và phi lợi nhuận một cách thực sự; lợi nhuận chính của thư viện là nâng cao năng lực con người để nâng cao chất lượng cuộc sống và làm cho xã phát triển tốt hơn Đôì với các nhà cung cấp thông tín khác nếu lợi nhuận không đến từ người sử dụng thông tin thì lợi nhuận sẽ đến tò quảng cáo, người sử dụng sẽ bị tiếp nhận thông tín một cách thụ động có định hướng, cũng có thể làm một "con tín" khi các vấn đề "riêng tư cá nhân" bị các nhà cung cấp thông tín khác
Điều lo lắng nhâ't hiện nay, mọi người đến vói các thư viện đang bị giảm sút Nguyên nhân chính là các thư viện đang chậm thay đổi và thích lóng đôĩ với sự phát triển thông tin trong thời kỳ kỷ nguyên sô' Phần lớn các thư viện huyện còn thực hiện quản lý thư viện viện bằng phương thức truyền thông chưa ứng dụng phần mềm quản lý thư viện;đồng nghĩa rằng các thư viện huyện chưa đặt chân vào cuộc
Trang 4VAN HÓA ĐỌC TRŨNG KỶ NGUYÊN SỐ-THựC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 151
cách mạng công nghiệp lần thứ 3 (Cuộc cách mạng máy tính và tự động hóa) Hơn thế nữa, các thư viện huyện cũng chưa sẵn sàng cung cấp nguồn tài liệu điển từ nhằm thích ứng với thói quen vói người đọc trong thời đại kỷ nguyên sô' Văn hóa đọc không bị xuống cấp hay suy giảm mà đang chuyến dịch về hình thức đọc từ tài liệu in sang tài liệu điện tử Thiết nghĩ, đó là tâ't yếu của thời đại
2.2.2 Thực trạng ứng dụng CNTT của các thư viện huyện trên địa bàn tỉnh Bình Định
Hiện nay một sô' thư viện tình cũng đã có dự án mua sắm hoặc nâng cấp PQLTV triển khai đên hệ thống thư viện câp huyện như: thư viện tình Gia Lai, Đồng Nai, Bình Dương, Cà Mau, Thư viện KHTH Tp Hồ Chí Minh, v.v
Bằng sự cô'gắng của các thư viện với nguồn kinh phí tự chủ, cũng đã có 3/10 thư viện huyện tại bàn tỉnh cũng đã tự trang bị MPQLTV được sử dụng trong giai đoạn 2006-2015 Mặc dù được trang bị phần mềm nhưng các phần mềm này chi chạy trên mạng LAN của thư viện mà chưa đưa hệ thông tra cứu ra ngoài trên internet, điều này cũng làm giảm khả năng ữuy cập nguồn tài nguyên của thư viện đổi với người dân trên địa bàn khi phải đến thư viện để tìm kiêm tài liệu mà mình cần
Qua điều tra khảo sát đánh giá, các khó khăn trở ngại đế các thư viện huyện trên địa bàn triển khai ứng dụng công nghệ thông tín (CNTT)vào công tác thư viện bao gồm những khó khăn và thuận lợi sau:
- Về kinh phí: Thực trạng cho thây hầu hết kinh phí dành cho hoạt động của các thư viện huyện ữên địa bàn tính là râ't thâ'p;hầu hê't chỉ ưu tiên cho đầu tư mua một sô'
ít sách báo để duy trì sự tồn tại của hoạt động thư viện Do vậy, nguồn kinh phí đầu tư cho phát triển công nghệ thông tin trong lĩnh vực thư viện hẩu như là không có
- v ề nguồn tài liệu: Vốn tài liệu của các thư viện huyện trên địa bàn tỉnh chủ yếu
là sách, báo in, nguồn lực thông tin điện tử hầu như là không có
- v ề hạ tầng CNTT, phần mềm: Mỗi thư viện đều được trang bị 10 máy tính nối mạng LAN có kết nổỉ internet, 1 máy in Có 3 thư viện sử dụng phần mềm quản lý thư viện chạy trên mạng LAN
- về nguồn nhân lực: Thuận lợi đầu tiên cho thấy tâ't cả nhân viên thư viện đều
có trình độ sử dụng máy tính một cách thành thạo (đã được đào tạo từ dự án BMGF- VN) Trình độ nghiệp vụ thư viện của họ đều đáp ứng đủ tiêu chuẩn phục vụ thư viện Có 2/10 thư viện huyện có 2 người phục vụ, còn lại 8/10 thư viện huyện chỉ có
1 người phục vụ
Trong khi đó hầu hê't tâ't cả các thư viện đều gặp phải những khó khăn:
- Không có nhân viên IT hỗ trợ trong việc
Trang 5152 Bộ VẨN HÓA, THỂTHAO VÀ DU LỊCH
- Hầu hết, nhân viên thư viện chỉ có một người, một người phải quản lý và thực hiện toàn bộ tâ't cả các công đoạn trong thư viện như: Xử lý mô tả tài liệu, quản lý kho, phục vụ bạn đọc Có một vài nhân viên thư viện phải kiêm nhiệm thêm một sô' công việc khác trong cơ quan
- Một sô' nhân viên thư viện huyện hiện đang hưởng lương theo dạng hợp đổng nên nguồn thu nhập từ nghề còn thâp chưa ổn định được cuộc sông
- Đa SỐ đội ngũ người làm thư viện đã lớn tuổi Một vài thư viện huyện sẽ có người sẽ về hưu trong năm 2018-2020 Mặc dù, đội ngũ này có nhiều năm sử dựng máy tính, nhưng chỉ dừng lại ở mức xử lý văn bản, các thao tác cơ bản trên máy tính Trong những khó khăn ưên, trở ngại lớn nhâ't chính là tâm lý còn lo ngại, chưa sẵn sàng cho việc triển khai ứng dụng CNTT vào thư viện của đội ngũ cán bộ thư viện huyện với những lý do khi frả lời qua các khảo sát và ữao đổi:
- Lo ngại khi ứng dụng CNTT vào thư viện sẽ làm cho nhân viên thư viện phải làm việc nhiều hơn so với làm thủ công trước đây
- Lo ngại lo ngại về vâh đề học tập nâng cao trình độ CNTT đế đáp ứng nhu cầu mới Để đào tạo nhân viên thư viện vừa thành thạo nghiệp vụ thư viện vừa thành thạo công nghệ thông tin là một vâh đề khó khăn trong vân đề khắc phục sự cô' phần mềm, máy tính trong điều kiện thư viện chi có một nhân viên
- Còn tồn tại một số nhân viên thư viện chưa có bằng câp chuyên môn (chuyên ngành Thư viện - Thông tín)
Lịch sử cũng đã chứng minh mọi cuộc cách mạng thông tin đểu làm thay đổi
cơ bản các điều kiện kinh tế xã hội, văn hóa và kỹ thuật Mỗi cuộc cách mạng công nghiệp đã tạo ra cách nhìn mói, kéo theo những biến đổi lớn về chính trị, văn hóa, xã hội Loài người bước ngày càng tiên vào một giai đoạn mới của văn minh nhân loại Thư viện góp phần cho việc thúc đẩy "văn hóa đọc" là một sự đầu tư nâng cao chất lượng con người trong cuộc sông đóng góp cho sự phát triến của xã hội Vì vậy, việc chậm chạp ứng dụng công nghệ thông tín vào lĩnh vực thư viện nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội có thể gián tiếp mang lại sự tụt hậu và một lạc hậu của một cộng đồng, một khu vực hoặc thậm chí là một quôc gia
III XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC, KẾ HOẠCH, MỤC TIÊU, NHIỆM v ụ
Tại địa bàn tính Bình Định, vấn đề áp dụng CNTT vào lĩnh vực thư viện của thư viện tỉnh là tô't so với mặt bằng chung trong khu vực Tuy nhiên, để triển khai trên diện rộng đến các thư viện huyện thì cũng có một số khó khăn nhất định như về con người và kinh phí ở các thư viện huyện trên địa bàn đôĩ với một tinh còn có khó khăn trong nguồn thu ngân sách
Trang 6VẪN HÓA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ-THựC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 153
ứng dụng CNTT cũng như muôn làm bất cứ việc lớn nào cũng phải xác định được chiên lược, định hướng được mô hình ứng dụng CNTT của thư viện tình là thế nào Để
từ đó, bất cứ triển khai một ứng dụng CNTT dù nhỏ bé đều phải hướng tói mục tiêu chung Mục tiêu chung trong ứng dụng CNTT của thư viện tỉnh chính là xây dựng mô hình quản lý thư viện, thư viện số, tập trung thống nhất, liên thông và tích họp dữ liệu trong toàn tỉnh Trên địa bàn toàn tình Bình Định chi có một trung tâm tích hợp dữ liệu chung phục vụ cho tất cả các thư viện từ tỉnh đên cơ sở, hình thành một cơ sở dữ liệu chung toàn tinh Mô hình này giúp cho thư viện tình nắm bắt được các sô' liệu về: số lượng sách, số lượng tài liệu bổ sung hàng năm, lượng bạn đọc, lượt mượn tài liệu của thư viện huyện nhằm hoạch định chính sách, xây dựng các chương trình, kếhoạch chính xác hon trong mục tiêu phát triển thư viện, thúc đây "văn hóa đọc" ừên địa bàn
Hướng phát triển mở rộng trong tương lai của mô hình này sẽ "áp dụng mở rộng đến các thư viện trường học trên địa bàn" hoặc "liên kết hợp tác với các thư viện tỉnh bạn" đê’ phát triển mô hình này ở câp khu vực
Mô hình triển khai các ứng dụng phần mềm được xây dựng xây dựng phải rất gần gũi vói cách thức cung câp dịch vụ CNTT cho các cơ quan, doanh nghiệp và công dằn theo công nghệ điện toán đám mây Đồng nghĩa với các thư viện huyện xã chi lo
sử dụng "dịch vụ ứng dụng CNTT" do thư viện tinh cung cấp, không quá bận tâm đầu tư hạ tầng, quản trị thiết bị và dữ liệu của đơn vị minh, giảm tải công việc cho cán
bộ chuyên trách CNTT Mô hình đó sẽ tiết kiệm chi phí khoảng 90% nếu đầu tư phân tán: mỗi thư viện đều có máy chủ để cài đặt các phần mềm ứng dụng cho đơn vị mình Phải quyết tâm làm chủ, chủ động về công nghệ, quán triệt quan điểm tại chỗ trong ứng dụng CNTT Khuyến khích sử dụng các phần mềm nguồn mở để tiết kiệm chi phí và phần mềm sử dụng phải có tính phổ biên và dễ sử dụng Việc ứng dụng CNTT vào thư viện phải được nghiên cứu tỉ mỉ, có bước đi cụ thể phù hợp với tình hình kinh tế, điều kiện hạ tầng ở địa phương Đây là vân đề T ấ t quan trọng đổỉ với tình nghèo luôn đầu tư cho ứng dụng CNTT nhỏ giọt, phân tán Nhưng đã đầu tư
dù nhỏ đều phải phục vụ cho mục đích tổng thể, hướng tới sử dụng để hoàn chinh thành các hệ thống CNTT rộng lớn hơn của (hạn chế đên mức thâp nhâ't phải bỏ
đi làm lại) Tránh đầu tư, triển khai theo kiểu chụp giựt, khuếch trương thành tích, không đi vào thực tế dễ dẫn đến hậu quả lãng phí, tốn kém Trong đầu tư phải mạnh dạn, có tiền đến đâu làm đến đó, không ngồi chờ khi có tiền nhiểu mới đầu tư một lần Việc triển khai phải đảm bảo đúng theo từng kế hoạch, từng giai đoạn, từng bước cụ thể Kếhoạch và mục tiêu cụ thể như sau:
- Giai đoạn 2017-2018: Triển khai và hoàn thành kếhoạch ứng dụng phần mềm
quản lý thư viện vào các thư viện huyện và phát triển ở một s ố thư viện xã.
- Giai đoạn 2018-2019: Xây dụng và triển khai và hoàn thành kếhoạch ứng dụng phẩn mềm thư viện số vào các thư viện huyện và phát triển ở một số thư viện xã
Trang 7154 Bộ VĂN HỎA, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
- Giai đoạn 2019-2020: Tăng cường bổ sung nguồn lực thông tin điện tử và phân phối đến các thư viện xã theo hướng sử dụng chung nguồn lực thông tin điện tử, nhưng quản lý bạn đọc một cách độc lập
- Giai đoạn 2020-2025: Xây dựng đề xuâ't, tham mưu các cơ quan chức năng, tiến hành hợp tác với đơn vị chủ quản của thư viện, xây dựng phương thức mượn liên thư viện giữa thư viện tỉnh và các thư viện huyện và giữa các thư viện huyện vói nhau dựa trên nền tảng công nghệ quản lý tập trung
3.1 Giải pháp thực hiện
3.1.1 Lựa chọn phần mềm quản lý thư viện
Trong vân đề lựa chọn phần mềm triển khai,thư viện tinh đã xem xét các phần mềm nguồn mở Koha, Evergreen và OpenBiblio Trong quá trình thử nghiệm ba phần mềm trên chúng tôi đã có những đánh giá sơ bộ như sau:
Cả hai hệ thống Koha và Evergreen đều là các hệ thông mạnh mẽ được thiết kế chủ yếu cho các thư viện có bộ sưu tập lớn (vài trăm nghìn mục) Để cài đặt hệ thông trên, cần các máy chủ mạnh mẽ, các nhân viên thư viện được đào tạo tốt, quản trị hệ thống có kiến thức tốt về Linux, Apache, MySQL
Trong khi đó, hầu hết các thư viện huyện là các thư viện nhỏ Do giới hạn về kỹ thuật tài chính và tổ chức, hầu hết họ không thể thực hiện hệ thông Evergreen hoặc Koha
Ngân sá c h ► THƯ VIỆN
tveakar.nlv.vn eakar.thuviendaklak.org vn
tvbuonho.niv.vn
▲ I cống ty dịch vụ phần mềm I
■n,vvn í u í '
" /
P l n n r l \ / D Q _ O n o n K i h l i n
- Nhà tồi trợ-quàng cáo
- Tham gia đổng góp
tvnguyenchỉthanh.nlv.vn
(Quảng Đlèn - Hué)
/ / ▲
' I M I
Hình 1: Mô hình triển khai ứng dụng quản lý thư viện dành cho thư viện cấp huyện, xã
Trang 8VĂN HÓA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ -TH ựCTRẠN G VÀ GIẢI PHÁP 155
Từ những khảo sát trên, Thư viện tỉnh đã lựa chọn phần mềm Openbiblio
OpenBiblio chính là một giải pháp chinh xác dành cho các thư viện huyện:
- Tính năng: Các module của phần mềm này đủ đáp ứng nhu cầu cơ bản của
một thư viện huyện
- Đơn giản: Những người được tập huâh hoặc tham khảo tài liệu cũng có thể dễ
dàng cài đặt Openbiblio trên máy chủ hoặc máy trạm dựa trên Windows hoặc Linux
OpenBiblio là một hệ thông đơn giản để sử dụng thư viện tự động hóa thư viện,
được viê't bằng PHP Chương trình được trình bày trong một giao diện người dừng
thân thiện và được thiết kê' chính là cho các thư viện nhỏ
- Thân thiện với người sử dụng: Các thư viện muốn phần mềm được người
dùng thân thiện trong giao diện của nó sao cho cả người dùng và thư viện nhân viên
có thể tương tác dễ dàng vói phẩn mềm
- Tương tác: Khả năng người dùng có thể đăng nhập ở các thời điểm khác nhau
trong và ngoài thư viện đã được xem xét nghiêm túc
- Hiệu suất: Nhân viên làm việc với phần mềm này đạt hiệu suất cao khi có thể khai thác dữ liệu biên mục sẵn từ các thư viện sử dụng phần mềm thương mại do các
công ty ở Việt Nam sản xuất như: ILIB, LIBOL, Vebrary, Zlib, Emiclib
- Khả năng áp dụng: Nó được phát hiện ra rằng nhiều tổ chức đã áp dụng phần
mềm Openbiblio trong các thư viện nhỏ và nông thôn trên toàn thê'giới Hệ thông
này đã được dịch sang tiếng Tây Ban Nha bởi một giáo sư về Castilian, và được
sử dụng trong hệ thông trường tiểu học ở Chile Colombia, Cuba và Venezuela đã
bày tỏ sự quan tâm đến chương trình này, theo YVemer YVesterman thuộc tổ chức
Educalibre của Chilê Openbiblio củng được dịch sang các ngôn ngữ Thái, Ả Rập,
Trung Quốc Các công ty mạng nước ngoài cũng đã cung câp phần mềm này như
một dạng thuê bao hosting dành cho các đơn vị thư viện trường học và nông thôn
vói giá từ $2.75/tháng (dung lượng 2GB) cho đến $50/tháng (dung lượng 50GB)
Những thông tín này đã tạo thêm niềm tín và sự chắn chắn thành công khi thư viện
triển khai phẩn mềm đến các huyện
Lựa chọn phần mềm Openbiblio để triển khai cho hệ thống thư viện huyện có
những ưu thế sau:
- Phần mềm Openbiblio có thế triển khai tốt trên hệ thống Cloud VPS (Máy chủ
ảo đám mây) Điều này giúp cho hệ thông quản lý tập trung có thể dễ dàng mở rộng
đên hàng trăm điểm thư viện với chi phí thấp nhâ't
- Phần mềm Openbiblio đơn giản cho người nhân viên thư viện kể cả người
chưa có bằng cấp chuyên môn cũng có thể áp dụng, sau khi qua đào tạo từ 3-5 ngày
tập huằn hai chuyên đề: "Hướng dẫn nghiệp vụ thư viện dành cho thư viện huyện,
xã" và "ứ n g dụng tin học hóa vào công tác thư viện"
Trang 9156 BỘVĂN HÓA,THỂTHAO VÀ DU LỊCH
- Khả năng khai thác dữ liệu biên mục sẵn của các phần mềm khác đạt hiệu suâ't cao giúp thư viện nhanh chóng đưa vào triển khai và ứng dụng trong thực tế
3.1.2 Các bước thực hiện triển khai phần mềm quản lý thư viện
-Việt hóa và nâng cấp tính năng phần mềm: Trước hết ưu tiên dành cho giao diện người dùng; phối hợp với các bộ phận khác tiến hành thử nghiệm, điều chỉnh
bổ sung một sô' chức năng cho phù hợp với môi trường Việt Nam
- Cài đặt và thử nghiệm phần mềm:
Cài đặt: Toàn bộ phần mềm Openbiblio cài đặt cho các huyện trong tỉnh được đối tác cung câp dịch vụ internet tài trợ miễn phí 100% (bao gồm tên miền và VPS đủ
để triển khai 50-100 đơn vị) cho đến hết năm 2020
Thử nghiệm: Chúng tôi sử dụng sổ Đăng ký cá biệt của huyện An Lão để thử nghiệm ưa trùng Bình quân nhân viên xử lý được 200-300 tài liệu/ngày.Từ thử nghiệm tại Thư viện An Lão, Thư viện tỉnh cũng đã xây dựng quy trình giải pháp hỗ trợ cho thư viện huyện trong công tác xử lý tài liệu
- Hợp tác thực hiện: Tại Hội nghị triển khai công tác hệ thông thư viện công cộng tháng 02/2017, Thư viện tình Bình Định đã đề xuất giải pháp triển khai phần mềm đến các lãnh đạo trung tâm văn hóa - thể thao và cán bộ thư viện các huyện Tất cả các đơn vị đều nhiệt tình ủng hộ triển khai và cam kết thực hiện Ngay sau đó, thư viện lập kếhoạch triển khai, xây dựng chương trình và biên soạn tài liệu đào tạo
- Biên soạn tài liệu và đào tạo: Tháng 5/2017, Thư viện tỉnh tiến hành tập huân vói nhân viên của 10 thư viện huyện trong 5 ngày (toong đó: 2 ngày hưóng dẫn nghiệp vụ thư viện cơ bản, 2 ngày hưóng dẫn phẩn mềm, 1 ngày đi thực tê)
Các hướng dẫn về sử dụng phần mềm được quay thành clip video đăng ừên Youtube nhằm hỗ trợ tốt hơn cho công tác đào tạo
- Giai đoạn triển khai thực tế: Tháng 6/2017, Thư viện tinh tổ chức b ố trí nhân viên xuông hướng dẫn cách tổ chức, sắp xếp kho sách và hướng dẫn xử lý tài liệu trực tiếp trong một ngày tại mỗi thư viện huyện
Trong quá trình triển khai, bộ phận tin học sẽ kết hợp điều tra khảo sát cách thức thói quen của nhân viên thư viện huyện, sau đó sẽ điều chỉnh phần mềm cho phù hợp để tăng hiệu suất sử dụng
- Giai đoạn hoàn thiện và nâng câp phần mềm: Thực tế khi triêh khai ban đầu tại tỉnh Bình Định, các thư viện huyện đang tập trung xử lý tài liệu Sau khi một hoặc một vài thư xử lý xong tài liệu, thư viện tỉnh sẽ tiên hành thử nghiệm đưa ra phục vụ lưu thông bạn đọc tại thư viện huyện Sau khi kiểm tra các chức năng của phần mềm được
Ổn định, thư viện tiến hành hoàn thiện hóa các phần còn lại như: Việt hóa tương đối hoàn
Trang 10VÃN HỐA ĐỌC TRONG KỶ NGUYÊN SỐ-THựC TRẠNG VÀ GIÀI PHÁP 157
chinh phần mềm, công cụ cài đặt Tiên hành xuất bản mã nguồn mở trên Sourceforge hoặc Github theo nguyên tắc bản quyền Giây phép Công cộng chung GNU (GPL)
3.2.3 Lựa chọn phần mềm tài liệu s ố
Trong vấn đề lựa chọn phần mềm triển khai,thư viện tính đã xem xét các phần mềm nguồn mở Dspace, Greenstone và Calibre&Bibucstriim Trong quá trình thử nghiệm ba phần mềm trên chúng tôi đã có những đánh giá sơ bộ như sau:
Hệ thống Dspace là một hệ thống mạnh mẽ được thiê't k ế chủ yếu cho các thư viện có bộ sưu tập lớn (vài trăm nghìn mục) Để cài đặt hệ thông trên, cần có máy chủ manh mẽ, các nhân viên thư viện được đào tạo tốt, quản trị hệ thống có kiến thức tốt
về Postgresql, Apache, Java Công tác thực hiện mô tả tài liệu sô'phức tạp hơn
Hệ thông Greenstone đon giản hơn trong việc cài đặt, có giao diện quản ký người dùng thân thiện nhưng giao diện mặc định của phần mềm chưa hỗ trợ ữên nền tảng
di động GreenStone cho phép đọc siêu dữ liệu của bên ữong tập tin dữ liệu số
Giải pháp ứng dụng Calibre và Bicbucstriim Đây là giải pháp tiết kiệm nhất khi giao diện của phần mềm quản lý e-book của Calibre có thể liệt kê các tài liệu theo dạng danh sách, lọc và tìm kiêm một nhóm tài liệu để xuâ't nhập một cách nhanh chóng và thuận tiện Calibre cũng cho phép đọc siêu dữ liệu của bên trong tập tin dữ liệu S Ố Calibre có thể kết nôi thuận tiện với các loại dữ liệu khác được lưu trữ trên Youtube, SoundCloud để thực hiện mô tả tài liệu với các kiểu dữ liệu khác nhau,
ứ ng dụng Bicbucstriim dễ dàng triển khai trên nền tảng web phù hợp với các thiết
bị di động, Bicbucstriim có thể đọc được tài nguyên dữ liệu sô' của Calibre và cung cấp được công cụ quản lý người dùng độc lập dành cho mỗi thư viện
MÔ HÌNH Dự KIÉN TRIỂN KHAI PHÂN
PHÓI TÀI NGUYÊN SÓ BICBUCSTRIIM
talHeuso.nlv.vn 0 i I THƯ VIỆN
Q o u * « r i T ii Bệu » 6 - T h ư _
Ttn t* T k (li Chùi* N u i.
1 ạẹạreh.
10 phút d *y v i r% 5 * y : D_
lí
Huủrtg dấn cách phòng thủ V
Hi núi* & p V*1 (V)«n*m»5» PUf)
10 vạn Cầu hỏi vi M O?: Thực
-Đ Wí iV»rfrm jnM W > pf»5
10 v*n c á u hối vl s a o ?: Vũ tr _
ttov MI 10v»n cíu hồ i vl *«}?:
tveakar.nlv.vn/elib
C á c thư viện
d ù n g chung tài
tvnguyenchithanh.nlv.vn/elib ng uyên số ,
n h ư n g q u ản lý
n g ư ời dùng
đ ộ c lập.
tvanlao.nlv.vn/eiib
G | U | tvan n hon nlv vn/el ib
Tài liýu %& - TH í viện huyện E*k»_.
TtntMHa TK t í i í t
10 phúl d*y trẻ mỏi ngiy : D*nh cho trà từ 2 -« tuđỉ 3 (2012)
lủ <Vwtrwr»se PCVi
— Hưòng dền c íc h phòng thú v i khàc phục sự cô khl máy Unh b| uin
C-Hình 2: Mô hình triển khai ứng dụng thư viện số dành cho thư viện cấp huyện, xã