Tồn tại xã hội và ý thức xã hội - tiết 14

Các yếu tố của tồn tại xã hội tiếp c Phương thức sản xuất Chúng ta đã phân tích ảnh hưởng của môi trường tự nhiên, dân số đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội.. Nhưng ảnh hưởng c

Kiểm tra bài cũ

? Tồn tại xã hội là gì? Vai trò của tự nhiên đối với con người? Sự

tác động của con người vào tự nhiên?

Trả lời: Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những

điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội bao gồm môi trường tự

Sự tác động của con người vào tự nhiên:

Tích cực: tôn tạo, bảo tồn làm cho môi trường tự nhiên phát

triển.

Tiêu cực: tàn phá tự nhiên, khai thác bừa bãi => ảnh hưởng đến

sự tồn tại và phát triển của con người, thậm chí đe doạ sự sống

còn của con người.

Tiết 14

Bài 8: Tồn tại xã hội và ý thức xã hội (tiết 2)

TiÕt 14 Bµi 8: tån t¹i x· héi vµ ý thøc x· héi

Bài 8: Tồn tại xã hội và ý thức xã hội (tiết 2)

2 Các yếu tố của tồn tại xã hội (tiếp)

c) Phương thức sản xuất

Chúng ta đã phân tích ảnh hưởng của môi trường tự

nhiên, dân số đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội Nhưng ảnh hưởng của những nhân tố đó thế nào phụ thuộc vào các chế độ xã hội, mà chế độ xã hội lại do phương thức sản xuất quyết định.

Thế nào là phương thức sản xuất? Chúng ta ssẽ làm rõ

vai trò của nó đối với sự phát triển của xã hội.

Thảo luận nhóm

Nhóm 1: Xã hội loài người đã trải qua mấy chế độ xã hội?

? Theo em thế nào là phương thức sản xuất?

? Lấy ví dụ về 1 phương thức sản xuất?

Nhóm 2: Lực lượng sản xuất là gì? Các yếu tố cấu thành của LLSX?Nhóm 3: Thế nào là quan hệ sản xuất? Các yếu tố của QHSX?

Nhóm 4: Phân tích mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất: Hai mặt LLSX và QHSX của PTSX mặt nào biến đổi trước? Vì sao? Dựa vào kiến thức đã học về duy vật biện chứng Em hãy cho biết mâu thuẫn gì sảy ra trong phương thức sản xuất? Mâu thuẫn được giải quyết cái mới nào ra đời?

c) Phương thức sản xuất

Nhóm 1

Loài người đã trải qua 5 chế độ xã hội:

Cộng sản nguyên thuỷ-> Chiếm hữu nô lệ->

Phong kiến-> Tư bản chủ nghĩa-> Xã hội chủ nghĩa.

⇒ Mỗi chế độ xã hội đều có cách thức sản xuất

riêng, nó ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội đó chính là phương thức sản suất.

c) Phương thức sản xuất

Phương thức sản suất là cách thức con người làm

ra của cải vật chất trong những giai đoạn nhất

định của lịch sử.

Mỗi phương thức sản xuất có 2 bộ phận là lực lư

ợng sản xuất và quan hệ sản xuất

Ví dụ: PTSX TBCN, PTSX XHCN…

Công cụ lao động bằng đá

Rìu đồng Thuổng đồng

Lao động thủ công

C«ng nghÖ th«ng tin R« bèt

Lực lượng sản xuất là gì?

Nhóm 2

Lực lượng sản xuất là sự thống nhất giữa tư liệu sản xuất và người

sử dụng tư liệu ấy để sản xuất ra của cải vật chất

Lực lượng sản xuất gồm tư liệu sản xuất và người lao động

Lực lượng sản xuất

Tư liệu sản suất gồm có tư liệu lao động và đối tượng lao động

* Tư liệu lao động: công cụ lao động như máy móc và các phương

tiện vật chất khác như nhà kho, sân bãi, đường sá…

Trong tư liệu lao động yếu tố nào là quan trọng nhất? Vì sao?

Trong tư liệu lao động công cụ lao động là quan trọng nhất, vì

công cụ lao động ngày càng tinh vi, hiện đại, tạo ra năng suất lao động ngày càng cao, sản phẩm dồi dào => Công cụ lao

động tiêu biểu cho trình độ sản xuất của mỗi thời đại

* Đối tượng lao động: gồm những bộ phận giới tự nhiên nào được

đưa vào sản xuất Có đối tượng lao động có sẵn trong tự nhiên như đất trồng, quặng kim loại, than, dầu mỏ… Có đối tượng là sản phẩm của lao động do con người tạo ra như các sản phẩm nông nghiệp dùng cho công nghiệp

Lực lượng sản xuất

Lực lượng sản suất biểu hiện mối quan hệ giữa con ngư

ời với tự nhiên phản ánh trình độ làm chủ tự nhiên của con người

Trong lực lượng sản xuất yếu tố nào giữ vai trò quyết

định?

Trong lực lượng sản xuất, người lao động giữ vai trò

quyết định, bởi chính con người sáng tạo ra công cụ lao động và sử dụng nó trong quá trình sản xuất,

không có người lao động thì các yếu tố của tự nhiên

sẽ không thể phát huy tác dụng của nó.

Công cụ lao động

Các phương tiện VC khác

có sẵn

nhân tạo

Quan hệ sản xuất

Nhóm 3

Để tiến hành sản xuất, ngoài quan hệ giữa con

người với giới tự nhiên, còn có sự kết hợp giữa con người với con người theo một cách thức nào đó Cách thức ấy gọi là quan hệ sản xuất Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa con người với

con người trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất, bao gồm quan hệ sở hữu, quản lí và phân phối.

Quan hệ sản xuất

+ Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất: Tư liệu sản xuất thuộc về cá

nhân, tập thể, xã hội…

VD: Cái cày của bác nông dân

Máy móc của công ty Cổ phần chè Hùng An

+ Quan hệ trong tổ chức và quản lí: Đặt ra kế hoạch và điều hành

sản xuất

VD: Ông chủ, Giám đốc, thủ trưởng cơ quan…

+ Quan hệ phân phối sản phẩm: Quy mô và phương thức nhận

phần của cải vật chất giữa các thành viên trong quà trình sản xuất

VD: Tiền công, lương…

Yếu tố giữ vai trò quyết định, phản ánh bản chất của các kiểu QHSX

Quan hệ sản xuất

? Trong các yếu tố của quan hệ sản xuất, yếu tố

nào giữ vai trò quyết định?

Yếu tố giữ vai trò quyết định là quan hệ sở hữu về

tư liệu sản xuất

Bởi vì ai có quyền sở hữu về tư liệu sản xuất thì có

quyền tổ chức, quản lí và phân phối sản phẩm lao động.

Mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Nhóm 4:

- LLSX là mặt luôn luôn phát triển, QHSX thay đổi chậm hơn

- Mâu thuẫn sảy ra khi LLSX phát triển, QHSX không còn phù

hợp

- Mâu thuẫn được giải quyết phương thức sản suất mới ra đời

=> Sự thay thế của 1 phương thức sản xuất cũ bằng phương thức

sản mới sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội loài ngư

ời ngày càng đi lên Đó là xu thế phát triển tất yếu của xã hội loài người

LLSX phát triển Mâu thuẫn QHSX lạc hậu

Cuộc cách mạng xã hội nhằm xóa bỏ QHSX lạc

hậu.

Sự ra đời của một PTSX mới

- Mối quan hệ giữa LLSX và QHSX.

Đối tượng lao động

Quan hệ

sở hữu

về tư liệu sản xuất

Quan hệ trong tổ Chức và quản lí sản xuất

Quan hệ trong phân phối sản phẩm

Củng cố - Luyện tập

Vai trò và mối quan hệ của các yếu tố của tồn tại xã hội?

Môi trường tự

nhiên

Là điều kiện sống tất yếu

và thường xuyên cho con người và xã hội loài ngư

ời.

Môi trường tự nhiên có trước, con người, xã hội

là sản phẩm của tự nhiên.

Dân số Là điều kiện sống tất yếu

và thường xuyên cho con người và xã hội loài ngư

Con ngươiì có cách thức sản xuất nhất định để làm

ra của cải vật chất.

Hoạt động tiếp nối

Về nhà làm bài tập trong SGK.

Vẽ lại sơ đồ Phương thức sản xuất.