Đó chính là con đường lấy học sinh làm trung tâm, làm chủ thể của việc nhận thức với sự hướng dẫn, giáo dục tích cực có hiệu quả của giáo viên, điều này được thực hiện trên cơ sở hoạt [r]
Trang 1Phần mở đầu
I Bối cảnh của đề tài
Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, cuộc cách mạng khoa học công nghệ như một luồng gió mới thổi vào và làm lay động nhiều lĩnh vực của cuộc sống Hơn bao giờ hết con người đang đứng trước những diễn biến to lớn, phức tạp về lịch sử xã hội và khoa học kỹ thuật Nhiều mối quan hệ mâu thuẫn của thời đại cần được giải quyết trong đó có mâu thuẫn yêu cầu ngành giáo dục đào tạo nói chung và người thầy giáo chúng ta nói riêng phải giải quyết ngay, đó là mâu thuẫn giữa quan hệ sức ép của khối lượng tri thức ngày càng tăng và sự tiếp nhận của con người có giới hạn
Nhiệm vụ trên đây đã đặt ra cho người giáo viên bên cạnh bồi dưỡng kiến thức chuyên môn thì phải cải tiến phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới
Như chúng ta đã biết, môn lịch sử có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ về truyền thống dân tộc, tự hào với thành tựu dựng nước và giữ nứoc của tổ tiên, xác định nhiệm vụ trong hiện tại, có thái độ đúng đối với sự phát triển hợp quy luật của tương lai
Nhưng những nhận thức, quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của khoa học lịch sử
và môn lịch sử trong đời sống xã hội, trong giáo dục đã dẫn tới phương pháp nghiên cứu, học tập không đúng làm giảm sút chất lượng của bộ môn trên nhiều mặt Tình trạng học sinh không biết những sự kiện lịch sử cơ bản, phổ thông, nhớ sai hoặc nhằm lẫn kiến thức là hiện tượng khá phổ biến ở nhiều trường học nói chung và trường trung học cơ sở nói riêng Vì vậy, hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ 2 khoá 8 đã nhấn mạnh: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp Giáo dục-Đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá trình dạy-học đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh”
Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích cực của học sinh có ý nghĩa rất quan trọng Bởi vì xét cho cùng việc giáo dục phải được tiến hành trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động Giáo dục phải được thực hiện thông qua hành động
và hành động của bản thân (tư duy và thực tiễn) Vì vậy, việc khơi dậy, phát triển ý thức, ý
Trang 2chí, năng lực, bồi dưỡng, rèn luyện phương pháp tự học là con đường phát triển tối ưu cuả giáo dục
II Lý do chọn đề tài
Qua nhiều năm giảng dạy môn lịch sử lớp 9 ở trường trung học cơ sở, đặc biệt là từ khi thực hiện thay sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy học tôi nhận thấy đây là vấn đề
bổ ích về lý luận cũng như thực tiễn Nó có ý nghĩa rất lớn đối với việc nâng cao chất lượng
bộ môn, bởi vì đối tượng là học sinh lớp 9 thì về mặt thể chất cũng như tinh thần, sự nhận thức, năng lực tư duy của các em đã phát triển ở mức độ cao hơn các em ở lớp dưới Nếu dược khơi dậy đúng mức tính tích cực, sự chủ động trong học tập cũng như các hoạt động khác không những làm cho các em thu nhận được một lượng tri thức tốt nhất cho bản thân
mà còn là cơ sở vững chắc để các em bước vào bậc trung học phổ thông, nơi mà các em sẽ phải có năng lực tư duy và ý thức tự học cao hơn
III Phạm vi nghiên cứu
Từ trước đến nay đã có rất nhiều người đề cập đến vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập lịch sử từ bậc trung học cơ sở đến đại học Tuy nhiên những vấn đề
mà các nhà nghiên cứu đưa ra chỉ áp dụng vào một bậc học cụ thể mà ít đi sâu vào một khối lớp cụ thể Vì vậy trong khuôn khổ bài viết này tôi chỉ xin lưu ý đến một khía cạnh gắn liền với việc giảng dạy nhiều năm môn lịch sử, đó là một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh lớp 9 với mục đích là góp một phần nhỏ bé vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn lịch sử nói chung và môn lịch sử lớp 9 nói riêng ở trường trung học cơ sở Châu Hưng nơi tôi đang giảng dạy, đồng thời cũng là trao đổi, học tập kinh nghiệm của các đồng nghiệp nhằm nâng cao trình độ chuyên môn cũng như phương pháp dạy học
IV Mục đích nghiên cứu
Từ trước đến nay vẫn còn tồn tại một quan niệm sai lầm cho rằng người thầy giáo giỏi là người có kiến thức uyên bác Nếu thầy giáo chỉ làm chức năng truyền thụ kiến thức thì sẽ thực hiện phương châm “ Thầy giáo là trung tâm” học sinh sẽ thụ động tiếp nhận kiến thức, sẽ học thuộc lòng những gì thầy giáo giảng và cho ghi cũng như trong sách đã viết
Đó chính là cách giảng dạy giáo điều, nhồi sọ biến giáo viên thành người thuyết trình, giảng giải và học sinh thụ động tiếp nhận những điều đã nghe, đã đọc Có nhà giáo dục gọi đó là cách “Nhai kiến thức rồi mớm cho học sinh”
Trang 3Chúng ta điều biết rằng việc dạy học được tiến hành trong một quá trình thống nhất gồm hai khâu có tác dụng tương hổ nhau: Giảng dạy và học tập Cả việc giảng dạy và học tập đều là một quá trình nhận thức, tuân theo những quy luật nhận thức
Nhận thức trong dạy học được thể hiện trong hoạt động của giáo viên và học sinh đối với việc truyền thụ một nội dung khoa học được quy định trong chương trình với những phương pháp dạy học thích hợp, những phương tiện hình thứccần thiết để đạt được kết quả nhất định đã đề ra
V Điểm mới trong kết quả nghiên cứu:
Từ lâu các nhà sư phạm đã nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc phát huy tính tích cực cuả học sinh trong học tập Nhà giáo dục người Đức là Disterverg đã khẳng định đúng đắn rằng: “ Người giáo viên tồi truyền đạt chân lý, người giáo viên giỏi dạy cách tìm ra chân lý”
Điều này có nghĩa rằng người giáo viên không chỉ giới hạn công việc của mình ở việc đọc cho học sinh ghi chép những kiến thức có sẵn, bắt các em thuộc lòng rồi kiểm tra điều ghi nhớ của các em thu nhận được ở bài giảng của giáo viên hay trong sách giáo khoa Điều quan trọng là giáo viên cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản (bao gồm kiến thức khoa học, sự hiểu biết về các quy luật, nguyên lý và các phương pháp nhận thức) làm
cơ sở định hướng cho việc khám phá các kiến thức mới, vận dụng vào học tập và cuộc sống
Vì vậy việc khơi dậy, phát triển tri thức, ý chí, năng lực bồi dưỡng, rèn luyện về học tập là con đường phát triển tối ưu của giáo dục Đó chính là con đường lấy học sinh làm trung tâm, làm chủ thể của việc nhận thức với sự hướng dẫn, giáo dục tích cực có hiệu quả của giáo viên, điều này được thực hiện trên cơ sở hoạt động tích cực, tự giác của học sinh được gọi là phương pháp dạy học mới để phân biệt với phương pháp dạy học cũ còn gọi là kiểu dạy học truyền thống
Phần nội dung
I Cơ sở lý luận
Hiện nay có nhiều quan niệm, ý kiến khác nhau về vấn đề phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng Việc xây dựng cơ sở lý luận là điều quan trọng trong thực tiễn dạy học bộ môn
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đối với học sinh lớp 9 là lớp cuối bậc trung học cơ sở
Vì vậy, mục tiêu giáo dục đặt ra ở đây là các em phải nắm được những kiến thức cơ bản
Trang 4nhất của lịch sử dân tộc cũng như lịch sử thế giới được xuyên suốt từ lớp 6 đến lớp 9 Các
em phải được rèn luyện ở mức độ cao hơn khả năng tự học, tự nhận thức và hành động cũng như có những tìm tòi trong tư duy, sáng tạo
So sánh kiểu dạy học truyền thống và phương pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh chúng ta thấy rõ những điều khác biệt cơ bản Xin trích dẫn một vài ví dụ của giáo
sư Phan Ngọc Liên để thấy rõ sự khác biệt đó
KIỂU DẠY HỌC TRUYỀN THỐNG
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH
- Cung cấp nhiều sự kiện được xem là tiêu chí
cho chất lượng giáo dục, nhớ tốt, thuộc lòng
- Giáo viên là nguồn kiến thức duy nhất phần
lớn thời gian trên lớp dùng cho giáo viên
giảng học sinh chỉ chăm chú nghe và ghi lại
lời giáo viên
- Việc ghi chép được đơn giản hoá, làm sao
cho dễ nhớ
- Việc học lý thuyết không gắn với thực hành,
nhất là các môn xã hội
- Cung cấp những kiến thức cơ bản, được lựa chọn phù hợp với yêu cầu trình độ của học sinh, nhằm vào mục tiêu đào tạo
- Ngoài lời giàng của giáo viên trên lớp, học sinh được tiếp xúc với những nguồn kiến thức khác: Vốn kiến thức đã học, kiến thức của bạn bè, trong sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, đồ dùng trực quan, thực tế cuộc sống
- Các vấn đề thu nhận ngoài ghi chép còn được thể hiện ở các bảng biểu, mô hình, các phương tiện trực quan, giúp học sinh
dễ nhớ, hiểu sâu, nắm chắc các vấn đề
- Việc dạy lý thuyết để nâng cao trình độ nhận thức của học sinh, làm cơ sở để vận dụng những kiến thức đã học vào thực hành, vào cuộc sống, qua đó làm phong phú kiến thức đã học
Trang 5Như vậy qua so sánh hai kiểu dạy học trên thì ta thấy phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh sẽ đem lại hiệu quả cao hơn Tuy nhiên nó đòi hỏi giáo viên và học sinh phải được “Tích cực hoá” trong quá trình dạy - học, phải chủ động sáng tạo Cần tiếp thu những điểm cơ bản có tính nguyên tắc của cách dạy truyền thống song phải luôn luôn đổi mới, làm cuộc cách mạng trong ngưòi dạy và ngưòi học để khắc phục sự bảo thủ, thụ động như: Giáo viên chỉ chuẩn bị giảng những điều học sinh dễ nhớ, học sinh chỉ chú trọng ghi lời giảng của giáo viên và kiến thức trong sách khi làm bài kiểm tra
II Thực trạng của vấn đề:
Trong vài năm gần đây, bộ môn lịch sử nói chung và môn lịch sử lớp 9 nói riêng trong trường trong học cơ sở đã được chú trọng hơn trước Điều đó được thể hiện ở chỗ môn lịch sử được xếp ngang hàng với các môn khác như: Lí, Hoá và được tổ chức thi tuyển chọn học sinh giỏi các cấp, được cung cấp thêm các trang thiết bị và tài liệu tham khảo phục
vụ cho việc dạy và học
Tuy nhiên, qua hơn 10 năm giảng dạy bộ môn này tôi thấy rằng việc dạy học môn lịch sử hiện nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn, chưa đáp ứng được nhu cầu giáo dục và mục tiêu đào tạo đặt ra
Thực trạng của vấn đề này có thể giải thích ở những nguyên nhân cơ bản sau đây: Thứ nhất vẫn còn tồn tại quan niệm cố hữu cho rằng môn lịch sử cũng như địa lí, kỹ thuật, thể dục, giáo dục công dân điều là những môn phụ
Thứ hai là về cơ sở vật chất phục vụ dạy và học tập tuy đã được đầu tư nhưng vẫn còn thiếu so với yêu cầu giáo dục hiện nay.Tình trạng dạy chay vẫn còn khá phổ biến
Thứ ba là việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 9 trong học tập bộ môn lịch sử còn nhiều hạn chế một phần là do nhu cầu của xã hội nên học sinh ít thích học môn lịch sử
III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
1 Sử dụng sách giáo khoa nhằm phát triển tư duy cho học sinh:
- Nguồn kiến thức thu nhận của học sinh rất
hạn hẹp, thường giới hạn ở bài giảng của giáo
viên, sách giáo khoa, phòng thí nghiệm, tài
liệu tham khảo
- Nguồn kiến thức của học sinh rất phong phú, đa dạng: Lời nói, tài liệu viết, đồ dùng trực quan, thực tế cuộc sống Các nguồn kiến thức đượcsử dụng phù hợp với mục đích, yêu cầu, trình độ học tập
Trang 6a Sử dụng sách giáo khoa để trình bày bài giảng
Sau khi soạn giáo án xong, cần nghiên cứu nội dung toàn bài trong sách giáo khoa , xác định kiến thức cơ bản của bài, hiểu rõ nội dung tinh thần mà tác giả mong muốn ở học sinh về từng mặt giáo dục, giáo dưỡng và sau đó đi sâu vào từng mục, tìm ra kiến thức cơ bản của mục đó, sự liên quan kiến thức đó với kiến thức cơ bản của toàn bài Mỗi bài có từ 2 đến 3 mục nhưng không nên dàn đều về mặt thời gian cũng như khối lượng kiến thức của từng phần mà phải xác định phần nào lướt qua, phần nào là trọng tâm thì dành thời gian nhiều hơn
Ví dụ: Khi dạy bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược kết thúc (1953-1954)” bài gồm có 4 mục thì mục II là quan trọng nhất, do đó phải đầu tư thời gian nhiều nhất
Trong bài dạy thường có các tranh ảnh, bản đồ, nếu không có bản đồ in sẵn thì ta phải phóng to bản đồ trong sách giáo khoa để phục vụ bài dạy
Như vậy, sách giáo khoa là điểm tựa để giáo viên xác định kiến thức cơ bản, xác định các khái niệm cần hình thành cho học sinh, là sự gợi ý để lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng, vừa phát huy tính tích cực hoạt động độc lập của học sinh
b Sử dụng sách giáo khoa trong quá trình dạy học trên lớp:
Trong giờ học học sinh thường theo dõi bài giảng của giáo viên rồi đối chiếu, so sánh với sách giáo khoa, thậm chí có những em không thích ghi theo bài giảng của giáo viên mà lại chép trong sách giáo khoa Vì vậy bài giảng của giáo viên không nên lặp lại ngôn ngữ trong sách giáo khoa mà nên diễn đạt bằng ngôn ngữ của mình
Ví dụ: Khi dạy bài: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946-1954) Khi dạy phần IV chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947 giáo viên vừa chỉ bản đồ vừa phân tích:
- Sáng 7-10-1947 thực dân Pháp cho một cánh quân nhảy dù xuống Bắc Cạn, Chợ Mới, Chợ Đồn
- Một cánh quân từ Lạng Sơn lên Cao Bằng rồi từ Cao Bằng đánh xuiống Bắc cạn tạo thành gọng kìm bao vây phía đông và phía bắc căn cứ địa Việt Bắc
- Ngày 9-10-1947 một binh đoàn hỗn hợp ngược sông Hồng, sông Lô, sông Gâm lên thị xã Tuyên Quang, Chiêm Hoá bao vây phía Tây căn cứ Việt Bắc
Trang 7Trong sách giáo khoa phần lớn các bài đều có các đoạn in nhỏ, in nghiêng Kiến thức được thể hiện ở những đoạn này rất quan trọng, là nguồn tư liệu làm nổi bậc nội dung cơ bản cùa bài Chính vì vậy giáo viên phải sử dụng triệt để Nếu nó đề cặp vấn đề khó, phức tạp thì giáo viên miêu tả hoặc kể chuyện, nếu dễ cho học sinh cùng đọc hoặc một em đọc to cho cả lớp nghe để các em cảm thụ về các sự kiện, hiện tượng lịch sử trong đoạn đó
c Hướng dẫn học sinh sử dụng sách giáo khoa để học ở nhà:
Đối với học sinh lớp 9 thì khả năng tự học ở nhà một cách độc lập đã khá cao, giáo viên cần giao nhiệm vụ cụ thể, vừa sức với các em Nếu hoàn thành tốt thì đó chính là điều kiện để tư duy của các em phát triển
Ví dụ: Khi học bài “Cách mạng Việt Nam trước khi Đảng cộng sản ra đời” giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài tập ở nhà để nêu rõ sự hình thành và hoạt động cuả ba tổ chức cách mạng bằng cách lập bảng so sánh
Tên tổ chức Thời gian thành
lập
Bộ phận lãnh đạo
Thành phần tham gia
Chủ trương hoạt động
2 Sử dụng hệ thống các câu hỏi trong dạy học lịch sử lớp 9 để phát triển tư duy cho học sinh
Để sử dụng tốt các câu hỏi trong quá trình dạy học chúng ta cần lưu ý mấy điểm sau:
- Câu hỏi phải vừa sức, đúng đối tượng, không quá khó hoặc quá dễ
- Mỗi giờ học chỉ nên sử dụng từ 5 đến 7câu hỏi Sau mỗi chương có câu hỏi bài tập
- Triệt để khai thác các câu hỏi trong sách giáo khoa kết hợp với câu hỏi sáng tạo
a Nêu câu hỏi đầu giờ học:
Đầu giờ học giáo viên có thể kiểm tra hay không kiểm tra kiến thức bài cũ Nhưng trước khi cung cấp kiến thức của bài học cho học sinh, giáo viên cần nêu câu hỏi định hướng cho học sinh Đây là câu hỏi có tính chất bài tập, muốn trả lời phải huy động kiến thức của từng bài Tuy nhiên khi nêu câu hỏi không cần học sinh trả lời ngay mà chỉ sau khi giáo viên cung cấp cho các em đầy đủ sự kiện thì các em mới trả lời được
Ví dụ: Khi dạy bài: “Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược” thì đầu giờ học giáo viên đặt câu hỏi cho cả lớp suy nghĩ: Tại sao lại khẳng định từ chiến thắng Việt Bắc thu đông 1947 đến chiến thắng Biên giới thu đông 1950
là một bước phát triển của cuộc kháng chiến? các em chú ý theo dõi bài giảng và sách giáo khoa để trả lời
Trang 8b Xác định mối liên hệ giữa câu hỏi với các sự kiện, hiện tượng lịch sử trong bài
học
Ví dụ: Trong bài “Tổng khởi nghĩa tháng Tám 1945” giáo viên đặt câu hỏi về điều
kiện khách quan và chủ quan (thời cơ) của cách mạng tháng Tám để làm nổi bật nguyên
nhân thắng lợi
Những kiến thức này được sắp xếp viết vào giấy trong cho vào máy chiếu để học
sinh quan sát tìm ra mối quan hệ giữa chúng
1- Pháp thua ở chính quốc rồi bị Nhật hất cẳng ở Đông Dương
2- Sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh
3-Phát xít Nhật bị đồng minh đánh gục
4- Sự chuẩn bị kiên trì, chu đáo của ta về chính trị, vũ trang
5- Khả năng tận dụng thời cơ “Ngàn năm có một” của ta
Như vậy so sánh những kiến thức ở bảng trên thì học sinh sẽ phân biệt được đâu là
điều kiện khách quan, đâu là điều kiện chủ quan Điều đó giúp các em không những nắm về
kiến thức mà còn có tác dụng giáo dục, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, phát triển tư duy
c Xây dựng hệ thống câu hỏi trên lớp
Câu hỏi phải được giáo viên chuẩn bị từ khi soạn giáo án, dự kiến nêu ra lúc nào?
Học sinh sẽ trả lời ra sao? Đáp án trả lời thế nào? Cần tránh câu hỏi mà các em chỉ cần trả
lời một cách đơn giản là có hay không, đúng hay sai hoặc câu hỏi quá dễ làm học sinh chủ
quan
Thông thường, căn cứ vào tính chất, đặc điểm của các kiến thức lịch sử mà có thể
nêu các loại câu hỏi sau:
- Câu hỏi về sự phát sinh của các sự kiện, hiện tượng lịch sử như nguyên nhân sâu xa,
nguyên nhân trực tiếp hay hoàn cảnh lịch sử của sự kiện, hiện tượng đó Câu hỏi về quá trình diễn biến, phát triển của sự kiện, hiện tượng lịch sử như diễn biến các
cuộc khởi nghĩa, cuộc cách mạng hoặc các cuộc chiến tranh
- Câu hỏi nêu lên đặc trưng, bản chất các hiện tượng lịch sử bao gồm sự đánh giá và
thái độ của học sinh đối với các hiện tượng lịch sử ấy
Ví dụ: Em hãy đánh giá vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với sự thành lập Đảng cộng
sản Việt Nam
Trang 9- Câu hỏi tìm hiểu kết quả, nguyên nhân thắng lợi (thất bại) và ý nghĩa lịch sử các sự kiện hiện tượng lịch sử
- Câu hỏi đối chiếu, so sánh giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử cùng loại với nhau
Ví dụ: Khi dạy bài “Cách mạng Việt Nam trước khi Đảng cộng sản ra đời”có thể cho học sinh so sánh ba tổ chức cách mạng về tổ chức, hoạt động
Một điều cần lưu ý là phải động viên, khuyến khích học sinh tham gia trả lời câu hỏi dưới nhiều hình thức như khen ngợi, đánh giá, cho điểm
3 Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử lớp 9
Đồ dùng trực quan được sử dụng tốt sẽ huy động được sự tham gia của nhiều giác quan, sẽ kết hợp chặt chẽ cho được hai hệ thống tín hiệu với nhau: Tai nghe, mắt thấy tạo điều kiện cho học sinh dễ hiểu, nhớ lâu, phát triển năng lực chú ý quan sát, hứng thú của học sinh Tuy nhiên nếu không sử dụng tốt, đúng mức và bị lạm dụng thì dễ làm học sinh phân tán sự chú ý, không tập trung vào các dấu hiệu cơ bản chủ yếu
a Phương pháp sử dụng hình vẽ, tranh ảnh trong sách giáo khoa
Hình vẽ tranh ảnh trong sách giáo khoa là một phần đồ dùng trực quan trong quá trình dạy học Từ việc quan sát, học sinh sẽ đi tới công việc của tư duy trừu tượng Thông qua quan sát miêu tả , tranh ảnh học sinh được rèn luyện kĩ năng diễn đạt, lựa chọn ngôn ngữ Từ việc quan sát thường xuyên các tranh ảnh lịch sử, giáo viên luyện cho các em thói quan sát và khả năng quan sát vật thể một cách khoa học, có xem xét, phân tích, giải thích
để đi đến các nét khái quát rút ra những kết luận lịch sử
Ví dụ: Khi dạy bài “Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài (1919-1925)” giáo viên cho học sinh quan sát bức ảnh lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đang phát biểu ý kiến tại đại hội Tua (12-1920) Sau khi tường thuật giáo viên cho học sinh cảm nhận được việc Nguyễn
Ái Quốc bắt đầu tiếp thu chủ nghĩa Mác- Lê Nin để truyền bá vào Việt Nam
Như vậy việc sử dụng tranh ảnh vừa khai thác được nội dung lịch sử thể hiện trong tranh ảnh bổ sung cho bài giảng, vừa phát huy được năng lực tư duy cho học sinh, kích thích trí tưởng tượng phong phú, tạo hứng thú học tập cho các em
b Sử dụng chân dung các nhân vật lịch sử trong sách giáo khoa
Học sinh lớp 9 bậc trung học cơ sở cũng như các lớp khác rất thích xem tranh ảnh, chân dung các nhà cách mạng, các anh hùng dân tộc, các vị lãnh tụ, các nhà phát minh khoa
Trang 10học, các nhà hoạt động văn hóa nghệ thuật, Các em không chỉ chú ý miêu tả bề ngoài mà còn chú ý phân tích nội dung, tính cách, hành vi thể hiện ở tranh ảnh
Vì vậy giáo viên phải làm nổi bật tính cách nhân vật để gây hứng thú cho học sinh, kích thích óc tò mò, phát triển năng lực nhận thức Từ đó làm cho các em khâm phục, học tập đạo đức, tài năng của họ
Tuy nhiên phải chọn thời gian phù hợp để đưa chân dung nhân vật lịch sử ra Khi sử dụng, giáo viên phải phân tích, định hướng cho học sinh, tự mình đánh giá vai trò, tính cách của nhân vật
Ví dụ: Khi dạy bài: “ Đảng cộng sản Việt Nam ra đời” khi dạy đến mục “Luận cương chính trị 10-1930” giáo viên cho học sinh quan sát bức ảnh Trần Phú Sau đó cho học sinh phát biểu nêu lên sự hiểu biết về nhân vật lịch sử này, giáo viên kể cho các em nghe về tiểu sử, quá trình hoạt động cách mạng và khí tiết của người chiến sĩ cộng sản Trần Phú - Tổng bí thư đầu tiên của Đảng ta
c Sử dụng bản đồ trong dạy học lịch sử:
Bản đồ là phương tiện trực quan sinh động trong dạy học lịch sử Trên bản đồ lịch sử các sự kiện luôn được thể hiện trong một không gian, thời gian, địa điểm cùng một số yếu tố địa lí nhất định
Ví dụ: Nếu chỉ dùng lời của giáo viên khó có thể tạo cho học sinh biểu tượng về tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ mà thực dân Pháp và cố vấn Mỹ cho là “Một pháo đào bất khả xâm phạm” “Một cối xay Việt Minh” Nếu giáo viên biết kết hợp sử dụng bản đồ chiến trường Đông Dương 1953-1954, bản đồ chiến dịch Điện Biên Phủ và một số hình ảnh khác thì học sinh có thể hiểu được khá rõ về vấn đề này: Điện biên Phủ có núi cao bao bọc, hiểm trở, là vị trí chiến lược có thể kiểm soát cả chiến trường Lào và Bắc Bộ
Thông qua quan sát bản đồ, đọc kí hiệu, nội dung lịch sử biểu diễn trên bản đồ, việc
sử dụng bản đồ lịch sử góp phần phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ, đặc biệt là kĩ năng đọc bản đồ, củng cố thêm kiến thức về địa lí
Chú ý: Khi sử dụng bản đồ nhất thiết phải giới thiệu cụ thể cho các em kí hiệu ghi trên bản đồ, đồng thời tập cho các em quan sát, đọc bản đồ và tìm hiểu nội dung lịch sử được thể hiện trên bản đồ
d Sử dụng máy chiếu trong dạy học lịch sử