Nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo iso 140012004 cho các trường đại học tại tp hồ chí minh

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ Họ và tên học viên : TRẦN THỊ TƯỜNG VÂN Giới tính : Nữ Ngày, tháng, năm sinh : 04/01/1984 Nơi sinh : Thừa Thiên Huế Chuyên ngành : Quản lý môi trường MSHV : 0

TRẦN THỊ TƯỜNG VÂN

NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO ISO 14001:2004 CHO CÁC TRƯỜNG ðẠI HỌC TẠI TP.HCM

CHUYÊN NGÀNH : QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ

TP HỒ CHÍ MINH, THÁNG 12 NĂM 2009

CÔNG TRÌNH ðƯỢC HOÀN THÀNH TẠI TRƯỜNG ðẠI HỌC BÁCH KHOA ðẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS Lê Thị Hồng Trân

………

………

………

Cán bộ chấm nhận xét 1 :

………

………

………

Cán bộ chấm nhận xét 2 :

………

………

………

Luận văn thạc sĩ ñược bảo vệ tại HỘI ðỒNG CHẤM BẢO VỆ LUẬN VĂN

THẠC SĨ TRƯỜNG ðẠI HỌC BÁCH KHOA, ngày tháng năm

ðẠI HỌC QUỐC GIA TP HCM CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHIÃ VIỆT NAM TRƯỜNG ðẠI HỌC BÁCH KHOA ðộc Lập - Tự Do - Hạnh Phúc

Tp HCM, ngày tháng năm

NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ

Họ và tên học viên : TRẦN THỊ TƯỜNG VÂN Giới tính : Nữ

Ngày, tháng, năm sinh : 04/01/1984 Nơi sinh : Thừa Thiên Huế Chuyên ngành : Quản lý môi trường MSHV : 02607651

1- TÊN ðỀ TÀI : NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO ISO 14001:2004 CHO CÁC TRƯỜNG ðẠI HỌC TẠI TP.HCM 2- NHIỆM VỤ LUẬN VĂN :

- Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước ñối với việc áp dụng

hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 của các trường ñại học

- Tổng quan về hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001

- Nghiên cứu, khảo sát và ñánh giá các vấn ñề môi trường của các trường ñại học tại TP.HCM

- Nghiên cứu ñề xuất mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 cho các trường ñại học tại TP.HCM trên cơ sở các kết quả khảo sát

- Ứng dụng mô hình hệ thống quản lý môi trường ñã thiết lập cho trường ñại học

Kỹ thuật công nghệ TP.HCM và trường ñại học Bách khoa TP.HCM

- Xây dựng một số thủ tục trong hệ thống văn bản tài liệu cho hệ thống quản lý môi trường của trường ñại học Kỹ thuật công nghệ TP.HCM và trường ñại học Bách khoa TP.HCM

3- NGÀY GIAO NHIỆM VỤ :

4- NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ :

5- HỌ VÀ TÊN CÁN BỘ HƯỚNG DẪN : TS LÊ THỊ HỒNG TRÂN

Nội dung và ñề cương Luận văn thạc sĩ ñã ñược Hội ðồng Chuyên Ngành thông qua

QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH

L LỜI C I C I CẢM M M ƠN N N

Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành ựến TS Lê Thị Hồng Trân

ựã tận tình hướng dẫn và giúp ựỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô thuộc các trường ựại học ựược khảo sát ựã nhiệt tình hợp tác và hoàn thành bảng câu hỏi của ựề tài Tôi cũng chân thành cảm ơn các phòng ban chức năng thuộc trường ựại học Kỹ thuật công nghệ TP.HCM và trường ựại học Bách khoa TP.HCM ựã nhiệt tình hợp tác và cung cấp thông tin cho ựề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô thuộc khoa Môi trường, trường ựại học Bách khoa TP.HCM ựã nhiệt tình truyền ựạt những kiến thức chuyên ngành hữu ắch trong suốt thời gian tôi ựược học cao học tại trường đó là những kiến thức nền tảng cho tôi hoàn thành luận văn và cũng sẽ là hành trang quý báu cho tôi trong công việc

Lời cảm ơn cuối cùng tôi xin ựược gửi ựến gia ựình, bạn bè và ựồng nghiệp - những người ựã luôn ựộng viên và giúp ựỡ tôi trên chặng ựường học tập và nghiên cứu

Tp Hồ Chắ Minh, ngày 18 tháng 11 năm 2009

Học viên

Trần Thị Tường Vân

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Hiện nay, ở nước ta, vấn ñề bảo vệ môi trường trong giáo dục ñại học chưa ñược ñặt ra, chưa ñược quan tâm tương xứng với tầm quan trọng của nó Thực tế là, các hoạt ñộng ña dạng diễn ra trong trường ñại học sẽ dẫn ñến những tác ñộng trực tiếp và gián tiếp nghiêm trọng ñến môi trường Sự suy giảm và ô nhiễm môi trường gây bởi các trường ñại học chủ yếu dưới dạng tiêu thụ năng lượng, nguyên liệu và thải bỏ chất thải thông qua các hoạt ñộng dạy học và nghiên cứu, cung cấp dịch vụ

và từ các khu cư trú Ngoài ra, với sứ mệnh ñào tạo của mình, trường ñại học còn có vai trò quan trọng trong công tác giáo dục nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho cộng ñồng

ðề tài luận văn là ñề tài ñầu tiên trong nước nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 cho nhóm ñối tượng trường ñại học, nhằm tạo

cơ sở bước ñầu cho việc triển khai mô hình này ra thực tế

ðề tài “Nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 cho các trường ñại học tại TP.HCM” ñược thực hiện dựa trên cơ sở tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về những nội dung liên quan và

lý thuyết về hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001

Một số kết quả ñạt ñược của ñề tài gồm có: khảo sát về thực trạng quản lý môi trường và truyền thông môi trường của 20 trường ñại học ñược chọn ngẫu nhiên trong tổng số 45 trường ñại học tại TP.HCM; ñề xuất mô hình hệ thống quản

lý môi trường theo ISO 14001 cho các trường ñại học tại TP.HCM; ứng dụng mô hình này ñể xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 cho trường ñại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM và trường ñại học bách khoa TP.HCM bao gồm thiết lập sổ tay môi trường và một số thủ tục; và ñề xuất các biện pháp hỗ trợ chung cho hệ thống quản lý môi trường tại hai trường ñại học này

ABSTRACT

Nowadays, in our country, the issue of environmental protection in higher education is not paid adequate attention In fact, the various complex activities taking place in campuses have some serious direct and indirect impacts on the environment Teaching and research activities, support services and residential areas at university cause environmental pollution and degradation in form of energy, material consumption and waste discharge Besides, with the mission of training, universities play an important role in bringing up the awareness of environmental protection to the community

This thesis is the first domestic research to set up an ISO 14001environmental management system for university, to create an initial basis of EMS implementation in reality

“Developing an ISO 14001:2004 environmental management system for HCM City universities” is based on the overview of domestic and overseas related studies and the theory of ISO 14001 EMS

Some results of the research include: the status of environmental management and communication in 20 randomly surveyed universities out of a total

of 45 HCM City universities; ISO 14001 EMS model proposed for HCM City universities; environmental handbooks and several procedures of ISO 14001:2004 EMS for HCM City University of Technology and University of Technology – HCM City National University; and some general support solutions for the two EMSs

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề -1

1.2 Mục đích nghiên cứu -2

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu -2

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu -2

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu -2

1.4 Nội dung nghiên cứu -3

1.5 Phương pháp nghiên cứu -3

1.5.1 Mô hình quản lý PDCA -3

1.5.2 Phương pháp thu thập tài liệu -4

1.5.3 Phương pháp chuyên gia -4

1.5.4 Phương pháp khảo sát -4

1.5.5 Phương pháp thống kê, xử lý số liệu -4

1.5.6 Phương pháp so sánh -4

1.5.7 Phương pháp phân tích và tổng hợp -4

1.5.8 Chọn mẫu -5

1.6 Tính mới của đề tài -5

1.7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài -6

1.7.1 Ý nghĩa khoa học của đề tài -6

1.7.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài -6

CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC 8

2.1.Tình hình nghiên cứu trong nước -8

2.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới -9

CHƯƠNG 3 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO ISO 14001 16

3.1 Tổng quan về bộ tiêu chuẩn ISO 14000 - 16

3.1.1 Giới thiệu về Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hóa - 16

3.1.2 Sự ra đời của bộ tiêu chuẩn ISO 14000 - 16

3.1.3 Cấu trúc của bộ tiêu chuẩn ISO 14000 - 17

3.1.4 Phạm vi của ISO 14000 - 20

3.1.5 Mục đích của ISO 14000 - 20

3.1.6 So sánh đặc trưng của ISO 14000 và ISO 9000 - 21

3.2 Tổng quan về hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 - 22

3.2.1 Khái niệm về ISO 14001 - 22

3.2.2 Lợi ích của ISO 14001 - 23

3.2.3 Hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 - 24

3.2.3.1 Định nghĩa Hệ thống quản lý môi trường - 24

3.2.3.2 Mô hình Hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 - 24

3.2.4 Các thuật ngữ của hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 - 27 3.2.5 Các yêu cầu của hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 - 30

CHƯƠNG 4 NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC XÂY DỰNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO ISO 14001:2004 CHO CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TẠI TP.HCM 38

4.1 Kết quả khảo sát về các vấn đề môi trường của các trường đại học tại TP.HCM -38

4.1.1 Các vấn đề quản lý môi trường -39

4.1.1.1 Các vấn đề môi trường -39

4.1.1.2 Hiện trạng quản lý môi trường -39

4.1.2 Nhân sự quản lý môi trường -42

4.1.3 Hệ thống quản lý -44

4.1.4 Truyền thông môi trường -46

4.1.4.1 Chiến dịch Mùa hè xanh -46

4.1.4.2 Các ngày hội về môi trường -47

4.1.4.3 Các cuộc thi về môi trường -48

4.1.4.4 Các câu lạc bộ về môi trường -50

4.1.4.5 Các hội thảo về môi trường -51

4.2 Đề xuất mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 cho các trường đại học tại TP.HCM -52

4.2.1 Mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 cho các trường đại học tại TP.HCM -52

4.2.1.1 Giai đoạn 1 -52

4.2.1.2 Giai đoạn 2 -57

4.2.1.3 Giai đoạn 3 -59

4.2.2 So sánh mô hình hệ thống quản lý môi trường cho các trường đại học tại TP.HCM với yêu cầu của ISO 14001 -60

CHƯƠNG 5 ỨNG DỤNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO ISO 14001:2004 CHO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ TP.HCM VÀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM 65

5.1 Ứng dụng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 cho trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM - 65

5.1.1 Giới thiệu về trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM - 65

5.1.1.1 Giới thiệu chung -65

5.1.1.2 Các bậc, hệ đào tạo và ngành nghề đào tạo -66

5.1.1.3 Đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất -67

5.1.1.4 Sơ đồ tổ chức -67

5.1.2 Hiện trạng quản lý môi trường tại trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM - 68

5.1.2.1 Các nguồn phát thải -68

5.1.2.2 Các biện pháp quản lý và kỹ thuật -70

5.1.2.3 Nhân sự quản lý môi trường -70

5.1.2.4 Công tác truyền thông môi trường -71

5.1.3 Hệ thống quản lý chất lượng theo ISO 9001:2000 của trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM - 72

5.1.3.1 Chính sách chất lượng -72

5.1.3.2 Sơ đồ chỉ đạo theo Hệ thống quản lý chất lượng -72

5.1.3.3 Hệ thống quản lý chất lượng -74

5.1.4 Những thuận lợi và khó khăn của trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM khi xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 - 76

5.1.5 Hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 của trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM - 77

5.2 Ứng dụng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 cho trường đại học bách khoa TP.HCM - 78

5.2.1 Giới thiệu về trường đại học bách khoa TP.HCM - 78

5.2.1.1 Giới thiệu chung -78

5.2.1.2 Quy mô đào tạo và ngành nghề đào tạo -78

5.2.1.3 Đội ngũ cán bộ và cơ sở hạ tầng -78

5.2.1.4 Cơ cấu tổ chức -79

5.2.2 Hiện trạng quản lý môi trường tại trường đại học bách khoa TP.HCM 80 5.2.2.1 Các nguồn phát thải -80

5.2.2.2 Các biện pháp quản lý và kỹ thuật -81

5.2.2.3 Nhân sự quản lý môi trường -82

5.2.2.4 Công tác truyền thông môi trường -82

5.2.3 Những thuận lợi và khó khăn của trường đại học bách khoa TP.HCM khi xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 - 84

5.2.4 Hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 của trường đại học bách khoa TP.HCM - 85

5.3 Các biện pháp hỗ trợ chung đề xuất cho hệ thống quản lý môi trường tại hai trường đại học - 85

5.3.1 Về sử dụng năng lượng, nước và nguyên vật liệu - 85

5.3.2 Về quản lý và xử lý chất thải - 86

5.3.3 Về giáo dục và truyền thông môi trường - 91

5.3.4 Về tuân thủ luật pháp môi trường - 92

5.3.5 Về cơ cấu tổ chức - 93

5.3.6 Về hỗ trợ của các bên liên quan - 93

CHƯƠNG 6 KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ 95

6.1 Kết luận - 95

6.2 Kiến nghị - 96

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Phụ lục 1 Phiếu điều tra về vấn đề quản lý môi trường của trường đại học Phụ lục 2 Phiếu điều tra về vấn đề truyền thông môi trường của trường đại

học

Phụ lục 3 Sơ đồ bố trí tổng thể mặt bằng trường đại học kỹ thuật công nghệ

TP.HCM

Phụ lục 4 Sơ đồ bố trí tổng thể mặt bằng trường đại học bách khoa TP.HCM Phụ lục 5 Một số hình ảnh về hiện trạng quản lý môi trường tại trường đại

học kỹ thuật công nghệ TP.HCM

Phụ lục 6 Một số hình ảnh về hiện trạng quản lý môi trường tại trường đại

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 3.1 Bộ tiêu chuẩn ISO 14000 - 18

Hình 3.2 Mô hình “Plan, Do, Check, Act” - 24

Hình 3.3 Mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 - 25

Hình 4.1 Số trường có thu gom và xử lý riêng nước thải phòng thí nghiệm với nước thải sinh hoạt - 40

Hình 4.2 Số trường có trang bị thiết bị kiểm soát ô nhiễm khí thải phòng thí nghiệm40 Hình 4.3 Số trường có phân loại và thu gom riêng chất thải nguy hại phòng thí nghiệm - 40

Hình 4.4 Số trường có đăng ký chủ nguồn chất thải nguy hại - 41

Hình 4.5 Số trường có phân loại chất thải rắn tại nguồn - 41

Hình 4.6 Số trường có thu gom lượng chất thải rắn có thể tái chế - 41

Hình 4.7 Số trường có sử dụng dịch vụ thu gom chất thải rắn - 42

Hình 4.8 Số trường có dự định áp dụng HTQLMT theo ISO 14001 - 45

Hình 4.9 Số lượng trường tham gia Chiến dịch Mùa hè xanh - 47

Hình 4.10 Số trường tổ chức các ngày hội về môi trường - 48

Hình 4.11 Số trường tổ chức các cuộc thi về môi trường - 49

Hình 4.12 Số trường tham gia các cuộc thi về môi trường - 50

Hình 4.13 Số trường thành lập các câu lạc bộ về môi trường - 51

Hình 4.14 Số trường tổ chức các hội thảo về môi trường - 51

Hình 4.15 Mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 - 61

Hình 5.1 Sơ đồ tổ chức chung của trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM 68

Hình 5.2 Sơ đồ chỉ đạo theo hệ thống quản lý chất lượng của trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM - 73

Hình 5.3 Mô hình tổ chức chung của trường đại học bách khoa TP.HCM - 79

Hình 5.4 Quy trình quản lý hóa chất phòng thí nghiệm - 86

Hình 5.5 Bể tự hoại 3 ngăn - 87

Hình 5.6 Sơ đồ công nghệ hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt - 87

Hình 5.7 Thùng rác có nhiều ngăn đựng chất thải rắn sinh hoạt - 88

Hình 5.8 Thu gom và xử lý hơi hóa chất - 88

Hình 5.9 Nguyên lý hấp phụ - 89Hình 5.10 Thùng chứa dịch thải thí nghiệm - 90Hình 5.11 Hai loại thùng rác chứa rác thải sinh hoạt và rác thải thí nghiệm - 91

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Phương pháp luận về chu kỳ Demming PDCA -4

Bảng 3.1 Tổng quan về bộ tiêu chuẩn ISO 14000, tiêu chuẩn chính thức - 18

Bảng 3.2 Tiêu chuẩn dự thảo - 20

Bảng 3.3 Phân biệt ISO 9000 và ISO 14000 - 21

Bảng 4.1 Các trường đại học được khảo sát - 38

Bảng 4.2 Các đơn vị phụ trách về vệ sinh môi trường - trong các trường đại học được khảo sát - 43

Bảng 4.3 Các trường đại học được khảo sát và có chứng chỉ ISO 9001 - 44

Bảng 4.4 Ví dụ về các khía cạnh môi trường - 55

Bảng 4.5 So sánh mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 cho các trường đại học tại TP.HCM với 16 yếu tố HTQLMT thiết yếu - 62

Bảng 5.1 Bảng thống kê chất thải phát sinh từ trường đại học kỹ thuật công nghệ TP HCM năm 2008 - 68

Bảng 5.2 Bảng mô tả công việc của một số đơn vị - tại trường đại học kỹ thuật công nghệ TP.HCM năm 2006 - 70

Bảng 5.3 Bảng thống kê chất thải phát sinh từ trường đại học bách khoa TP.HCM năm 2008 - 80

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ANSI: American National Standards Institute

BSI: British Standards Institute

EM: Environmental Management

EMAS: Eco-Management and Audit Scheme

ISO: International Standards Organization

EMS: Environmental Management System

PDCA: Plan - Do - Check - Act

EU: European Union

IJSHE: International Journal of Sustainability in Higher EducationUSEPA: United States Environmental Protection Agency

HTQLMT: Hệ Thống Quản Lý Môi Trường

ĐHKTCN: Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ

CB-GV-NV: Cán Bộ - Giảng Viên - Nhân Viên

HS-SV: Học Sinh - Sinh Viên

CNSH: Công Nghệ Sinh Học

CTNH: Chất Thải Nguy Hại

TP.HCM: Thành Phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 1 MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Hiện nay, các vấn đề mà nền giáo dục đại học ở Việt Nam đang tập trunggiải quyết là các mối quan hệ giữa quy mô và chất lượng, hiệu quả đào tạo; giữa đàotạo, nghiên cứu và dịch vụ phục vụ xã hội; giữa nhu cầu và nguồn lực cho phát triển.Riêng vấn đề bảo vệ môi trường trong giáo dục đại học chưa được đặt ra, chưa được

quan tâm tương xứng với tầm quan trọng của nó

Trong khi đó, trên thế giới, việc lồng ghép khía cạnh môi trường và phát

triển bền vững vào giáo dục đại học đã được đặt ra từ rất sớm, rất nhiều nghiên cứu

và tài liệu về vấn đề này đã và đang được thực hiện Hàng loạt các trường đại họctrên thế giới đã tự cam kết đưa khái niệm môi trường và bền vững vào giảng đường,vào mọi hoạt động của trường học Theo thời gian, số lượng các trường đại học trênthế giới đã thiết lập một hệ thống quản lý môi trường cũng như đạt được chứng chỉISO 14001 cho hệ thống quản lý môi trường không ngừng tăng nhanh

Khi một trường đại học thực thi hệ thống quản lý môi trường một cách hiệuquả thì lợi ích đầu tiên đạt được là môi trường trong trường học đó được bảo vệ,giảm thiểu chất thải, tiết kiệm năng lượng… và huy động được tất cả các cá nhân,

từ các nhà quản lý đào tạo, các cán bộ giảng viên và toàn thể sinh viên cùng thamgia cải thiện môi trường Cũng như những tổ chức thuộc ngành kinh tế khác, chứngchỉ ISO 14001 sẽ giúp trường đại học đó tạo niềm tin cho cộng đồng, rằng trườngrất quan tâm đến công tác bảo vệ môi trường và đang có một hệ thống để cải thiệnliên tục các kết quả hoạt động môi trường của mình Lợi ích thứ hai, cũng hết sức tolớn, nằm ở sứ mạng xã hội của trường Trường đại học là nơi đào tạo nguồn nhânlực có nhận thức và trình độ cao cho xã hội, nơi mà nghiên cứu và thực tiễn kết nốilại với nhau, nơi mà những phát minh và những mối quan hệ được ra đời để thay

đổi thế giới và thay đổi nhận thức của con người Vậy thì, đây cũng chính là nơi để

việc truyền thông môi trường đem lại hiệu quả thiết thực nhất Khi mà hiện nay, vấn

đề phát triển bền vững và bảo vệ môi trường đang cấp thiết hơn bao giờ hết, khi mà

nhân loại đang đứng trên bờ thẳm diệt vong bởi sự tàn phá môi trường, thì việc tíchhợp vấn đề môi trường vào mọi hoạt động của giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học,

sẽ là một hướng đi đúng đắn và cấp bách

Theo xu thế toàn cầu, các trường đại học trong nước muốn tăng tính cạnhtranh, muốn nâng cao hình ảnh và vị thế của trường thì chứng chỉ ISO 14001 thật sự

là một “giấy thông hành xanh”, một tầm nhìn cho tương lai Khi một hệ thống môi

trường đã được thực thi thì môi trường trong trường đại học cũng sẽ được cải thiệnđồng thời sự đóng góp vào công cuộc chung bảo vệ môi trường và phát triển bền

vững cũng sẽ được tăng cường

Nước ta hiện vẫn chưa có một trường đại học nào áp dụng hệ thống quản lýmôi trường phù hợp ISO 14001, và vấn đề bảo vệ môi trường trong trường đại học

vẫn chưa được quan tâm thích đáng Số lượng các nghiên cứu và tài liệu trong nước

về chủ đề này còn rất hạn chế

Vấn đề được đặt ra là, cần thiết phải nghiên cứu để xây dựng một hệ thốngquản lý môi trường phù hợp với tiêu chuẩn ISO 14001 cho các trường đại học ở

nước ta, tạo cơ sở để triển khai mô hình này ra thực tế Trong giới hạn về thời gian

và phạm vi của một luận văn cao học, đề tài này sẽ nghiên cứu vấn đề trên cho các

trường đại học tại TP.HCM, như sau:

“Nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004cho các trường đại học tại TP.HCM”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu và xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004

cho các trường đại học tại TP.HCM nhằm tăng cường công tác bảo vệ môi trườngtrong trường đại học

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các trường đại học trên địa bàn TP.HCM, trong đó trường đại học Kỹ thuậtcông nghệ TP.HCM và trường đại học Bách khoa TP.HCM là hai trường sẽ

được khảo sát cụ thể

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Khảo sát, định hướng xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩnISO 14001:2004 cho một số trường đại học trên địa bàn TP.HCM

- Ứng dụng mô hình này và thiết lập một số thủ tục trong hệ thống văn bản tài

liệu cho trường đại học Kỹ thuật công nghệ TP.HCM và trường đại học Báchkhoa TP.HCM

1.4 Nội dung nghiên cứu

- Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước đối với việc áp dụng

hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001 của các trường đại học

- Tổng quan về hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001

- Nghiên cứu, khảo sát và đánh giá các vấn đề môi trường của các trường đạihọc tại TP.HCM

- Nghiên cứu đề xuất mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO14001:2004 cho các trường đại học tại TP.HCM trên cơ sở các kết quả khảosát

- Ứng dụng mô hình hệ thống quản lý môi trường đã thiết lập cho trường đại

học Kỹ thuật công nghệ TP.HCM và trường đại học Bách khoa TP.HCM

- Xây dựng một số thủ tục trong hệ thống văn bản tài liệu cho hệ thống quản lý

môi trường của trường đại học Kỹ thuật công nghệ TP.HCM và trường đại

học Bách khoa TP.HCM

1.5 Phương pháp nghiên cứu

1.5.1 Mô hình quản lý PDCA

Quản lý được hiểu là bao gồm các hoạt động có phối hợp để định hướng vàkiểm soát một tổ chức

Mô hình quản lý theo chu kỳ PDCA của Deming (Plan – Do – Check – Act/Hoạch định – Thực hiện – Kiểm tra – Hành động khắc phục) được áp dụng cho tất

cả các quá trình trong tổ chức Phương pháp luận này có thể áp dụng cho các quátrình quản lý chiến lược của lãnh đạo đến các hoạt động tác nghiệp đơn giản

Các hệ thống quản lý môi trường và hệ thống quản lý chất lượng đều dựatrên mô hình quản lý PDCA

Bảng 1.1 Phương pháp luận về chu kỳ Demming PDCA

Hoạch

định

(Plan)

Thiết lập các mục tiêu và các quá trình cần thiết

để đạt được các kết quả phù hợp với chính sách

Giám sát và đo lường các quá trình dựa trên các

chính sách, mục tiêu, các yêu cầu liên quan khác

và báo cáo kết quả

1.5.2 Phương pháp thu thập tài liệu

Các dữ liệu được thu thập và chọn lọc từ các nghiên cứu, các tài liệu trong và

ngoài nước, các trang web có liên quan

1.5.3 Phương pháp chuyên gia

Phương pháp tham khảo ý kiến của cán bộ hướng dẫn và các chuyên gia trong

lĩnh vực nghiên cứu

1.5.4 Phương pháp khảo sát

Lập phiếu điều tra, tiến hành khảo sát thực tế, điều tra phỏng vấn và thu thập

số liệu, tài liệu tại các trường đại học trong danh sách mẫu được chọn

1.5.5 Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

Các số liệu khảo sát được từ các trường đại học được thống kê và xử lý

1.5.6 Phương pháp so sánh

Tiến hành so sánh giữa các kết quả thực tế thu thập được với lý thuyết

1.5.7 Phương pháp phân tích và tổng hợp

Phân tích là phương pháp chia tổng thể hay một vấn đề phức tạp thành những

vấn đề đơn giản hơn để nghiên cứu, giải quyết Tổng hợp là phương pháp liên kết,

P D

A

P

thống nhất lại các bộ phận, các yếu tố đã được phân tích, khái quát hóa vấn đề trong

sự nhận thức tổng thể

Tiến hành phân tích và tổng hợp những dữ liệu đã nghiên cứu được, từ đó tiếnhành xây dựng hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001:2004 cho các trường

đại học tại TP.HCM và ứng dụng cụ thể mô hình này cho hai trường đại học Kỹ

thuật công nghệ TP.HCM và trường đại học Bách khoa TP.HCM

1.5.8 Chọn mẫu

Chọn ngẫu nhiên 20 trường trong số các trường đại học trên địa bàn TP.HCM

để tiến hành điều tra

1.6 Tính mới của đề tài

Theo kết quả khảo sát của tổ chức ISO, tính đến tháng 12 năm 2007, số

lượng các tổ chức áp dụng ISO 14001 tại Việt Nam là 358, còn khá thấp so với mức

bình quân trên thế giới [13] Các chứng chỉ ISO 14001 này chủ yếu được cấp chocác tổ chức về sản xuất và kinh doanh thuộc các ngành kinh tế khác nhau [28] Và

chưa có một trường đại học nào trong nước đã đạt được chứng chỉ ISO 14001 hoặc

đã thiết lập một hệ thống quản lý môi trường, hoặc đã đưa vấn đề môi trường và bền

vững vào trong hoạt động giáo dục của mình

Trong khi đó, trên thế giới, vấn đề này đã được nghiên cứu rất nhiều, con số

các trường đại học đã thực thi hệ thống quản lý môi trường phù hợp tiêu chuẩn ISO

14001 không ngừng tăng lên và mô hình quản lý môi trường này đã thực sự đem lạinhững lợi ích to lớn cho chính nhà trường và cho công tác bảo vệ môi trường vàphát triển bền vững nói chung

Trong bối cảnh đó, việc mở rộng đối tượng áp dụng tiêu chuẩn ISO 14001 tạiViệt Nam là rất cần thiết, các trường đại học cần tiến hành thiết lập một hệ thốngquản lý môi trường phù hợp tiêu chuẩn ISO 14001, thực thi hệ thống đó để phát huycác lợi ích tiềm năng

Đề tài luận văn là đề tài đầu tiên trong nước nghiên cứu xây dựng hệ thống

quản lý môi trường theo ISO 14001 cho nhóm đối tượng trường đại học, nhằm tạo

cơ sở bước đầu cho việc triển khai mô hình này ra thực tế cho các trường đại học ở

TP.HCM và trên cả nước Đề tài cũng tiến hành ứng dụng mô hình hệ thống quản lý

môi trường này cho hai trường hợp cụ thể là trường đại học Bách khoa TP.HCM vàtrường đại học Kỹ thuật công nghệ TP.HCM.

1.7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

1.7.1 Ý nghĩa khoa học của đề tài

- Thiết lập được một hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO14001:2004 phù hợp để áp dụng cho các trường đại học tại TP.HCM Môhình này sẽ được kiểm chứng trên hai trường hợp cụ thể là trường đại học Kỹthuật công nghệ TP.HCM và trường đại học Bách khoa TP.HCM

- Góp phần đẩy mạnh công tác bảo vệ môi trường trong các trường đại học

1.7.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Về khía cạnh môi trường:

- Ngăn ngừa ô nhiễm, giảm thiểu chất thải, giảm thiểu rủi ro, tiết kiệm nănglượng …

- Huy động được sự tham gia của tất cả các nhà quản lý đào tạo, các cán bộ

giảng viên và toàn thể sinh viên cùng chung tay bảo vệ môi trường

- Đóng góp vào công cuộc chung về bảo vệ môi trường, tiến tới phát triển bền

vững

Về khía cạnh xã hội:

- Nâng hình ảnh và uy tín của nhà trường đối với khách hàng và toàn thể cộng

đồng

- Đáp ứng các yêu cầu luật định và các yêu cầu khác

- Tạo được mối quan hệ tốt với các tổ chức bảo vệ môi trường và các cơ quanquản lý nhà nước

Về khía cạnh quản lý:

- Trường đại học sẽ hoạt động trong một thể thống nhất

- Việc quản lý và giám sát dễ dàng hơn, tăng tính hiệu lực và hiệu quả

- Hỗ trợ các cán bộ, giảng viên, nhân viên trong việc hiểu và cải tiến các hoạt

động

- Hệ thống văn bản sẽ nhất quán, dễ tra cứu và dễ áp dụng

Về khía cạnh kinh tế:

- Giảm thiểu chất thải và rủi ro, tối thiểu hóa chi phí

- Tiết kiệm tài nguyên (nguyên liệu, nhiên liệu, vật tư, năng lượng)

- Góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả hoạt động

- Nâng cao khả năng cạnh tranh và hội nhập toàn cầu

CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC

2.1.Tình hình nghiên cứu trong nước

Cho đến thời điểm này, nước ta chưa có một trường đại học nào đã xây dựng

hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001 [28], cũng như chưa cónghiên cứu nào trong nước đề cập đến vấn đề này

Tại các trường đại học trong nước, công tác quản lý môi trường vẫn chưa

được xác lập rõ ràng mà thường được giao cho một bộ phận kiêm nhiệm như phòng

quản trị, thiết bị và vật tư… Trong cơ cấu tổ chức của các trường, một bộ phậnchuyên trách về môi trường vẫn chưa được thành lập, và tất nhiên, một hệ thốngquản lý môi trường trong trường đại học vẫn chưa nhận được sự quan tâm thích

đáng

Hiện một số trường đại học trong nước đã thiết lập hệ thống quản lý chất

lượng nhằm đảm bảo chất lượng và hiệu quả đào tạo của mình, như trường đại học

Hàng hải Việt Nam, trường Đại học kinh tế quốc dân, trường đại học Công nghiệp

TP.HCM, trường đại học Sư phạm kỹ thuật TP.HCM, trường đại học Kỹ thuật công

nghệ TP.HCM… [33] Như vậy, số lượng trường đại học đạt được chứng chỉ ISO

9001 cho hệ thống quản lý chất lượng trên tổng số 139 trường đại học trong cả nướchiện vẫn chiếm một tỷ lệ rất nhỏ [29] Xét trên quan điểm là một đơn vị kinh doanh,việc áp dụng tiêu chuẩn ISO 9001 dù mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho hoạt

động của trường, vẫn đang gặp phải khá nhiều rào cản Vậy thì, việc xây dựng một

hệ thống khác: hệ thống quản lý môi trường đạt tiêu chuẩn ISO 14001, sẽ còn làmột điều rất mới mẻ và chứa đựng nhiều thách thức hơn nữa đối với các trường đạihọc

Các nghiên cứu, các tài liệu và các khóa tập huấn về hệ thống quản lý môi

trường ở nước ta hiện chỉ tập trung vào các tổ chức sản xuất và dịch vụ nói chung,

riêng với đối tượng là trường đại học thì hầu như không có

Việc lôi cuốn sinh viên trong các trường đại học tham gia bảo vệ môi trườnghiện chỉ dừng lại ở một số hoạt động như chiến dịch tình nguyện Mùa hè xanh, cácngày hội, các cuộc thi, các câu lạc bộ, các diễn đàn, các hội thảo về môi trường…

Và công tác này cũng chỉ thật sự được đẩy mạnh khi tại trường đó có khoa chuyên

ngành về môi trường, là đơn vị chịu trách nhiệm chính tổ chức các hoạt động này.

Như vậy, các trường đại học ở nước ta cần phải thực hiện vận động tốt hơn nữa đểđảm bảo rằng toàn thể nhà trường và sinh viên cùng chung tay bảo vệ môi trường

Chủ đề môi trường và phát triển bền vững trong giáo dục cũng mới được đặt

ra ở nước ta gần đây và chỉ đạt được một số kết quả bước đầu Vấn đề Giáo dục vìphát triển bền vững – một xu hướng giáo dục của thế giới được UNESCO định

hướng và xây dựng [32], đã được đưa vào nước ta, thông qua các hội thảo như Hội

thảo khoa học “Giáo dục vì sự phát triển bền vững trong thời đại toàn cầu hoá” tại

trường ĐH Sư phạm I Hà Nội vào ngày 14 và 15 tháng 12 năm 2005 [33], Hội thảo

quốc gia “Nâng cao nhận thức về Thập kỷ Giáo dục vì phát triển bền vững” tại

TPHCM vào ngày 15 và 16 tháng 11 năm 2007 [31] Các bài tham luận tại hội

thảo tập trung vào một số nội dung chính gồm: giới thiệu về khái niệm, nội dung,mục tiêu, chiến lược, các chủ đề chính của Thập kỷ Giáo dục vì phát triển bền vữngcủa Liên Hiệp quốc; tổng quan về giáo dục vì phát triển bền vững tại Việt Nam…

2.2 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Hiện nay, trên thế giới, số lượng các trường đại học đã thực thi một hệ thốngquản lý môi trường phù hợp tiêu chuẩn ISO 14001 ngày càng tăng Có thể kể đếnmột số trường như: trường đại học Ga¨vle ở Thụy Điển, trường đại học Glamorgan

ở Anh, trường đại học Khoa học ứng dụng Hochschule Zittau/Görlitz ở Đức, đại

học Missouri Rolla và trường đại học Texas ở Hoa Kỳ…

Nếu tính luôn cả các trường đại học đã có một hệ thống quản lý môi trường,hoặc đã đưa vấn đề môi trường và bền vững vào giáo dục thì con số này là rất lớn,riêng tại Hoa Kỳ đã có trên 925 trường đại học và cao đẳng có áp dụng hệ thốngquản lý môi trường

 Theo nghiên cứu của P Barnes và P Jerman (2001) về “Phát triển hệ thốngquản lý môi trường cho một hệ thống nhiều trường đại học” [21]: Vào những năm

đầu của thập niên 1990, hai trường đại học Nam Carolina và trường đại học

Clemson ở Hoa Kỳ đã bắt đầu quan tâm đến vấn đề quản lý môi trường Các nhómsinh viên và các cá nhân tiến hành phát triển chương trình bảo vệ môi trường, báo

động sự tác động mạnh của các cán bộ và nhân viên đến các vấn đề môi trường.Vào năm 1992, ở trường đại học Clemson, và vào năm 1996, ở các trường đại học

Nam Carolina, các sinh viên bắt đầu thực hiện việc kiểm toán môi trường Sau đó,

các trường đại học trên đã cùng nhau thực hiện “Sáng kiến về trường đại học bền

vững” (Sustainable Universities Initiative – SUI) để kết hợp khái niệm bền vữngvào hoạt động của các trường, và tiếp đó là ứng dụng cho những trường đại học

khác trong bang “Sáng kiến về trường đại học bền vững” của các trường đại học ởNam Carolina đưa ra một hướng phát triển mới cho việc thực hiện những ý tưởng

về hệ thống quản lý môi trường đã được hình thành từ năm 1996 Trong đó, nhiềukhoa, nhiều sinh viên sẽ được huy động cùng thực hiện và phát triển chương trìnhnày Việc có nhiều trường đại học cùng hợp tác cho phép dùng những sinh viên từmột trường này để thực hiện việc kiểm toán môi trường cho một trường khác, môphỏng những nhà kiểm toán tại các doanh nghiệp Công việc đánh giá bên ngoàinày cũng sẽ đem lại kinh nghiệm làm việc hữu ích cho chính các sinh viên đó

Mô hình hệ thống quản lý môi trường của trường đại học Nam Carolina

Mô hình này được thực hiện phù hợp với tiêu chuẩn ISO 14001 và những kế hoạchcủa USEPA, đã được biến đổi để thích ứng với các trường cao đẳng và đại học của

Mỹ, gồm 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1:

- Có được sự ủng hộ của ban quản lý cấp cao cho việc xây dựng một hệ thống

quản lý môi trường

- Xác định cơ cấu trách nhiệm giải trình cho một hệ thống quản lý môi trường

- Nhận biết những thủ tục hợp pháp thích hợp với những vấn đề môi trường

- Xem xét các quy trình hoạt động và xác định những hoạt động có khả năng

ảnh hưởng đến môi trường

- Phát triển chính sách môi trường

Giai đoạn 2:

- Thiết lập các chương trình môi trường cùng với những mục tiêu và định

hướng, đánh giá và giám sát các hoạt động môi trường

- Thiết lập hệ thống kiểm soát tài liệu và hồ sơ về môi trường

- Thiết lập và thực hiện những thủ tục môi trường theo quy định

- Giáo dục đào tạo và truyền thông môi trường

Giai đoạn 3:

- Kiểm toán bởi các tổ chức nội bộ và bên ngoài

 Theo Peter Viebahn (2001) đã tổng kết trong nghiên cứu “Một mô hình hệ

thống quản lý môi trường cho các trường đại học: từ những hướng dẫn bước đầu

đến sự tham gia của toàn trường” [19] thì: Từ tháng 12 năm 1995 đến tháng 4 năm

1998, trường đại học Osnabruck ở Đức, được đánh giá là một trường đại học “thân

thiện với môi trường”, đã triển khai dự án “Phân tích dòng nguyên vật liệu và năng

lượng” Kết quả của dự án này đã đưa ra “Mô hình quản lý môi trường Osnabruck”cho các trường đại học và từ đây, những nguyên lý cơ bản của hệ thống quản lý môitrường cho trường đại học lần đầu tiên được phát triển ở Đức Bắt đầu từ mùa thunăm 1999, hệ thống quản lý môi trường này đã từng bước được thực thi tại trườngđại học Osnabruck

Mô hình quản lý môi trường của trường đại học Osnabruck

Mô hình này dựa trên EMAS và được xây dựng thành 10 bước:

EM1: Cơ cấu tổ chức

EM2: Thời gian thực hiện

EM3: Mở rộng những quy định môi trường

EM4: Kiểm toán môi trường

EM 5: Mục tiêu môi trường

EM6: Chương trình môi trường

EM7: Báo cáo môi trường

EM8: Hệ thống thông tin môi trường

EM9: Đào tạo huấn luyện về môi trường

EM 10: Ban chỉ đạo/Tuyên truyền viên

Cho đến nay thì hệ thống quản lý môi trường trong các trường đại học vẫn đang

dùng theo hai khuôn mẫu bao gồm: một do trường đại học Nam Carolina xuất bản

và một do trường đại học Osnabruck, Đức xuất bản

 Tiếp sau đó, theo Delakowitz B và Hoffmann A (2000) đã viết trong nghiêncứu “Trường đại học Hochschule Zittau/Görlitz: Hệ thống quản lý môi trường (theo

EMAS) đầu tiên của giáo dục đại học tại Đức” [6] thì: Trường đại học Khoa họcứng dụng Hochschule Zittau/Görlitz, Đức là trường đại học đầu tiên ở Đức đã rất

thành công trong việc xây dựng một hệ thống quản lý môi trường đáp ứng đầy đủcác yêu cầu, và đã được cấp chứng nhận phù hợp EMAS, tương đương với ISO

14001 Điều đặc biệt ở đây là, trường đã khuyến khích được sự tham gia một cách

chủ động vào hệ thống quản lý môi trường cho toàn thể sinh viên và nhân viên

 Theo Noeke J (2000) trong nghiên cứu về “Các hệ thống quản lý môi trường

cho trường đại học – Giới thiệu một trường hợp cụ thể” [18] thì sau trường đại học

Khoa học ứng dụng Hochschule Zittau/Görlitz, trường đại học Paderborn ở Đứccũng đã thiết lập hệ thống quản lý môi trường, được cấp chứng chỉ và đã đi vào thựcthi hệ thống

 Theo Price J.T (2005), trong nghiên cứu “Kinh nghiệm thực thi ISO 14001 tại

trường đại học Glamorgan” [20] đã giới thiệu: Tại Anh, trường đại học Glamorgan

ở Wales là trường đại học đầu tiên được cấp chứng chỉ ISO 14001 cho hệ thống

quản lý môi trường vào năm 2005 Đây là cơ sở thiết lập một tiến trình chung để

các trường đại học xây dựng và được chứng nhận phù hợp ISO 14001 về hệ thống

quản lý môi trường

 Theo Michael Shriberg (2001) đã viết trong nghiên cứu “Hướng tới quản lý

bền vững – Cách tiếp cận của trường đại học Michigan” [17]: Trường đại họcMichigan, Hoa Kỳ đã có nghiên cứu thành lập hệ thống quản lý môi trường hướng

đến bền vững và hoàn tất nghiên cứu này vào tháng 7 năm 1999 Nghiên cứu này

phát triển cơ sở cho sự liên kết của tổ chức với sự bền vững và đánh giá những

hướng dẫn thực hành chủ đạo Các tuyên bố chính sách hiện tại của trường được

hiệu chỉnh và trường cũng đưa thêm một tuyên bố chính sách về bền vững Sau khi

đánh giá các tuyên bố chính sách, nghiên cứu này tiếp tục đánh giá cụ thể 11 khu

vực hoạt động của trường về năng lượng và nước, tiến trình và thiết kế, chất thải,

nhà ăn và quản lý đất đai/các loài gây hại Đối với mỗi khu vực, tiến hành đánh giátheo 5 bước:

1.Khảo sát các tác động môi trường

2 Phân tích các giải pháp môi trường hiện tại

3 Đề xuất một xu hướng bền vững theo dài hạn

4 Đề xuất các hành động để đạt đến mục tiêu

5 Đề ra các chỉ dẫn về sự thành công hay sự thất bại

Các đánh giá được mở rộng ra ngoài các kiểm toán môi trường truyền thống bằng

cách phát triển các quan điểm về bền vững, các giải pháp môi trường ưu tiên và cácchỉ dẫn cho mỗi khu vực

Nghiên cứu này, đã hình thành nguyên tắc cơ bản cho các sáng kiến môi trườnghiện tại của trường đại học, và đưa ra kết luận rằng: quản lý bền vững phải toàn thể,

hệ thống và tích hợp

Thời gian về sau, số lượng các trường đại học tại Hoa Kỳ thực thi hệ thống quản lý

môi trường ngày càng tăng nhanh:

 Năm 2000, Herremans I và Allwright D.E đã tiến hành nghiên cứu về

“Những yếu tố nào giúp cho hệ thống quản lý môi trường tại các trường đại học ở

Bắc Mỹ hoạt động hiệu quả” [9], nhằm tìm ra những sáng kiến mà các trường đại

học tại Bắc Mỹ đã áp dụng trong quá trình thực thi hệ thống quản lý môi trường củamình Kết quả khảo sát đã xác định được các đặc tính quan trọng của hệ thống quản

lý môi trường hiệu quả hiện đang được sử dụng ở một số trường đại học tại Bắc Mỹ,

từ đó cung cấp những hướng dẫn cho các đối tượng còn lại, là các trường đại học

mà chưa phát triển tốt hệ thống quản lý môi trường của mình

 Theo một nghiên cứu khác của Savely S.M., Carson A.I và Delclos G.L.(2006) nhằm khảo sát tình trạng thực thi các hệ thống quản lý môi trường tại các

trường đại học và cao đẳng ở Hoa Kỳ [22], một cuộc điều tra 925 trường đại học vàcao đẳng đã được tiến hành để nghiên cứu số lượng các thành phần của hệ thống

quản lý môi trường của các trường thuộc ba quy mô lớn, trung bình và nhỏ Sau khiphân tích kết quả cuối cùng, cho thấy tỷ lệ phản hồi là 30% với 273 trường trả lời.Nhìn chung, con số các thành phần của hệ thống quản lý môi trường được thực thitrong số 273 trường này nằm trong khoảng từ 0 đến 16, trung bình là 12 Nghiêncứu này cũng tiến hành thảo luận về tỷ lệ các trường đại học và cao đẳng ở Hoa Kỳqua khảo sát đã và đang thực hiện một hệ thống quản lý môi trường toàn diện, cócấu trúc đầy đủ

Cũng theo cuộc khảo sát này, việc đăng ký chứng nhận ISO 14001 về hệ thống quản

lý môi trường đối với các trường ở Hoa Kỳ vẫn chưa phổ biến Cho đến thời điểmnày, chỉ một vài trường đại học, bao gồm trường đại học Missouri Rolla và trường

đại học Texas (M.D Anderson Cancer Center), là đã đạt được chứng nhận phù hợp

tiêu chuẩn ISO 14001

 Cơ quan bảo vệ môi trường của Hoa Kỳ (USEPA), 2001 cũng đã đưa ra mộthướng dẫn đối với hệ thống quản lý môi trường cho các trường đại học và cao đẳng

[7]

 Ngoài ra, cũng có nhiều nghiên cứu đi sâu phân tích các thành tố của hệ thốngquản lý môi trường trong trường đại học, ví dụ như nghiên cứu về “Công tác đàotạo và truyền thông trong việc thực thi các hệ thống quản lý môi trường (ISO14001): một ứng dụng tại trường đại học Ga¨vle, Thụy Điển” [14] của KaisuSammalisto và Torbjo¨rn Brorson (2006):

Nghiên cứu này được tiến hành nhằm tìm ra lời giải đáp cho hai câu hỏi chính: (1)Những phương pháp đào tạo và truyền thông nào sẽ hỗ trợ tốt nhất cho việc thực thi

hệ thống quản lý môi trường tại một trường đại học? và (2) Các khoa, các cán bộ vàgiảng viên sẽ tiếp cận với các hoạt động đào tạo và truyền thông theo cách như thế

nào? Trường đại học Ga¨vle đã đạt được chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn ISO 14001

về hệ thống quản lý môi trường vào năm 2004 Kết quả của nghiên cứu này chothấy rằng những phương thức đào tạo và truyền thông ở đây, có thể tương tự nhưnhững phương thức được áp dụng trong các tổ chức công nghiệp khác Tuy nhiên,

các phương pháp đào tạo trong một trường đại học cần mang tính tương tác cao hơn

so với tại các tổ chức công nghiệp bên ngoài, do trong trường đại học luôn tồn tại

“quyền tự do học thuật” và “hướng suy nghĩ phê phán” Qua kết quả điều tra cũng

cho thấy, công tác đào tạo và truyền thông đã nâng cao nhận thức về các vấn đề môi

trường, cũng như vai trò từng cá nhân trong hệ thống quản lý môi trường Đội đào

tạo và truyền thông trong hệ thống quản lý môi trường phải thực hiện nhiệm vụquan trọng của mình, là hướng dẫn về khái niệm của các khía cạnh môi trường giántiếp cho trường đại học Các giảng viên và các nhà nghiên cứu cần phải hiểu rõ rằng,việc xanh hóa trường học phụ thuộc vào rất nhiều hành động, ví dụ, hãy cùng giảm

lượng giấy sử dụng Vai trò chính của hệ thống quản lý môi trường ở một trườngđại học nên tập trung vào những khía cạnh môi trường gián tiếp, ví dụ, nên đưa

những vấn đề bảo vệ môi trường và phát triển bền vững vào nội dung các môn học

và các nghiên cứu [14]

Bên cạnh đó, việc lồng ghép khía cạnh môi trường và bền vững vào giáo dục

đại học cũng đã được nghiên cứu từ rất sớm Trên thế giới hiện có rất nhiều sách,

tạp chí khoa học và nhiều đề tài nghiên cứu viết về các vấn đề này, cũng như rấtnhiều tổ chức quan tâm đến sự bền vững trong giáo dục đại học; nhiều hội thảo, hộinghị, khóa tập huấn về giáo dục bền vững cũng đã được tổ chức

 International Journal of Sustainability in Higher Education (IJSHE) là tập san

chuyên đề đầu tiên về sự bền vững và phát triển bền vững ở giáo dục đại học

IJSHE cung cấp về các vấn đề liên quan đến bền vững, quản lý, “xanh hóa” chươngtrình giảng dạy…, trong đó mô tả vắn tắt các cách tiếp cận, các phương pháp haycác nghiên cứu dựa trên những đối tượng và trường hợp cụ thể mà các trường đạihọc đã áp dụng để hướng đến sự bền vững Tập san này viết về những kinh nghiệmquốc tế, đặc biệt từ Châu Âu và Bắc Mỹ, và cũng từ những khu vực khác nhưChâu Phi, Châu Mỹ La-tinh, Châu Á, Châu Đại dương [30]

 Nghiên cứu “Vượt qua những rào cản để xanh hóa trường đại học: cuộc khảosát các trường đại học ở London, Anh” [5] của Dahle M và Neumayer E (2001)

 Nghiên cứu “Giáo dục vì bền vững: Triển vọng quốc tế về phát triển một mônhọc cho bậc sau đại học” [16] của Lraeme D Buchan, Ian F Spellerberg vàWinfried E.H Blum (2007) trình bày về việc phát triển và cấu trúc của một môn

học mới trong chương trình học đào tạo thạc sĩ - môn học “Những khía cạnh của sựbền vững: một xu hướng quốc tế” Đây là một mô hình tiềm năng, phù hợp với cáccấp bậc giáo dục đại học khác nhau.

 Luận văn thạc sĩ của Shriberg M., Trường đại học Michigan (1999) nghiên cứu

về “Phát triển khung quản lý bền vững cho trường đại học Michigan, Hoa Kỳ” [17]

 Hội nghị quốc tế của UNESCO về Giáo dục vì Phát triển bền vững – Bướcsang nửa cuối thập kỷ 2005 – 2014 của Liên hiệp quốc, sẽ được tổ chức ở Bon, Đức,

từ ngày 31 tháng 03 đến ngày 02 tháng 04 năm 2009 Hội nghị nhằm mục đích nêubật mối liên quan của giáo dục cho phát triển bền vững đối với tất cả các nền giáodục; thúc đẩy sự hợp tác quốc tế về lĩnh vực này

Trước thềm hội nghị, hàng loạt các sự kiện đã được tổ chức trên thế giới nhằm

chuẩn bị cho hội nghị này; như hội nghị Mainstreaming về Môi trường và bền vững

ở Châu Phi (MESA) từ 24 đến 28 tháng 11 ở Nairobi, Kenya; hội thảo Tầm nhìn và

chuẩn bị cho một bản kế hoạch chung về giáo dục cho phát triển bền vững từ 11 đến

12 tháng 11 ở Gothenborg, Thụy Điển; hay diễn đàn quốc tế về giáo dục cho pháttriển bền vững từ 3 đến 5 tháng 12 tại trường đại học Liên hiệp quốc ở Tokyo, NhậtBản [32]

CHƯƠNG 3 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG

QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO ISO 14001

3.1 Tổng quan về bộ tiêu chuẩn ISO 14000

3.1.1 Giới thiệu về Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hóa

Tổ chức ISO (International Standards Organization) có trụ sở chính tạiGeneve (Thụy Sĩ) là tổ chức quốc tế lớn nhất về lĩnh vực tiêu chuẩn hóa ISO đượcthành lập vào năm 1946 với mục đích thúc đẩy việc tiêu chuẩn hóa để tạo điều kiệnthuận lợi cho các hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ trên phạm vi quốc tế Đầutiên ISO chỉ chuyên về các tiêu chuẩn sản xuất và sản phẩm kỹ thuật; sau đó nó còn

đưa ra các tiêu chuẩn về hệ thống quản lý chất lượng và hiện nay là tiêu chuẩn về hệ

thống quản lý môi trường Đến đầu tháng 6/2006, ISO đã xây dựng được hơn15.900 tiêu chuẩn cung cấp các giải pháp thực tiễn và đem lại lợi ích cho hầu hếtcác lĩnh vực kinh tế và kỹ thuật

3.1.2 Sự ra đời của bộ tiêu chuẩn ISO 14000

Có hai tiến hóa lịch sử quan trọng đối với sự ra đời của Hệ thống quản lý môi

trường (HTQLMT), chúng xảy ra đồng thời và song song với nhau, bao gồm:

 Tiến hóa về quản lý môi trường:

Vào những năm đầu của thập niên 1960, người ta bắt đầu quan tâm đến môi trường

nhưng chưa có xử lý ô nhiễm mà chỉ ở mức pha loãng Vào những năm của thập

niên 1970, 1980, một số luật được ban hành và quy chế tiếp cận xử lý cuối đường

ống, phòng ngừa ô nhiễm, giảm thiểu chất thải trở nên phổ biến vào những năm

cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990 Các vấn đề môi trường trở thành yếu tố

ảnh hưởng đến thị trường, ảnh hưởng đến chính sách và ảnh hưởng đến đầu tư Các

yếu tố môi trường trở thành yếu tố đánh giá rủi ro của dự án

 Tiến hóa về tiêu chuẩn hóa:

Quá trình tiến hóa về tiêu chuẩn hóa nhìn chung xảy ra độc lập đối với quá trình tiếnhóa về quản lý môi trường Các tổ chức tiêu chuẩn hóa như Tổ chức quốc tế về tiêuchuẩn hóa (ISO), Viện tiêu chuẩn quốc gia Anh (BSI), Viện tiêu chuẩn quốc gia Mỹ

(ANSI)… đã được thành lập và phát triển

Một số năm gần đây, ở các nước phát triển và một số nước đang phát triển

như Brazil, Ấn Độ, Hàn Quốc… đã tự xây dựng tiêu chuẩn quản lý môi trường ởnước mình, ví dụ như Tiêu chuẩn của nước Anh là BS 7750, BS 8850; Liên hiệp

Châu Âu (EU) thành lập Ủy ban Nhãn sinh thái vào năm 1992 và hình thành Hệthống kiểm toán và quản lý sinh thái (EMAS) vào năm 1993

Với mong muốn hài hòa các tiêu chuẩn quản lý môi trường của các nước trênphạm vi thế giới, nhằm mục đích thuận tiện trong buôn bán quốc tế và đẩy mạnhquá trình cải thiện việc bảo vệ môi trường ở các doanh nghiệp, tháng 01 năm 1993,

tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) đã thành lập Ban kỹ thuật 207 (TC.207) đểxây dựng bộ tiêu chuẩn Quản lý môi trường ISO 14000 trên cơ sở tham khảo bộ tiêuchuẩn về Quản lý chất lượng ISO 9000

Sau vài chu kỳ kiểm xét, ngày 01/09/1996, ISO đã lần đầu tiên xuất bản bộtiêu chuẩn ISO 14000 chính thức

3.1.3 Cấu trúc của bộ tiêu chuẩn ISO 14000

Bộ tiêu chuẩn ISO 14000 chia theo hai hệ thống là đánh giá về tổ chức và

đánh giá về sản phẩm bao gồm sáu lĩnh vực:

 Hệ thống đánh giá về tổ chức bao gồm ba lĩnh vực:

- Hệ thống quản lý môi trường (Environmental Management System)

- Kiểm toán môi trường (Environmental Auditting)

- Đánh giá kết quả hoạt động môi trường (Environmental Performance

Evaluation)

 Hệ thống đánh giá về sản phẩm bao gồm ba lĩnh vực:

- Ghi nhãn hiệu môi trường (Environmental Labelling)

- Đánh giá chu trình sống của sản phẩm (Life Cycle Assessment)

- Các khía cạnh môi trường trong các tiêu chuẩn về sản phẩm (EnvironmentalAspect Product Standard)

Cấu trúc và thành phần của bộ tiêu chuẩn ISO 14000 được tóm tắt như sau:

Hình 3.1 Bộ tiêu chuẩn ISO 14000

Bộ tiêu chuẩn ISO 14000 được xây dựng với triết lý chung là “cung cấp cáccông cụ cho phép tổ chức có thể thiết kế, thực hiện và duy trì một hệ thống quản lý

môi trường mà hệ thống này đáp lại sẽ giúp các nhà quản lý kiểm soát được tiến

trình thực hiện các mục tiêu và chỉ tiêu nâng cao kết quả hoạt động môi trường của

tổ chức do bản thân tổ chức đó đặt ra” (Sheldon, 2006)

Tính đến năm 2007, các tiểu ban và nhóm công tác đã phát triển và hoàn

thiện gần 30 tiêu chuẩn thuộc bộ ISO 14000 Danh sách các tiêu chuẩn được liệt kêtrong bảng III.1 và III.2

Bảng 3.1 Tổng quan về bộ tiêu chuẩn ISO 14000, tiêu chuẩn chính thức

Stt Tiêu chuẩn số Tên tiêu chuẩn

1 ISO Guide 64:1997 Hướng dẫn lồng ghép khía cạnh môi trường vào các tiêu

5 ISO 14020:2000 Ghi nhãn và tuyên bố môi trường – Nguyên tắc chung

ISO 14000 – Bộ tiêu chuẩn

về quản lý môi trường

môi trường (EL)

6 ISO 14021:1999 Ghi nhãn và tuyên bố môi trường – Tự tuyên bố (Ghi nhãn

môi trường loại II)

7 ISO 14024:1999 Ghi nhãn và tuyên bố môi trường – Ghi nhãn môi trường loại

10 ISO/TR 14032:1999 Quản lý môi trường – Các ví dụ về đánh giá kết quả hoạt

động môi trường (EPE)

11 ISO 14040:2006 Quản lý môi trường – Đánh giá vòng đời – Nguyên tắc và

khuôn khổ

12 ISO 14041:1998 Quản lý môi trường – Đánh giá vòng đời – Xác định mục

tiêu, phạm vi và phân tích kiểm kê

13 ISO 14042:2000 Quản lý môi trường – Đánh giá vòng đời – Đánh giá tác động

16 ISO/TR 14047:2003 Quản lý môi trường – Đánh giá vòng đời – Các ví dụ áp dụng

tiêu chuẩn ISO 14042

17 ISO/TR 14048:2002 Quản lý môi trường – Đánh giá vòng đời – Format tài liệu

hóa các dữ liệu

18 ISO/TR 14049:2000 Quản lý môi trường – Đánh giá vòng đời – Các ví dụ áp dụng

tiêu chuẩn ISO 14041 trong việc xác định các mục tiêu, phạm

vi và phân tích kiểm kê

19 ISO 14050:2002 Quản lý môi trường – Từ vựng

20 ISO/TR 14061:1998 Thông tin hỗ trợ các tổ chức lâm nghiệp trong việc sử dụng

tiêu chuẩn hệ thống quản lý môi trường ISO 14001 và ISO 14004

21 ISO/TR 14062:2002 Quản lý môi trường – Tích hợp các khía cạnh môi trường vào

thiết kế và phát triển sản phẩm

22 ISO 14063:2006 Quản lý môi trường – Thông tin liên lạc môi trường – Hướng

dẫn và ví dụ

23 ISO 14064-1:2006 Khí nhà kính – Phần 1: Quy định và hướng dẫn cho cấp độ tổ

chức về định lượng và báo cáo các phát thải và loại bỏ khí nhà kính

24 ISO 14064-2:2006 Khí nhà kính – Phần 2: Quy định và hướng dẫn cho cấp độ dự

án về định lượng và báo cáo giảm phát thải và tăng cường loại bỏ khí nhà kính

25 ISO 14064-3:2006 Khí nhà kính – Phần 3: Quy định và hướng dẫn chứng thực

và kiểm định về khí nhà kính

26 ISO 14065:2007 Khí nhà kính – Yêu cầu đối với các cơ quan chứng thực và

kiểm định khí nhà kính sử dụng trong việc công nhận và các hình thức thừa nhận khác

27 ISO 19011:2002* Hướng dẫn kiểm toán hệ thống quản lý chất lượng và/hoặc

môi trường

*Ghi chú: Khi tiêu chuẩn ISO 19011 được ban hành vào năm 2002, loạt tiêu chuẩn về kiểm toán đánh giá môi trường ISO 14010, 14011 và 14012 đã bị loại bỏ.

Bảng 3.2 Tiêu chuẩn dự thảo

1 ISO/DIS 14050 Quản lý môi trường – Từ vựng

Từ viết tắt

DIS (Draft International Standard – Tiêu chuẩn dự thảo quốc tế

TS (Technical Specification) – Quy định kỹ thuật

TR (Technical Report) – Báo cáo kỹ thuật

3.1.4 Phạm vi của ISO 14000

ISO miêu tả phạm vi của ISO 14000 như sau: ”Tiêu chuẩn này quy định cácyêu cầu đối với hệ thống quản lý môi trường, tạo thuận lợi cho một tổ chức đề rachính sách và mục tiêu, có tính đến các yêu cầu luật pháp và thông tin về các tác

động môi trường đáng kể Tiêu chuẩn này không nêu lên các chuẩn cứ về hoạt độngmôi trường cụ thể”

ISO 14000 có thể áp dụng cho bất kỳ tổ chức nào mong muốn:

- Thực hiện, duy trì và cải tiến hệ thống quản lý môi trường

- Tự đảm bảo sự phù hợp của mình với chính sách môi trường đã công bố

 Mục đích tổng thể: hỗ trợ trong việc bảo vệ môi trường và kiểm soát ô nhiễm

đáp ứng với yêu cầu của kinh tế xã hội

- Hỗ trợ các tổ chức trong việc phòng tránh và giảm thiểu các tác động môi

trường phát sinh từ hoạt động, sản phẩm, dịch vụ của tổ chức

- Tổ chức thực hiện ISO 14000 có thể đảm bảo rằng các hoạt động môi trườngcủa mình đáp ứng và sẽ tiếp tục đáp ứng các yêu cầu luật pháp ISO 14000 cốgắng đạt được mục đích này bằng cách cung cấp cho tổ chức “các yếu tố của

một hệ thống quản lý môi trường có hiệu quả” ISO 14000 không thiết lậphay bắt buộc theo các yêu cầu về hoạt động môi trường một cách cụ thể Cácchức năng này thuộc tổ chức và các đơn vị phụ trách về pháp luật trong phạm

vi hoạt động của tổ chức

3.1.6 So sánh đặc trưng của ISO 14000 và ISO 9000

Mục tiêu của ISO 9000 là cung cấp một hệ thống toàn diện cho công tácquản lý và cải tiến mọi khía cạnh liên quan đến chất lượng sản phẩm; đồng thời thỏamãn khách hàng ở mức tốt nhất; từ đó nâng cao hình ảnh doanh nghiệp đối vớikhách hàng, đem lại lợi nhuận ngày càng cao cho doanh nghiệp

Hệ thống ISO 14000 giúp doanh nghiệp kiểm soát các vấn đề môi trường gây

ra từ hoạt động, dịch vụ của mình; tạo cơ sở để doanh nghiệp luôn đáp ứng đượccác yêu cầu của luật pháp, của điạ phương và của khách hàng; tạo môi trường sảnxuất an toàn, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất hiệu quả, sản phẩm chất lượng hơn; đồngthời, giảm chi phí sản xuất, nâng cao lợi nhuận cho doanh nghiệp

Như vậy, hai hệ thống quản lý này bổ sung cho nhau, cùng hỗ trợ doanh

nghiệp trong hoạt động sản xuất; giúp tạo sự thân thiện với môi trường, với khách

hàng, đem lại lợi nhuận ngày càng cao, nâng cao hình ảnh doanh nghiệp trong cộngđồng

Bảng 3.3 Phân biệt ISO 9000 và ISO 14000

Đưa ra các chuẩn mực cho hệ thống

quản lý chất lượng, nhằm cung cấp

một hệ thống toàn diện cho công tác

quản lý và cải tiến mọi khía cạnh có

liên quan đến chất lượng sản phẩm.

Nó không phải là tiêu chuẩn cho sản

phẩm

Đặt ra các yêu cầu cho việc thiết lập một hệ thống quản lý môi trường Tiêu chuẩn này quy định cơ cấu của một hệ thống quản lý môi trường mà tổ chức cần phải xây dựng để có được chứng nhận chính thức

Phạm vi

áp dụng

Ap dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; và cho mọi quy mô hoạt động; có thể áp dụng cho bất kỳ tổ chức mong muốn

Mục tiêu Có được một hệ thống quản lý chất

lượng tốt, đạt hiệu quả cao; nhằm cải

tiến chất lượng sản phẩm và thỏa

mãn khách hàng ở mức tốt nhất cho

phép.

Sử dụng tối ưu các nguồn lực sẵn có

Thiết lập hệ thống quản lý môi trường, giúp doanh nghiệp xác định được các chính sách, mục tiêu, chỉ tiêu môi trường phù hợp với hoạt động của doanh nghiệp Nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường và

để tăng năng suất, tạo ra sự khác biệt

với các đối thủ cạnh tranh, tăng tỉ lệ

khách hàng tin tưởng vào chất lượng

sản phẩm.

kiểm soát ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất của tổ chức mình, đảm bảo hoạt động của doanh nghiệp luôn đáp ứng với yêu cầu luật pháp, yêu cầu xã hội.

Lơị ích - Tạo nền móng cho sản phẩm có

chất lượng

- Tăng năng suất và giảm giá thành

- Tăng năng lực cạnh tranh

- Tăng uy tín công ty về chất lượng

sản phẩm

- Giảm thiểu ô nhiễm môi trường, giảm rủi ro, giảm sự cố gây thiệt hại nặng.

- Đáp ứng yêu cầu pháp luật

- Nâng cao hình ảnh doanh nghiệp

- Đảm bảo với khách hàng về cam kết môi trường

3.2 Tổng quan về hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001

3.2.1 Khái niệm về ISO 14001

Thuộc bộ ISO 14000, tiêu chuẩn ISO 14001 “Hệ thống quản lý môi trường –

Định nghĩa và hướng dẫn sử dụng” cùng với tiêu chuẩn hướng dẫn kèm theo ISO

14004 “Hệ thống quản lý môi trường – Hướng dẫn chung về nguyên tắc, hệ thống

và kỹ thuật hỗ trợ” được phát hành vào ngày 01/09/1996 Phiên bản chỉnh sửa của

ISO 14001 được xuất bản vào cuối năm 2004 Phiên bản mới này nhấn mạnh hơn

về tính minh bạch trong các quá trình, sự cải tiến liên tục của kết quả hoạt động môitrường và đánh giá định kỳ sự tuân thủ pháp luật

ISO 14001 xác định tất cả các yếu tố then chốt của một hệ thống quản lý môitrường và là tiêu chuẩn duy nhất trong bộ ISO 14000 dùng để đánh giá cấp chứngnhận Tiêu chuẩn này giới thiệu một khuôn khổ chung mà dựa trên đó tổ chức cóthể xây dựng được cho mình một HTQLMT Một tổ chức được cấp chứng nhận cóthể tuyên bố rằng nó đã xây dựng được một HTQLMT theo đúng yêu cầu của ISO14001

Tiêu chuẩn này tập trung vào quá trình quản lý môi trường thay vì kết quả

hay đầu ra Chính vì lẽ đó, có thể thấy rằng trong tiêu chuẩn này không hề có bất cứquy định nào về chất lượng môi trường hay các giới hạn về chất ô nhiễm Vì khôngquản lý đầu ra nên ISO 14001 không đảm bảo việc tổ chức sẽ đạt được chất lượng

môi trường tốt tuyệt đối Vì vậy, việc chứng nhận không có nghĩa là tổ chức đã sảnxuất thân thiện môi trường Tuy nhiên, ISO 14001 đưa ra một cách tiếp cận có hệthống có thể tạo ra các kết quả môi trường được cải tiến liên tục, nhất quán và hợp

lý

Tóm lại, các khái niệm về ISO 14001 được tóm tắt như sau:

 ISO 14001 là:

- Khuôn khổ cho việc quản lý các khía cạnh và tác động môi trường đáng kể

- Tiêu chuẩn áp dụng cho mọi tổ chức không phân biệt qui mô, lĩnh vực, địa

điểm hoạt động

- Tiêu chuẩn tự nguyện áp dụng

- Quản lý môi trường dựa trên cơ sở hệ thống

- Huy động sự tham gia của mọi nhân viên trong tổ chức/doanh nghiệp từ thấpđến cao, xác định rõ vai trò, trách nhiệm, lãnh đạo cam kết cung cấp nguồn

lực và hỗ trợ động viên

 ISO 14001 không phải là:

- Tiêu chuẩn về sản phẩm

- Tiêu chuẩn về kết quả hoạt động môi trường

- Qui định giá trị giới hạn đối với các chất ô nhiễm

- Xác định mục tiêu kết quả hoạt động môi trường cuối cùng

- Bắt buộc áp dụng như các qui định pháp luật khác về quản lý môi trường

3.2.2 Lợi ích của ISO 14001

 Đối với lĩnh vực môi trường:

- Giúp cho tổ chức/doanh nghiệp quản lý môi trường một cách có hệ thống vàkết hợp chặt chẽ với cải tiến liên tục

- Chú trọng vào phòng ngừa hơn là khắc phục

- Giảm thiểu các tác động môi trường do tổ chức doanh nghiệp gây ra

- Giảm thiểu các rủi ro, sự cố cho môi trường và hệ sinh thái

- Tăng cường được sự phát triển và góp phần vào các giải pháp bảo vệ môitrường

- Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong tổ chức

- Đảm bảo với khách hàng về các cam kết môi trường

 Đối với cơ hội kinh doanh – lợi nhuận

- Thỏa mãn các tiêu chuẩn cơ bản của nhà đầu tư, khách hàng, nâng cao cơ hộitiếp cận huy động vốn và giao dịch

- Gỡ bỏ hàng rào thương mại, mở rộng thị trường ra quốc tế.

- Cải thiện hình ảnh, tăng uy tín và tăng thị phần

- Cải tiến việc kiểm soát các chi phí

- Tiết kiệm được vật tư và năng lượng

 Đối với lĩnh vực pháp lý

- Tăng cường nhận thức về quy định pháp luật và quản lý môi trường

- Quan hệ tốt với chính quyền và cộng đồng

- Giảm bớt các thủ tục rườm rà và các rắc rối về pháp lý

- Dễ dàng có được giấy phép và ủy quyền

- Cải thiện được mối quan hệ giữa chính phủ và công nghiệp

3.2.3 Hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001

3.2.3.1 Định nghĩa Hệ thống quản lý môi trường

Hệ thống quản lý môi trường là một chu trình liên tục từ lập kế hoạch, thựchiện, xem xét lại đến cải tiến các quá trình và các hành động của một tổ chức nhằm

đạt được các nghĩa vụ môi trường của tổ chức đó (USEPA, 2001)

Hầu hết các mô hình HTQLMT được xây dựng dựa trên mô hình “Plan, Do,Check, Act” (lập kế hoạch, thực hiện, kiểm tra, hành động) của Sheward và Deming(EPA, 2001) Mô hình này đảm bảo các vấn đề môi trường luôn được xác định,kiểm soát và theo dõi một cách có hệ thống, tạo ra sự cải tiến liên tục của các kết

quả hoạt động môi trường

Hình 3.2 Mô hình “Plan, Do, Check, Act”

3.2.3.2 Mô hình Hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001

Lập

kế hoạch

Thực hiện

Hành

động

Kiểm tra

Hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001 cũng tuân theo mô

hình “Plan, Do, Check, Act” nhằm tạo nên sự cải tiến liên tục Áp dụng cách tiếp

cận này, mô hình HTQLMT ISO 14001 được mở rộng thành 17 yếu tố được nhóm

lại trong 5 cấu phần chính bao gồm chính sách môi trường, lập kế hoạch, thực hiện,

kiểm tra, hành động khắc phục và xem xét lại của lãnh đạo

Hình 3.3 Mô hình hệ thống quản lý môi trường theo ISO 14001

Sau đây là phần trình bày sơ lược về các yếu tố trong HTQLMT theo ISO

14001:

 Chính sách môi trường (4.2): Đưa ra bản tuyên bố về các cam kết của tổ chứcđối với môi trường Chính sách được sử dụng như một khuôn khổ cho việc lập kếhoạch và hành động

 Lập kế hoạch (4.3)

- Các khía cạnh và tác động môi trường (4.3.1): Nhận dạng các thuộc tính môi

trường của các sản phẩm, hoạt động và dịch vụ Xác định xem thuộc tính nào

có tác động đáng kể lên môi trường

Cải tiến liên tục