CƠ SỞ LÝ LUẬN SẢN XUẤT SẠCH HƠN VÀ TIẾP CẬN SẢN XUẤT SẠCH HƠN

nếu doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn sẽ làm giảm được ô nhiễm, giảm ttỏn thất nguyên liệu, năng lượng, nguyên liệu thô và nướcsử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên.. Đối với các quá tr

Quá trình sản xuất công nghiệp Nguyên liệu

(Chất thải) Nước Năng lượngHoá chất

Sản phẩm

CƠ SỞ LÝ LUẬN SẢN XUẤT SẠCH HƠN VÀ TIẾP CẬN SẢN XUẤT SẠCH

HƠN

I CƠ SỞ LÝ LUẬN SẢN XUẤT SẠCH HƠN.

1.1 Giới thiệu chung về sản xuất sạch hơn và định nghĩa của UNEP về sản xuất sạch hơn.

1.1.1Giới thiệu chung.

Trong quá trình sản xuất công nghiệp:

Theo sơ đồ trên thì bất cứ một quá trình nào cũng cần phải có các nguyên liệu đầu vào và sau sản xuất quá trình đó sẽ tạo ra chất thải Vậy chất thải là gì? Chất thải có thể được hiểu như một dạng tài nguyên không dược đặt đúng chỗvà hãy giành những cơ hội

để khai thác sử dụng chúng Vậy thì chúng ta phải giải quyết vấn đề này như thế nào đây! Một trong những giải pháp là có thể làm giảm thiểu, có thể phòng ngừa, bỏ qua, pha loãng hoặc sử lý

Nếu bỏ qua vấn đề ô nhiễm, thì doanh nghiệp đó sẽ có thể bị dẫn đến những vấn

đề sau đây: Rủi ro bị phạt, rủi ro bị di rời đến địa điểm khác, công ty có thể bị đóng cửa, giảm khả năng cạnh tranh…đó là những vấn đề mà bất cứ một doanh nghiệp nào không muốn bị gặp phải

Khí thải Nước thải Chất thải rắn

Nếu chúng ta pha loãng hoặc sử lý ô nhiễm, việc này đòi hỏi phải có sự lắp đặt các nhà máy sử lý chất thải, tức là phải mất một khoản chi phí lớn cho việc lắp đặt vận hành nhà máy Với những chi phí lớn như vậy doanh nghiệp sẽ không thu được lợi nhuận gì từ việc sử lý ô nhiễm ngoài việc doanh nghiệp đã tuân thủ pháp luật về môi trường

Giải pháp hữu hiệu là chúng ta giảm thiểu hoặc phòng ngừa ô nhiễm, đay là ý tưởng cơ bản cho phép sự ra đời của sản xuất sạch hơn nếu doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn sẽ làm giảm được ô nhiễm, giảm ttỏn thất nguyên liệu, năng lượng, nguyên liệu thô và nước(sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên) Đồng thời giảm sự cần thiết phải lắp đặt hay quy mô của nhà máy sử lý chất thải và các chi phí vận hành cũng chư chi phí sử lý chất thải

Như vậy, sản xuất sạch hơn sẽ giúp cho các doanh nghiệp tiết kiệm nguồn tài chính và đầu tư sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp

1.1.2 Định nghĩa của UNEP về sản xuất sạch hơn.

Chương trình Môi trường của Liên hiệp quốc(UNEP) định nghĩa sản xuất sạch hơn như sau:

Sản xuất sạch hơn là việc áp dụng liên tục chiến lược phòng ngừa tổng hợp về Môi trường vào các quá trình sản xuất, sản phẩm và dịch vụ nhằm nâng cao hiệu xuất và giảm thiểu rủi ro cho con người và Môi trường

Đối với các quá trình sản xuất: Sản xuất sạch hơn bao gồm bảo toàn nguyên liệu

và năng lượng, loại trừ các nguyên liệu độc hại và giảm lượng cũng như tính độc hại của tất cả các chất thải ngay từ nguồn thải

Đối với sản phẩm: Sản xuất sạch hơn bao gồmviệc giảm các ảnh hưởng tiệu cực trong suốt chu kỳ sống của sản phẩm từ khâu thiết kế đến loại bỏ

Đối với dịch vụ: Sản xuất sạch hơn đưa các yếu tố về Môi trường vào thiết kế và phát triển các dịch vụ

Sản xuất sạch hơn là một cách tiếp cận(cách nghĩ) mới và có tính sáng tạo mới đối với các sản phẩm và quá trình sản xuất

Các khái niệm tương tự với sản xuất sạch hơn là:

Giảm thiểu chất thải: Khái niệm này được cơ quan bảo vệ Môi trường Mỹ(USAPA) sử dụng năm 1888 Theo đó, cách tiếp cận theo kiểu phòng ngừa chất thải và các biện pháp của nó được coi là các biện pháp giảm bớt ô nhiễm tại gốc( nơi chất thải có thể phát sinh), thông qua việc tạo ra các thay đổi trong việc sử dụng đầu vào, thay đổi công nghệ, cải tiến quy trình vận hành và đổi mới sản phẩm

Phòng ngừa ô nhiễm: Cơ quan bảo vệ Môi trường Mỹ đã định nghĩa: Phòng ngừa

ô nhiễm là việc sử dụng nguyên liệu, quy trình hoặc quy chuẩn cho phép làm giảm bớt phát sinh chất ô nhiễmhoặc chất thải ngay tại nguồngốc của chúng Phìng ngừa ô nhiễm bao gồm cả những hoạt động làm giảm bớt việc sử dụng các vật liệu độc hại, giảm tiêu thụ năng lượng, nước và các nguồn khác và bảo vệ các tài nguyên thiên nhiên như bảo tồn và

sử dụng tài nguyên có hiệu quả hơn

Năng suất xanh (GDP xanh): Năng xuất được xem như một hoạt động làm giảm lượng chất thải và ô nhiễm ra Môi trường trong các quá trình sản xuất và dịch vụ mà vẫn đảm bảo được năng xuất theo đúng kế hoạch Theo Tổ chức năng suất Châu Á thì năng suất xanh là một chiến lược nhằm nâng cao năng suất mà vẫn bảo vệ Môi trường để phát triển bền vững

Tuy là ba khái niệm khác nhau nhưng về bản chất chúng đều giống sản xuất sạch hơn vì đều có chung ý tưởng giúp cho doanh nghiệp sản xuất có hiệu quả hơn Đều là những khái niệm mang tính phìng ngừa và giảm thiểu chất thải trước khi chúng sinh ra Tuy nhiên, sản xuất sạch hơn vẫn là khái niệm mang tính tổng quát hơn so với khái niêm trên, sản xuất sạch hơn bao hàm cả giảm thiểu chất thải và phòng ngừa ô nhiễm Điểm mạnh của sản xuất sạch hơn không chỉ là vấn đề thay đổi trang thiết bị, công nghệmà sản xuất sạch hơn còn là vấn đề thay đổi thái độ, cách nhìn, áp dụng bí quyết công nghệ và cải thiện quá trình sản xuất và sản phẩm

1.2 Các giải pháp sản xuất sạch hơn.

Trong thực hiện sản xuất sạch hơn cần có các thay đổi để biến một quá trình sản xuất trở nên sản xuất sạch hơn cà hiệu quả hơn Các thay đổi không chỉ đơn thuần là thiết

bị mà còn là các thay đổi trong vận hành và quản lý của một doanh nghiệp Các thay đơi được gọi là giải pháp sản xuất sạch hơn Về cơ bản có thể chia thành các nhóm sau:

Các giải pháp sản xuất sạch hơn

Thay đổi sản phẩm

Thay đổi bao bì

Hình1 : Các giải pháp sản xuất sạch hơn

Tuần hoàn

Quản lý nội vi

Kiểm soát quá trình tốt hơn

Thay đổi nguyên liệu

Cải tiến thiết bị

Công nghệ sản xuất mới

Tận thu, tái sử dụng tại chỗ

Tạo ra sản phẩm phụ

• Giảm chất thải tại nguồn

• Tuần hoàn

• Cải tiến sản phẩm

Các giải pháp của sản xuất sạch hơn được thể hiện qua sơ đồ sau:

1.2.1 Giảm chất thải tại nguồn.

Cơ bản về ý tưởng của sản xuất sạch hơn là tìm hiểu nguồn gốc của ô nhiễm để có các biện pháp giảm thiểu chất thải

• Quản lý nội vi: Là một loại giải pháp đơn giản nhất của sạch hơn Nó liên quan đến thay đổi trong thực tiễn hiện tại hoặc sử dụng các biện pháp mới trong vận hành và bảo dưỡng thiết bị, nhằm làm tăng hiệu suất sử dụng nguyên liệu, tiết kiệm năng lượng và chi phí vận hành Quản lí nội vi không đòi hỏi chi phí đầu tư và có thể thực hiện ngay sau khi xác định được các giải pháp

Các ví dụ của quản lý nội vi: Là có thể khắc phục các điểm rò rỉ, đóng van hay tắt thiết

bị không sử dụng để tránh tổn thất

• Kiểm soát quá trình tốt hơn: để đảm bảo các điều kiện sản xuất được tối ưu hoá về mặt tiêu thụ nguyên liệu, sản xuất và phát sinh chất thải

Các thông số của quá trình sản xuất như nhiệt độ, thời gian, áp suất,pH, tốc độ…cần được giám sát và duy trì càng gần điều kiện tối ưu càng tốt

Cũng như quản lý nội vi, việc kiểm soát tốt quá trình đòi hỏi sự quan tâm của ban lãnh đạo cũng như việc giám sát ngày một hoàn chỉnh hơn

• Thay đổi nguyên liệu: là việc thay thế các nguyên liệu đang sử dụngbằng các nguyên liệu khác thân thiện với Môi trường Thay đổi nguyên liệu còn có thể là việc mua nguyên liệu có chất lượng tốt hơn để đạt được hiệu suất sử dụng cao hơn Thông thường, lượng nguyên liệu sử dụng, lượng chất nguyên liệu sử dụng và sản phẩm có mối quan hệ trực tiếp với nhau

• Cải tiến thiết bị: là việc thay thế thiêtá bị đã có để nguyên liệu tổn thất ít hơn Việc cải tiến thiết bị có thể là điều chỉnh tốc độ máy, là tối ưu kích thước của kho chứa,

là việc bảo ôn bề mặt nóng/ lạnh hoặc thiết kế cải thiện các bộ phận cần thiết trong thiết bị

• Công nghệ sản xuất mới là việc lắp đặt các thiết bị hiện đại và có hiêuh quả hơn, như lắp nồi hơi hiệu suất cao hay lắp máy nhuộm Jet có sử dụng dung tỷ thấp hơn Giải pháp này yêu cầu chi phí đầu tư cao hơn các giải pháp sản xuất sạch khác, do

đó cần phải được nghiên cứu cẩn thận Mặc dùvậy, tiềm năng tiết kiệm và cải thiện chất lượng có cao hơn so với các giải pháp khác

1.2.2 Giải pháp tuần hoàn.

Có thể tuần hoàn các loại dòng thải không thể tránh được trong khu vực sản xuất hoặc bán

ra như một loại sản phẩm phụ

• Tận thu và tái sử dụng tại chỗ là việc thu thập chất thải và sử dụng lại cho quá trình sản xuất

• Tạo ra các sản phẩm phụ là việc thu thập sử lý các dòng thải để có thể trở thành một sản phẩm mới hoặc bán rea cho các cơ sở sản xuất khác

1.2.3 Cải tiến sản phẩm.

Cải tiến chất lượng sản phẩm để làm giảm ô nhiễm cũng là một ý tưởng cơ bản của sản xuất sạch hơn

• Thay đổi sản phẩm là việc xem xét lại sản phẩm và các yêu cầu đối với sản phẩm

đó Cải thiện thiết kế sản phẩm có thể đem lại tiết kiệm về tiêu thụ nguyên liệu và lượng hoá chất độc hại sử dụng

• Các thay đổi về bao bì có thể là quan trọng, vấn đề cơ bản là giảm thiểu bao bì sử dụng đồng thời bảo vệ được sản phẩm, như: sử dụng giấy xám(không tẩy) thay thế cho giấy trắng ở những nơi cho phép hay việc sử dụng bìa cáttông cũ thay cho các loại xốp để bảo vệ các vật dễ vỡ

1.3 Lợi ích của sản xuất sạch hơn.

Trong sự phát triển lâu dài, sản xuất sạch hơn là phwng cách tốt nhất để kết hợp các lợi ích kinh tế và lợi ích Môi trường của doanh nghiệp, không kể quy mô lớn hay nhỏ, không kể có định mức tiêu thụ nguyên liệu, năng lượng, nước nhiều hay ít Sản xuất sạch hơn kgông chỉ giúp cho doanh nghiệp tránh được các tác động Môi trường và sức khoẻ xấu

mà còn mang lại nhiều những lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp Bên cạnh đó, việc áp dụng sản xuất sạch hơn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, môi trường cho doanh nghiệp

mà còn mang lại lợi ích cho xã hội

1.3.1 Lợi ích của sản xuất sạch hơn đối với các doanh nghiệp.

• Tiết kiệm tài chính thông qua giảm lãng phí năng lượng, nguyên vật liệu và các hoá chất, phụ gia

Với những doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn sẽ tránh được các sự cố do rò rỉ, rơi vãi trong việc sử dụng nguyên vật liệu, từ đó sẽ làm giảm được chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, điều này sẽ giúp cho doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cao hơn Bên cạnh đó doanh nghiệp còn thu được các lợi ích về kinh tế khi tiến hành tận thu, tái sử dụng tại chỗ các sản phẩm phụ

• Nâng cao hiệu suất hoạt động của nhà máy, nâng cao sự ổn định sản xuất và chất lượng sản phẩm

Nhờ có sản xuất sạch hơn, doanh nghiệp sẽ nâng cao được hiệu suất hoạt động, tạo ra khối lượng sản phẩm nhiều hơn trên một đơn vị đầu vào, sản xuất sạch hơn tạo sự ổn định trong sản xuất, giảm tỷ lệ phế phẩm và các sản phẩm không đạt tiêu chuẩn Điều đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp hạ giá thành sản phẩm, tiết kiệm được chi phí đầu vào và các chi phí sử

lý sau quá trình sản xuất

• Khả năng cải thiện Môi trường làm việc(sức khoẻ và an toàn)

Năng suất lao động của doanh nghiệp phụ thuộc vào thái độ làm việc của công nhân trong doanh nghiệp Doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn có nghĩalà doanh nghiệp đã tạo ra một môi trường làm việc ổn định và an toàn Cải thiện môi trường làm việc tốt sẽ giảm tỷ

lệ tai nạn lao động, giảm tỷ lệ người mắc bệnh từ đó kéo theo chi phí cho vấn đề này sẽ giảm Các điều kiện làm việc thuận lợi sẽ như một động lực thúc đẩy nhân viên quan tâm hơn trong viẹc lao động cũng như kiểm soát tốt các quá trính sản xuất Từ đó sẽ giúp cho doanh nghiệp thu được lợi nhuận nếu xét trên goc độ kinh tế

• Tuân thủ các quy định pháp luất tốt hơn và tiết kiệm chi phí sử lý chất thải

Tuân thủ pháp luật vế môi trường là nghĩa vụ của tất cả các doanh nghiệp Đối với các doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn sẽ kiểm soát được quá trình tốt hơn tức là có thể kiểm soát được quá trình phát thải của doanh nghiệp và xử lý các tình huống dễ dàng hơn

Từ đó có thể giảm chi phí xử lý chất thải, nâng cao hiệu quả việc tận thu các sản phẩm Bên cạnh đó, sản xuất sạch hơn còn giúp các doanh nghiệp giảm được các khoản phí thải, nộp phạt…

• Nâng cao hình ảnh của doanh nghiệp.

Để có thể tồn tại và cạnh tranh trên thi trường, các doanh nghiệp phải tạo cho mình một vị trí quan trọng trong khách hàng, tức là doanh nghiệp đó phải có sản phẩm tốt hơn và đặc biệt là sản phẩm đó phải thân thiện với môi trường, phải có chứng nhận của hệ thống quản

lý Môi trường ISO 14000 Sản xuất sạch hơn sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đạt được mục tiêu của mình

• Các cơ hội thị trường mới

Nhận thức của người tiêu dùng ngày một tăng lên về các vấn đề môi trường, tạo nên nhu cầu hấp dẫn về các sản phẩm xanh trên thị trường quốc tế Nếu các doanh nghiệp nỗ lực tập trung vào sản xuất sạch hơn thì sẽ dẫn đến việc có thể mở ra cơ hội thị trường mới

và sản xuất ra sản phẩm có chất lượng cao hơn, giá thành sản phẩm thấp hơn tạo cơ hội cạnh tranh trên thị trường

• Tiếp cận nguồn tài chính tốt hơn

Các dự thảo, dự án đầu tư cho sản xuất sạch hơn bao gồm các thông tin về tính khả thi

kỹ thuật, kinh tế cũng như môi trường Đây là cơ sở vững chắc cho việc tiếp cận các hỗ trợ tài chính của ngân hàng hoặc các quỹ môi trường Hiện nay, trên thị trường quốc tế, các cơ quan tài chính đã nhận thức rõ các vấn đề bảo vệ môi trường và xem xét đề nghị vay vốn

từ góc độ môi trường

Áp dụng liên tục chiến lược sản xuất sạch hơn sẽ giúp cho doanh nghiệp có được những lợi ích cũng như sức mạnh cạnh tranhtrên thị trường

Giảm chi phí sản xuất và giảm chất thải ra môi trường

Nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng hiệu quả trên một dơn vị sản phẩm

nâng cao năng suất thực hiện chiến lược sản xuất sạch hơn

Nâng cao tính cạnh tranh và chỗ đứng trên thị trường

Khích lệ đổi mới

Tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp

SXSH

Hình 2: Tổng quan về lợi ích của sản xuất sạch hơn

1.3.2 Lợi ích của sản xuất sạch hơn đối với xã hội.

• Cải thiện hiện trạng môi trường

Sản xuất sạch hơn sẽ giúp cho các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nguyên liệu đầu vào, năng lượng cũng như kiểm soát tốt các quá trình hơn Điều đó sẽ làm cho chất lượng thải, khí thải sinh ra ít hơn, giảm được độc tố trong dòng thải, làm cho môi trường tự nhiên được cải thiện

• Đáp ứng quan điểm cân bàng vật chất

sản xuất sạch hơn giúp cho doanh nghiệp sử dụng nguồn nguyên liệu, nước, năng lượng

có hiệu quả hơn

Theo các nhà kinh tế học cổ điển, nền kinh tế được mô tả như một hệ khép kín giữa doanh nghiệp và hộ gia đình Được thể hiên qua mô hình sau:

sản phẩm

Công ty

Hộ gia đình

Nhân công và các nhân tố đầu vào

Hình3: Định nghĩa truyền thống về kinh tế giản đơn

SX

TT

Môi trường tự nhiên)

Rrp

Rp

G Rc

Rcr

Rcd Rdp

Qua mô hình trên cho thấy, một nhân tố hết sức quan trọng đó là mô trường Môi trường vừa cung cấp nguyên liệu cho doanh nghiệp và là nơi chứa đựng các chất đã thải ra Điều này đã làm cho môi trường bị ô nhiễm, suy thoái

Vào những năm 90s, các nhà kinh tế học môi trường đã xem xét lại sự phát triển kinh tế trong mối liên hệ với môi trườngvà nhận ra rằng: môi trường tự nhiên trợ giúp cho sự tồn tại của công ty và hhọ gia đình Vai trò của môi trường tự nhiên có thể chia thành 3 nhóm sau:

• Cung cấp nguyên liệu thô

• Nơi chứa đựng chất thải

• Cung cấp ngoại ứng tích cực

•

Hình 4: Sơ đồ cân bằng vật chất

Trong đó:

M: Nguyên liệu thô

G: Hàng hoá

Rp: Cặn bã sau sản xuất

Rc: Cặn bã sau tiêu dùng

Rr

p: Chất thải tuần hoàn sau sản xuất

Rd: Chất thải ra môi trường sau sản xuất

Rr

c: Chất tái tuần hoàn sau tiêu dùng

Rd

c: Chất thải ra môi trường sau tiêu dùng

Theo định luầt bảo toàn vật chất và năng lượng, ta có:

M= Rd

p+ Rd

c

trong đó:

Rd

p = Rp- Rr

p

Rd

c = Rc - Rr

c = G – Rr

c

Từ đó ta có: M = (Rp- Rr

p) + (G – Rr

c)

M =(Rp + G)– (Rr

p + Rr

c).(1) Theo các nhà kinh tế môi trường, để nâng cao chất lượng Môi trường thì phương án đặt ra

là phải giảm thiểu việc sử dụng nguyên liệu thô.Dựa vào phương trình 1, để giảm thiểu tối

đa M thì có các phương án sau: