Hồ Chí Minh với sự phát triển giáo dục phổ thông (1945-1954)

Bëi vËy, víi ®Ò tµi nghiªn cøu nµy, chóng t«i hÖ thèng hãa c¸c nguån tµi liÖu nãi vÒ gi¸o dôc phæ... Qua ®ã, luËn v¨n rót ra mét sè nhËn xÐt, bµi häc kinh nghiÖm gãp phÇn phôc vô c«ng c[r]

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-*** -

LÊ THÙY LINH

HỒ CHÍ MINH VỚI SỰ PHÁT TRIỂN

GIÁO DỤC PHỔ THÔNG

(1945 - 1954)

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 60 22 56

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS LÊ MẬU HÃN

HÀ NỘI - 2008

Trang 2

LờI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Hồ Chí Minh với sự phát triển giáo dục phổ

thông (1945 - 1954)” là kết quả nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn của

PGS Lê Mậu Hãn

Mọi nguồn tài liệu sử dụng trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng và đều

đ-ợc trích dẫn đầy đủ

TáC GIả LUậN VĂN

LÊ THùY LINH

Trang 3

MụC LụC

TRANG LờI CAM ĐOAN

MụC LụC

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Nguồn t- liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu 5

CHƯƠNG 1: NGUYễN áI QUốC - Hồ CHí MINH LÊN áN

1.1 Thực trạng giáo dục phổ thông d-ới ách thống trị

1.2 Nguyễn ái Quốc đấu tranh chống nền giáo dục thực dân 23

CHƯƠNG 2: Hồ CHí MINH VớI VIệC Tổ CHứC XÂY DựNG NềN GIáO DụC PHổ THÔNG MớI (1945 - 1950) 33

2.1 Giáo dục phổ thông trong năm đầu tiên của n-ớc Việt Nam

Dân chủ Cộng hòa (1945 - 1946) 33

2.1.2 Cải tổ và xây dựng b-ớc đầu hệ thống giáo dục phổ thông

mới

40

2.2 Giáo dục phổ thông đồng hành với kháng chiến (1946 -1950) 47

2.2.1 Chủ tr-ơng giáo dục phổ thông phục vụ kháng chiến, kiến

quốc

47

Trang 4

2.2.2 Sù ph¸t triÓn cña gi¸o dôc phæ th«ng nh÷ng n¨m 1946 -

1950

55

CH¦¥NG 3: GI¸O DôC PHæ TH¤NG THEO TINH

THÇN C¶I C¸CH GI¸O DôC (1950 - 1954) 77 3.1 Chñ tr-¬ng c¶i c¸ch gi¸o dôc 77 3.2 Cñng cè vµ ph¸t triÓn gi¸o dôc phæ th«ng phôc vô kh¸ng

chiÕn

86

PHô LôC

Trang 5

PHầN Mở ĐầU

1 Lý do chọn đề tài

John Dewey (1859 - 1952) - ng-ời khởi x-ớng trào l-u Tân giáo dục

Mỹ có câu nói nổi tiếng: “Giáo dục chính là bản thân cuộc sống” (Education

is life itself) Bởi giáo dục chính là cuộc sống nên ở bất kỳ thời đại nào, hoàn cảnh nào, quá trình giáo dục cũng luôn diễn ra ở đâu có cuộc sống con ng-ời, ở đó có giáo dục Sự khác nhau là ở trình độ, ph-ơng pháp giáo dục ở mỗi thời điểm và không gian mà thôi

Liên hệ với thực tế Việt Nam từ x-a đến nay, dù có những thăng trầm bởi chiến tranh, địch họa nh-ng giáo dục vẫn luôn là quá trình liên tục Đặc biệt, khi Việt Nam là dân tộc hiếu học, có truyền thống học để làm ng-ời Bởi vậy, từ trong lịch sử, cha ông ta đã thấy đ-ợc vai trò của giáo dục nên việc học hành, thi cử đ-ợc các nhà n-ớc phong kiến kế tiếp nhau chăm lo phát triển

Ngày nay, Đảng và Nhà n-ớc ta xác định trong Văn kiện Đại hội Đại

biểu toàn quốc lần thứ VII: “Khoa học và giáo dục đóng vai trò then chốt

trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là một động lực đ-a đất nước thoát khỏi đói nghèo, lạc hậu, vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới”

C-ơng lĩnh xây dựng đất n-ớc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội cũng

khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu” Trong bài phát biểu tr-ớc Đại học S- phạm thuộc Đại học Quốc Gia Hà Nội ngày 19 - 1- 1996, Tổng Bí thư Đỗ Mười khẳng định: “Đảng và Nhà nước ta luôn luôn coi đầu tư vào con ng-ời là đầu t- cơ bản nhất; đầu t- cho giáo dục là đầu t- phát triển”[36, 11] Sự tiến thoái của một quốc gia ngày càng phụ thuộc chặt chẽ vào trình độ phát triển của khoa học, kĩ thuật, suy cho cùng là bởi yếu tố con ng-ời Bởi vậy, chiến l-ợc phát triển con ng-ời đ-ợc đặt ra, trong đó, lĩnh vực

đầu tiên là giáo dục, đào tạo là nhu cầu tất yếu và cấp thiết Giáo dục vừa là

động lực, vừa là mục tiêu xây dựng đất n-ớc văn minh, giàu mạnh

Từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ ý nghĩa của sự nghiệp giáo dục đối với sự tồn vong của dân tộc Ngay trong năm đầu tiên của n-ớc Việt

Trang 6

Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ, giữa những chồng chất khó khăn, Ng-ời xác

định dốt cũng là một thứ giặc mà mức độ nguy hiểm của nó không thua kém gì giặc đói và giặc ngoại xâm Cả cuộc đời Ng-ời đấu tranh không ngừng nghỉ cũng vì mục đích duy nhất “dân ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Người từng nói nước độc lập mà không đem lại hạnh phúc cho nhân dân thì độc lập đó chẳng có ý nghĩa gì Bởi thế, ngay sau khi cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, cùng với việc xây dựng n-ớc Việt Nam mới, vừa kháng chiến chống Pháp, vừa kiến quốc, Hồ Chí Minh lãnh đạo toàn dân đồng sức, đồng lòng xây dựng nền giáo dục quốc dân

Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục phổ thông đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng đầu tiên và cũng là tối -u chuẩn bị cho con ng-ời

ở những b-ớc phát triển tiếp theo trong cuộc đời Hiểu theo nghĩa hẹp, giáo dục phổ thông là một thể chế xã hội (tức nhà tr-ờng phổ thông) có nhiệm vụ

đào tạo thế hệ trẻ từ tuổi có khả năng học tập đến tuổi có khả năng lao động thành những nhân cách của một chế độ xã hội nhất định, từ đó mà trở thành ng-ời lao động, ng-ời công dân theo lý t-ởng của xã hội đó Giáo dục phổ thông đ-ợc đánh giá là nền tảng văn hóa của một n-ớc, đóng vai trò quyết

định trong sự hình thành con ng-ời mới và là sức mạnh t-ơng lai của dân tộc [11, 6 - 10]

Nhận thức đ-ợc quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục và tầm quan trọng của giáo dục, đặc biệt của giáo dục phổ thông trong cuộc sống nói chung và bối cảnh hiện nay nói riêng, đ-ợc sự chỉ bảo của các thầy giáo, tr-ớc hết là sự h-ớng dẫn tận tâm của PGS Lê Mậu Hãn, tôi thực hiện luận văn

Thạc sỹ Hồ Chí Minh với sự phát triển giáo dục phổ thông (1945 - 1954)

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Các công trình nghiên cứu về giáo dục Việt Nam nói chung và giáo dục phổ thông nói riêng chiếm một số l-ợng khá lớn và quan trọng Số công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục Việt Nam cũng không nhỏ, trong đó bao gồm cả những bài nói và viết của Hồ Chủ tịch về giáo dục Tựu trung lại có thể chia các công trình nghiên cứu trên thành các loại sau:

Trang 7

- Thứ nhất là tác phẩm của một số nhà lãnh đạo giáo dục Việt Nam từ sau

cách mạng Tháng Tám 1945 đến nay nh-:

Vũ Đình Hòe với “Những ph-ơng pháp giáo dục ở các n-ớc và vấn đề

cải cách giáo dục”(Thanh Nghị Tùng Thư xuất bản, Hà Nội, 1945)

Bộ tr-ởng Bộ Giáo dục Nguyễn Văn Huyên với “Những bài nói và viết về

giáo dục”, “Quá trình xây dựng nền giáo dục Việt Nam trong 16 năm qua”,

Nxb Giáo Dục, Hà Nội, 1961 Con trai của cố Bộ tr-ởng, PGS TS Nguyễn Văn Huy s-u tầm, tuyển chọn, biên soạn những bài viết, những chỉ thị, nghị

quyết liên quan đến giáo dục thành cuốn “Nguyễn Văn Huyên toàn tập, Văn

hóa và giáo dục Việt Nam, tập 3”, nhà xuất bản Giáo Dục xuất bản năm 2005 Giáo s- Nguyễn Khánh Toàn có rất nhiều bài viết về giáo dục và sự

nghiệp giáo dục Việt Nam: “Giáo dục dân chủ mới” (Bộ Quốc gia Giáo dục xuất bản năm 1949), “Những vấn đề giáo dục” (Bộ Quốc gia Giáo dục xuất bản năm 1950), “Hai m-ơi năm xây dựng giáo dục” (Nhà xuất bản Giáo Dục,

Hà Nội, 1965), “Nền giáo dục Việt Nam lý luận và thực hành” (Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội, 1991) “Hai m-ơi năm n-ớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa,

Sự nghiệp văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao”, Nxb Sự Thật, Hà Nội,

1966, viết chung với Hoàng Minh Giám, Phạm Ngọc Thạch, Hoàng Văn Thái

Giáo sư Phạm Minh Hạc với “Vấn đề giáo dục và khoa học giáo dục” (Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội, 1986), “45 năm phát triển nền giáo dục Việt

Nam” (Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội, 1990), “Education in Vietnam (1945

- 1991)” (Hà Nội, 1991), “Sơ thảo lịch sử giáo dục Việt Nam (1945 - 1990)”

(Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội, 1992)

Võ Thuần Nho có công trình nghiên cứu “35 năm phát triển sự nghiệp

giáo dục phổ thông” (Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội, 1990)

Bộ trưởng Giáo dục Trần Hồng Quân với “50 năm phát triển sự nghiệp

giáo dục và đào tạo (1945 - 1995)” (Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội, 1995)…

- Thứ hai là công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu lịch sử, văn

hóa, một số nhà văn, nhà báo…

Trang 8

“Hồ Chủ tịch, Nhà giáo dục vĩ đại”, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà

Nội, 1990 của Giáo s- Nguyễn Lân đã hệ thống đ-ợc toàn bộ quan điểm của Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh về giáo dục

Nguyễn Q Thắng với “Khoa cử và giáo dục Việt Nam” (Nhà xuất bản

Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, 1993)

Phan Trọng Báu với “Nền giáo dục Việt Nam thời cận đại” (Nhà xuất

bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1994)

“Hồ Chí Minh với nền văn hóa mới Việt Nam tr-ớc 1954” của Bùi Đình

Phong, nhà xuất bản Lao động xuất bản năm 1994

“Lịch sử giáo dục Việt Nam tr-ớc cách mạng Tháng Tám 1945” của

Nguyễn Đăng Tiến, Nguyễn Tiến Doãn, Hồ Thị Hồng…, Nhà xuất bản Giáo Dục, Hà Nội, 1996

- Thứ ba, một số luận văn, luận án viết về giáo dục nh-:

Đỗ Thị Nguyệt Quang với Luận án Phó Tiến sỹ Khoa học Lịch sử “Quá

trình xây dựng và phát triển nền giáo dục Việt Nam mới từ tháng 9 - 1945 đến tháng 7 - 1954”, Hà Nội, 1996

“Đảng lãnh đạo và tổ chức mặt trận văn hóa kháng chiến (1945 - 1954)”, Luận văn Thạc sỹ Khoa học Lịch sử của Trần Thị Thanh Giang, Hà

Nội, 2006

“Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục kháng chiến kiến quốc (1945 - 1954)”, Luận văn Thạc sỹ Khoa học Lịch sử của Phạm Nguyên Ph-ơng, Hà Nội,

2007

Bên cạnh đó, còn có nhiều bài viết in trên các tạp chí của các tác giả khác

3 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài “Hồ Chí Minh với sự phát triển giáo dục phổ thông (1945 -

1954)”, đối t-ợng nghiên cứu là giáo dục phổ thông trong những năm 1945 -

1954 trong sự tiến triển, vận động không ngừng với cuộc kháng chiến chống Pháp của toàn dân

Khung thời gian nghiên cứu đ-ợc giới hạn từ khi cách mạng Tháng Tám 1945 thành công đến hết năm 1954 - năm đánh dấu thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm l-ợc

Trang 9

Phạm vi không gian đ-ợc mở rộng trong cả n-ớc, ở khắp miền Bắc, miền Trung và miền Nam

Để làm rõ thêm bản chất cách mạng của nền giáo dục dân tộc, dân chủ của n-ớc Việt Nam trong giai đoạn 1945 - 1954, luận văn đề cập đến tình hình giáo dục phản động, nô dịch của thực dân Pháp thực thi trên đất n-ớc ta trong giai đoạn tr-ớc Qua đó, gợi lên sự so sánh để thấy đ-ợc tính khác biệt về bản chất của hai nền giáo dục cách mạng và giáo dục thực dân, khẳng định tính -u việt của nền giáo dục dân chủ

4 Nguồn t- liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu

Để hoàn thành đề tài này, luận văn đã sử dụng các nguồn tài liệu sau:

- Các bài nói và bài viết về giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh đ-ợc

tập hợp trong “Hồ Chí Minh toàn tập” (Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 2002)

- Các sách viết về Hồ Chí Minh với giáo dục và các vấn đề giáo dục của các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, nhà báo…

- Các bài viết đ-ợc đăng tải trên Công báo, tạp chí Nghiên cứu lịch sử, tạp chí Lịch sử Đảng

Bên cạnh ph-ơng pháp nghiên cứu lịch sử, các ph-ơng pháp đ-ợc dùng chủ yếu là ph-ơng pháp thống kê, phân tích Tình hình giáo dục phổ thông

đ-ợc phản ánh qua những con số cụ thể chính xác Đó là những số liệu về tr-ờng, lớp, số l-ợng học sinh, giáo viên, số tốt nghiệp các cấp…đòi hỏi học viên phải sử dụng ph-ơng pháp thống kê Từ đó, phân tích các số liệu để thấy

đ-ợc giáo dục phổ thông 1945 - 1954 phát triển hay bị suy giảm

Ph-ơng pháp so sánh lịch sử đ-ợc học viên sử dụng nhằm làm sáng tỏ

sự khác biệt của giáo dục phổ thông trong mỗi giai đoạn 1945 - 1946, 1946 -

1950, 1950 - 1954; cụ thể hơn là dùng so sánh số liệu của các năm học với nhau

5 Đóng góp chính của luận văn

Luận văn có các mục tiêu nghiên cứu rõ ràng Những t- liệu lịch sử, những nhận định, đánh giá về tình hình giáo dục phổ thông

1945 - 1954 rất phong phú T- liệu, đánh giá đó có khi chuyên sâu, có khi khái l-ợc nh-ng nhìn chung, ch-a cung cấp đ-ợc cho chúng ta cái nhìn toàn diện, liền mạch và chi tiết về các cấp học phổ thông thời gian này, đặc biệt trong việc khẳng định vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh Bởi vậy, với đề tài nghiên cứu này, chúng tôi hệ thống hóa các nguồn tài liệu nói về giáo dục phổ

Trang 10

thông giai đoạn 1945 - 1954 Trên cở sở đó, chúng tôi trình bày quá trình hình thành, phát triển và những thành tựu của giáo dục phổ thông 1945 - 1954 theo dòng chảy liên tục của thời gian 9 năm và trong góc độ giáo dục phổ thông d-ới t- t-ởng và

sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Thông qua những căn cứ khoa học, luận văn làm rõ quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với giáo dục, phân tích vai trò của Chủ tịch trong việc xây dựng nền giáo dục phổ thông mới và tác dụng đối với công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc

Qua đó, luận văn rút ra một số nhận xét, bài học kinh nghiệm góp phần

phục vụ công cuộc xây dựng nền giáo dục hiện nay

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài Phần mở đầu và Kết luận, luận văn gồm 3 ch-ơng chính:

- Ch-ơng 1: Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh lên án nền giáo dục thực dân

- Ch-ơng 2: Hồ Chí Minh với việc tổ chức xây dựng nền giáo dục phổ

thông mới (1945 - 1954)

- Ch-ơng 3: Giáo dục phổ thông d-ới ánh sáng t- t-ởng Hồ Chí Minh

và tinh thần cải cách giáo dục (1950 - 1954)

Phần Phụ lục và Tài liệu tham khảo

Trang 11

TàI LIệU THAM KHảO

1 Bài phát biểu tại lễ nhậm chức Hiệu tr-ởng Đại học Tổng hợp Havard của

bà Drew G Faust, in trong Những vấn đề giáo dục hiện nay, quan điểm và

giải pháp, (2008), Nxb Tri Thức, Hà Nội

2 Phan Trọng Báu (1994), Giáo dục Việt Nam thời cận đại, Nxb Khoa học xã

hội, Hà Nội

3 Vũ Ngọc Bình (1990), Chống mù chữ vấn đề của thời đại của đất n-ớc,

Nxb Sự Thật, Hà Nội

4 Tr-ờng Chinh (1964), Kháng chiến nhất định thắng lợi, Nxb Sự Thật, Hà

Nội

5 Chủ nghĩa Mác và vấn đề giáo dục (1959), Nxb Sự Thật, Hà Nội

6 Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 7 (1940 -

1945), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

7 Đảng Cộng sản Việt Nam (2000), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 8 (1945 -

1947), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

8 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 9 (1948),

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

9 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 12 (1951),

Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

10 Hoàng Ngọc Di (1967), Giới thiệu mấy nét chính về đ-ờng lối giáo dục

của Đảng, Nxb Giáo Dục, Hà Nội

11 Hoàng Ngọc Di (1982), Hệ thống giáo dục phổ thông mới, Nxb Sự Thật, Hà

Nội

12 Hoàng Minh Giám - Nguyễn Khánh Toàn - Phạm Ngọc Thạch - Hoàng

Văn Thái (1966), Hai m-ơi năm n-ớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Sự

nghiệp văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao, Nxb Sự Thật, Hà Nội

Trang 12

13 Lê Văn Giang (1985), Lịch sử Đại học và trung học chuyên nghiệp Việt

Nam, tập I (1945 - 1954), Viện nghiên cứu Đại học và Trung học chuyên

nghiệp Hà Nội

14 Võ Nguyên Giáp (1993), T- t-ởng Hồ Chí Minh - quá trình hình thành và

phát triển, Nxb Sự Thật, Hà Nội

15 Phạm Minh Hạc (chủ biên) (1992), Sơ thảo giáo dục Việt Nam (1945 -

1990), Nxb Giáo Dục, Hà Nội

16 Lê Mậu Hãn (2003), Hồ Chí Minh với giáo dục trong kỷ nguyên độc lập tự

do của dân tộc, Hội thảo Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục, Hà Nội

17 Hồ Chí Minh toàn tập, tập 1 (1919 - 1924), (2002), Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội

Định dạng
Số trang	16
Dung lượng	317,2 KB