NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN ĐỐI VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ DỆT THỔ CẨM TRUYỀN THỐNG

1.1.Nhận thức của người dân về nghề Vấn đề này được nhóm nghiên cứu khai thác thông qua câu hỏi 1 trong bảnghỏi - Xin ông bà cho biết địa phương có nghề dệt thổ cẩm truyền thống haykhôn

NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN ĐỐI VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGHỀ

DỆT THỔ CẨM TRUYỀN THỐNG.

Chúng ta biết rằng nhận thức là một thành tố không thể thiếu trong cấu trúcthái độ Có quá trình nhận thức, hiểu biết về đối tượng thì chủ thể mới có thái độđối với đối tượng đó Như vậy, để thấy được thái độ đối với nghề dệt thổ cẩmtruyền thống của người dân thì phải tìm hiểu nhận thức của họ về vấn đề này

1.1.Nhận thức của người dân về nghề

Vấn đề này được nhóm nghiên cứu khai thác thông qua câu hỏi 1 trong bảnghỏi

- Xin ông bà cho biết địa phương có nghề dệt thổ cẩm truyền thống haykhông?

Vơí 2 phương án trả lời là Có hoặc Không

Tuy nhiên trong quá trình điều tra, chúng tôi đã sử dụng hàng loạt các câu hỏikhác nhau:

- Xin ông bà cho biết nghề nào là nghề truyền thống của địa phương?

- Xin ông bà cho biết nghề dệt thổ cẩm có phải là nghề truyền thống của dântộc mình hay không?

Và các câu trả lời chúng tôi thu được đều thống nhất ý kiến: 100% cho rằngnghề dệt thổ cẩm là nghề truyền thống của địa phương và nó có từ rất lâu rồi

“là nghề truyền thống, nghề của dân tộc mình đấy”- cô Đinh thị Thình ở bảnLè

“đây là một nghề truyền thống của làng chứ, nghề này được cha ông để lại,truyền từ đời này sang đời khác, bất kỳ cô gái nào khi lớn lên đều phải học nghềnày thì mới lấy chồng được, đó là phong tục của chúng tôi mà”- cô Xiềng- phó chủtịch hội phụ nữ phường Trung Tâm

Như vậy, có thể thấy người dân ở đây nhận thức rất rõ ràng về sự tồn tại củanghề dệt thổ cẩm ở địa phương mình với tư cách là một nghề truyền thống Kết quả

này cũng được chứng minh theo số liệu của câu hỏi 2b với nội dung cụ thể là”lý docác gia đình làm nghề dệt thổ cẩm” Với 25/30 gia đình làm nghề câu trả lời được

cụ thể hoá ở biểu đồ sau

Ghi chú : 1 là nghề truyền thống của gia đình

2 theo phong trào địa phơng

3 Có nguồn nguyên liệu và nhân công rẻ

4 dễ tiêu thụ

5 yêu thích nghề dệt thổ cẩm

Có thể thấy rõ trong 25 gia đình làm nghề thì cả 100% đều nêu lý do việc duytrỳ nghề ở gia đình mình là do đây là nghề truyền thống, trong khi các lý do khácchỉ chiếm tỷ lệ không lớn lắm Đối với họ, việc tham gia hoạt động nghề không chỉ

vì lý do kinh tế(nguyên liệu và nhân công rẻ, dễ tiêu thụ-48%) vì phong tràochung(40%) mà quan trọng hơn là vì đây là nghề truyền thống”là nết văn hóc củadân tộc mình, không bỏ được đâu à” –chị Lim bản PaKết Việc lựa chọn đã chothấy họ có nhận thức rất tích cực về nghề với tư cách là một nghề truyền thống

Tuy nhiên bên cạnh đó, người dân ở đây lại chưa có sự nhận thức cao về lịch

sử ra đời và tồn tại, phát triển của nghề Với các câu hỏi đưa ra phỏng vấn sâu:

- Chị có biết nghề dệt thổ cẩm có ở làng mình từ bao giờ?

- Cô cho cháu hỏi cô biết ông tổ của nghề này là ai không ạ?

- Cô ơi, có truyền thuyết hay một câu truyện nào đó của người xưa kể về sự rađời của nghề này không hả cô?

Thì 100% những người được phỏng vấn đều trả lời là không biết Hầu hết họnói”nghề này có từ lâu lắm rồi, chúng tôi lớn lên là đã thấy có rồi, có nghe ai nóiđược nó có từ bao giờ đâu à”-cô Thình Điều này cũng dễ hiểu, vì thực tế các câutrả lời của người dân đều cho thấy sự tồn tại của nghề là từ rất lâu đời rồi, đến nỗikhông còn ai nhớ đến nữa, và người ta cũng không cần tìm hiểu nó ra đời từ khinào và như thế nào Điều quan trọng nhất là nghề đã gắn bó với cuộc sống của họnhư một điều tất yếu, như những sinh hoạt hàng ngày không thể thiêú Lịch sử rađời, ông tổ nghề và các truyền thuyết về nó dù không có hay có nhưng đã thất lạctheo thời gian thì họ không cần biết Kết qủa này cũng là sự chứng minh cho sốliệu thu được từ câu hỏi 1

1.2 Nhận thức của người dân về vai trò và tầm quan trọng của nghề trong đời

sống cá nhân và cộng đồng.

Để tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi đã sử dụng câu hỏi 6 trong phần bảng hỏi:Theo ông bà nghề dệt thổ cẩm có ý nghĩa gì đối với cá nhân và cộng động?

Với các phương án trả lời đưa ra lựa chọn:

+ Giải quyết việc làm cho người dân địa phương

+ Phục vụ nhu câù trong gia đình

+ Giao lưu văn hoá và phát triển kinh tế

` + Giúp người dân tăng thu nhập , ổn định cuộc sống

+ Góp phần phát triển du lịch địa phương

+ Giữ gìn lối sống và bản sắc riêng của người dân nơi đây

Câu hỏi này cho phép chúng tôi có được đánh giá sâu sắc hơn mức độ nhậnthức của người dân về tầm quan trọng của nghề Tuy nhiên, trong quá trình phỏngvấn, chúng tôi có thay đổi hình thức của câu hỏi đối với từng đối tượng khác nhau:-Xin cô cho biết nghề này có góp phần tạo thêm việc làm cho người lao độngkhông ạ?

- Chị có nghĩ rằng nhờ có nghề này tạo ra các sản phẩm thổ cẩm đặc sắc mà việcphát triển du lịch của địa phương sẽ đạt hiệu quả hơn không ạ?

- Cuộc sống và thu nhập của gia đình chú có gì thay đổi so với trước khi làm nghềnày không ạ?

Với những câu trả lời thu được, nhóm nghiên cứu đã tập hợp lại thành bảng số liệuđược mô hình hoá trong biểu đồ:

Biểu đồ 2 ý nghĩa của nghề dệt thổ cẩm đối với cá nhân và cộng đồng

Ghi chú :

1 Giải quyết việc làm cho người dân

2 Phục vụ nhu cầu trong gia đình

3 Giúp người dân tăng thu nhập, ổn định cuộc sống

1 Giao lưu văn hoá và phát triển kinh tế với các vùng khác

2 Góp phần phát triển du lịch địa phương

6 Gìn giữ lối sống và bản sắc riêng của người dân nơi đây

Nhìn vào đây có thể thấy rằng nghề dệt thổ cẩm có ý nghĩa và vai trò quantrọng đối với cuộc sống của người dân: Có tới 83,3% lựa chọn phương án Giảiquyết việc làm cho người dân, 93,3% lựa chọn Phục vụ nhu cầu trông gia đình,60% cho rằng nghề Giúp người dân tăng thu nhập và ổn định cuộc sống, 20% chọnGiao lưu văn hoá và phát triển kinh tế với các vùng khác, và 50% phương án trả lờiGiữ gìn lối sống và bản sắc của dân tộc Điều này cho thấy giá trị truyền thống củanghề được người dân nhận thức rất rõ ràng, và việc phần lớn khách thể(93,3%) lựachọn phương án Phục vụ nhu cầu trong gia đình đã cho thâý thực tế vai trò và ýnghĩa của loại trang phục từ vải thổ cẩm đôí với sinh hoạt văn hoá-đời sống- tâmlinh của người dân nơi đây Phỏng vấn sâu một số khách thể, chúng tôi thu đượcnhững kết quả sau:”con gái phải biết làm nghề này chứ, không làm thì không ai lấyđâu”-cô Xiềng;”phải học làm để còn dệt các thứ đưa về nhà chồng chứ, ai làm thayđâu”-chị Vi Thị Sổ-bản Pakết Đối với họ, nghề dệt thổ cẩm gắn bó tất yếu vớicuộc đời cuả những cô gái, có biết dệt thổ cẩm thì mới tự chuẩn bị trang phục, vậtdụng cho mình để về làm dâu, sau đó là dệt cho nhà chồng sử dụng và người nàocũng phải thành thạo nghề khi còn là con gái Ngoài lý do đó ra, người dân cũngđánh giá cao các giá trị của nghề liên quan tới việc phát triển văn hoá địa phương

và đặc biệt trong việc giải quyết vấn đề kinh tế, tạo thu nhập cho gia đình Việc cónhận thức đúng về nghề giải thích lý do vì sao 83,3 % hộ gia đình ở đây duy trìnghề này(câu 2).

Để làm rõ thêm nhận thức của người dân về vai trò và tầm quan trọng củanghề, chúng tôi cũng đã sử dụng số liệu của câu hỏi 5b tìm hiểu về ý nghĩa việc sửdụng sản phẩm thổ cẩm truyền thống Khi được hỏi có sử dụng sản phẩm thổ cẩmtruyền thống hay không thì 100% câu trả lời là có với các ý nghĩa cụ thể hoá trongbiểu đồ:

Biểu đồ 3 ý nghĩa của việc sử dụng các sản phẩm thổ cẩm (số liệu cụ thể lấy trong

Qua đây, có thể thấy người dân nhận thức rất rõ sản phẩm thổ cẩm được sửdụng trong đời sống là do truyền thống(76,7%) do tín ngưỡng(60%) còn chỉ có10% lựa chọn do đẹp, mát mẻ và 20% là do bắt chước mọi người Điều này khôngphủ nhận giá trị thẩm mỹ của loại sản phẩm thổ cẩm mà thực chất thể hiện ngươìdân ý thức rất rõ về ý nghĩa cuả loại sản phẩm này cũng như giá trị văn hoá, nétbản sắc và truyền thống của nó trong đời sống dân tộc mình Đây cũng là lý do họ

có nhận thức đúng đắn về vai trò và tầm quan trọng của nghề

1.3 Nhận thức của người dân đối với việc bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ

cẩm truyền thống

Trên cơ sở có sự nhận thức về nghề cũng như về vai trò tầm quan trọng củanghề, người dân đã có nhận thức về việc bảo tồn và phát triển nghề ở địa phương

Để tìm hiểu vấn đề này, chúng tôi sử dụng các câu hỏi 8-10-11

Câu hỏi 8 trong cấu trúc bảng hỏi: Ông bà đánh giá như thế nào về việc bảo tồn vàphát triển nghề dệt thổ cẩm ở địa phương hiện nay?

Với các phương án trả lời chúng tôi thu được như sau:

Không quan t ọng 0 0 1/5 20

Nhìn vào bảng số liệu trên ,có thể thấy các gia đình làm nghề có nhận thứcrất tốt về việc bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm ở địa phương 60% số ngườiđược hỏi cho rằng việc làm này là rất quan trọng, 40% cho rằng nó quan trọng, cầnthiết và không ai đánh giá là ít quan trọng, không quan trọng hay bình thường Đây

là một kết quả đáng mừng và cũng là tất yếu, khi mà với việc nhận thức đúng đắn

về nghề và việc tham gia sản xuất trực tiếp, họ đã nhận thấy những giá trị to lớn củanghề mang lại cũng như ý nghĩa và tầm quan trọng cua nghề (theo kết quả câu 5-6

đã phân tích ở trên)

Đối với các gia đình không làm nghề, người dân cũng có nhận thức khá tốt vềviệc bảo tồn và phát triển nghề khi có 20% chọn phương án Rất quan trọng và 40%chọn phương án Quan trọng Thực tế đó cho thấy dù gia đình không làm nghề bởicác lý do đưa ra:nghề không đem lại lợi ích kinh tế(60%), tốn nhiều thời gian(40%),không có kinh phí(80%), sản phẩm không có khả năng cạnh tranh (20%)nhungngười dân nơi đây vẫn có sự đánh giá khá cao về giá trị văn hoá_truyền thống củanghề(câu 6) nên họ vẫn đề cao và nhận thức tích cực đối với việc bảo tồn nghề Tuyvậy vẫn không tránh khỏi một số ít người thờ ơ với sự tồn tại và phát triển nghề, họcho rằng việc làm này là Ít quan trọng (20%), Không quan trọng(20%) Điều nàycũng dễ hiểu, khi mà họ không thấy được giá trị kinh tế của nghề thì họ dễ dàngkhông quan tâm đến nghề

Câu hỏi 10 trong cấu trúc bảng hỏi đi vào tìm hiểu vấn đề:”Theo ông bà đểbảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm của địa phương cần có những yếu tố gì?” Với các phương án trả lời đưa ra lựa chọn là: Có nguồn nhân lực, nguyên vậtliệu_ Có thị trường tiêu thụ_ Có cơ sở hạ tầng tốt_ Được sự quan tâm của chínhquyền địa phương

Tuy nhiên, các câu hỏi chúng tôi đưa ra lại tuỳ vào từng trường hợp cụ thể màthay đổi cho phù hợp:

-Theo bác thì sự quan tâm của chính quyền địa phương(cho vay vốn mở lớp dạynghề) có làm cho việc bảo tồn có làm cho việc bảo tồn và phát triển nghề đạt hiệuquả tốt không?

- Chị nghĩ cần có yếu tố nào để thực hiện tốt việc bảo tồn và phát triên nghề?

Và các câu trả lời thu được đã cụ thể hoá trong biểu đồ sau:

Biểu đồ 4 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ

Ghi chú: 1 Có nguồn nhân lực

2 Có thị trường tiêu thụ

3 Có cơ sở hạ tầng tốt

4 Được sự quan tâm của chính quyền địa phương

Qua đây, có thể thấy người dân nhận thức rõ về tầm quan trọng của các yếu tố

để bảo tồn và phát triển nghề Họ cho rằng nguồn nhân lực, nguyên vật liệu(60%) và

sự quan tâm của chính quyền địa phương(80%) đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại

và phát triển của nghề Ngoài ra họ cũng nhận thấy được vai trò của yếu tố thị trường(40%) và cơ sở hạ tầng(30%) đối với sự tồn tại của nghề Kết quả này cho phép ta kếtluận họ không hề thờ ơ với sự tồn tại của nghề mà ngược lại họ quan tâm và hiểu rất

rõ yếu tố có ý nghĩa quyết định đến sự sinh tồn của nghề này, trong đó phần lớnngười dân đều cho rằng sự quan tâm của chính quyền là thật sự cần thiết Có thể nói

họ đã đánh giá rất cao sự giúp đỡ của Đảng, Nhà nước và chính quyền trong việc hỗtrợ họ phát triển nghề truyền thống này Điều này cũng được thể hiện trong kết quảcủa câu hỏi 15, “có kiến nghị gì với chính quyền địa phương để thực hiện việc bảotồn và phát triển nghê dệt thổ cẩm truyền thống” thì hầu như họ đều trả lời:”muốnđược chính quyền địa phương quan tâm giúp đỡ về vốn, về tìm kiếm nguyên liệu, về

tổ chức học hỏi mẫu mã hoa văn ở các nơi khác, tạo thị trường tiêu thụ cho ngườidân”

Tuy nhiên, có một thực tế đáng buồn là trong khi người dân nhận thức rõ sự trợgiúp của chính quyền địa phương trong việc bảo tồn và phát triển nghề thì họ vẫnchưa quan tâm đúng mực đến các chính sách đó

Câu 11:“ Xin ông bà cho biết Nhà nước, tỉnh Yên Bái và địa phương có chủtrương, chính sách cho việc bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm truyền thống haykhông? ” thì chúng tôi thu được kết quả: 88% gia đình làm nghề và 40% gia đình

không làm nghề trả lời là Có, 20% gia đình không làm nghề cho rằng Không cónhững chính sách đó, còn 12% gia đình làm nghề và 40% không làm nghề trả lờiKhông biết có những chính sách đó hay không.

Đối với những gia đình không làm nghề thì con số 40% Không biết và 20%cho rằng Không có chính sách là còn chấp nhận được vì dù sao họ cũng không trựctiếp chịu sự ảnh hưởng của các chính sách đó Tuy nhiên, đáng lẽ 100% gia đình làmnghề thổ cẩm phải biết các chính sách của Nhà nước đối với việc bảo tồn và pháttriển nghề thì trên thực tế vẫn có 12% không biết đến sự tồn tại của các chính sáchnày Điều này là do họ chưa thực sự quan tâm tìm hiểu hay do các chính sách nàychưa được phổ biến rộng rãi?

Không chỉ dừng lại ở đó, đi sâu vào tìm hiểu nhận thức của người dân về việctriển khai các chính sách cho việc bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm thì chúng tôithu được kết quả sau:

Phương án trả lời Gia đình có làm nghề Gia đình không làm nghề

Số lượng % Số lượng %

Có hiệu quả 12/22 54,5 1/2 50Không có hiệu quả 6/22 27,3 0 0Không biết 4/22 18,3 1/2 50

Một thực tế cho thấy việc người dân biết đến sự tồn tại của các chính sách vớivới việc họ nhận thức về hiệu quả của nó là không trùng hợp Trong 2 gia đình khônglàm nghề trả lời Có biết về các chính sách thì 50% cho rằng nó mang lại hiệu quả và50% cho rằng nó không biết có mang lại hiệu quả hay không.Dù sao đây cũng có thểcoi là một dấu hiệu tích cực, khi mà họ không tham gia sản xuất nhưng tỷ lệ lựa chọngữa nhận thấy chính sách có hiệu quả và không biết là ngang nhau.Tuy nhiên, đối vớicác gia đình có làm nghề, có biết về các chính sách mà tới 18,2% không biết cácchính sách này có hiệu quả hay không và 27,3% cho rằng nó không mang lại hiệu quả

thì là điều cần phải suy nghĩ Rõ ràng chính quyền địa phương cần phải việc triểnkhai 1 cách đồng bộ và hiệu quả hơn các chính sách của Đảng, Nhà nước để nó đếnđược với người dân hơn, giúp người dân có được sự nhìn nhận đúng đắn về vấn đềnày.

Đi vào phỏng vấn sâu 1 số khách thể, chúng tôi có thêm các ý kiến :

+ Khi được hỏi vì sao cho rằng chính sách hỗ trợ không có hiệu quả, hầu hết câu trảlời đều cho thấy:”vốn vay được ít quá, chỉ đủ mua nguyên liệu, sản xuất xong bán sảnphẩm chỉ đủ để trả nợ nên không phát triển được là mấy”

+ Những người cho rằng chính sách có hiệu quả thì hầu hết họ không trả lời đượchiệu quả của nó như thế nào, chỉ là:”nói chung các chính sách cũng đưa lại hiệu quả,chúng tôi có tiền mua nguyên liệu” _ chị Mây ở bản Lè _ hay” hiệu quả của các chínhsách không lớn lắm nhưng có vẫn hơn” _ cô Leng ở bản Pakết Chỉ có một số ítkhách thể được hỏi thì do họ làm ở các cấp chính quyền (cô Xiềng, cô Mỵ) và có cácmối quan hệ rộng rãi với các cấp sở tại vì họ la doanh nghiệp kinh doanh( doanhnghiệp Pầng Loan) mới có những câu trả lời cụ thể về hiệu quả của các chính sách.+ Những người chọn phương án trả lời Không biết các chính sách có hiệu quả haykhông thì lại đưa ra lời giải thích:” vì chúng tôi chỉ biết Nhà nước có các chính sách

hỗ trợ vốn nhưng đến nay chúng tôi vẫn chưa được vay vốn nên không thể nói vềhiệu quả của nó được.”

Tất cả những điều này cho thấy các chính quyền điạ phương cần có sự quan tâm hơnnữa trong việc nâng cao nhận thức cúa người dân về các chính sách hỗ trợ cho việcbảo tồn và phát triển nghề đồng thời hết sức cố gắng để đưa các chính sách đó đạthiêụ quả thực tiễn.Có làm như vâỵ người dân mới có cái nhìn đúng đắn về vai trò củachính quyền địa phương trong vấn đề này

Cũng trong tìm hiểu mặt nhận thức của người dân, chúng em có tiến hànhphỏng vấn một số khách thể với câu hỏi”xin ông bà cho biết trách nhiệm của mình