CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ SỬ TÀI SẢN LƯU ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP

Hiệu quả sử dụng tài sản lưu động được biểu hiện bằng mối quan hệ giữa kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh với số vốn lưu động đầu tư cho hoạt động của doanh nghiệp trong một thời kỳ n

CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ SỬ TÀI SẢN LƯU

ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP.

1.1 Tài sản lưu động của doanh nghiệp.

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm tài sản lưu động cuả doanh nghiệp.

- Tài sản lưu động (TSLĐ) là tài sản ngắn hạn và thường xuyên luân chuyển trong quá trình kinh doanh Tài sản lưu động bao gồm: tiền mặt, các khoản phải thu, dự trữ hàng tồn kho và tài sản lưu động khác

- Đặc điểm nổi bật của của TSLĐ là không ngừng tuần hoàn và chu chuyển giá trị qua các khâu của quá trình SXKD Trong chu kỳ luân chuyển của mình, TSLĐ thường xuyên đổi từ hình thái vật chất này sang hình thái vật chất khác

1.1.2 Phân loại TSLĐ.

Để lập kế hoạch nâng cao quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động người ta tiến hành phân loại vốn lưu động, có nhiều cách phân loại tuỳ theo các căn cứ khác nhau :

1.1.2.1 Căn cứ vào nguồn hình thành:

Vốn lưu động được chia thành 3 loại:

- Vốn lưu động tự có là nguồn vốn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp như: vốn do ngân sách nhà nước cấp ,vốn cổ phần do cổ đông đóng góp, vốn tự hình thành, vốn chủ sở hữu …

Nợ tích luỹ ngắn hạn (vốn lưu động coi như tự có) là vốn tuy không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, nhưng do chế độ thanh toán, doanh nghiệp có thể

và được phép sử dụng hợp pháp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của mình (tiền

lương, BHXH chưa đến kỳ trả, nợ thuế, tiền điện nước chưa đến hạn thanh toán, các khoản phí tổn tính trước)

Vốn lưu động đi vay: Vay Ngân hàng Thương Mại và các tổ chức tín dụng khác; vay các tổ chức kinh tế, các tổ chức XH và các cá nhân khác

Theo cách phân chia này doanh nghiệp sẽ thấy được cơ cấu nguồn tài chính cho nhu cầu vốn lưu động trong sản xuất kinh doanh của mình

1.1.2.2 Căn cứ vào biện pháp quản lý :

Có hai loại vốn lưu động:

- Vốn lưu động định mức: gồm vốn lưu động trong sản xuất, vốn thành phẩm, cần tiến hành định mức kế hoạch để có cơ sở quản lý vốn, đảm bảo bố trí hợp lý vốn lưu động trong từng giai đoạn sản xuất kinh doanh, tạo cơ sở xác định nhu cầu vốn trong năm kế hoạch

- Vốn lưu động không định mức: Là số vốn lưu động có thể phát sinh trong quá trình kinh doanh nhưng có căn cứ tính toán định mức và cũng không cần thiết

để định mức, chủ yếu dùng vào việc thanh toán (nợ quá hạn, nợ khó đòi, các loại tiền phạt, tiền bồi thường…, chưa thu được)

1.1.2.3 Căn cứ vào các giai đoạn luân chuyển của vốn lưu động: gồm

- Vốn trong dự trữ sản xuất

- Vốn trong sản xuất

- Vốn trong thanh toán

1.1.3 Kết cấu tài sản lưu động.

1.1.3.1 Tiền

Bao gồm: Tiền gửi ngân hàng, tiền mặt tại quỹ, tiền đang chuyển Ở các nước có thị trường chứng khoán phát triển thì các chứng khoán ngắn hạn cũng được xếp vào mục này Vốn bằng tiền được sử dụng để trả lương cho công nhân, mua sắm nguyên vật liệu, mua tài sản cố định trả tiền thuê, trả nợ,…

1.1.3.2 Các khoản phải thu:

Khi một doanh nghiệp bán hàng hoá và dịch vụ cho khách hàng thì hoặc doanh nghiệp sẽ được thanh toán tức thì bằng tiền hoặc sẽ được thanh toán sau một thời gian nhất định Chính những khoản thanh toán chậm đã hình thành các khoản phải thu khách hàng trong quản lý tài chính của doanh nghiệp hay nói cách khác đó chính là các khoản tính dụng mà doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng của mình

1.1.3.3 Hàng tồn kho

Trong quá trình luân chuyển của vốn lưu động phục vụ cho sản xuất kinh doanh thì việc tồn tại vật tư hàng hoá dự trữ, tồn kho là những bước đệm cần thiết cho quá trình hoạt động bình thường của doang nghiệp Hàng hoá tồn kho có ba loại: Nguyên vật liệu thô phục vụ cho quá trình sản xuất, kinh doanh; sản phẩm dở dang và thành phẩm

Nguyên vật liệu dự trữ không trực tiếp tạo ra lợi nhuận nhưng nó có vai trò rất lớn để cho quá trình sản xuất kinh doanh tiến hành bình thường Do vậy, doanh nghiệp phải thường xuyên dự trữ một lượng lớn nguyên vật liệu, hình thành nên khoản mục vốn dự trữ Vốn dự trữ chính là biểu hiện bằng tiền của nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu, bao bì, vật liệu bao bì Bộ phận này chiếm

tỷ trọng lớn trong tổng số vốn lưu động

Khi tiến hành sản xuất xong hầu như các doanh nghiệp chưa thể tiêu thụ hết ngay các sản phẩm của mình được, phần thì do “độ trễ” nhất định giữa sản xuất và

tiêu thụ, phần thì phải có đủ lô hàng mới xuất đi tiêu thụ được… Do vậy doanh nghịêp cũng luôn phải duy trì một số lượng vốn lưu động dưới dạng vốn sản xuất

và vốn thành phẩm Đó là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ sản phẩm đang chế tạo

và nửa thành phẩm, phí tổn chờ phân bổ và vốn thành phẩm nhập kho

1.1.3.4 Tài sản lưu động khác

Được biểu hiện bằng tiền của các khoản tạm ứng, chi phí trả trước, chi phí chờ kết chuyển… Đây là những khoản mục chi phí cần thiết phục vụ cho những nhu cầu thiết yếu cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

1.2 Hiệu quả sử dụng TSLĐ của doanh nghiệp.

1.2.1 Khái niệm hiệu quả sử dụng TSLĐ.

Hiệu quả sử dụng tài sản lưu động là một phạm trù kinh tế phản ánh trình

độ, năng lực khai thác và sử dụng tài sản của doanh nghiêp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm mục đích tối đa hoá lợi ích và tối thiểu hoá chi phí.

Hiệu quả sử dụng tài sản lưu động được biểu hiện bằng mối quan hệ giữa kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh với số vốn lưu động đầu tư cho hoạt động của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định

Hiệu quả sử dụng

Kết quả SXKD VLD Kết quả thu được từ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện bằng doanh thu đạt được hay lợi nhuận trong kỳ, còn vốn lưu động là số vốn được tính bình quân trong kỳ

Hiệu quả sử dụng TSLĐ có quan hệ đến hiệu quả tất cả các yếu tố cấu thành nên TSLĐ, nên doanh nghiệp chỉ có thể đạt được hiệu quả cao khi sử dụng các yếu

tố của TSLĐ một cách hợp lý nhất

Quan điểm về hiệu quả sử dụng TSLĐ trong sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp được thể hiện tập trung chủ yếu ở các mặt sau:

- Khả năng sinh lời và khả năng sản xuất của TSLĐ phải cao và không ngừng tăng so với ngành và giữa thời kỳ Nghĩa là phải đảm bảo một đồng vốn lưu động có thể đem lại lợi nhuận tối đa cho phép để không những bảo toàn mà còn phát triển vốn

- Khả năng tiết kiệm TSLĐ cao và càng tăng: sử dụng TSLĐ tiết kiệm cũng là một chỉ tiêu thể hiện hiệu quả sử dụng TSLĐ Nó giúp doanh nghiệp không phải huy động thêm vốn lưu động, giảm chi phí tăng lợi nhuận mà vẫn đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất

- Tốc độ luân chuyển vốn cao: Giúp doanh nghiệp đẩy nhanh khả năng thu hồi vốn, tiếp tục tái đầu tư cho chu kỳ sản xuất tiếp theo, nắm bắt kịp thời các cơ hội kinh doanh có khả năng thu hồi

- Xây dựng được một cơ cấu tối ưu là tiềm lực vững chắc cho doanh nghiệp Mặt khác, nếu xét theo quan điểm hiệu quả kinh tế xã hội thì hiệu quả trong các ngành kinh tế nói chung và hiệu quả sử dụng TSLĐ được thể hiện ở hai mặt: hiệu quả trực tiếp và hiệu quả gián tiếp Hiệu quả trực tiếp là mang lại lợi ích trực tiếp cho người kinh doanh Hiệu quả gián tiếp là xét trên phạm vi chung của nền kinh tế hoặc một vùng kinh tế, lãnh thổ Vì vậy, một yêu cầu trong sử dụng vốn lưu động là phải gắn kết hiệu quả trực tiếp và hiệu quả gián tiếp, tức là phải góp phần tăng trưởng kinh tế xã hội, tăng tổng sản phẩm kinh tế quốc dân và nâng cao đời sống cho cán bộ công nhân viên

1.2.2 Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả sử dụng TSLĐ

Bởi xét theo góc độ tài sản vốn lưu động chính là biểu hiện bằng tiền của tài sản lưu động, nên chúng ta có thể dùng hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng vốn lưu động để phân tích

Hiệu quả sử dụng vốn lưu động là một phạm trù rộng bao gồm nhiều mặt tác động Bản thân yếu tố này lại bị chi phối bởi rất nhiều yếu tố khác Bởi vậy để đánh giá chính xác, có cơ sở khoa học hiệu quả kinh doanh nói chung và hiệu quả

sử dụng vốn lưu động nói riêng thì doanh nghiệp phải dựa trên nguồn thông tin từ các báo cáo tài chính và dùng phương pháp tỷ lệ và phân tích Dựa trên nền tảng căn bản đó, các nhà kinh tế xây dựng một hệ thống chỉ tiêu phản ánh chất lượng sử dụng vốn lưu động của các nhà doanh nghiệp Hệ thống chỉ tiêu phải đáp ứng được các yêu cầu sau:

- Các chỉ tiêu phải đánh giá, phản ánh được hiệu quả kinh doanh của đơn vị trên phương diện tổng quát cũng như riêng biệt từng yếu tố tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh

- Hệ thống chỉ tiêu phải đảm bảo tính toàn diện, điều này thể hiện ở chỗ chỉ tiêu phải phản ánh, biểu hiện các yếu tố, các mặt hoạt động của sản xuất kinh doanh

- Các chỉ tiêu đánh giá phải có sự liên hệ và so sánh tính toán cụ thể thống nhất

- Các chỉ tiêu đánh giá có phạm vi áp dụng nhất định cho từng mục tiêu

cụ thể

Các chỉ tiêu phản ánh khả năng sinh lời và khả năng sản xuất của vốn lưu động, trong số các chỉ tiêu có chỉ tiêu phản ánh trực tiếp hiệu quả sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp nhưng cũng có chỉ tiêu tác động gián tiếp đến hoạt động

của doanh nghiệp Thông thường để đánh giá hiệu quả sử dụng vốn lưu động người ta sử dụng các chỉ tiêu sau:

1.2.2.1 Tốc độ luân chuyển vốn lưu động:

Trong quá trình sản xuất kinh doanh vốn lưu động vận động thường xuyên, không ngừng qua các giai đoạn của quá trình tái sản xuất (dự trữ - sản xuất - tiêu thụ) Đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn sẽ góp phần giải quyết nhu cầu vốn, tăng doanh thu, lợi nhuận, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong doanh nghiệp Tốc độ luân chuyển vốn lưu dộng được đặc trưng bởi hai chỉ tiêu:

- Hệ số luân chuyển vốn lưu động (vòng quay vốn lưu động):

Doanh thu thuần trong kỳ

Hệ số luân chuyển VLĐ =

VLĐ bình quân trong kỳ

Chỉ tiêu này cho biết vốn lưu động luân chuyển được bao nhiêu vòng trong

kỳ Nếu số vòng quay tăng chứng tỏ vốn lưu động luân chuyển với tốc độ cao và càng có lợi cho kết quả sản xuất kinh doanh Nói cách khác, vòng quay vốn lưu động tăng thì hiệu quả và hiệu suất sử dụng vốn lưu động tăng và ngược lại

Độ dài bình quân của một vòng quay vốn lưu động (ngày):

Chỉ tiêu này phản ánh số ngày bình quân cần thiết để vốn lưu động thực hiện được một lần luân chuyển trong kỳ

Số ngày của kỳ phân tích

Thời gian của một vòng luân chuyển =

Số vòng quay VLĐ

Thời gian của một kỳ phân tích theo quy ước: một tháng có 30 ngày, một quý

có 90 ngày, một năm có 360 ngày Chỉ tiêu này càng nhỏ thì tốc độ luân chuyển

vốn lưu động ngày càng cao Về mặt bản chất, chỉ tiêu này phản ánh sự phát triển của trình độ kinh doanh, của công tác quản lý, kế hoạch hoá và tình hình tài chính doanh nghiệp Vòng quay vốn lớn trong điều kiện không có sự gia tăng đột biến về vốn chứng tỏ hàng hoá mà doanh nghiệp sản xuất ra có sự tiêu thụ mạnh, doanh thu cao dẫn đến phần lợi nhuận tương ứng cũng tăng mạnh Nếu không hoàn thành được một kỳ luân chuyển nghĩa là vốn lưu động còn ứ đọng ở một khâu nào đó, cần tìm biện pháp khai thông kịp thời

- Mức đảm nhiệm vốn lưu động:

VLĐ bình quân trong kỳ

Mức đảm nhiệm V LĐ =

Doanh thu thuần

Chỉ tiêu này cho biết để thu được mỗi đơn vị doanh thu, doanh nghiệp cần

sử dụng bao nhiêu phần trăm đơn vị vốn lưu động Chỉ tiêu này càng thấp, hiệu quả sử dụng vốn lưu động càng cao, số vốn tiết kiệm càng được nhiều

- Mức tiết kiệm vốn lưu động:

Mức tiết kiệm vốn lưu động có được là do sự thay đổi tốc độ luân chuyển vốn lưu động Phương pháp xác định tiết kiệm vốn lưu động như sau:

D1

Vtk (+/-) = (T1 – T0)

N

Trong đó:

Vtk : Là mức tiết kiệm (+) hay lãng phí(-) vốn lưu động

D1:Doanh thu kỳ này

T1: Thời gian luân chuyển vốn lưu động kỳ nay

T0: Thời gian luân chuyển vốn lưu động kỳ trước

N: Số ngày trong kỳ

Theo phương pháp này nếu thời gian luân chuyển vốn kỳ này ngắn hơn kỳ trước thì doanh nghiệp tiết kiệm được một số vốn lưu động Số vốn tiết kiệm được này có thể được sử dụng vào mục đích khác để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn

1.2.2.2 Các chỉ tiêu về khả năng sinh lãi

Chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh lãi của vốn lưu động Nó là một chỉ tiêu trực tiếp cho thấy hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Nó cho biết mỗi đơn vị vốn lưu động có trong kỳ đem lại bao nhiêu đơn vị lợi nhuận Chỉ tiêu này càng thì hiệu quả sử dụng vốn lưu động càng cao và ngược lại

Lợi nhuận sau thuế (trước thuế) Hiệu quả sử dụng VLĐ trong kỳ =

VLĐ sử dụng bình quân trong kỳ

1.2.2.3 Các chỉ tiêu về hoạt động

- Vòng quay tiền:

Doanh thu

Vòng quay tiền =

Tổng số tiền và các loại tài sản tương đương tiền bình quân

- Thời gian của một vòng quay tiền:

Tổng số ngày trong 1 kỳ

Thời gian vòng quay tiền =

Số vòng quay tiền

- Vòng quay dự trữ, tồn kho:

Chỉ tiêu này phản ánh số lần luân chuyển hàng tồn kho trong một thời kỳ nhất định, qua chỉ tiêu này giúp nhà quản trị tài chính xác định mức dự trữ vật tư, hàng hóa hợp lý trong chu kỳ sản xuất kinh doanh Số vòng quay càng cao thì việc kinh doanh được đánh giá càng tốt vì doanh nghiệp chỉ đầu tư cho hàng dự trữ, tồn kho thấp nhưng vẫn đạt được doanh số cao

Giá vốn hàng bán

Vòng quay dự trữ tồn kho =

Tồn kho bình quân trong kỳ

Hàng tồn kho bình quân là bình quân số học của vật tư, hàng hoá dữ trữ đàu vào cuối kỳ

- Thời gian một vòng quay hàng tồn kho:

Số ngày bình quân trong kỳ

Thời gian vòng quay hàng tồn kho =

Số vòng quay hàng tồn kho

Chỉ số trên cho thấy kỳ đặt hàng bình quân của doanh nghiệp là bao nhiêu ngày

- Vòng quay khoản phải thu

Chỉ tiêu này phản ánh tốc độ chuyển đổi các khoản phải thu thành tiền mặt của doanh nghiệp và được xác định theo công thức:

Doanh thu bán hàng trong kỳ

Vòng quay khoản phải thu =

Các khoản phải thu bình quân

Các khoản phải thu bình quân là bình quân số học của các khoản phải thu ở đầu và cuối kỳ Vòng quay càng lớn chứng tỏ tốc độ thu hồi các khoản phải thu

nhanh là tốt, vì doanh nghiệp không phải đầu tư nhiều vào các khoản phải thu (không cấp tín dụng cho khách)

- Kỳ thu tiền bình quân:

Chỉ tiêu này cho biết số ngày cần thiết để thu được các khoản phải thu, chỉ tiêu này càng nhỏ chứng tỏ hiệu quả sử dụng vốn lưu động càng cao

Tổng số ngày bình quân trong kỳ

Kỳ thu tiền bình quân =

Vòng quay khoản phải thu trong kỳ

Các khoản phải thu bình quân

=

Doanh thu bình quân một ngày

Thông qua hệ thống chỉ tiêu trên, doanh nghiệp có thể nắm được sức sinh lời, tốc độ luân chuyển, mức đảm nhiệm vốn lưu động… Để đánh giá tình hình sử dụng vốn lưu động có hiệu quả hay không thì doanh nghiệp có thể so sánh kỳ này với kỳ trước, hay giữa các đơn vị cùng ngành Việc tính toán các chỉ tiêu còn giúp người quản lý đưa ra các phương án đầu tư mới hoặc điều chỉnh lại cơ cấu vốn lưu động sao cho phù hợp với loại hình, mục đích kinh doanh cũng như các nguồn huy động để tài trợ cho vốn lưu động

1.2.3 Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn lưu động:

Kinh doanh là hoạt động kiếm lời, là mục tiêu hàng đầu của các doanh nghiệp, để đạt được lợi nhuận tối đa các doanh nghịêp không ngừng nâng cao trình

độ quản lý sản xuất kinh doanh, trong đó công tác quản lý và sử dụng vốn lưu động là một bộ phận quan trọng có ý nghĩa quyết định đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Các doanh ngghiệp chính là các đơn vị trực tiếp tác động nhằm nâng sử dụng và khai thác mọi tiềm năng để sản xuất kinh doanh các sản phẩm hàng hoá dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội, tích luỹ chi nền kinh tế, chính

vì thế việc quản lý và sử dụng các nguồn tài nguyên của doanh nghiệp một cách hợp lý và tiết kiệm, không những đem lại lợi ích cho bản thân doanh nghiệp mà còn là nhân tố quan trọng đóng góp cho sự ổn định phát triển đi lên của toàn xã hội

Đối với doanh nghiệp, việc sử dụng vốn lưu động hiệu quả sẻ tạo ra các thuận lợi sau:

- Đảm bảo khả năng tự chủ và linh hoạt về tài chính của doanh nghiệp, giảm rủi ro kinh doanh Việc kinh doanh có hiệu quả tạo ra một hình ảnh đẹp, một uy tín lớn đối với khách hàng, các nhà cung cấp cũng như những người tài trợ cho hoạt động của doanh nghiệp Điều này có ý nghĩa quan trọng trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt Hiện nay các doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm toàn bộ kết quả hoat động kinh doanh trước Nhà nước, các khoản ba cấp về vốn trước kia

bị cắt giảm nhiều nên sử dụng vốn lưu động hiệu quả giúp doanh nghiệp bảo toàn

và phát triển vốn

- Các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp Nhà nước, chỉ coi là hoạt động có hiệu quả khi nó kết hợp hài hoà tính kinh tế và tính xã hội trong kinh doanh Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cũng là tăng cường sự gắn bó của doanh nghiệp với thị trường, vừa góp phần thực hiện các mục tiêu xã hội cần thiết như bảo vệ và thoả mãn nhu cầu của các thành viên trong doanh nghiệp về thu nhập, công ăn việc làm ổn định, bảo vệ quyền lợi của các bạn hàng, của người tiêu dùng

và đóng góp ngân sách quốc gia…