Dạy học tích hợp môn Khoa học tự nhiên trung học cơ sở - Phòng GD&ĐT Huyện Vĩnh Thuận

Thực hiện chủ trương này, nhiều năm qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai nhiều cuộc thi phát động như: Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho h[r]

Trang 1

~ 1 ~

NGUYỄN THANH NGA (Chủ biên) HOÀNG PHƯỚC MUỘI - NGUYỄN ĐẮC THANH PHẠM ĐÌNH VĂN - TRỊNH LÊ HỒNG PHƯƠNG

DẠY HỌC TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

cho học sinh trung học

Trang 2

~ 2 ~

Trang 3

~ 3 ~

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 7

CHƯƠNG 1: DẠY HỌC TÍCH HỢP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC 9

1.1 Vấn đề thực tiễn trong dạy học 9

1.2 Năng lực của học sinh 10

1.3 Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn 11

1.3.1 Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh 11

1.3.2 Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh 13

1.3.3 Các yếu tố của hoạt động dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn 14

1.4 Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh 16

1.4.1 Khái niệm dạy học tích hợp 16

1.4.2 Các mức độ tích hợp trong chương trình phổ thông 17

1.5 Dạy học chủ đề tích hợp gắn với thực tiễn 17

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN ĐỂ TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP 20

2.1 Khái niệm dự án 20

2.2 Dạy học dự án 20

2.3 Đặc trưng của dạy học dự án 21

2.4 Dạy học dự án chủ đề tích hợp 22

2.5 Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học dự án chủ đề tích hợp 25

2.5.1 Quan điểm thành lập nhóm 25

2.5.2 Cơ cấu tổ chức nhóm 25

2.5.3 Điều kiện cần để hoạt động nhóm đạt hiệu quả 27

2.5.4 Tiến trình tổ chức hoạt động học tập theo nhóm 28

2.5.5 Đánh giá kết quả học tập trong hoạt động nhóm 35

Trang 4

~ 4 ~

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP Ở TRƯỜNG

TRUNG HỌC 36

3.1 Xây dựng chủ đề bóng đá và sức khỏe 36

3.1.1 Vấn đề thực tiễn 36

3.1.2 Ý tưởng chủ đề 36

3.1.3 Kiến thức cần giải quyết 37

3.1.4 Mục tiêu chủ đề 37

3.2 Xây dựng chủ đề sức khỏe của đôi mắt 38

3.3 Xây dựng chủ đề muỗi và phòng chống bệnh sốt xuất huyết 41

3.4 Xây dựng chủ đề chuột và phòng chống tác hại của chuột 44

3.5 Xây dựng chủ đề thuốc lá và phòng chống tác hại của thuốc lá 46 3.5.1 Vấn đề thực tiễn 46

Trang 5

~ 5 ~

3.6 Xây dựng chủ đề phòng chống tác hại của rượu bia 49

3.7 Xây dựng chủ đề sức khỏe và môi trường 51

3.8 Xây dựng chủ đề sản xuất chất tẩy rửa thân thiện môi trường và an toàn sức khỏe 54

CHƯƠNG 4: TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TIỄN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC 58

4.1 Tổ chức dạy học chủ đề bóng đá 58

4.1.1 Thông tin khoa học hỗ trợ giáo viên và học sinh 58

4.1.2 Gợi ý nội dung các hoạt động dạy học chủ đề 84

4.1.3 Kế hoạch tổ chức dạy học chủ đề 86

4.2 Tổ chức dạy học chủ đề sức khỏe của đôi mắt 87

4.3 Tổ chức dạy học chủ đề muỗi và phòng chống bệnh sốt xuất huyết 115

Trang 6

~ 6 ~

4.4 Tổ chức dạy học chủ đề chuột và phòng chống tác hại của chuột 132

4.5 Tổ chức dạy học chủ đề thuốc lá và phòng chống tác hại của thuốc lá 147

4.5.1 Thông tin khoa học trợ giúp giáo viên và học sinh 148

4.5.3 Kế hoạch dạy học chủ đề 167

4.6 Tổ chức dạy học chủ đề rượu bia và phòng chống tác hại của rượu bia 169

4.7 Tổ chức dạy học chủ đề sức khỏe và môi trường 190

4.8 Tổ chức dạy học chủ đề sản xuất chất tẩy rửa thân thiện môi trường và an toàn sức khỏe 236

4.8.1.Thông tin khoa học hỗ trợ giáo viên và học sinh 236

TÀI LIỆU THAM KHẢO 258

Trang 7

~ 7 ~

LỜI GIỚI THIỆU

Nghị quyết số 29-NQ/TW của hội nghị trung ương 8 khóa XI ngày 04 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo đã nêu rõ: “…Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”

Và đưa ra mục tiêu cụ thể: “… Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn”

Thực hiện chủ trương này, nhiều năm qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai nhiều cuộc thi phát động như: Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành cho học sinh trung học; Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho GV trung học; Sáng tạo khoa học kỹ thuật cho học sinh trung học, Qua đó, học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giải quyết các tình huống thực tiễn, thúc đẩy việc gắn kiến thức lí thuyết và thực hành trong nhà trường với thực tiễn đời sống

Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập trong nhà trường phải được gắn với các tình huống của cuộc sống mà sau này học sinh có thể đối mặt, vì thế nó trở nên có ý nghĩa đối với các em Trong thực

tế cuộc sống, vấn đề thực tiễn có liên quan đến kiến thức của nhiều môn học khác nhau, đòi hỏi học sinh phải biết huy động và phối hợp với nhau để giải quyết Trong quá trình giải quyết vấn đề thực tiễn, học sinh được phát triển phẩm chất và năng lực: năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực sáng tạo, Các chủ đề trong cuốn sách được xây dựng xuất phát từ thực tiễn gần gũi với đời sống của học sinh, kết hợp với chuẩn kiến thức

kỹ năng trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành

Trang 8

~ 8 ~

Tập thể tác giả đã cố gắng rất nhiều nhưng không thể tránh khỏi

các thiếu sót Mọi ý kiến đóng góp vui lòng gửi về địa chỉ Email:

nganthanh@hcmue.edu.vn

Xin trân trọng cảm ơn !

Tập thể tác giả

Trang 9

~ 9 ~

CHƯƠNG 1

DẠY HỌC TÍCH HỢP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ THỰC TIỄN TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC

1.1 Vấn đề thực tiễn trong dạy học

Trong các nguyên tắc dạy học, nguyên tắc “đảm bảo sự thống

nhất giữa lí luận và thực tiễn” được xem là một trong các nguyên tắc

trọng tâm của hoạt động dạy học Luật Giáo dục Việt Nam (2005)

cũng quy định “Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên

lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” [Khoản 2 Điều 3]

Xét về mặt khoa học, thực tiễn là hiện thực khách quan tồn tại xung quanh con người và toàn bộ hoạt động của con người nhằm bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của xã hội Lí luận và thực tiễn có mối quan hệ biện chứng: lí luận được đúc kết nên từ thực tiễn, được vận dụng để giải quyết những nhiệm vụ thực tiễn, chỉ đạo thực tiễn, được thực tiễn kiểm nghiệm và chứng minh.Thực tiễn vừa là nguồn gốc, vừa là động lực của nhận thức, vừa là tiêu chuẩn của chân lí, vừa là mục đích của nhận thức Mục đích sâu xa của hoạt động dạy học là nhằm phát triển năng lực cho học sinh để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn

Vấn đề là một chướng ngại, một nhiệm vụ, một câu hỏi phải giải quyết Câu hỏi thì cần câu trả lời, còn vấn đề thì cần một tiến trình giải quyết Trong dạy học, có thể chia vấn đề làm hai loại: vấn đề đóng

và vấn đề mở Vấn đề đóng có mục tiêu rõ ràng và thường có một giải pháp hay một kết quả đúng Vấn đề mở có mục tiêu chưa rõ ràng và thường có nhiều hơn một giải pháp hay nhiều hơn một kết quả đúng

Tuy nhiên, trong dạy học không phải vấn đề nào cũng là đối tượng để học sinh khám phá Vấn đề trong thực tiễn đáp ứng được cho việc dạy học phải thỏa mãn được hai điều kiện:

Trang 10

~ 10 ~

+ Vấn đề thực tiễn phải tạo ra mâu thuẫn trong nhận thức giữa

“cái đã biết” với “cái chưa biết hay cái cần giải quyết” của học sinh + Học sinh phải có nhu cầu để giải quyết mâu thuẫn trên

Như vậy, có thể hiểu: Vấn đề thực tiễn trong dạy học là vấn đề

mở, xuất hiện trong thực tiễn cuộc sống và gần gũi với học sinh Đó

là những vấn đề thực hoặc mô phỏng lại vấn đề thực, được giáo viên xây dựng để học sinh giải quyết nhằm đạt mục tiêu dạy học nhất định

1.2 Năng lực của học sinh

Phạm trù năng lực được nhiều nhà khoa học nghiên cứu và tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau Một số quan niệm đồng nhất năng lực là khả năng (hoặc tiềm năng) mà cá nhân thể hiện khi tham gia một hoạt động nào đó trong một thời điểm nhất định Một số quan điểm khác chú trọng đến việc xem năng lực ở yếu tố quyết định đến kết quả hoạt động trong thực tiễn của cá nhân

Về cơ bản, mặc dù còn nhiều quan niệm khác nhau khi bàn về phạm trù năng lực Tuy nhiên, điểm chung của các nhà nghiên cứu đều coi tri thức, kỹ năng, thái độ là những thành tố cơ bản tạo nên cấu trúc của năng lực Một số quan niệm như:

Nguyễn Thị Kim Dung và cộng sự cho rằng: Năng lực là tổ

hợp các kiến thức, kỹ năng, thái độ và kinh nghiệm cá nhân cho phép thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân [5]

Theo Đặng Thành Hưng thì: Năng lực là tổ hợp những hành

động vật chất và tinh thần tương ứng với dạng hoạt động nhất định, dựa vào những thuộc tính cá nhân (sinh học, tâm lý) và giá trị xã hội được thực hiện tự giác và dẫn đến kết quả phù hợp với trình độ thực tế của hoạt động [6]

Như vậy, năng lực của học sinh không đơn giản là sự cộng ghép đơn thuần tri thức, kỹ năng và thái độ mà đó là những điều kiện cần có của năng lực, trong mỗi thành tố đó đã tích hợp nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và văn hóa cá nhân trong thực tế hoạt động

Trang 11

1.3 Dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

1.3.1 Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh được thể hiện ở khả năng huy động mọi nguồn lực phù hợp (kiến thức, kỹ năng, thái độ, phương tiện vật chất, con người, tài chính, thời gian, ) để giải quyết thành công một nhiệm vụ phức hợp trong học tập hay trong thực tiễn cuộc sống

Theo OECD: năng lực giải quyết vấn đề là năng lực của một cá nhân tham gia vào quá trình nhận thức để hiểu và giải quyết các tình huống có vấn đề, nó bao gồm sự sẵn sàng tham gia vào các tình huống tương tự để phát hiện được các năng lực của cá nhân đó với tính xây dựng và có suy nghĩ [24]

Bốn nhóm năng lực thể hiện khung năng lực cần đạt cho học sinh phổ thông Việt Nam, đó là [13]:

+ Năng lực chuyên môn: đòi hỏi học sinh phải có các khả năng

quan sát, ghi nhớ, tư duy (độc lập, logic, trừu tượng…), tưởng tượng, suy luận, tổng hợp và khái quát hóa, phản biện và bình luận,

Hình 1.1 Quá trình hình thành năng lực của học sinh

Trang 12

~ 12 ~

từ đó có khả năng phát hiện vấn đề, khả năng tự học, tự trau dồi kiến thức trong suốt cuộc đời

+ Năng lực xã hội: đòi hỏi học sinh phải có những khả năng

giao tiếp, thuyết trình, giải quyết các tình huống có vấn đề, vận hành được các cảm xúc, có khả năng thích ứng, khả năng cạnh tranh cũng như khả năng hợp tác

+ Năng lực phương pháp: đòi hỏi học sinh phải có các vận

dụng tri thức (từ bài học cũng như từ thực tiễn), thực hành một cách linh hoạt (tích cực và chủ động), tự tin; có khả năng sử dụng các công cụ cần thiết, khả năng giải quyết vấn đề, sáng tạo, kiên trì

+ Năng lực cá thể: được thể hiện qua khía cạnh thể chất, đòi hỏi

trước hết học sinh có khả năng vận động linh hoạt, phải biết chơi thể thao, biết bảo vệ sức khỏe, có khả năng thích ứng với môi trường; tiếp

đó là khía cạnh hoạt động cá nhân đa dạng khác nhau như khả năng lập kế hoạch, khả năng tự đánh giá, tự chịu trách nhiệm

Các năng lực này đều tương thích và gắn liền với các trụ cột giáo dục do Unesco đề xuất:

Trang 13

~ 13 ~

Giải quyết vấn đề vừa là quá trình, vừa là quy trình, vừa là phương tiện cá nhân sử dụng kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm có được để giải quyết một tình huống mà cá nhân đó có nhu cầu giải quyết Nó không chỉ dừng lại ở ý thức mà yêu cầu chủ thể phải hành động và hành động đó phải mang lại hiệu quả cao Có thể thấy, giải quyết vấn đề là quá trình tư duy phức tạp, bao gồm sự hiểu biết đưa ra luận điểm, suy luận, đánh giá, giao tiếp,… để đưa

ra một hoặc nhiều giải pháp khắc phục khó khăn, thách thức của vấn đề

1.3.2 Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh

Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn là một trong những năng lực cốt lõi cần hình thành ở học sinh, bao gồm các năng lực thành phần sau:

(1) Năng lực phát hiện vấn đề thực tiễn

(2) Năng lực phân tích bối cảnh và phán đoán nguyên nhân (3) Năng lực đề xuất và lựa chọn giải pháp tối ưu

(4) Năng lực thực hiện giải pháp

(5) Năng lực đánh giá kết quả

(6) Năng lực lưu kết quả và chia sẻ cộng đồng

Các năng lực thành phần được biểu hiện cụ thể qua hành vi của học sinh trong bảng 1.2

Bảng 1.2 Biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

- Đưa ra các phán đoán nguyên nhân của vấn đề trên

cơ sở đã phân tích tình huống

Trang 14

- Phân tích và đưa ra giải pháp thay thế khi kết quả thực hiện không đạt hiệu quả như dự định

- Tuyên truyền giáo dục ý thức, trách nhiệm của cá nhân đối với cộng đồng

1.3.3 Các yếu tố của hoạt động dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

Theo tác giả Lê Đình Trung và cộng sự (2016): “Dạy học theo

định hướng phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh

về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp”

Các thành tố trong hoạt động dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cũng có những khác biệt so với dạy học theo truyền thống Chẳng hạn:

+ Mục tiêu dạy học: Mục tiêu của dạy học phát triển năng lực giải

quyết vấn đề thực tiễn không chỉ hướng đến hình thành kiến thức, kĩ

năng và thái độ tích cực của học sinh và xa hơn là phát triển năng lực

hành động để giải quyết có hiệu quả một vấn đề thực tiễn đề ra

Trang 15

~ 15 ~

+ Nội dung dạy học: Ngoài những nội dung ở các môn học cụ

thể, nội dung dạy học được tích hợp liên môn, đa môn, thậm chí ngoài

các môn học trong chương trình phổ thông và luôn gắn liền với thực tiễn Người giáo viên có nhiệm vụ dựa vào vấn đề thực tiễn để xây

dựng các hoạt động, các chủ đề đa dạng và gắn liền với mục tiêu dạy học để học sinh giải quyết nhiệm vụ

+ Phương pháp dạy học: Bên cạnh các phương pháp dạy học có

thế mạnh cung cấp kiến thức khoa học, người giáo viên phải sử dụng các phương pháp dạy học đòi hỏi học sinh trải nghiệm thực tiễn cũng như huy động đa dạng các kĩ năng để giải quyết nhiệm vụ Những phương pháp dạy học đáp ứng được yêu cầu trên gồm: Phương pháp dạy học theo nhóm, phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp dạy học dự án, phương pháp dạy học theo tình huống, phương pháp dạy học thông qua tổ chức cho học sinh nghiên cứu khoa học,

+ Kiểm tra, đánh giá: xu hướng đánh giá học sinh theo tiếp cận

năng lực khác với yêu cầu đánh giá kiến thức, kỹ năng như trước đây Theo tác giả Nguyễn Công Khanh (2015) sự khác biệt đó được thể hiện qua bảng sau [4]:

Bảng 1.3 So sánh đánh giá năng lực và đánh giá kiến thức, kỹ năng

kiến thức, kỹ năng đã học vào

giải quyết vấn đề thực tiễn

- Vì sự tiến bộ của người học

so với chính họ

- Xác định đạt kiến thức, kỹ năng theo mục tiêu của chương trình giáo dục

- Đánh giá, xếp hạng giữa người học với nhau

- Kiến thức, kỹ năng, thái độ

ở nhiều môn học, nhiều hoạt

động giáo dục và những trải

nghiệm của bản thân học sinh

trong cuộc sống xã hội

- Kiến thức, kỹ năng, thái độ ở một môn học

- Quy chuẩn theo việc người học có đạt được hay không một nội dung đã được học

Trang 16

~ 16 ~

- Quy chuẩn theo các mức độ

phát triển năng lực của người

1.4 Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh

1.4.1 Khái niệm dạy học tích hợp

Theo Huỳnh Văn Sơn và cộng sự [17]: “Dạy học tích hợp là

một quan niệm dạy học nhằm hình thành ở học sinh những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy động nội dung, kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau” Dạy học tích hợp phải được thể hiện ở cả nội dung chương

trình, phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá

Vấn đề thực tiễn mang tính phức hợp, có liên quan đến kiến thức của nhiều môn học khác nhau, đòi hỏi học sinh huy động kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề Tác giả Đỗ Hương Trà và cộng

sự cho rằng [20]:“Dạy học tích hợp liên môn là hoạt động dạy học

diễn ra xung quanh các chủ đề, ở đó người học cần huy động các kiến thức của nhiều môn học để giải quyết vấn đề đặt ra Nội dung các môn học vẫn được phát triển riêng lẽ để đảm bảo tính hệ thống Mặt khác, vẫn thực hiện được sự liên kết giữa các môn học khác nhau qua việc vận dụng các kiến thức liên môn”

Khái niệm dạy học tích hợp trong tài liệu này được hiểu là quan điểm dạy học xuất phát từ vấn đề thực tiễn gần gũi với học sinh Giáo viên định hướng học sinh huy động kiến thức, kỹ năng của

Trang 17

~ 17 ~

nhiều môn học khác nhau để giải quyết Qua đó sẽ giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

1.4.2 Các mức độ tích hợp trong chương trình phổ thông

Theo cách tiếp cận được trình bày trong tài liệu “Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh, quyển 1 – Khoa học tự nhiên” –

Đỗ Hương Trà và cộng sự, dạy học tích hợp được chia thành 3 mức

độ [20]:

+ Lồng ghép/Liên hệ: Các môn học vẫn dạy riêng rẽ, các nội dung

gắn với thực tiễn được đưa vào nội dung bài học của một môn học Tuy nhiên, giáo viên có thể tiến hành lồng ghép các kiến thức giữa môn học của mình với các môn học khác một cách phù hợp nhưng vẫn đảm bảo nội dung trọng yếu tập trung vào một môn học chính

+ Liên môn: Hoạt động học tập diễn ra xung quanh các chủ đề,

ở đó người học cần vận dụng các kiến thức nhiều môn học để giải quyết các vấn đề đặt ra

+ Hòa trộn: Nội dung kiến thức trong chủ đề không thuộc về

một môn học mà thuộc về nhiều môn khác nhau Nội dung của chủ

đề tích hợp sẽ không cần dạy ở các môn học riêng rẽ mà hòa trộn với nhau trong cùng một chủ đề Giáo viên phối hợp quá trình học tập những môn học khác nhau tạo thành một chủ đề hoàn chỉnh xoay quanh những mục tiêu chung cho nhóm môn học

Các chủ đề tích hợp được xây dựng trong sách này ở mức độ hòa trộn và liên môn

1.5 Dạy học chủ đề tích hợp gắn với thực tiễn

Chủ đề tích hợp gắn với thực tiễn trong trường trung học (gọi tắt là chủ đề tích hợp) là chủ đề dạy học được thiết kế dựa trên vấn

đề thực tiễn kết hợp với chuẩn kiến thức, kỹ năng của các môn học trong chương trình phổ thông Trong quá trình dạy học, giáo viên

tổ chức cho học sinh giải quyết vấn đề thông qua các nhiệm vụ học tập tại lớp kết hợp với nhiệm vụ học tập tại nhà Kết quả học tập là hình thành năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh

Trang 18

~ 18 ~

Chủ đề tích hợp cần đảm bảo các tiêu chí: gắn với thực tiễn, kiến thức liên môn, làm việc nhóm, lý thuyết và thực hành, định hướng sản phẩm

Hình 1.2 Tiêu chí chủ đề tích hợp Quy trình thiết kế chủ đề tích hợp

Dựa trên mục tiêu phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh và các tiêu chí của một chủ đề tích hợp, quy trình thiết

kế chủ đề tích hợp được thực hiện như hình 1.4

Hình 1.3 Quy trình thiết kế chủ đề tích hợp

Vấn đề thực tiễn: được hiểu là các vấn đề xảy ra trong thực tế

và gần gũi với học sinh, có ảnh hưởng đến cuộc sống của cá nhân học sinh, gia đình và cộng đồng Chẳng hạn như: thực phẩm bẩn,

ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, năng lượng khan hiếm, dịch bệnh,

Xác định kiến thức cần giải quyết (3)

Xác định mục tiêu chủ đề tích hợp (4)

Thực tiễn và gần gũi học sinh

Định hướng sản phẩm

Làm việc nhóm

Kết hợp lý thuyết và thực hành

Kiến thức liên môn

Tiêu chí chủ

đề tích hợp liên môn

Trang 19

~ 19 ~

Ý tưởng chủ đề tích hợp: là các nhiệm vụ cần thực hiện có liên

quan đến kiến thức nhiều môn học, nhằm giải quyết vấn đề thực tiễn mà học sinh gặp phải

Xác định kiến thức cần giải quyết: là các kiến thức trong chủ đề

có liên quan đến các môn học trong chương trình phổ thông

Xác định mục tiêu chủ đề: là các kiến thức, kỹ năng, phẩm chất

và năng lực mà học sinh sẽ đạt được sau khi thực hiện giải quyết

các nhiệm vụ trong chủ đề tích hợp liên môn gắn với thực tiễn

Trang 20

Thuật ngữ “dự án” trong tiếng Anh là “Project” có nguồn gốc

từ tiếng La tinh, có nghĩa là dự thảo, phác thảo, thiết kế

Trong quản lý, dự án được định nghĩa là một chuỗi các hoạt động liên kết được tạo ra nhằm đạt được kết quả nhất định trong phạm vi ngân sách và thời gian xác định

Dự án có một số đặc điểm như sau:

 Mỗi dự án phải có mục tiêu rõ ràng, lượng hoá mục tiêu ra thành các chỉ tiêu cụ thể

 Mỗi dự án là một quá trình tạo ra kết quả sản phẩm cụ thể Nếu chỉ có kết quả cuối cùng mà kết quả đó không phải do cả một tiến trình tạo nên thì đó không gọi là dự án

 Mỗi dự án đều có một chu kỳ hoạt động, chu kỳ này gồm nhiều giai đoạn khác nhau: khởi đầu dự án (khái niệm, định nghĩa dự

án, ý tưởng thiết kế, thiết bị vật liệu cần thiết, thẩm định, lựa chọn); triển khai dự án (hoạch định, lập tiến độ, tổ chức công việc, giám sát, kiểm soát); kết thúc dự án (báo cáo, đánh giá, chuyển giao)

Như vậy, dự án được hiểu là một quá trình gồm các công tác, nhiệm vụ có liên quan với nhau, được thực hiện nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra trong điều kiện ràng buộc về thời gian, nguồn lực và tài chính

2.2 Dạy học dự án

Có rất nhiều khái niệm khác nhau về dạy học dự án

Theo dự án Việt - Bỉ: dạy học dự là một chuỗi các hoạt động dựa trên động cơ bên trong của học sinh nhằm khám phá và phát hiện một phần của thực tế (các chuỗi hoạt động thực tế: Thực hiện nghiên cứu; Khám phá các ý tưởng theo sở thích; Tìm hiểu và xây dựng kiến thức; Học liên môn; Giải quyết các vấn đề; Cộng tác với

Trang 21

~ 21 ~

các thành viên trong nhóm; Giao tiếp; Phát triển các kỹ năng, thái

độ và sự đam mê)

Theo Intel (Mỹ): dạy học dự án là một hình thức dạy học, trong

đó học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực

tiễn, kết hợp lý thuyết với thực hành và đánh giá kết quả Hình thức

làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm

hành động có thể giới thiệu được

Như vậy, dạy học dự án được hiểu là một hình thức dạy học

trong đó một số nội dung kiến thức khoa học được thiết kế dưới

dạng các dự án, yêu cầu người học giải quyết một nhiệm vụ học tập

phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành liên quan đến

thực tiễn Nhiệm vụ này được một nhóm người học thực hiện với

tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định ý

tưởng, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, giám sát, điều chỉnh,

đánh giá quá trình và kết quả thực hiện

2.3 Đặc trưng của dạy học dự án

Dạy học dự án có các đặc trưng được thể hiện ở sơ đồ hình 2.1,

cụ thể như: Dự án gắn với thực tiễn; tính tự lực cao cùa người học;

kết hợp lý thuyết và thực hành; định hướng sản phẩm; tính liên

môn; làm việc nhóm; đánh giá đa dạng, thường xuyên; công nghệ

hiện đại hỗ trợ và thúc đẩy việc học

Hình 2.1 Đặc trưng của dạy học dự án

Công nghệ hiện

đại thúc đẩy việc học

Định hướng hứng thú

Gắn với thực tiễn

Đặc trưng dạy học dự án

Trang 22

~ 22 ~

Dạy học dự án sẽ hỗ trợ phát triển cả kỹ năng tư duy siêu nhận thức lẫn tư duy nhận thức như: hợp tác, tự giám sát, phân tích dữ liệu và đánh giá thông tin Trong suốt quá trình thực hiện dự án, các câu hỏi sẽ kích thích người học tư duy và liên hệ với các khái niệm mang ý nghĩa thực tiễn cao

2.4 Dạy học dự án chủ đề tích hợp

Dạy học dự án chủ đề tích hợp gắn với thực tiễn là hình thức dạy học, trong đó vấn đề thực tiễn được thiết kế thành các nhiệm vụ học tập, nội dung kiến thức có liên quan đến nhiều môn học khác nhau Một số nhiệm vụ học tập đòi hỏi tiến trình giải quyết phức tạp, cần nhiều thời gian thì được xây dựng thành các dự án Nhóm học sinh thực hiện dự án ngoài giờ học chính khóa và thường tiến hành tại nhà, mang tính tự lực cao Giáo viên hỗ trợ và giám sát học sinh thông qua nhiều kênh khác nhau (trực tiếp, mạng xã hội, các thiết bị công nghệ nghe nhìn, )

Dạy học dự án phù hợp để thực hiện quan điểm tích hợp Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học dự án chủ đề tích hợp được thể hiện theo sơ đồ hình 2.2.[10]

Trang 23

Hình 2.2 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học dự án

5 Triển khai nội dung tích hợp thành các dự án

6 Xây dựng kế hoạch tổ chức dạy học dự án

7 Tổ chức thực hiện dự án

8 Báo cáo và trưng bày sản phẩm dự án

9 Kiểm tra đánh giá và mở rộng dự án

10 Đánh giá kết quả thực hiện chủ đề

Trang 24

~ 24 ~

Bước 2: Xác định các vấn đề cần giải quyết

Đây là bước định hướng nội dung được đưa vào chủ đề Các vấn đề là những câu hỏi, thông qua quá trình học tập chủ đề học

sinh có thể trả lời được

Bước 3: Xác định các kiến thức cần thiết để giải quyết vấn đề

Đối với chủ đề tích hợp liên môn, nội dung kiến thức nằm rải rác ở nhiều môn học, có tính gắn kết với nhau Để thực hiện tốt việc xác định các kiến thức, giáo viên cần có kiến thức tổng hòa của nhiều môn học trong chương trình phổ thông, có thể phối hợp với các giáo viên của bộ môn khác có liên quan đến chủ đề, cùng xây dựng nội dung nhằm đảm bảo tính khoa học và sự phong phú của chủ đề

Bước 4: Xác định mục tiêu dạy học của chủ đề Việc xác định

mục tiêu của chủ đề đôi khi diễn ra đồng thời với quá trình xác định

nội dung của chủ đề tích hợp Mục tiêu chủ đề tích hợp sẽ quyết

định xem chủ đề đó tích hợp kiến thức, kỹ năng của môn học nào,

phát triển năng lực nào là chủ yếu

Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học dự án tích hợp

Bước 5: Triển khai nội dung tích hợp thành các dự án

Với nội dung kiến thức và mục tiêu dạy học đã xác định, giáo viên tiến hành triển khai nội dung tích hợp thành các dự án Có thể

tổ chức nội dung dạy học thành một dự án để các nhóm thực hiện cùng một nhiệm vụ học tập, hoặc triển khai nội dung thành các dự

án nhỏ, kiến thức được phân bố cho các nhóm

Bước 6: Xây dựng kế hoạch tổ chức dạy học dự án

Xây dựng bộ câu hỏi định hướng phù hợp; chuẩn bị phương tiện, thiết bị dạy học cho hoạt động dạy học dự án; dự kiến nguồn nhân lực, vật lực để tổ chức hoạt động; xây dựng công cụ đánh giá mục tiêu

Bước 7: Tổ chức thực hiện dự án

Giáo viên tổ chức cho học sinh lập kế hoạch, xây dựng mục tiêu, định hướng sản phẩm dự án, giám sát dự án

Trang 25

~ 25 ~

Bước 8: Báo cáo và trưng bày sản phẩm

Các nhóm triển lãm, trưng bày sản phẩm của dự án, trình bày kiến thức mới

Giai đoạn 3: Đánh giá chủ đề tích hợp

Bước 9: Kiểm tra đánh giá và mở rộng dự án

Giáo viên tổ chức cho học sinh tổng kết lại các kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm chiếm lĩnh được trong quá trình thực hiện dự

án Giáo viên chỉnh lí và bổ sung các kết luận chưa đầy đủ của học

sinh, mở rộng kiến thức và phạm vi ứng dụng của dự án

Bước 10: Đánh giá kết quả thực hiện chủ đề

Đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu về kiến thức, kỹ năng, thái độ và sự phát triển năng lực của học sinh khi tham gia hoạt động dạy học Đồng thời, đánh giá tính hiệu quả của chủ đề dạy học

2.5 Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học dự án chủ đề tích hợp

2.5.1 Quan điểm thành lập nhóm

Vấn đề thực tiễn mang tính phức hợp, được chia thành nhiều nhiệm vụ học tập, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các thành viên trong nhóm thì mới giải quyết hiệu quả

Với quan điểm rằng: mỗi học sinh sẽ có thiên hướng, sở trường riêng Do đó, cần phân chia vai trò hợp lý để mỗi học sinh đều phát huy được thế mạnh của bản thân Học sinh sử dụng sở trường của mình để tạo động lực hỗ trợ, hướng dẫn cho các học sinh khác trong nhóm Tất cả thế mạnh của mỗi học sinh kết hợp lại tạo thành sức mạnh tập thể Học sinh này hướng dẫn cho học sinh khác, tạo

sự đoàn kết và thống nhất giữa các thành viên trong nhóm học tập, cũng như toàn thể lớp học

2.5.2 Cơ cấu tổ chức nhóm

Cơ cấu tổ chức nhóm học tập giải quyết vấn đề thực tiễn được thực hiện theo bảng 2.1

Trang 26

+ Phân tích tài liệu;

+ Sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ thực hiện nhiệm vụ

Năng khiếu nghiên cứu khoa học, thực hành

kỹ thuật, tìm hiểu và ứng dụng công nghệ

+ Thuyết trình, trưng bày sản phẩm;

+ Thực hiện giới thiệu sản phẩm bằng nhiều kênh khác nhau;

+ Hỗ trợ thành viên khác

Năng khiếu hoạt động xã hội, kinh doanh, thương mại

Vai trò chính của giáo viên là trọng tài, hướng dẫn các nhóm thảo luận, thực hiện nhiệm vụ nhóm Giáo viên không những quan sát, theo dõi và điều phối hoạt động thảo luận trong nhóm, giữa các nhóm mà còn phát hiện và giải quyết các xung đột nội bộ trong nhóm, xung đột giữa các nhóm

Trang 27

~ 27 ~

Đối với các bài học có sử dụng thiết bị dạy học, giáo viên cần đảm bảo các nhóm được sử dụng các thiết bị dạy học như nhau, sử dụng đúng cách và hạn chế trường hợp hư hỏng và mất mát thiết bị dạy học Bên cạnh đó, giáo viên cần tạo điều kiện về thiết bị dạy học sao cho một hoạt động, phần lớn học sinh đều được thao tác với thiết bị dạy học Hạn chế trường hợp do thiếu thiết bị nên chỉ có một hoặc hai học sinh trong nhóm tham gia hoạt động với các thiết

bị dạy học, các học sinh khác không tham gia hay thậm chí lơ đãng, không tập trung

2.5.3 Điều kiện cần để hoạt động nhóm đạt hiệu quả

(2) Nhiệm vụ vừa sức và khả thi

b Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học

+ Phòng học phải đủ rộng và có bàn học thuận lợi để sắp xếp theo không gian làm việc nhóm Bàn ghế cần được thiết kế và sắp xếp để học sinh dễ tách, nhập nhóm, giáo viên dễ di chuyển từ nhóm này sang nhóm khác để quản lý và hỗ trợ

+ Thiết bị dạy học đáp ứng đủ nhu cầu dạy học nhóm Các thiết

bị dạy học, đặc biệt là các thiết bị thực hành cần được trang bị sao

có mỗi nhóm có đủ thiết bị và các thiết bị này cần đồng nhất về chất lượng để tránh sự khiếu nại giữa các nhóm học sinh

c Học sinh làm việc nhóm

Học sinh cần có các kỹ năng cơ bản về làm việc nhóm: có ý thức trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm tập thể, biết lắng nghe, tự giác cùng tham gia các hoạt động của nhóm, nhóm trưởng có khả năng lãnh đạo,…

Trang 28

~ 28 ~

d Giáo viên dạy học nhóm

Giáo viên cần được bồi dưỡng và tự lực nghiên cứu để phát triển chuyên môn về tổ chức hoạt động dạy học theo nhóm Trong

đó, các năng lực sư phạm yêu cầu đối với giáo viên như là: xây dựng nhiệm vụ nhóm hợp lý, quản lý và điều hành hoạt động nhóm, đánh giá hoạt động nhóm,…

2.5.4 Tiến trình tổ chức hoạt động học tập theo nhóm

Căn cứ các đặc trưng của quan điểm dạy học tích cực và dạy học phát triển năng lực học sinh, tiến trình tổ chức hoạt động học tập theo nhóm có thể được thực hiện như sau:

Bước 1: Đặt vấn đề

Tùy vào nội dung bài học và điều kiện thực tế giảng dạy mà giáo viên tạo tình huống có vấn đề để giúp học sinh phát hiện được vấn đề tự nhiên nhất

Bước 2: Lập nhóm

Giáo viên căn cứ vào mức độ phức tạp của vấn đề, vấn đề này các nhóm giải quyết đồng loạt được hay không? Vấn đề có được chia nhỏ thành các nhiệm vụ con hay không? Và tùy tình hình thực tiễn của lớp học để quyết định hình thức tạo nhóm

Bước 3 Giao nhiệm vụ nhóm

Đối với các nhiệm vụ đồng loạt, các nhóm phải thực hiện như nhau Đối với các nhiệm vụ thành phần, các nhóm có thể tự chọn nhiệm vụ, hay bốc thăm hoặc được chỉ định thực hiện nhiệm vụ bởi giáo viên

Bước 4 Thực hiện nhiệm vụ nhóm

Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, nhóm trưởng huy động các thành viên cùng nhau lập kế hoạch thực hiện nhiệm vụ Trong đó, nhóm trưởng cần phân công nhiệm vụ cho các thành viên, quy định thời gian hoàn thành và tổ chức các thành viên thực hiện nhiệm vụ cá nhân cũng như điều phối, tổng hợp kết quả

Trang 29

~ 29 ~

Lưu ý, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhóm, giáo viên có thể tổ chức cho các học sinh thực hiện các kỹ thuật dạy học tích cực như: kỹ thuật khăn trải bản, kỹ thuật mảnh ghép,… nhằm giúp quá trình thảo luận đạt hiệu quả cao hơn Bên cạnh đó, nhóm tiến hành song song chuẩn bị báo cáo nhiệm vụ

Bước 5 Báo cáo nhiệm vụ nhóm

Tùy vào yêu cầu của nhiệm vụ mà có các hình thức báo cáo khác nhau như: trình bày miệng, sơ đồ tư duy, toàn văn, poster, powerpoint,… Muốn đạt được kết quả tốt, nhóm phải biết lựa chọn

và phân công nội dung trình bày cho thành viên phù hợp, khả năng diễn đạt tốt và tự tin

Bước 6 Đánh giá làm việc nhóm

Giáo viên tổ chức cho các nhóm nhận xét, góp ý lẫn nhau trước khi đưa ra nhận xét và đánh giá cuối cùng Bên cạnh đó, giáo viên cũng lưu ý các nhóm tổ chức tiến hành rút kinh nghiệm, qua đó giúp các hoạt động nhóm sau này được thực hiện tốt hơn

Bước 7 Hợp thức hóa kiến thức

Cuối cùng, giáo viên là người kết luận và hợp thức hóa kiến thức Bước này rất quan trọng để học sinh đối chiếu, đảm bảo hiểu đúng và có những điều chỉnh cần thiết sau khi kết thúc nhiệm vụ học tập

Minh họa tiến trình hoạt động nhóm trong dạy học chủ đề

“Mô hình xe hút đinh” – vật lý 7

Bước 1 Đặt vấn đề (làm việc toàn lớp)

Cho học sinh xem đoạn phóng sự

“Sự xuất hiện trở lại của nạn đinh

tặc” Yêu cầu học sinh tìm nội

dung chính của đoạn phóng sự

Theo dõi đoạn phóng sự, tìm ra nội dung chính của đoạn phóng sự: nạn rải đinh trên đường quốc

lộ 1A

Trang 30

~ 30 ~

Hình 2.3 Phóng sự nạn đinh tặc

Làm thế nào để thu gom đinh, hạn

chế các thiệt hại do đinh gây ra

cho người tham gia giao thông

Sử dụng nam châm để hút đinh → Thiết kế thiết bị hút đinh, sử dụng nam châm để hút loại đinh được làm từ sắt, thép nằm trên đường Vận hành mô hình xe hút đinh sử

dụng nam châm vĩnh cửu

Chỉ ra nhược điểm của chúng là khó lấy đinh ra khỏi nam châm

Hình 2.4 Mô hình xe hút đinh sử dụng nam châm vĩnh cửu

Giới thiệu và vận hành nam

châm điện

Chỉ ra thay thế nam châm vĩnh cửu trong mô hình xe hút đinh bằng nam châm điện

Hình 2.5 Nam châm điện

Học sinh phát hiện vấn đề: Cần thiết kế, chế tạo thiết bị hút đinh sử dụng nam châm điện để hạn chế tác hại của nạn đinh tặc

Bước 2 Thành lập nhóm (làm việc toàn lớp)

Học sinh lớp 7A trường THCS X có 28 học sinh, được chia làm

6 nhóm Trong đó, có 2 nhóm bốn học sinh và 4 nhóm năm học sinh Việc chia nhóm dựa trên sự không đồng nhất về trình độ, giáo viên phân bố sao cho mỗi nhóm đều có học sinh khá, giỏi hỗ trợ các học sinh yếu; trong mỗi nhóm đều có cả nam và nữ; năng lực của

Trang 31

Hình 2.6 Bàn làm việc nhóm Hình 2.7 Không gian lớp học

làm việc nhóm

Bước 3 Giao nhiệm vụ nhóm

Các nhóm đồng loạt thực hiện cùng nhiệm vụ: Đóng vai là nhóm các kỹ sư tài năng, các em hãy nghiên cứu tài liệu hướng dẫn

và sử dụng các vật liệu, dụng cụ như cờ lê, mô hình khung xe lắp sẵn, dây đồng cách điện, pin 9V, jack pin 9V, thanh sắt 10cm,… để chế tạo mô hình xe hút đinh và trình bày nguyên lý hoạt động của

nó Thời gian thực hiện là 20 phút

Với nhiệm vụ trên, học sinh hoàn thành trong 20 phút Nhóm trưởng và các thành viên thống nhất nhiệm vụ cá nhân gồm có: lắp ráp khung xe (1 học sinh); quấn cuộn dây (2 học sinh); nối mạch điện (1 học sinh); lắp thành bộ (toàn nhóm); chuẩn bị thuyết trình

Trang 32

~ 32 ~

(1 học sinh) Các thiết bị, vật liệu thực hành đã được chuẩn bị đảm bảo cho tất cả học sinh tham gia thực hiện

Bước 4 Thực hiện nhiệm vụ nhóm

Chuẩn bị dụng cụ, vật liệu cho các nhóm

Giới thiệu các dụng cụ, vật liệu:

dây đồng cách điện, thanh sắt, dây

dẫn điện, jack pin 9V, băng keo

điện, mô hình xe lắp sẵn

Lần lượt phát thiết bị, vật liệu cho

các nhóm

Hình 2.8 Bộ thiết bị, dụng cụ hỗ

trợ chế tạo mô hình xe hút đinh

Kiểm tra và nhận dụng cụ, vật liệu,

kí sổ mượn thiết bị, vật liệu

Chế tạo và lắp ráp mô hình xe hút đinh

Nhắc nhở: khi quấn dây nam

châm điện cần để dư hai đầu dây

nhằm nối với nguồn điện; dây

đồng cách điện nên cần cạo bỏ

lớp vỏ cách điện; quấn băng

keo đen các mối nối để tránh bị

chập điện

Theo dõi, hỗ trợ các nhóm quấn

nam châm điện và lắp ráp mô

hình xe hút đinh Đảm bảo các

nhóm tuân thủ các quy định về an

toàn trong gia công, chế tạo

Bước 1 Làm việc với tài liệu

hướng dẫn: đọc tài liệu, lấy các thông tin cần thiết về quy trình lắp ráp mô hình xe hút đinh, nguyên lý hoạt động của nam châm điện

Bước 2 Gia công các chi tiết quấn

cuộn dây, nối nam châm điện với jack pin 9 V, công tắc điện, dây dẫn điện, lắp bánh xe vào khung

Trang 33

~ 33 ~

Bước 3 Lắp ráp các chi tiết như

nam châm điện, khung xe thành mô hình xe hút đinh, sử dụng tua vít và

cờ lê để điều chỉnh vị trí của cần

dò đinh

Bước 4 Thử nghiệm sản phẩm, xây

dựng mô hình đường quốc lộ bị rải đinh, di chuyển mô hình xe hút đinh trên đường và quan sát hoạt động của mô hình xe hút đinh

Bước 5 Chỉnh sửa và tiến hành

cải tiến sao cho mô hình xe hút đinh hoạt động hút được nhiều đinh nhất

Trong thực tế giảng dạy, khi làm việc nhóm, học sinh hay bỏ qua khâu phân công nhiệm vụ, chưa thống nhất các công việc Do

đó, giáo viên phải quan sát, nhắc nhở nhóm trưởng điều phối và thực hiện phân công nhiệm vụ Việc này đảm bảo cho các học sinh đều tham gia các hoạt động học tập, hạn chế việc một số học sinh tích cực còn một số ỷ lại, không tham gia giải quyết nhiệm vụ

chung của nhóm

Bước 5 Báo cáo nhiệm vụ nhóm

Vận hành thử nghiệm, kiểm tra hoạt động của mô hình xe hút đinh (5 phút)

Xây dựng mô hình đường Quốc lộ

1A với đinh nằm vương vãi Yêu

Trang 34

~ 34 ~

Thực tế giảng dạy cho thấy, cùng một nhiệm vụ, cùng một tài liệu hướng dẫn, trong cùng một thời gian nhưng sản phẩm của các nhóm không giống nhau về mẫu mã cũng như chất lượng hoạt động

Bước 6 Đánh giá làm việc nhóm

Tổ chức học sinh phản biện, tạo

điều kiện học sinh trao đổi, chỉ ra

các nhược điểm của từng mô hình

xe hút đinh

Nhận xét, phân tích ưu điểm và

nhược điểm của mô hình xe hút

đinh, quá trình làm việc của từng

nhóm

Tổ chức các nhóm đánh giá lẫn

nhau kết hợp với đánh giá của

giáo viên theo bảng 1

Hình 2.10 Phân tích, chỉ ra

nhược điểm của từng mô hình xe

hút đinh

Bảng 2.2 Tiêu chí đánh giá hoạt động “Chế tạo mô hình xe hút đinh

sử dụng nam châm điện”

STT Tiêu chí đánh giá Điểm tối đa Điểm đánh giá

1 Chế tạo thành công mô hình xe hút đinh sử dụng nam châm điện 10

2 Mô hình xe hút đinh hoạt động

3 Hoàn thành đúng thời gian

4 Chỉ ra đúng nguyên lý hoạt

động của mô hình xe hút đinh 10

5 Phản biện, tìm ra được câu trả

lời cho các câu hỏi 20

6 Tích cực và nhiệt tình trong

hoạt động nhóm 10

Bước 7 Hợp thức hóa kiến thức

Dòng điện có tác dụng từ, ứng dụng để chế tạo nam châm điện Nam châm điện được sử dụng để chế tạo xe hút đinh

Nam châm điện cũng có tác dụng từ tương tự nam châm vĩnh cửu vì hút được các vật liệu làm từ sắt, thép

Trang 35

~ 35 ~

2.5.5 Đánh giá kết quả học tập trong hoạt động nhóm

Học sinh làm việc theo nhóm nên sản phẩm của quá trình học tập là sản phẩm chung của cả nhóm Vì vậy, điểm đánh giá trên sản phẩm sẽ là điểm đánh giá chung của nhóm Hoạt động nhóm khó huy động các học sinh hoạt động như nhau, thường xảy ra tình trạng học sinh không đồng tình với việc các học sinh có cùng điểm

số như nhau nhưng đóng góp lại khác nhau

Do đó, đánh giá kết quả học tập sao cho công bằng luôn là vấn

đề cần nghiên cứu và cải tiến liên tục Trong đó, việc học sinh tự đánh giá lẫn nhau là một trong những biện pháp để giải quyết vấn

đề, có thể chọn giải pháp sau:

Bước 1 Đánh giá điểm nhóm: Giáo viên căn cứ trên sản phẩm

cuối cùng, quá trình hoạt động của nhóm để cho điểm trung bình của nhóm

Bước 2 Tính tổng điểm nhóm

Tổng điểm nhóm = điểm trung bình nhóm * số lượng thành viên

Bước 3 Cho điểm cá nhân: giáo viên giao tổng điểm nhóm cho

mỗi nhóm, các nhóm trao đổi nội bộ để ra điểm cá nhân của mỗi học sinh (lưu ý, học sinh cho điểm sao cho tổng điểm cá nhân bằng tổng điểm nhóm)

Bước 4 Chốt điểm cá nhân giáo viên nhận lại điểm số của học

sinh từ các nhóm Kiểm tra tổng điểm các học sinh với tổng điểm nhóm và tiến hành công bố điểm từng học sinh

Đánh giá năng lực làm việc nhóm nhằm mục đích xác định mức độ năng lực hợp tác nhóm mà học sinh đạt được

Trang 36

đề bóng đá là cần thiết, để vừa đạt kết quả cao, vừa an toàn cho người chơi

Bóng đá là môn thể thao sử dụng đôi chân là chủ yếu, để khống chế và điều khiển quả bóng nhằm đưa quả bóng vào cầu môn đối phương Đây là môn thể thao có tính tập thể, tính chiến đấu cao và tính phức tạp Bóng đá là môi trường bồi dưỡng cho cầu thủ về ý chí, phẩm chất đạo đức, tăng cường sức khỏe và nâng cao các tố chất thể lực, tăng cường tình hữu nghị và sự đoàn kết giữa các cầu thủ Bóng đá chuyên nghiệp đòi hỏi các cầu thủ phải thực hiện được các động tác cơ bản như di chuyển, sút bóng, giữ bóng, dẫn bóng, đánh đầu, ném biên, tranh bóng, động tác giả, bắt bóng, Ngày nay, bóng đá đã trở thành môn thể thao có tính thương mại, chuyên nghiệp cao Vì vậy, các vấn đề về bóng đá được nghiên cứu một cách khoa học, các kiến thức vật lý, hóa học, sinh học, y học được ứng dụng trong bóng đá nhằm cải thiện thành tích của các cầu thủ cũng như của đội bóng

3.1.2 Ý tưởng chủ đề

Hình 3.1 Sơ đồ ý tưởng chủ đề bóng đá và sức khỏe

Trang 37

qua các định luật Newton Vật lý Tìm hiểu va chạm, tương tác giữa cầu

thủ với bóng, giữa cầu thủ với cầu thủ thông qua các định luật bảo toàn

Vật lý

Xác định các thông số của quả bóng Vật lý Tìm hiểu chuyển động của quả bóng

trong không khí Vật lý Tìm hiểu hệ vận động của cầu thủ Sinh học

Bảo vệ sức

khỏe cầu

thủ

Tìm hiểu các chấn thương hệ vận động của cầu thủ và đề xuất các biện pháp bảo vệ

Sinh học

Đề xuất chế độ dinh dưỡng hợp lý cho cầu thủ

Hóa học Sinh học Thuốc xịt giảm đau cho cầu thủ khi bị

 Năng lực nhận thức và vận dụng kiến thức khoa học

+ Trình bày được các lực trong bóng đá

+ Mô tả được sự chuyển động của quả bóng theo các định luật Newton

+ Phân tích được quỹ đạo của quả bóng trong không khí

+ Nêu được đặc điểm hình học của quả bóng và biểu thức xác định hệ số hồi phục của quả bóng

Trang 38

~ 38 ~

+ Phân tích được đặc điểm sinh lý hệ vận động của cầu thủ + Nêu được các chấn thương thường gặp của cầu thủ

+ Đề xuất được chế độ dinh dưỡng hợp lý của cầu thủ

+ Mô tả được quá trình biến đổi năng lượng trong chuyển động của quả bóng

+ Phân biệt được hai dạng chuyển động của quả bóng là chuyển động tịnh tiến và chuyển động quay

+ Giải thích được chuyển động của quả bóng trong không khí,

đặc biệt là cú sút của Roberto Carlos

+ Tính được lực tác động lên quả bóng

+ Đo được các thông số của quả bóng

+ Thực hiện được một số kỹ thuật đá bóng cơ bản

 Năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn

Phát hiện vấn đề thực tiễn Nhận ra quỹ đạo quả bóng trong cú sút

của Roberto Carlos là đường cong kì dị

Phân tích tình huống và

dự đoán nguyên nhân

Phân tích sự ảnh hưởng của không khí đến chuyển động của quả bóng

Đề xuất, lựa chọn và thực

hiện giải pháp phù hợp

Tìm kiếm thông tin, các nghiên cứu về cú sút của Roberto Carlos

Tiến hành thí nghiệm về lực Mangus

Đánh giá kết quả

Kết luận lực Mangus bẻ cong quỹ đạo của trái bóng Đánh giá phạm vi ứng dụng của lực Mangus

Lưu kết quả và chia sẻ

3.2 Xây dựng chủ đề sức khỏe của đôi mắt

3.2.1 Vấn đề thực tiễn

Ngày nay, các thiết bị thông minh ra đời ngày càng nhiều như: smartphone, iphone, ipad, tivi Led, Việc trẻ em sử dụng chưa đúng

Trang 39

3.2.2 Ý tưởng chủ đề

Hình 3.2 Ý tưởng chủ đề sức khỏe của đôi mắt

3.2.3 Kiến thức cần giải quyết

dịch, thủy tinh dịch Hóa học Chức năng quang học của giác mạc,

sáng xanh Vật lý Tác hại của tia UV và ánh sáng

xanh đối với mắt, hiệu ứng thị giác màn hình

Trang 40

đục thủy tinh thể, quáng gà

từ thiên nhiên

Sinh học, Hóa học

 Năng lực nhận thức và vận dụng kiến thức khoa học

+ Trình bày được cấu tạo và chức năng các bộ phận cơ bản của mắt;

+ Giải thích được hiện tượng phân cực ánh sáng và vai trò của kính râm phân cực;

+ Nêu được tác hại của tia UV, ánh sáng xanh đối với mắt và cách ngăn chặn nó;

+ Phân biệt được các tật của mắt (cận thị, viễn thị, loạn thị) và nêu cách sửa các tật của mắt;

+ Nhận dạng và nêu được cách phòng chống một số bệnh

về mắt;

+ Nêu được một số loại dưỡng chất tăng cường sức khỏe cho mắt từ thiên nhiên

Định dạng
Số trang	260
Dung lượng	8,62 MB