Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trên địa bàn quận 8 thành phố hồ chí minh hiện nay

Nguyễn Thái Sơn đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận văn: “Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ quản lý ngành giáo dục trên địa bàn quận 8, thà

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHẠM THỊ ÁNH TUYẾT

NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

CHO ĐỘI NGŨCÁN BỘ QUẢN LÝ NGÀNH GIÁO DỤC TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 8, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

NGHỆ AN, 2017

PHẠM THỊ ÁNH TUYẾT

NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

CHO ĐỘI NGŨCÁN BỘ QUẢN LÝ NGÀNH GIÁO DỤC TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 8, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60.31.02.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học:PGS.TS Nguyễn Thái Sơn

NGHỆ AN, 2017

Lời cảm ơn

Với tất cả tình cảm trân trọng nhất, tác giả luận văn xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Thái Sơn đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận văn: “Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán

bộ quản lý ngành giáo dục trên địa bàn quận 8, thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.” Xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo, Quý thầy giáo, cô giáo của Trường Đại Học Vinh và Đại học Kinh tế Công nghiệp Long An đã tạo thuận lợi về điều kiện

cơ sở vật chất, đã tận tình giảng dạy, truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm quý báu giúp cho tác giả có thêm những trang bị nhằm phục vụ tốt cho việc nghiên cứu, học tập và ứng dụng thực tiễn trong quá trình công tác của bản thân

Xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo Quận

8, các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã động viên, quan tâm giúp đỡ tạo điều kiện cho tác giả hoàn thành chương trình học và hoàn tất luận văn này

Xin cảm ơn Quý Thầy, Quý Cô phản biện đã có những nhận xét xác đáng, quý báu giúp cho tác giả có điều kiện hoàn thiện tốt hơn những vấn đề đặt ra của luận văn, nhằm áp dụng vào thực tế công tác tốt hơn trong thời gian tới

Một lần nữa xin chân thành tiếp thu và được nhận sự góp ý của Quý Thầy Cô, của tập thể Hội đồng khoa học để đề tài này trở nên hữu ích hơn, góp phần tốt nhất vào công tác giáo dục toàn diện trong nhà trường

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU……….5

B NỘI DUNG 11

Chương 1 11

CƠ SỞ LÝ LUẬNVỀ TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ NGÀNH GIÁO DỤC 11

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 11

1.2 Tính đặc thù của lý luận chính trị và vai trò của lý luận chính trị đối với cán bộ quản lý giáo dục 23

1.3 Yêu cầu, nội dung, hình thức và phương pháp nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ quản lý ngành giáo dục 37

Kết luận chương 1 52

Chương 2 53

THỰC TRẠNG TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC TẠI QUẬN 8 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 53

2.1.Khái quát về ngành Giáo dục – Đào tạo Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh 53

2.2 Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và thực trạng trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh 68

Kết luận chương 2 89

Chương 3 91

QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC TẠI QUẬN 8, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY 91

3.1 Quan điểm nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ quản lý giáo dục của Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay 91

3.2 Một số giải pháp nâng cao trình độ lý luận cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục của Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay 96

Kết luận chương 3 112

C KẾT LUẬN 114

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………116

A MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Giáo dục – Đào tạo là một lĩnh vực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với mọi quốc gia, mọi dân tộc trên thế giới Vì lợi ích mười năm phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm phải trồng người, giáo dục – đào tạo luôn là tiền đề đầu tiên, quan trọng nhất cho sự phát triển Chính vì vậy, trong sự nghiệp lãnh đạo cách mạng của mình, Đảng ta luôn chú trọng lĩnh vực giáo dục, luôn coi giáo dục – đào tạo là quốc sách hàng đầu

Đối với nước ta, trong thời gian qua, ngành Giáo dục – Đào tạo đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình Ngành đã có những đóng góp lớn lao thúc đẩy

sự phát triển, tăng trưởng kinh tế - xã hội trên mọi mặt Tuy nhiên, đứng trước giai đoạn phát triển mới, giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập sâu, rộng với khu vực và quốc tế, ngành Giáo dục – Đào tạo cần có sự phát triển nhanh, mạnh, trưởng thành hơn nữa về mọi mặt để có thể vượt qua mọi khó khăn thử thách, hoàn thành sứ mệnh lịch sử mà Đảng, nhà nước và nhân dân giao phó

Muốn làm được điều đó, đội ngũ cán bộ, giáo viên ngành Giáo dục – Đào tạo phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận chính trị sắc bén, luôn giữ vững niềm tin vào lý tưởng cách mạng, vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Từ nhận thức đó, chúng tôi cho rằng vấn đề nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, giáo viên, đặc biệt là đội ngũ cán bộ quản lý của ngành Giáo dục trong giai đoạn hiện nay là một trong những vấn đề hết sức cấp thiết, có ý nghĩa lâu dài cả về lý luận và thực tiễn

Hiện nay, Quận 8 đang là một trung tâm kinh tế - chính trị - xã hội quan trọng của thành phố Hồ Chí Minh Quận 8 đang có sự phát triển nhanh chóng trên tất cả mọi lĩnh vực Hòa chung vào nhịp độ phát triển bền vững đó, ngành Giáo dục – Đào tạo Quận 8 cũng có sự trưởng thành, lớn mạnh cả về chất lượng, số lượng,

đạt được nhiều thành tích xuất sắc, góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy sự tiến

bộ về mọi mặt của quận và thành phố nói chung Đội ngũ cán bộ, giáo viên viên trên địa bàn Quận 8 cũng đã có sự trưởng thành vượt bậc về mọi mặt Tuy nhiên, trong giai đoạn cách mạng mới, trước những thời cơ, thử thách mới, với muôn vàn khó khăn đặt ra do tác động của kinh tế thị trường, của những âm mưu thâm độc của các thế lực thù địch, của sự suy thoái đạo đức, tư tưởng nên vẫn còn có một bộ phận cán bộ, đảng viên sa ngã, thoái hóa, biến chất, có những biểu hiện dao động

về lập trường, suy giảm niềm tin và sức chiến đấu, non kém về trình độ lý luận Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn đó, chúng tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài:

"Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộquản lý ngành Giáo dục trên địa bàn Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minhhiện nay" làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ chuyên ngành Chính trị học

Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ nói chung Qua quá trình tìm hiểu, chúng tôi tạm chia thành ba mảng công trình lớn như sau:

Thứ nhất là các công trình, tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các văn

kiện, tài liệu của Đảng Cộng sản Việt Nam nói về trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ các cấp Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập và rèn luyện Đảng ta, vị lãnh tụ kính yêu của toàn thể dân tộc đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên Vấn đề này được Người đề cập trong rất nhiều tác phẩm của mình như “Đường cách mệnh”; “Sửa đổi lề lối làm việc”, và trong rất nhiều bài viết, bài nói chuyện quan trọng khác Quán triệt tư tưởng của Hồ Chí Minh, trong tất cả các kỳ Đại hội, Đảng ta luôn đặt

ra vấn đề bồi dưỡng, nâng cao trình độ lý luận cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp Đặc biệt, tại Đại hội X, Đảng ta đặt vấn đề: “Nâng cao trình độ trí tuệ, chất lượng nghiên cứu lý luận của Đảng; tiếp tục làm sáng tỏ những vấn đề về chủ nghĩa

xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của nước ta; làm rõ cơ sở lý luận và

thực tiễn đường lối, chính sách của Đảng trong thời kỳ mới”[31, tr.127].Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng nhấn mạnh nhiệm vụ: “Nâng cao bản lĩnh chính trị, trí tuệ, tính chiến đấu của toàn Đảng và của mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp; không dao động trước bất kỳ tình huống nào”[33, tr.135] Trước yêu cầu của thực tiễn công tác xây dựng Đảng, cần nhận thức, quán triệt và có các giải pháp hiệu quả để tiếp tục nâng cao bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên

Tháng 6 năm 2014, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 32-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ lãnh đạo, quản lý Nghị quyết nêu rõ quan điểm: “Đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị cho cán bộ lãnh đạo, quản lý là nhiệm vụ quan trọng của Ðảng Mỗi cán bộ lãnh đạo, quản lý phải thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về học tập suốt đời, học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn, gắn học tập với rèn luyện phẩm chất đạo đức, tư cách người cách mạng”[9, tr.15]

Thứ hai là các luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ có liên quan đến chủ đề này

Có thể nêu một số công trình có liên quan trực tiếp đến vấn đề này như: "Vai trò giáo dục lý luận chính trị trong việc nâng cao năng lực tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ cơ sở ở tỉnh Lạng Sơn hiện nay" luận văn thạc sĩ Chính trị của Lăng Văn Thăng, năm 2004; “Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt cấp huyện tại tỉnh Hà Tĩnh” luận văn Thạc sỹ Chính trị học của Nguyễn Hùng Sơn, năm 2012; “Nâng cao trình độ tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục miền núi hiện nay” luận văn thạc sỹ của Đỗ Cao Quang, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 1996,…

Thứ ba liên quan đến đề tài còn có một số sách, bài báo, công trình khoa

học tiêu biểu như: “Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ cơ sở”của Vũ Ngọc Am, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2003; “Một số vấn đề

về đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị” của Vũ Ngọc Am,Nhà xuất bản Thông Tấn năm 2009; Chương trình bồi dưỡng chuyên đề: “Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị dành cho giáo viên giảng dạy lý luận chính trị tại Trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện”, Ban Tuyên giáo Trung ương biên soạn,Nhà xuất bản Lao động xã hội, năm 2008; "Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn với việc nâng cao năng lực tư duy lý luận cho giảng viên Mác - Lênin ở các trường chính trị tỉnh" của Nguyễn Đình Trãi, Tạp chí Triết học số 1/1993, …

Những công trình nghiên cứu nói trên đã đặt ra những vấn đề rất cơ bản cả

về lý luận lẫn thực tiễn, đề ra những phương hướng và giải pháp để nâng cao trình

độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở các cấp Tuy nhiên, cho tới nay chưa có công trình nghiên cứu một cách chi tiết, đầy đủ, có hệ thống và chuyên sâu về thực trạng cũng như nêu ra những chủ trương, giải pháp để nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ ngành Giáo dục – Đào tạo nói chung, ngành Giáo dục – Đào tạo trên địa bàn Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng Mỗi công trình nghiên cứu mới chỉ đề cấp một khía cạnh của vấn đề, giải quyết vấn

đề đó trong từng địa phương riêng biệt Các đề tài lớn cấp Nhà nước đang dừng lại phân tích, đánh giá về mặt nội dung của công tác chuyên môn, nghiệp vụ mà chưa

đi sâu vào nghiên cứu, đánh giá thực trạng vấn đề nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ quản lý của ngành Giáo dục – Đào tạo Vì vậy, chúng tôi cho rằng việc nghiên cứu đề tài nêu trên là hết sức cần thiết, có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục của ngành Giáo dục trên địa bàn Quận 8 nói riêng và trên cả nước nói chung

2 Mục đích nghiên cứu

Từ cơ sở lý luận và thực trạng năng lực, trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ quản lý ngành Giáo dục tại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minh, luận văn đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ

cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phát triển trong giai đoạn hiện

nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ khái niệm trình độ lý luận chính trị; sự cần thiết và những yêu cầu nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục của ngành Giáo dục

- Phân tích, đánh giá thực trạng trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục hiện naytại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất quan điểm và một số giải pháp nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục tại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dụctại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, qua đó làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ này

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài khảo sát, điều tra, nghiên cứu trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán

bộ quản lý giáo dụctại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minhgiai đoạn 2010 đến nay

5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; tiếp cận đối tượng từ chính trị học; Ngoài ra, tác giả còn sử dụng các phương pháp lịch sử - lôgíc, phân tích - tổng hợp, khái quát hóa trong quá trình thực hiện luận văn

6 Những đóng góp mới của luận văn

- Luận văn phân tích, làm rõ yêu cầu về trình độ lý luận chính trị, tầm quan trọng và sự tác động đặc thù của lý luận chính trị tới đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán

bộ quản lý giáo dụctại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minh và đưa ra những giải pháp sát thực, hữu hiệu nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ quản

lý giáo dụctại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minhvà trên cả nước nói chung

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến trình độ lý luận chính trị và vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dụctại Quận 8,Thành phố Hồ Chí Minh và trên địa bàn cả nước nói chung

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương, 6 tiết

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬNVỀ TRÌNH ĐỘ LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ

CÁN BỘ QUẢN LÝ NGÀNH GIÁO DỤC 1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.1.1 Khái niệm chính trị và trình độ lý luận chính trị

1.1.1.1 Chính trị

Chính trị, theo tiếng Hi Lạp là “Politics”, có nghĩa là những việc liên quan đến thành bang, những công việc quốc gia Trong đó điều cốt lõi nhất, quan trọng nhất, thực chất nhất là tổ chức ra cơ quan cai trị hay là Chính phủ Chính trị là một hiện tượng lịch sử, xuất hiện và tồn tại khi xã hội phân chia giai cấp và hình thành nhà nước Chính trị giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội Nó cũng

là lĩnh vực hoạt động phức tạp, luôn thu hút các nhà tư tưởng đi vào suy nghĩ, khám phá, cố gắng làm sáng tỏ bản chất đầy bí ẩn của chính trị

“Chính trị - theo nguyên nghĩa của nó là những công việc Nhà nước, là phạm

vi hoạt động gắn với những quan hệ giai cấp, dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau

mà hạt nhân của nó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực Nhà nước” [37, tr.507] V.I Lênin khẳng định: “Chính trị với nghĩa là công việc Nhà nước, là việc vạch hướng đi cho Nhà nước, là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nội dung của Nhà nước” [38, tr.404] Hơn nữa chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, là đấu tranh giai cấp trong giành, giữ, thực thi quyền lực Nhà nước và suy cho cùng là vấn

đề lợi ích kinh tế V.I Lênin nêu ra một nguyên tắc cơ bản trong chính trị mà những người cộng sản phải quán triệt và đó cũng chính là bản chất của chính trị Nguyên tắc đó là: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế” [39, tr.349] Có nghĩa, chính trị do kinh tế quyết định Các tổ chức chính trị, các hình thức Nhà nước muốn tồn tại và phát triển phải dựa trên một cơ sở kinh tế của xã hội Có thể nói, kinh tế

là nguồn gốc, là cơ sở của chính trị Chế độ chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng và

phải thích ứng với cơ sở kinh tế Trong xã hội có giai cấp, giai cấp nào thống trị về kinh tế thì sẽ giữ địa vị thống trị xã hội về chính trị

Là sự biểu hiện tập trung của kinh tế, song chính trị không phải là “bản sao”, không phải là biểu hiện thụ động, không phải là “cái gương soi” của kinh tế Ngược lại, chính trị có tính độc lập của nó và tác động trở lại mạnh mẽ đến kinh tế Nó định hướng cho sự phát triển, lựa chọn các mô hình và điều tiết sự phát triển của kinh tế Chính trị thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển của kinh tế, thâm nhập và chi phối mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Vì lẽ đó, V.I Lênin đã khẳng định: Chính trị không thể chiếm vị trí ưu tiên so với kinh tế Ưu tiên cho chính trị là ưu tiên cho việc giành lấy quyền lực chính trị và xây dựng các quyết sách chính trị đúng Kinh

tế phát triển phải thông qua chính trị, thông qua hệ thống đường lối, chính sách pháp luật, quyền lực Nhà nước và giai cấp nào muốn lãnh đạo kinh tế phát triển, đạt mục tiêu, lợi ích đề ra thì không được sai lầm về chính trị Chính trị phục vụ cho lợi ích của giai cấp thống trị, đồng thời luôn tìm cách dẫn dắt xã hội theo tư tưởng chính trị của giai cấp cầm quyền Chính trị mang trong nó yếu tố năng động đặc biệt và không có một công thức, cách thức chung duy nhất nào Chính trị không phải là con đường thẳng, thuận lợi, dễ đi V.I Lênin cho rằng: “Chính trị giống đại

số hơn là số học, càng giống toán học cao cấp hơn là toán học sơ cấp”, “Chính trị là vận mệnh thực tế của hàng triệu con người” [38, tr.150].Chính trị là một lĩnh vực hoạt động đặc biệt của con người, nó có quan hệ chặt chẽ với hoạt động thực tiễn của con người, biểu hiện lợi ích kinh tế nhất định của các tầng lớp dân cư trong xã hội, gắn liền với vận mệnh của nhân dân Chính trị được đưa vào thực tiễn cuộc sống nhờ

hệ thống thiết chế chính trị, đảng phái chính trị, nhà nước và các tổ chức chính trị -

xã hội Tuỳ theo cách thức tiếp cận mà có những quan niệm khác nhau về chính trị, song theo nghĩa chung nhất, chính trị được hiểu là đại diện của các quan hệ giữa các giai cấp, quan hệ về giai cấp mà cốt lõi là quan hệ giai cấp về kinh tế Mục đích của chính trị là vấn đề chính quyền sẽ thuộc về tay giai cấp nào, chính Đảng nào

Đảng Cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động cách mạng Điều này được khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với chủ nghĩa Mác - Lê nin, mãi mãi là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng Việt Nam” [25, tr.6] Đồng thời, căn cứ vào những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của đất nước trong từng giai đoạn cách mạng, Đảng xác định cho mình những quan điểm cơ bản chỉ đạo hành động và lãnh đạo quần chúng, xây dựng nên một hệ thống quan điểm

tư tưởng, lý luận là những chủ trương, đường lối, chính sách .; “Kiên định chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng sáng tạo và phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam” [32, tr.119] Trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin, đối với Đảng ta hiện nay, lý luận chính trị bao gồm: Lý luận về chủ nghĩa xã hội,

về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; về giai cấp công nhân và đấu tranh giai cấp; về xây dựng Nhà nước, xây dựng Đảng trong điều kiện hiện nay của Việt Nam, về dân tộc, tôn giáo, con người

Tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể nước ta, kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu những tinh hoa giá trị văn hóa nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; kết hợp sức mạnh và sức mạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân, sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc; về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân, xây dựng đảng trong sạch, vững mạnh

1.1.1.2 Lý luận chính trị và trình độ lý luận chính trị

Có nhiều định nghĩa khác nhau về lý luận Lý luận là một phạm trù rộng lớn, tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người Lý luận thường

được hiểu là những tri thức và kinh nghiệm được khái quát tích luỹ từ thực tiễn; được truyền bá, vận dụng trong thực tiễn và luôn được bổ sung, phát triển làm cho phong phú hơn Lý luận phản ánh mối liên hệ bản chất, tính quy luật của sự vận động và phát triển của các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan Từ điển triết học định nghĩa: “Lý luận là sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên và xã hội tích lũy được trong quá trình lịch sử”; là “hệ thống tư tưởng chủ đạo trong một lĩnh vực tri thức” [59, tr.526] Theo từ điển Tiếng Việt: “Lý luận là hệ thống những tư tưởng được khái quát từ kinh nghiệm thực tiễn, có tác dụng chỉ đạo thực tiễn Lý luận là những kiến thức được khái quát và hệ thống trong một lĩnh vực nào đó” [54, tr.544

- 545]

Mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về lý luận, nhưng tựu trung lại đều thống nhất: Lý luận là sự khái quát những kinh nghiệm thực tiễn, là sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên xã hội được tích luỹ trong quá trình hoạt động lịch sử của con người; là phản ánh bản chất, tính quy luật của các sự vật hiện tượng trong một lĩnh vực nào đó của hiện thực khách quan và có vai trò hướng dẫn hoạt động thực tiễn

Thật vậy, để duy trì sự tồn tại và phát triển của mình, con người buộc phải khám phá, tìm hiểu, nhận thức về thế giới Nhưng những tri thức về thế giới phải thông qua hoạt động thực tiễn con người mới có nhận thức và hiểu biết Bằng hoạt động thực tiễn, con người tác động vào thế giới, buộc thế giới phải bộc lộ những thuộc tính, những tính quy luật để cho con người nhận thức chúng Ban đầu con người thu nhận những tài liệu cảm tính, những kinh nghiệm; sau đó tiến hành so sánh, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, trừu tượng hoá… để xây dựng thành lý luận khoa học phản ánh bản chất, quy luật vận động của các sự vật hiện tượng trong thế giới Con người quan hệ với thế giới bắt đầu không phải bằng lý luận mà bằng thực tiễn Chính trong quá trình hoạt động thực tiễn, cải tạo thế giới mà nhận thức, lý luận của con người mới được hình thành và phát triển Lý luận là cấp độ phát triển cao của quá trình nhận thức, là sự phản ánh hiện thực khách quan ở trình

độ cao Lý luận được hiểu theo nghĩa chung nhất là hệ thống những tri thức phản ánh các mối liên hệ bản chất và tính quy luật của các sự vật hiện tượng, được con người tích luỹ trong quá trình hoạt động thực tiễn và có vai trò hướng dẫn hoạt động thực tiễn Lý luận ngày càng có vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội Mỗi ngành, mỗi lĩnh vực cụ thể khác nhau đều phải có lý luận riêng và mỗi ngành, mỗi lĩnh vực hoạt động cụ thể muốn phát triển được đều phải bắt đầu bằng việc phát triển lý luận Có lý luận trong lĩnh vực khoa học tự nhiên, lý luận trong lĩnh vực khoa học xã hội, lý luận trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, lý luận trong lĩnh vực kinh tế, lý luận chính trị,…

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng lý luận Người khẳng định lý luận “là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [48, tr 497] Như vậy, lý luận được hình thành từ thực tiễn trên cơ sở khái quát những kinh nghiệm của hoạt động thực tiễn phong phú, đa dạng của con người Quan niệm mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra đã góp phần làm sáng tỏ quan niệm triết học về lý luận, nêu ra nguồn gốc, cách thức, con đường hình thành lý luận

Từ những quan điểm về lý luận nêu trên, có thể hiểu lý luận chính trị là những hệ thống lý luận gắn liền với lĩnh vực chính trị, ra đời nhằm phục vụ các hoạt động chính trị, là ý thức hệ, là hệ tư tưởng của các giai cấp, đảng phái, lực lượng xã hội trong quá trình đấu tranh giai cấp, trong quá trình đấu tranh nhằm giành và giữ quyền lực nhà nước Lý luận chính trị bao giờ cũng gắn liền với lợi ích giai cấp, gắn liền với các đảng phái và các giai cấp nhất định Không có lý luận chung cho mọi giai cấp, mọi lực lượng trong xã hội Và dĩ nhiên, tùy thuộc vào quan điểm, lợi ích, tính cách mạng hay không cách mạng của từng giai cấp mà có những hệ thống lý luận chính trị tiến bộ hay bảo thủ, khoa học hay không khoa học, đúng đắn hay không đúng đắn Hệ thống chính trị của nước ta hiện nay lấy chủ

nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng, đó là hệ thống lý luận chính trị cách mạng, tiến bộ, khoa học, đúng đắn, nhân văn Đây là hệ thống lý luận được đúc kết, hình thành không những dựa trên dòng chảy tinh hoa của tư tưởng nhân loại mà còn là thực tiễn xương máu của toàn bộ tiến trình cách mạng Việt Nam từ trước tới nay

Xuất phát từ những quan điểm nêu trên về chính trị và lý luận chính trị, chúng ta có thể thấy trình độ lý luận chính trị chính là tổng thể những hiểu biết về chính trị, về lý luận chính trị và các kỹ năng vận dụng những tri thức, hiểu biết đó vào từng lĩnh vực công tác cụ thể của người cán bộ lãnh đạo Trình độ lý luận chính trị là một trong những yêu cầu quan trọng trong năng lực, trình độ nói chung của từng cá nhân nói chung và của từng cán bộ cụ thể nói riêng

Theo Từ điển tiếng Việt, trình độ là “mức độ về sự hiểu biết, về kỹ năng được xác định hoặc đánh giá theo tiêu chuẩn nhất định nào đó” [54, tr.1001] Như vậy, trình độ lý luận chính trị có thể được hiểu là mức độ hiểu biết, mức độ nhận thức, khả năng vận dụng lý luận chính trị vào trong thực tiễn cuộc sống Ở nước ta hiện nay, đối với cán bộ, đảng viên, trong đó có cán bộ quản lý giáo dục, có trình

độ lý luận chính trị có nghĩa là phải có thế giới quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn nhờ được trang bị những kiến thức cơ bản, tương đối có hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về xây dựng Đảng, Nhà nước và quản lý Nhà nước, công tác dân vận, các quan điểm cơ bản về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, những nội dung cơ bản

về nhiệm vụ công tác Đảng, chính quyền, đoàn thể Từ đó, củng cố, nâng cao niềm tin vững chắc vào mục tiêu, lý tưởng Cộng sản chủ nghĩa, vào sự nghiệp cách mạng của Đảng Kiên định và trung thành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Hiểu đúng, bảo vệ và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng và thực tiễn công tác Đồng thời góp phần nâng cao phẩm chất đạo đức và lối sống của người cán bộ, đảng

viên, cán bộ quản lý giáo dục: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư, có tình cảm cách mạng trong sáng Có ý thức tổ chức và kỷ luật, tinh thần đấu tranh phê và tự phê bình, có quan hệ mật thiết với quần chúng Trình độ lý luận chính trị giúp cho việc nâng cao năng lực lãnh đạo và năng lực hoạt động thực tiễn, có ý thức tự giác

và tích cực trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ do Đảng đề ra

Phải nắm rõ các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, người cán bộ mới có khả năng vận dụng sáng tạo lý luận đó vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể từng lĩnh vực, từng địa phương mình phụ trách Qua đó, góp phần bổ sung, phát triển làm phong phú thêm đường lối, chính sách của Đảng bằng những kết luận mới được rút ra trong quá trình hoạt động thực tiễn Bác Hồ

đã dạy: Đã lựa chọn đúng cán bộ, cần phải dạy bảo lý luận cho cán bộ Chỉ thực hành mà không có lý luận cũng như có một mắt sáng, một mắt mờ Người còn chỉ rõ: “Có học tập lý luận Mác - Lênin mới cũng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm tốt công tác Đảng giao phó cho mình” [51,tr 247] Đối với cán bộ chủ chốt, Bác càng nhấn mạnh sự cần thiết phải không ngừng học tập, nghiên cứu lý luận Mác - Lênin và

đó là lý luận thiết thực, chỉ đạo cho hành động Nắm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin không phải “để trang sức” mà nắm cái tinh thần xử trí đối với việc, đối với người, đối với mình để “sống với nhau có tình có nghĩa”, là nắm những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta

Việc truyền đạt, giải thích chính sách của Đảng và Nhà nước cho nhân dân, nắm chắc được tâm tư, nguyện vọng của họ thì yêu cầu người cán bộ quản lý giáo dục phải vượt lên khỏi nhận thức kinh nghiệm để khái quát hóa, trừu tượng hóa, có khả năng phân tích, tổng hợp, nhất là đối với các vấn đề chính trị Và họ trở thành

“hạt nhân” của phong trào, phát huy được thế mạnh, sức mạnh của địa phương, cơ sở.Phải biết vận dụng sáng tạo lý luận chính trị trong điều kiện cụ thể ở địa phương

mình Qua học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ lý luận chính trị, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục phải có thế giới quan, phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và có khả năng vận dụng, chuyển hoá chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước thành hiện thực trực tiếp ở địa phương, cơ sở Bởi vì tư duy lý luận không có mục đích tự thân mà hướng vào thực tiễn để hiện thực hóa mình Tư duy luôn hoạt động theo hướng chuyển thành hành động, tìm biện pháp để làm cho sự sáng tạo ý thức thành sự sáng tạo trong thực tiễn Cho nên, khả năng cụ thể hoá, tổ chức thực hiện đường lối của Đảng và Nhà nước đối với cán bộ cơ sở là yêu cầu cấp bách Đồng thời cũng đòi hỏi người cán bộ quản lý giáo dục phải có niềm tin vào sự nghiệp đổi mới của Đảng, có lập trường kiên định với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Trước những luận điệu xuyên tạc, phản động của các thế lực thù địch và của chủ nghĩa cơ hội, xét lại, họ biết tỏ rõ dũng khí của mình, bảo vệ sự thật, bảo vệ chân

lý, tuyệt đối trung thành với lý tưởng của Đảng, của dân tộc, vững vàng trước mọi biến cố của thời đại Không những thế, người cán bộ quản lý giáo dục cần phải tuyên truyền giáo dục lý luận chính trị, nâng cao được ý thức, lòng tự hào dân tộc, phát huy truyền thống yêu nước, giữ gìn những giá trị nhân văn của dân tộc cho giáo viên, học sinh và quần chúng nhân dân nói chung Kiên quyết đấu tranh chống

âm mưu “Diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ dưới các chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, “dân tộc”, “tôn giáo” nhằm xoá bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta của các thế lực thù địch

Không ngừng học tập để nâng cao trình độ lý luận chính trị, nâng cao sự hiểu biết, nâng cao nhận thức, khả năng vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước vào trong công việc, trong cuộc sống là nghĩa vụ, là trách nhiệm, đồng thời là quyền lợi của mọi cán bộ, đảng viên nói chung, cán bộ quản lý giáo dục

nóiriêng Đó cũng là thước đo phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức củangườicán

bộ, đảng viên, nhất là cán bộ quản lý giáo dục trong tình hình cách mạng hiện nay

Công cuộc đổi mới đất nước hiện nay ngày càng mở rộng và phát triển theo chiều sâu, những biến đổi trên thế giới ngày càng phức tạp, đặt ra nhiều vấn đề mới

mẻ, cần phải giải đáp, trong khi đó: “Thoái hoá, biến chất về chính trị, tư tưởng, về đạo đức, lối sống; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu dân trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm trọng, kéo dài chưa được đẩy lùi, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng Đó là nguy cơ liên quan đến sự sống còn của Đảng và chế độ” [31,tr 263-264] Do vậy, công tác lý luận càng trở nên đặc biệt quan trọng, Đảng ta khẳng định: “Trước hết, phải tăng cường công tác giáo dục tư tưởng chính trị, rèn luyện đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân Toàn Đảng nghiêm túc học tập chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Các cấp uỷ và chi bộ tổ chức, hướng dẫn và kiểm tra đảng viên học tập, rèn luyện, không ngừng nâng cao trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, kiến thức lãnh đạo, quản lý và công tác vận động nhân dân…” [30, tr.53]

Thực tế đã chứng minh rằng, muốn nâng cao trình độ, bản lĩnh chính trị, khả năng nhanh nhạy, phân tích, tổng kết thực tiễn, có thể đưa ra những quyết sách đúng đắn, phù hợp thực tế thì mọi cán bộ, đảng viên cần phải học tập, nâng cao trình độ mọi mặt, nhất là trình độ lý luận chính trị Một trong những điều kiện quyết định sự thành công trong công tác lãnh đạo của Đảng là đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng phải không ngừng được nâng cao về trình độ lý luận chính trị, tức là nâng cao khả năng nhận thức, khả năng tư duy lý luận đối với những vấn đề về quan điểm, đường lối lãnh đạo của Đảng Vì vậy, trong những năm qua Đảng ta đã

có nhiều nghị quyết, quyết định quan trọng trong việc giáo dục, học tập lý luận chính trịnhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị trong Đảng Tổ chức hệ thống các trường Đảng từ Trung ương đến địa phương, kết hợp mở các lớp dài ngày, ngắn ngày coi hình thức học tập tại chức là chính

Muốn nâng cao trình độ lý luận chính trị cần phải nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị; tổng kết thực tiễn; quy hoạch, bố trí, sử dụng cán bộ, tất cảcác khâu đó phải được làm chặt chẽ để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ về mọi mặt

1.1.2 Cán bộ quản lý giáo dục và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục

Cán bộ quản lý giáo dục trước hết cũng thuộc về đội ngũ cán bộ của đảng và nhà nước nói chung Cán bộ là cái gốc của cách mạng, là yếu tố then chốt đóng vai trò có tính quyết định đến sự thành công hay thất bại của sự nghiệp cách mạng Việt Nam Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII đã xác định: “Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội” Phát triển giáo dục là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân và của toàn xã hội, trong đó đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục Trong những năm qua, Nhà nước quan tâm xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hoá, bảo đảm đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, nâng cao chất lượng, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của nhà giáo, đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là một bộ phận của đội ngũ viên chức và có số lượng lớn, chiếm tới 80% viên chức cả nước Hiện nay, hầu hết nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục có trình độ đào tạo đạt chuẩn và

trên chuẩn, số chưa đạt chuẩn giảm dần hàng năm

Mặc dù số lượng nhà giáocán bộ quản lý giáo dục đạt chuẩn và trên chuẩn về trình độ đào tạo là rất cao, nhưng năng lực và trình độ chuyên môn nghiệp vụ của nhiều nhà giáo còn hạn chế, chưa thực sự đổi mới phương pháp giảng dạy, vẫn còn

có những giáo viên xếp loại yếu về chuyên môn, nghiệp vụ, đặc biệt là nhà giáo công tác ở miền núi, ít có điều kiện nâng cao trình độ, cập nhật kiến thức

Về nghiệp vụ sư phạm, phần lớn nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đều đã qua đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ sưphạm Trình độ tin học và ngoại ngữ của đội ngũ nhà giáo vàcán bộ quản lý giáo dục đã được nâng lên (đặc biệt ở các cấp học cao và đối với giảng viên) Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận không nhỏ chưa đạt yêu cầu về năng lực sư phạm, trình độ tin học và ngoại ngữ Đây là nguyên nhân dẫn tới tình trạng nhà giáo gặp khó khăn trong việc tiếp cận với phương pháp giảng dạy tiên tiến, hạn chế khả năng nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế

Về cơ bản đội ngũ nhà giáovà cán bộ quản lý giáo dục có ý thức chính trị, phẩm chất đạo đức nghề nghiệp tốt; hầu hết đều tận tuỵ với nghề, cần cù chịu khó, có tinh thần trách nhiệm cao, sáng tạo và quyết tâm tự bồi dưỡng nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ Tuy nhiên, trong những năm gần đây, một số ít nhà giáo

do chạy theo vật chất đơn thuần, thiếu tu dưỡng, rèn luyện, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, làm ảnh hưởng đến lòng tin của nhân dân và học sinh đối với ngành giáo dục

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã chỉ đạo nghiêm túc, có biện pháp giáo dục, xử

lý kịp thời, thậm chí đưa ra khỏi ngành những người vi phạm đạo đức, lối sống và chuẩn mực của người thầy

Công tác đánh giá phân loại nhà giáovàcán bộ quản lý giáo dục đã được nâng lên đã có nhiều đổi mới, bước đầu phát huy tính tích cực, tạo động lực và khuyến khích nhà giáo phấn đấu vươn lên Tuy nhiên, hạn chế trong công tác này là nhận thức và trách nhiệm của một bộ phận nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục chưa đầy

đủ, còn né tránh, nể nang; chưa ban hành kịp thời các tiêu chí đánh giá, thiếu các tiêu chí cụ thể, định lượng nên việc đánh giá chưa thật chính xác, khách quan, chưa phản ánh đúng thực chất về đội ngũ

Những năm qua, Bộ GD&ĐT đã phối hợp với các bộ, ngành tập trung xây dựng và ban hành được một hệ thống văn bản chỉ đạo tương đối đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi để các địa phương và các cơ sở giáo dục thực hiện tốt chế độ chính

sách đối với đội ngũ nhà giáo vàcán bộ quản lý giáo dục (như: chế độ chính sách đối với nhà giáo công tác ở trường chuyên biệt, ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; chính sách miễn thu học phí đối với học sinh vào học ngành sư phạm.v.v ) Cùng với chính sách chung của Nhà nước, tùy vào điều kiện kinh tế của từng vùng, các Sở GD&ĐT đã tích cực tham mưu với các cấp chính quyền để

có những chính sách riêng hỗ trợ cho đội ngũ nhà giáo (như: chế độ hỗ trợ tiền lương cho giáo viên mầm non ngoài công lập; chế độ hỗ trợ cho giáo viên đi học tập nâng cao trình độ.v.v…)

Tính đến năm học 2016 - 2017, cả nước có khoảng 120.000 cán bộ quản lý giáo dục (trong đó, giáo dục mầm non: 18%; giáo dục phổ thông: 65%; giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học: 6% và ở cơ quan quản lý giáo dục các cấp: 11%)

Về chức danh, có thể hiểu cán bộ quản lý giáo dục bao gồm tất cả những người đảm nhận các vị trí từ tổ trưởng chuyên môn, hiệu phó, hiệu trưởng, trưởng phó các phòng, ban chức năng, trưởng, phó các trung tâm trở lên trong các đơn vị, các cơ sở giáo dục, đào tạo, các nhà trường các cấp Bên cạnh đó, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục còn bao gồm các cán bộ lãnh đạo, quản lý, đội ngũ chuyên viên các cấp từ phòng Giáo dục – Đào tạo các quận, huyện, các sở Giáo dục – Đào tạo của các tỉnh, thành phốcho đến Bộ Giáo dục – Đào tạo

Trong những năm qua, chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, song vẫn còn nhiều bất cập Nhìn chung, đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng chuẩn trình độ đào tạo.Tuy nhiên, khả năng sử dụng ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý còn rất hạn chế Đa số chưa được đào tạo có hệ thống về công tác quản lý, trình độ và năng lực điều hành quản

lý còn bất cập, tính chuyên nghiệp thấp, làm việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân nên chất lượng, hiệu quả công tác còn nhiều hạn chế

Về cơ bản đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục có ý thức chính trị, phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn sư phạm cao (do hầu hết là những nhà giáo được bổ nhiệm, điều động sang làm công tác quản lý), có kinh nghiệm trong công tác quản lý giáo dục Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận cán bộ quản lý giáo dục có biểu hiện chạy theo những tiêu cực của kinh tế thị trường, chưa tích cực, chủ động học tập, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

Công tác sử dụng và quản lý đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục cũng còn nhiều khó khăn, bất cập, chẳng hạn như chưa giải quyết thoả đáng chế độ chính sách đối với những nhà giáo được điều động sang làm công tác quản lý; thu nhập của cán bộ quản lý giáo dục ở các trường công lập và ngoài công lập có khác biệt lớn; đời sống của phần đông cán bộ quản lý giáo dục gặp khó khăn, điều kiện làm việc còn hạn chế nên nhiều người chưa thực sự yên tâm công tác

1.2 Tính đặc thù của lý luận chính trị và vai trò của lý luận chính trị đối với cán bộ quản lý giáo dục

1.2.1 Tính đặc thù của lý luận chính trị

Khác với các hệ thống lý luận trong các lĩnh vực khác, lý luận chính trị gắn liền với lợi ích giai cấp và quá trình đấu tranh giai cấp hết sức quyết liệt Nói đến chính trị và lý luận chính trị là nói đến một lĩnh vực hết sức rộng lớn, đa dạng, phức tạp Do đó, lý luận chính trị có những nét đặc thù riêng biệt Có thể nêu lên một số đặc điểm quan trọng sau đây:

Thứ nhất,lý luận chính trị có tính trừu tượng và tính khái quát hoá cao Để

xây dựng hệ thống lý luận, trong quá trình nhận thức, tư duy con người luôn diễn ra quá trình trừu tượng hoá, khái quát hoá những tri thức thu được về thế giới, những quy luật vận động và phát triển của các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội Như chúng ta đã biết, tư duy là là vấn đề cốt lõi của nhận thức, nếu không có tư

duy nhận thức chúng ta chỉ dừng lại ở nhận thức bề ngoài, cảm tính, hình thức mà không phản ánh được cái bản chất, quy luật bên trong sự vật, hiện tượng

Các hình thức thể hiện lý luận nói chung, lý luận chính trị nói riêng như khái niệm, nguyên lý, quy luật, phạm trù,… đều là kết quả của quá trình trừu tượng hoá, khái quát hoá cao của tư duy con người trong quá trình nhận thức thế giới Nhờ có đặc trưng trừu tượng hoá, lý luận hướng con người vào việc tìm ra chân lý, nắm bắt những mối quan hệ khách quan có tính bản chất, phát hiện ra các quy luật chi phối

sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng trong thế giới Khái quát hoá giúp cho con người xây dựng các khái niệm, phạm trù, từ đó xây dựng nên các lý thuyết khoa học Khái quát hóa được thực hiện trên cơ sở một số thuộc tính, đặc tính quan trọng nào đó đã được tư duy trừu tượng tách ra khỏi những thuộc tính, đặc tínhkhác Từ những thuộc tính đã được trừu tượng hóa, tư duy đi đến khái quát thành cái chung bản chất, mang tính quy luật

Khái quát hóa và trừu tượng hóa là hai quá trình có mối liên hệ chặt chẽ không tách rời nhau, xâm nhập lẫn nhau, bổ sung cho nhau Thông qua đó con người có được những tri thức về các mỗi liên hệ bản chất, có tính quy luật trong sự vận động và phát triển của sự vật Với đặc tính phản ánh cái chung, cái phổ biến, cái bản chất nên lý luận chính trị có tính chính xác, khái quát, chặt chẽ, logic và độ tin cậy cao, là một hệ thống nhất Mặc dù những khái niệm, phạm trù, nguyên lý… phản ánh những khía cạnh khác nhau, nội dung khác nhau nhưng chúng luôn bổ sung, hỗ trợ, thức đẩy nhau cùng phát triển

Mang đặc trưng tính trừu tượng hoá và khái quát hoá cao nên lý luận, lý luận chính trị là hệ thống tri thức đem lại cho con người sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, tính quy luật các mối liên hệ tất nhiên… trong sự vận động và phát triển của sự vật, hiện tượng và do đó giúp cho con người có thể tiếp cận bản chất sâu xa của sự vật

vốn thường bị che lấp bởi các hiện tượng ngẫu nhiên, đơn lẻ, bề ngoài; giúp cho con người không ngừng khám phá thế giới, đáp ứng nhu cầu thực tiễn đặt ra

Thứ hai, tính thống nhất với thực tiễn Quan hệ giữa lý luận và thực tiễn và

xem xét nó trong sự thống nhất biện chứng là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận khoa học nói chung và chủ nghĩa Mác - Lênin nói riêng Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, lý luận thuộc về lĩnh vực hoạt động tinh thần, còn thực tiễn thuộc về hoạt động vật chất, bao gồm các hoạt động sản xuất của cải vật chất, đấu tranh để bảo vệ sự tồn tại của con người trước thiên nhiên và xã hội V.I Lênin khẳng định: “Thực tiễn cao hơn nhận thức vì nó có ưu điểm không những của tính phổ biến mà cả của tính hiện thực trực tiếp” [40, tr 230]

Lý luận bắt nguồn từ thực tiễn, lý luận có tồn tại, có sức sống hay không phụ thuộc ở mức độ phù hợp ở vai trò định hướng, gợi mở, chỉ dẫn, giải quyết những vấn đề của đời sống thực tiễn Thực tiễn là khâu quyết định đối với hoạt động lý luận; một lý luận được áp dụng trong thời gian càng dài, không gian càng rộng thì càng đi tới chân lý Thông qua hoạt động thực tiễn thì lý luận mới có giá trị tham gia vào quá trình biến đổi hiện thực Thực tiễn luôn luôn vận động, phát triển buộc

lý luận phản ánh đời sống thực tiễn cũng phải không ngừng được bổ sung, phát triển, đồng thời phải thường xuyên tổng kết thực tiễn để làm cho tri thức lý luận ngày càng phản ánh chính xác hơn, sâu sắc hơn, phong phú hơn đời sống thực tiễn

Tuy nhiên, lý luận cũng có tính độc lập tương đối của nó, không hoàn toàn thụ động mà lý luận cũng đóng vai trò tích cực trở lại đối với thực tiễn Lý luận là kim chỉ nam giúp cho thực tiễn đạt kết quả cao Lý luận vạch ra phương hướng cho thực tiễn, chỉ rõ phương pháp thực hiện có hiệu quả nhất để đạt mục đích Đặc biệt

là lý luận cách mạng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng” [46, tr 30] Lý luận đem lại sức mạnh cho con người trong quá trình nhận thức và cải tạo thế giới Nếu không

có nhận thức đúng thì càng không thể có hành động đúng Nhờ có lý luận, hoạt động của con người trở nên tự giác, tích cực, chủ động và tránh được tình trạng tự phát, mò mẫm

Lý luận và thực tiễn có mối quan hệ biện chứng, tác động, bổ sung làm phong phú lẫn nhau, là điều kiện, tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của nhau Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc

cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng; Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông” [52, tr 496] Đối với Hồ Chí Minh lý luận cách mạng có vai trò to lớn đói với cán bộ đảng viên và toàn thể nhân dân thúc đẩy cách mạng tiến lên Người cũng thường xuyên nhắc nhở Đảng và Nhà nước khi xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, biện pháp phải xuất phát từ thực tiễn, từ những đòi hỏi bức thiết của thực tiễn cách mạng Theo Người: “Lý luận phải đem ra thực hành Thực hành phải nhằm theo lý luận” [52, tr 235]

Nhờ có lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin soi đường, Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể Việt Nam, lãnh đạo cách mạng Việt Nam giành nhiều thắng lợi to lớn Người chỉ rõ

“Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc cơ bản của Chủ nghĩa Mác Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ thực tiễn là lý luận suông” [50, tr 496] Vì thế, Đảng và Bác Hồ luôn coi trọng việc bồi dưỡng, giáo dục lý luận cho cán bộ, đảng viên, nhất là bồi dưỡng, giáo dục lý luận chính trị, coi đó là yêu cầu cơ bản không thể thiếu trong công tác xây dựng Đảng Bác đã chỉ rõ “Đảng ta tổ chức trường học lý luận cho cán bộ là để nâng cao trình độ lý luận của Đảng ta đặng giải quyết sự đòi hỏi của nhiệm vụ cách mạng và tình hình thực tế của Đảng ta để Đảng ta có thể làm tốt hơn công tác của mình, hoàn thành tốt nhiệm vụ cách mạng vĩ đại của mình” [52, tr 497] Quán triệt nguyên tắc thống nhất lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa Mác - Lênin được Chủ tịch

-Hồ Chí Minh, cụ thể hoá sẽ chống được mọi biểu hiện của chủ nghĩa chủ quan duy ý chí, bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều, rập khuôn, máy móc …

Đảng ta kiên định, bảo vệ, phát triển, và vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh một cách sáng tạo phù hợp thực tiễn đất nước trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể đã thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển, nền kinh tế thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kéo dài Vì thế, “đẩy mạnh tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận” đã trở thành nhiệm vụ hàng đầu trong công tác lý luận Nghị quyết TW

5 khoá X khẳng định “Công tác tư tưởng, lý luận là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng; là lĩnh vực trọng yếu để xây dựng, bồi đắp nền tảng chính trị của chế độ, tuyên truyền giáo dục, động viên và tổ chức nhân dân thực hiện các nhiệm vụ cách mạng, khẳng định và nâng cao vai trò tiên phong của Đảng về chính trị, lý luận, trí tuệ, văn hoá và đạo đức; thể hiện vai trò đi trước,

mở đường trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”[31, tr 497] Văn kiện Đại hội Đảng XII nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới tư duy lý luận, làm rõ cơ sở, lý luận thực tiễn, hoàn thiện các quan điểm về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, đẩy mạnh công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận cho việc hoạch định, phát triển đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước” [33, tr 201]

Thứ ba, tính chính xác và logíc chặt chẽ Tính thống nhất và chặt chẽ về

lôgíc với tính chính xác và độ tin cậy cao của lý luận khoa học nói chung, lý luận chính trịnói riêng thể hiện ở chỗ các khái niệm, nguyên lý, phạm trù, quy luật… phản ánh các mặt, các yếu tố, các quá trình… khác nhau của sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan nhưng chúng có mối liên hệ, quan hệ biện chứng, hỗ trợ,

bổ sung cho nhau Do đó, một lý luận trong đó có lý luận chính trị muốn trở thành

lý luận khoa học phải là một hệ thống mang tính chỉnh thể, toàn vẹn, thống nhất, không thể là sự tuỳ tiện, chắp vá, cắt xén với khả năng phản ánh chính xác sự vật

hiện tượng như nó đã hình thành, tồn tại, vận động, phát triển; dự báo được xu hướng vận động và phát triển của sự vật

Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin là hệ thống lý luận điển hình về tính chính xác và lôgic chặt chẽ Vì thế, nó trở thành khoa học về những quy luật chung, phổ biến của tự nhiên, xã hội và tư duy Một lý luận mang tính chính xác và lôgic chặt chẽ sẽ có tác dụng tích cực đối với hoạt động thực tiễn của con người, sẽ được con người, cộng đồng, nhất là các lực lượng cách mạng nhanh chóng tiếp thu, ủng

hộ

Thứ tư, thống nhất giữa tính Đảng, tính giai cấp và tính khoa học Nói tới

tính Đảng là nói tới tính giai cấp, còn tính khoa học là sự phản ánh đúng thực tế khách quan, tôn trọng sự thật Lý luận nói chung, lý luận chính trịnói riêng bao hàm trong nó đặc trưng thống nhất giữa tính Đảng và tính khoa học Lý luận chính trị của giai cấp công nhân, giai cấp vô sản là chủ nghĩa Mác - Lênin xuất phát và phản ánh khách quan nhu cầu và lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động phù hợp với nguyện vọng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động thế giới cho nên lý luận đó đảm bảo tính thống nhất giữa tính Đảng và tính khoa học Trong lý luận chính trị, tính Đảng và tính khoa học có mối quan hệ biện chứng không thể tách rời, tính Đảng càng cao thì tính khoa học càng sâu sắc, tính Đảng và tính khoa học làm điều kiện, tiền đề tồn tại, phụ thuộc lẫn nhau, không thể loại bỏ cái này, coi trọng cái kia Do vậy, “Khoa học càng được tiến hành một cách dũng cảm và vô tư thì nó càng phù hợp với lợi ích và nguyện vọng của giai cấp công nhân” [37, tr 451]

Thực tiễn cho thấy, việc xuyên tạc sự thật thường gắn liền với sự xa rời lập trường, quan điểm lợi ích của giai cấp công nhân Mọi cách xem xét, đánh giá trái với quan điểm, lập trường, lợi ích của giai cấp công nhân đều không phản ánh đúng

xu hướng phát triển của lịch sử Xuất phát từ lợi ích của các giai cấp phi vô sản

hoặc chịu ảnh hưởng của những quan điểm đó sẽ không bao giờ phản ánh đúng sự thật lịch sử và như thế sẽ không có tính Đảng và tính khoa học Cho nên một lý luận, lý luận chính trịsẽ là khoa học khi đảm bảo thống nhất giữa tính Đảng và tính khoa học, đây cũng là đặc trưng cơ bản mang tính chất cách mạng, tính khoa học của lý luận chính trị

Lý luận chính trị không có mục đích nào khác ngoài mục đích thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng cho nên nhiệm vụ quan trọng của nó là định hướng cho con người trong nhận thức và hành động để cải tạo thế giới Khi đó, tính khoa học là tiền đề, là cơ sở và tính Đảng giữ vai trò định hướng cách mạng để loại trừ cái cũ, cái lạc hậu, xây dựng cái mới tiến bộ, hợp quy luật V.I Lênin coi trọng chủ nghĩa Mác là cơ sở lý luận vững như đá hoa cương, có “Sức hấp dẫn không gì cưỡng nổi đã lôi cuốn nhưng người xã hội chủ nghĩa của tất cả các nước theo lý luận đó chính là ở chỗ nó kết hợp tính khoa học chặt chẽ và cao độ (đó là đỉnh cao nhất của khoa học xã hội), với tinh thần cách mạng” [39, tr 421]

Lý luận chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam được xây dựng trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, gắn liền với tổng kết thực tiễn có vai trò hết sức quan trọng trong việc cung cấp những luận cứ khoa học cho việc xây dựng, bổ sung và phát triển đường lối đổi mới và thực hiện thắng lợi các mục tiêu, chủ trương kế hoạch đề ra Lý luận chính trịcủa Đảng ta chính là sự kế thừa và phát triển những tinh hoa trí tuệ của dân tộc và thời đại, khái quát những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học trên thế giới Là sự tổng kết, đúc kết những kinh nghiệm

từ thực tiễn phong trào đấu tranh cách mạng của dân tộc và nhân dân thế giới, sự vận dụng sáng tạo và phát triển của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện mới, trong hoàn cảnh cụ thể mới, đồng thời cũng chính là một điển hình về sự thống nhất cao giữa tính Đảng và tính khoa học

Trong lý luận chính trị, tính đảng, tính giai cấp và tính khoa học có mối quan

hệ biện chứng không tách rời, là điều kiện, tiền đề thúc đẩy nhau cùng phát triển, trong đó tình đảng, tính giai cấp càng cao thì tính khoa học càng sâu sắc Khẳng định tính thống nhất đó, Ph Ăngghen cho rằng: “Khoa học càng được tiến hành một cách dũng cảm và kiên quyết thì nó càng phù hợp với lợi ích và nguyện vọng của giai cấp công nhân” [42, tr 451] Tính khoa học là cơ sở, là tiền đề; tính Đảng

là định hướng cách mạng để xóa bỏ cái cũ, xây dựng cái mới phù hợp với quy luật chung của sự phát triển; tính giai cấp là bảo vệ lợi ích chính đáng của toàn thể nhân dân lao động Tính Đảng đòi hỏi việc nghiên cứu lý luận chính trịphải xuất phát từ tình hình, đặc điểm thực tế của đất nước, để đưa ra những dự báo khoa học về sự phát triển của tình hình, trên cơ sở đó đề ra được những giải pháp khoa học đúng đắn để giải quyết, kịp thời bổ sung những vấn đề mới làm cho chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước ngày càng hoàn thiện, sát với tình hình thực tế, với cuộc sống của người dân

Với ý nghĩa là lý luận tiên phong, lý luận chính trịgiúp cho Đảng Cộng sản hoàn thành nhiệm vụ lãnh đạo cách mạng, nhất là trong giai đoạn hiện nay; chúng

ta quyết tâm giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng ta càng phải chú trọng phát triển lý luận chính trịvới đầy đủ các đặc trưng trên, góp phần bổ sung “Cơ sở lịch sử của chủ nghĩa Mác bằng cách đưa thêm vào đó những tư liệu mà Mác ở thời mình không thể có được” [25, tr 465]

Ngoài những đặc trưng cơ bản đó lý luận chính trị còn có một số đặc trưng khác như: tính hệ thống và tính kế thừa, là hệ thống mở có khả năng bổ sung và phát triển

1.2.2 Vai trò của lý luận chính trị đối vớicán bộ quản lý giáo dục

Sự nghiệp đổi mới đã chứng minh sự đúng đắn của con đường cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Nhờ sự vận dụng sáng tạo, linh

hoạt chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, dựa trên những thành tựu về khoa học và công nghệ mà nhân loại đã tạo ra, chúng ta đã vượt qua những khó khăn, thử thách, dần dần từng bước tạo ra những thế và lực mới Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XII đánh giá: “Sau 30 năm đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa” [33, tr 65] “Đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế

xã hội và tình trạng kém phát triển, trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, kinh tế tăng trưởng khá; kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từng bước hình thành, phát triển; bộ mặt đất nước và đời sống nhân dân có nhiều thay đổi; sức mạnh về mọi mặt của đất nước được nâng lên; vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng cao Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế khuyết điểm: Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận còn bất cập, chưa làm

rõ được một số vấn đề đặt ra trong quá trình đổi mới để định hướng cho thực tiễn, cùng vớiquản lý giáo dục khoa học cho hoạch định đường lối của Đảng, chính sách

và pháp luật của nhà nước Lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội còn một số vấn đề cần phải qua tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận

để tiếp tục làm rõ Kinh tế chưa bền vững; nhiều vấn đề bức xúc nảy sinh, còn tiềm

ẩn những nhân tố và nguy cơ mất ổn định xã hội Bốn nguy cơ mà Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII của Đảng (1994) nêu lên vẫn tồn tại, có mặt diễn biến phức tạp như tham nhũng, lãng phí, “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch với những thủ đoạn mới; những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân vào Đảng, chế độ có mặt

bị giảm sút”[33, tr 84]

Trước những khó khăn, thách thức đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII

đã xác định mục tiêu tổng quát: “Tăng cường xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, nâng cao năng lực và sức chiến đấu của Đảng, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh Phát huy sức mạnh toàn dân tộc và dân chủ xã hội chủ nghĩa Đẩy

mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; phát triển kinh tế nhanh, bền vững, phấn đấu sớm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại Nâng cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân Kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa Giữ gìn hòa bình, ổn định, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế để phát triển đất nước Nâng cao vị thế

và uy tín của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới” [33, tr 76]

Để thực hiện được mục tiêu đó, đòi hỏi cán bộ lãnh đạo, quản lý nói chung, cán bộ lãnh đạo,quản lý ngành giáo dục nói riêng phải không ngừng nâng cao trình

độ chuyên môn, năng lực lãnh đạo, quản lý Mặt khác, phải được đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ lý luận chính trị, nâng cao bản lĩnh chính trị, để giữ vững

tư tưởng, lập trường chính trị, hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao cho Như vậy, lý luận chính trịcó vai trò đặc biệt quan trọng đối với cán bộ quản lý giáo dục, điều đó được thể hiện ở những nội dung cơ bản như sau:

Thứ nhất,lý luận chính trịgóp phần trang bị cho cán bộ quản lý giáo dục

những kiến thức, những hiểu biết cơ bản về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Nắm được chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước; bản chất và đặc trưng cơ bản của xã hội xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam đang xây dựng Từ đó, định hướng cho hoạt động lãnh đạo, quản lý của cán bộ quản lý giáo dục trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo, nâng cao chất lượng dạy, học, chất lượng của ngành giáo dục nói chung, góp phần thúc đẩy nhanh chóng sự tiến

bộ xã hội, xây dựng xã hội văn minh, giàu, đẹp

Đảng ta luôn xác định, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội; trong đó cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp cách mạng Đại hội Đảng lần thứ XII tiếp tục khẳng định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của

cách mạng Việt Nam Đảng phải giữ vững tư duy độc lập và sáng tạo trong việc đề

ra đường lối đổi mới Mọi thành công hay thất bại của Đảng ta đều liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến việc vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể Chính vì vậy, người cán bộ quản lý giáo dục không chỉ tiếp thu đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước một cách rập khuôn, máy móc, mà phải biết chọn lọc những trọng tâm, cốt lõi để vận dụng một cách sáng tạo, phù hợp với tình hình thực tiễn của nhà trường, của đơn vị mình trực tiếp lãnh đạo, quản lý Vì vậy, mục đích của việc nâng cao trình độ nhận thức về lý luận chính trị cho cán bộ quản lý giáo dục là trang bị cho họ thế giới quan, phương pháp luận khoa học mác xít; nhãn quan chính trị rộng lớn để tiếp cận, phân tích và giải quyết vấn đề một cách toàn diện, biện chứng và đạt kết quả cao Đồng thời, thông qua việc nâng cao trình độ lý luận chính trị đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục còn được trang bị những kiến thức cơ bản về quản lý kinh tế, xã hội, về kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ

Trong thời đại kinh tế tri thức đang dần khẳng định vị trí, khoa học công nghệ phát triển như vũ bão, hàm lượng chất xám trong từng sản phẩm ngày càng cao, chúng ta thấy rằng có rất nhiều vấn đề không thể nhận thức và giải quyết bằng cảm tính, kinh nghiệm mà đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn và nhận thức lý luận vững vàng mới có thể nhận biết và giải thích Thực tế chứng minh, ở đơn vị nào đội ngũ cán bộ quản lý hạn chế về trình độ (cả về chuyên môn và lý luận chính trị) thì việc tiếp thu, triển khai thực hiện chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước có những hạn chế, sai sót, hiệu quả thấp

Trong giai đoạn hiện nay, việc bùng nổ thông tin, nhất là thông tin mạng là

cơ hội để các thế lực thù địch đẩy mạnh “diễn biến hòa bình”, nhằm chống phá cách mạng nước ta Thông qua hệ thống mạng internet, các trang mạng xã hội các thế lực thù địch luôn tung tin nói xấu Đảng, xuyên tạc chế độ với âm mưu chiến tranh tâm lý Việc tiếp cận, phân tích, sàng lọc thông tin là rất cần thiết, nhất là đối

với cán bộ quản lý giáo dục Bản thân người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải nêu cao tinh thần cảnh giác, định hướng cho giáo viên, học sinh về âm mưu của kẻ thù, để không bị lôi kéo, mua chuộc Phải có cách nhìn khách quan, khoa học để đấu tranh với các thế lực thù địch, với các âm mưu diễn biến hòa bình và hướng dẫn cán bộ, giáo viên, học sinh đấu tranh chống lại những luận điệu kích động, phản động Khi xảy ra những vụ việc phức tạp trong nhà trường, trong đơn vị, cơ sở do mình phụ trách, quản lý, cán bộ quản lý giáo dục phải là người chủ động phân tích, ngăn chặn

và giải quyết đúng pháp luật

Việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục góp phần thực hiện tốt hơn công tác lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ giáo dục – đào tạo, nâng cao chất lượng của từng đơn vị và của toàn ngành nói chung Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ quản lý ngành giáo dục suy cho cùng cũng là con đường, biện pháp, cách thức cực kỳ quan trọng để nâng cao chất lượng chuyên môn, đẩy mạnh phong trào thi đua dạy tốt, học tốt, góp phần quan trọng tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng mục tiêu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, từ đó phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị ở cơ sở Bản thân mỗi cán bộ, đảng viên, công chức nói chung và cán bộ quản lý giáo dục nói riêng phải “Có kế hoạch thường xuyên học tập, nâng cao trình độ lý luận chính trị, kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn” [29, tr 36]

Thứ hai,trình độ lý luận chính trị giúp cho người cán bộ quản lý giáo dục có

thể nâng cao năng lực tổ chức và tổng kết thực tiễn.Một trong những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin đó là sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Những quy luật, nguyên lý được áp dụng vào hoạt động thực tiễn, được thực tiễn kiểm nghiệm, bổ sung, phát triển và làm phong phú thêm lý luận Nguyên tắc đó đòi hỏi cán bộ quản lý giáo dục phải có trình độ lý luận chính trịcơ bản mới nắm bắt được vấn đề, chọn lọc thông tin cơ bản, những vấn đề chủ yếu của thực tiễn

Ngành giáo dục, lĩnh vực Giáo dục – Đào tạo là một lĩnh vực rộng lớn, hết sức đa dạng, phức tạp Đội ngũ giáo viên, giảng viên, cán bộ công chức công tác trong ngành giáo dục phần lớn là đội ngũ trí thức Họ có trình độ nhận thức tương đối cao, được đào tạo khá bài bản về chuyên môn nghiệp vụ Công việc của họ gắn liền với nhiệm vụ “trồng người” đầy nhân văn, cao cả Do đó, có thể khẳng định ngành giáo dục – đào tạo đóng vai trò vô cùng quan trọng trong hệ thống chính trị ở nước ta Chủ tịch Hồ Chí Minh, cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhiều lần ca ngợi,

đề cao vai trò, sự nghiệp trồng người đầy vẻ vang, vinh quang của các thầy cô giáo:

“Vì lợi ích mười năm phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm phải trồng người” Nghị quyết của Đảng có đi vào cuộc sống hay không, chính sách, pháp luật của Nhà nước có được thực hiện có hiệu quả trong lĩnh vực Giáo dục – Đào tạo hay không một phần quan trọng phụ thuộc vào đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục Cán bộ quản

lý giáo dục có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức vận động đội ngũ giáo viên, học sinh thực hiện nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, đồng thời là người lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức tổng kết, đánh giá các chủ trương, nghị quyết của Đảng từ thực tiễn của nhà trường, của đơn vị

Hơn 30 năm đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng, thực tiễn đã đánh giá sự đúng đắn trong đường lối chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước trên tất cả các mặt kinh tế, xã hội, giáo dục, khoa học công nghệ, đối ngoại, quốc phòng an ninh, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị

Để tổng kết thực tiễn giáo dục – đào tạo một cách có hiệu quả, người cán bộ quản lý giáo dục phải bám sát tình hình, sâu sát trong lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước Đồng thời phải có trình độ lý luận chính trị, phải có kiến thức lý luận, phương pháp luận và thế giới quan khoa học, biện chứng Có như thế việc tổng kết thực tiễn thành lý luận mới đảm bảo tính khách quan, toàn diện, lịch sử và cụ thể, rút ra được những

bài học kinh nghiệm sâu sắc và các nhiệm vụ, giải pháp có giá trị khoa học, định hướng cho giai đoạn tiếp theo

Thứ ba,trình độ lý luận chính trịsẽ giúp người cán bộ quản lý giáo dục khắc

phục bệnh chủ quan duy ý chí, kinh nghiệm và giáo điều trong công việc.Chủ quan, duy ý chí, kinh nghiệm, giáo điều là những biểu hiện của việc hạn chế về trình độ học vấn, nhất là trình độ lý luận chính trị Đó thường là căn bệnh của những cán bộ trưởng thành trực tiếp từ phong trào cơ sở, chưa kinh qua các lớp đào tạo, bồi dưỡng lý luận của đảng, không được qua đào tạo bài bản, hệ thống, thường sử dụng kinh nghiệm của bản thân; áp dụng kiến thức, lý luận một cách máy móc, giáo điều, duy ý chí Biểu hiện rõ nhất trong thời kỳ nước ta thực hiện chính sách bao cấp

Để khắc phục bệnh chủ quan duy ý chí, kinh nghiệm và giáo điều, không có con đường nào khác phải học tập để nâng cao trình độ về mọi mặt cả về trình độ chuyên môn và trình độ lý luận chính trị

Trong giai đoạn cách mạng mới, hoạt động của cán bộ, đảng viên nói chung trong đó có đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục nói riêng cũng không thể theo lối kinh nghiệm chủ nghĩa, giáo điều, rập khuôn, máy móc mà phải không ngừng nỗ lực vươn lên phấn đấu nâng cao trí tuệ, hiểu biết, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra Phải luôn luôn bám sát cuộc sống, phải biết phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương, cơ sở, tận dụng lợi thế để phát triển, kịp thời phát hiện và nâng cao những sáng kiến của nhân dân, tiếp tục làm sáng tỏ những vấn đề của sự nghiệp cách mạng trong giai đoạn mới Do đó, học tập nâng cao trình độ mọi mặt, trong đó có học tập lý luận chính trịsẽ khắc phục được những căn bệnh kinh nghiệm và giáo điều, nâng cao năng lực vận dụng lý luận, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, khả năng nhanh nhạy trong việc thu nhận và xử lý thông tin, nắm bắt, phân loại vấn đề, tìm ra những vấn đề chủ yếu để tổng kết thực tiễn, tránh rơi vào giáo

điều, rập khuôn, duy ý chí, tìm ra những bước đi, phương pháp và hình thức thích hợp để đạt mục tiêu đề ra

1.3 Yêu cầu, nội dung, hình thức và phương pháp nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ quản lý ngành giáo dục

1.3.1 Yêu cầu về trình độ lý luận chính trị đối với cán bộ quản lý ngành giáo dục

Trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới, có nhiều vấn đề đặt ra cần phải nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn Từ thực tiễn đã và đang đặt ra một loạt yêu cầu trong việc nâng cao trình độ lý luận chính trị đối với đội ngũ cán bộ nói chung, cán bộ quản lý ngành giáo dục nói riêng, đáp ứng ngang tầm với nhiệm vụ cách mạng đòi hỏi Bác Hồ chỉ rõ: “Có học tập lý luận Mác - Lênin mới củng cố được đạo đức cách mạng, giữ vững lập trường, nâng cao sự hiểu biết và trình độ chính trị, mới làm tốt công tác Đảng giao phó cho mình” [50, tr.292] Đối với cán bộ chủ chốt, Bác càng nhấn mạnh sự cần thiết phải không ngừng học tập, nghiên cứu lý luận Mác - Lênin và đó là lý luận thiết thực, chỉ đạo cho hành động Nắm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin không phải “để trang sức” mà nắm cái tinh thần xử trí đối với việc, đối với người, đối với mình để “sống với nhau có tình có nghĩa”, là nắm những chân lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế của nước ta Thấm nhuần tư tưởng của Người, Đảng, Nhà nước

ta đã có nhiều văn bản quy định việc học tập lý luận đối với cán bộ, đảng viên; quy định về trình độ chuyên môn, trình độ lý luận chính trị đối với đội ngũ cán bộ các cấp, trong đó có đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục Nhìn chung, tất cả các văn bản đã ban hành đều yêu cầu đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý phải có trình độ hiểu biết về

lý luận chính trị, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; có trình độ học vấn, chuyên môn, đủ năng lực và sức khoẻ để làm việc có hiệu quả, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao [9, tr.2] Riêng đối với lĩnh vực Giáo dục – Đào tạo, những yêu cầu, quy định cụ thể về trình độ lý luận chính trị

của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cũng tương tự như đối với các lĩnh vực hành chính, sự nghiệp khác Đối với các chức danh Bí thư đảng ủy, Phó Bí thư thường trực đảng phải có trình độ trung cấp lý luận chính trị trở lên; đối với các chức danh hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, trưởng phó các đơn vị sự nghiệp giáo dục quản lý giáo dục phải có trình độ trung cấp lý luận chính trị trở lênđối với khu vực đồng bằng; khu vực miền núi phải được bồi dưỡng lý luận chính trịtương đương trình độ

sơ cấp trở lên

Về việc xác nhận trình độ lý luận chính trị trong lĩnh vực Giáo dục – Đào tạo hiện nay cũng được thực hiện theo Quy định số 12-QĐ/TC-TT-VHTW, ngày 09/0l/2004 của Ban Tổ chức Trung ương và Ban Tư tưởng – Văn hoá Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo Trung ương) và Quy định số 256-QĐ/TW, ngày 16/9/2009 của Ban Bí Thư Trung ương Đảng về việc xác định trình độ lý luận chính trị đối với cán bộ, đảng viên đã học lý luận chính trị ở các cơ sở đào tạo ngoài hệ thống trường chính trị của Đảng hoặc đại học chính trị chuyên ngành và sau đại học tại Học viện Chính trị – Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh Thực hiện Quy định số 54/QĐ/TW ngày 12 tháng 5 năm 1999 của Bộ Chính trị (khóa VIII), sau khi trao đổi thống nhất với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Ban Khoa giáo Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an;Ban

Tổ chức Trung ương và Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương ban hành quy định

về việc xác định trình độ lý luận chính trị như sau: Đối tượng được công nhận có trình độ cao cấp lý luận chính trị bao gồm những người có bằng đại học chính trị, đại học chuyên ngành Mác-Lênin (Triết học Mác-Lênin, Kinh tế Chính trị Mác-Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nước, Chính trị học, Lịch sử Đảng), đại học chuyên ngành tư tưởng – văn hóa, đại học chuyên ngành tổ chức.Những người đã tốt nghiệp chương trình đào tạo cán bộ cấp chiến thuật – chiến dịch nhóm ngành Khoa học xã hội và Nhân văn, Quản lý – Chỉ huy quân sự (Học viện Quốc phòng, Học viện Chính trị – Quân sự, Học viện Lục

quân, Học viện Khoa học quân sự).Những người có bằng thạc sĩ, tiến sĩ, tiến sĩ khoa học chuyên ngành Mác – Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Đối tượng được công nhận có trình độ trung cấp lý luận chính trị bao gồm: Những người đã tốt nghiệp ở các học viện, trường đại học, cao đẳng của các trường thuộc chuyên ngành Kinh tế – Quản trị, kinh doanh, Khoa học Xã hội và Nhân văn

ở trong nước; Những người đã tốt nghiệp hoặc đã học xong chương trình trung học chính trị tại các trường chính trị tỉnh, thành và ở các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán

bộ được cấp có thẩm quyền giao trách nhiệm đào tạo trung cấp lý luận chính trị.Những người đã tốt nghiệp hoặc đã học xong chương trình đào tạo cán bộ lãnh đạo Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân ở cơ sở tại các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.Những người tốt nghiệp hệ dài hạn (từ hai năm trở lên) không phải chuyên ngành Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh tại các phân hiệu Nguyễn Ái Quốc và các trường Đảng khu vực (trước đây) và phân viện Hà Nội, phân viện Đà Nẵng, phân viện Thành phố Hồ Chí Minh, phân viện Báo chí và Tuyên truyền; những người tốt nghiệp các ngành khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhiên đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ và Tiến sĩ khoa học (Phó tiến sĩ và Tiến

sĩ cũ) ở trong nước và ở các nước XHCN; những người có bằng thạc sĩ chuyên ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn, chuyên ngành Kinh tế – Quản trị, kinh doanh

ở trong nước; những người đã tốt nghiệp hệ dài hạn trường đào tạo sĩ quan, Quản lý – Chỉ huy quân sự, công an, các học viện đào tạo cán bộ cấp chiến thuật – chiến dịch ngành hậu cần, kỹ thuật

Đối tượng được công nhận có trình độ sơ cấp lý luận chính trị bao gồm: Những người đã tốt nghiệp ở các học viện, trường đại học, cao đẳng trong nước; Những người tốt nghiệp các trường trung học chuyên nghiệp khối ngành kinh tế, những người tốt nghiệp các trường trung cấp quân đội, công an; những người đã tốt nghiệp các học viện, trường quân đội cấp phân đội không thuộc nhóm ngành khoa học xã hội và nhân văn, quản lý, chỉ huy quân sự, công an

Việc xác định trình độ lý luận chính trị được áp dụng cho cả nước, ở các hệ thống đào tạo (hệ thống trường Đảng, hệ thống trường nhà nước, trường lực lượng

vũ trang, trường các đoàn thể); người muốn học tiếp chương trình lý luận chính trị cao hơn phải có trình độ kế tiếp.Việc xác định trình độ lý luận chính trị được áp dụng để xem xét, đánh giá, sử dụng, đề bạt, bổ nhiệm, nâng ngạch cán bộ, công chức nói chung theo quy định của Đảng và Nhà nước.Riêng đối với cán bộ lãnh đạo chủ chốt từ cấp huyện và tương đương trở lên và cán bộ trong diện quy hoạch

dự nguồn các chức danh nói trên nhất thiết phải được đào tạo theo chương trình đào tạo của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh hoặc các trường thuộc lực lượng

vũ trang cùng cấp.Cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã và tương đương và cán bộ trong diện quy hoạch tạo nguồn các chức danh nói trên nhất thiết phải được đào tạo theo chương trình đào tạo cán bộ chủ chốt cơ sở (hệ trung cấp lý luận chính trị) do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành tại các trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và của các Bộ, ngành

1.3.2 Nội dung cơ bản trong nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán

bộ quản lý ngành giáo dục

1.3.2.1 Trang bị, bồi dưỡng lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin

Như đã đề cập ở trên, trình độ lý luận chính trị được hiểu là mức độ hiểu biết, mức độ nhận thức, khả năng vận dụng lý luận chính trị vào trong thực tiễn cuộc sống Ở nước ta hiện nay, đối với cán bộ đảng viên, có trình độ lý luận chính trị có nghĩa là phải có thế giới quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn nhờ được trang bị những kiến thức cơ bản, tương đối có hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về xây dựng Đảng, Nhà nước và quản lý Nhà nước, công tác dân vận, các quan điểm cơ bản về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, những nội dung cơ bản về nhiệm vụ công tác Đảng, chính quyền, đoàn thể Từ đó củng cố, nâng cao niềm tin vững chắc vào mục tiêu, lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, vào sự nghiệp cách mạng của Đảng