Hoạt động giám sát và phản biện xã hội của mặt trận tổ quốc việt nam quận tân phú, thành phố hồ chí minh trong giai đoạn hiện nay

Phần đầu của Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa VIII đã khẳng định “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ tập hợp, xây dựng, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; thực hiện dâ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN TRƯỜNG LÂM

HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI

CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUẬN TÂN PHÚ, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60.31.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Thị Phương Lê

Nghệ An, 2017

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin chân thành cảm ơn đến Ban Giám hiệu, Phòng sau đại

học trường Đại học Vinh, Ban Giám hiệu trường Đại học Sài Gòn, Ban Thường

vụ Quận ủy Tân Phú, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc quận Tân Phú

đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành

Luận văn này

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Vũ Thị Phương Lê đã

trực tiếp hướng dẫn tôi nghiên cứu và hoàn thành Luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để hoàn thành Luận văn bằng tất cả sự nhiệt

tình và năng lực của tôi nhưng chắc chắn Luận văn sẽ không tránh khỏi những

thiếu sót Kính mong nhận được những đóng góp của quý Thầy, Cô và các bạn

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

TP.Hồ Chí Minh, ngày 22 tháng 7 năm 2017

Tác giả

NGUYỄN TRƯỜNG LÂM

Chương 1: Cơ sở lý luận về hoạt động giám sát và phản biện xã

1.1 Vị trí, vai trò của giám sát và phản biện xã hội trong việc thực thi

1.2 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với chức năng giám sát và phản biện

xã hội

22

Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát và phản biện xã hội của

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí

Minh

38

2.1 Khái quát về quận Tân Phú và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận

2.2 Kết quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh 47 Chương 3: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động

giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận

Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

74

3.1 Quan điểm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã

hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí

Minh

74

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã

hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí

Minh trong giai đoạn hiện nay

77

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hoạt động giám sát và phản biện xã hội là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác tham gia xây dựng Đảng, chính quyền trong sạch vững mạnh của Mặt trận Tổ quốc, đã được quy định trong Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 và trong một số văn kiện của Đảng, văn bản pháp luật của Nhà nước Đặc biệt, ngày 12/12/2013, Bộ Chính trị ban hành Quyết định 217, Quyết định 218 về “Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị, xã hội” và “Quy định về việc Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị, xã hội và Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền” Trong đó, Mặt trận Tổ quốc được xem là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân; đồng thời cũng là nơi tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện các quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp quy định; nhất là quyền giám sát và phản biện xã hội

Phần đầu của Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa VIII đã khẳng định

“Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ tập hợp, xây dựng, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; giám sát và phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [56, tr.2]

Quận Tân Phú được thành lập ngày 02/12/2003 trên cơ sở tách ra từ quận Tân Bình cũ, là một quận ven đô, trong giai đoạn đầu còn nhiều khó khăn; song với sự đoàn kết gắn bó cùng với nỗ lực của cả hệ thống chính trị và phong trào hành động cách mạng rộng khắp của mọi tầng lớp Nhân dân, nên Tân Phú từng bước được hoàn thiện và ngày càng phát triển theo hướng Quận đô thị Đại hội

XI của Đảng bộ quận Tân Phú đã xác định: Đoàn kết, năng động, sáng tạo, phát huy tiềm năng, lợi thế xây dựng và phát triển quận giàu mạnh, bền vững; nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân; xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh thì đòi hỏi phải có những chủ trương, những chính sách mang tính đột phá

và phải thật sự đi vào lòng dân, được Nhân dân đồng thuận; muốn được như vậy thì những chủ trương, chính sách đó phải phù hợp, phải mang tính thực tế và quan trọng là nó phải “an dân”; tức là phải được Nhân dân ủng hộ

Đứng trước yêu cầu và nhiệm vụ mới của quận Tân Phú trong việc tạo ra bước phát triển bền vững, hoàn thành mục tiêu xây dựng quận Tân Phú phát triển giàu mạnh – văn minh – nghĩa tình thì Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận phải phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm của mình trong việc tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền vững mạnh thông qua cơ chế giám sát, phản biện xã hội để từ đó, chính quyền từ quận đến phường có nhiều giải pháp, nhiều khâu đột phá trong quá trình quản lý, điều hành

Chính vì vậy, phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trên địa bàn quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa hết sức quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn nhằm góp phần thực hiện thắng lợi nghị quyết Đại hội Đảng bộ quận Tân Phú lần thứ

XI nhiệm kỳ 2015 – 2020

Với ý nghĩa trên, chúng tôi chọn đề tài: Hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính trị

học

Cho đến nay, các công trình lớn, tiêu biểu viết về hoạt động giám sát và

phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chủ yếu là: Thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay, TS

Nguyễn Thọ Ánh (Nxb Chính trị Quốc gia – sự thật, Hà Nội, 2012); Quyết định

217, Quyết định 218 về “Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị, xã hội” và “Quy định về việc Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị, xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền”của Bộ Chính trị; Phát huy sức mạnh Đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh (Ủy ban

Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Kỷ yếu Hội thảo khoa học – thực tiễn,

Hà Nội, 2005); Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết với vấn đề phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong thời kỳ mới (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2004); Một số vấn đề lý luận và thực tiễn công tác Mặt trận (Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội 2009)…

Ngoài ra, trên các sách, Tạp chí Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Mặt trận, báo cũng có một số bài viết, nghiên cứu về chức năng giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bên cạnh đó, còn có các báo cáo của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp về thực hiện giám sát và phản biện xã hội từ khi có Quyết định 217, Quyết định 218 của Bộ Chính trị; các bài tham luận tại các diễn đàn của Đại hội Đảng các cấp về hoạt động giám sát và phản biện xã

hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã khái quát, đề cập tương đối rộng và phản ánh được nhiều khía cạnh về nhiệm vụ giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề trong giai đoạn hiện nay Tân Phú là một Quận mới thành lập, chắc chắn công tác giám sát và phản biện xã hội sẽ còn nhiều khó khăn, hạn chế; vì vậy cần phải có một công trình hoặc một đề án nghiên cứu tình hình hoạt động giám sát và phản biện xã hội trên địa bàn qua đó góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng công tác giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Quận, Phường để

xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền ngày càng vững mạnh

Hệ thống giám sát và phản biện xã hội ở nước ta gồm nhiều chủ thể, trong

đó Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò quan trọng đặc biệt Cho đến nay, nhìn chung hoạt động này vẫn rất hạn chế về hiệu quả, thậm chí có nhiều ý kiến cho rằng nó còn mang tính hình thức, chưa đi vào thực chất và là nội dung yếu nhất trong các hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp Mặt trận còn tỏ ra lúng túng về nội dung, phương pháp thực hiện dẫn đến hiệu quả rất hạn chế, chưa xứng tầm với vị trí của mình

Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng đã nêu: “Đẩy mạnh dân chủ hóa xã hội để phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, vai trò chủ động, sáng tạo của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Nhân dân Tổ chức thực hiện tốt Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội; Quy định về việc Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; Quy định về giám sát đảng viên là cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý và các quy định, quy chế khác” [13, tr.170] Hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp là công cụ kiểm soát quyền lực của Nhân dân Thực hiện tốt hoạt động giám sát và phản biện xã hội sẽ góp phần vào việc giải quyết nhiều vấn đề bức xúc của Nhân dân hiện nay trên địa bàn quận Tân Phú

2 Mục đích nghiên cứu

Luận văn đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trên địa bàn quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận về hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam;

- Phân tích thực trạng hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam trên địa bàn quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh;

- Đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trên địa bàn quận Tân Phú, thành

phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về những vấn đề liên quan đến hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; sử dụng phương pháp lịch sử - logic, đồng

thời kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra xã hội học,…

6 Những đóng góp mới của đề tài

Luận văn góp phần làm rõ vai trò, tầm quan trọng vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Tân Phú trong công tác giám sát và phản biện xã hội; khẳng định việc hoạt động giám sát và phản biện xã hội là đòi hỏi cấp bách và tất yếu của việc xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền quận Tân Phú vững mạnh trong giai đoạn hiện nay

Đề xuất một số giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Tân Phú trong thời gian tới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương, 6 tiết

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT

VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM

1.1 Vị trí, vai trò của giám sát và phản biện xã hội trong việc thực thi dân chủ

1.1.1 Khái niệm giám sát và phản biện xã hội

Khái niệm giám sát

Khái niệm giám sát được diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau Trong Sổ tay dùng từ Tiếng Việt, giám sát được giải thích là: theo dõi hoạt động để xem có

tuân theo những quy định hay không [21, tr.183]

Cũng có ý kiến cho rằng: Giám sát là sự theo dõi, quan sát hoạt động mang tính chủ động thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để buộc các đối tượng chịu giám sát đi đúng quỹ đạo, quy chế, nhằm đạt được mục đích, hiệu quả đã được xác định từ trước, đảm bảo cho luật pháp được tuân thủ nghiêm chỉnh

Trong cuốn Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội X của Đảng

đã nêu rõ: “Giám sát là theo dõi, kiểm tra, phát hiện, đánh giá của cá nhân, tổ chức, cộng đồng người khác trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội, trong việc thực hiện Hiến pháp, pháp luật, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước, các quyền lợi, nghĩa vụ của công dân, của các tổ chức chính trị -

xã hội và kiến nghị phát huy, ưu điểm, thành tựu, xử lý đối với cá nhân, tổ chức

có những hành vi sai trái” [9, tr.184]

Từ những giải thích trên, ta có thể thấy hoạt động giám sát mang nội hàm như sau:

Giám sát là một hoạt động của một chủ thể biểu hiện qua quá trình theo dõi, quan sát, xem xét, phân tích, nhận định về hành vi, việc làm của đối tượng bị giám sát Mục đích của giám sát là xem xét hành vi, việc làm của đối tượng bị giám sát xem có đúng với những quy định, định hướng của chủ thể quyền lực đặt ra hay không, để có những tác động nhằm điều chỉnh đối tượng thực hiện đúng yêu cầu, quy định của chủ thể quyền lực Giám sát mang tính chủ động (có mục đích, nội dung, quy chuẩn…) thường xuyên, liên tục

Như vậy, có thể quan niệm: Giám sát là quá trình theo dõi, quan sát, phân tích, nhận định về hành vi của đối tượng bị giám sát xem có vi phạm những chuẩn mực của chủ thể quyền lực hay không để có những tác động điều chỉnh đối tượng thực hiện đúng các yêu cầu chuẩn mực mà chủ thể quyền lực đề ra

Trong đời sống chính trị, cần có sự phân biệt khái niệm “giám sát” với khái

niệm “thanh tra” Khái niệm “thanh tra” được diễn đạt trong Luật Thanh tra năm

2012 như sau: “Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân Nó có mục đích là nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp

cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân

tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân” [35, tr.2]

Như vậy, thanh tra phân biệt với giám sát trước hết ở chỗ: nó là công cụ hỗ trợ cho hoạt động quản lý Nhà nước của hệ thống cơ quan quản lý hành chính

Thanh tra là công cụ kiểm soát của hệ thống hành pháp, còn giám sát là hoạt động của hệ thống quyền lực lập pháp Điểm khác biệt nữa là đối tượng của hoạt động thanh tra là cơ quan, tổ chức chấp hành, thực hiện quyền lực hành pháp (thuộc quyền quản lý của cơ quan hành chính)

Ngoài ra, sự phân biệt thanh tra với giám sát còn thể hiện ở chỗ: chủ thể

giám sát không có quyền áp dụng chế tài cụ thể, trực tiếp để xử lý sai phạm khi

đã phát hiện vi phạm, còn chủ thể thanh tra thì có quyền đưa ra chế tài cần thiết

đối với đối tượng vi phạm như đình chỉ hoạt động, chuyển vụ việc sang cơ quan điều tra,…

Khái niệm phản biện xã hội

Cho đến nay, chưa có từ điển tiếng Việt nào đưa ra khái niệm “phản biện xã hội” mà chỉ có khái niệm “phản biện” Theo đó, khái niệm “phản biện” thường

được hiểu là việc xem xét, đánh giá chất lượng một công trình khoa học trước hội đồng chấm thi nghiệm thu đề tài (Đại từ điển Tiếng Việt) hay là đánh giá chất lượng một công trình khoa học khi công trình được đưa ra bảo vệ để lấy học vị trước hội đồng chấm thi Theo Quyết định số 22 ngày 30/01/2002 của

Thủ tướng Chính phủ thì phản biện được hiểu là “hoạt động cung cấp các thông tin, tư liệu, cùng các ý kiến phân tích đánh giá tính khả thi và các kiến về sự phù hợp của nội dung đề án đối với các mục tiêu và các điều kiện ràng buộc ban đầu

hoặc thực trạng đặc ra” Theo Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng, thì “phản biện là nhận xét, đánh giá,

bình luận, thẩm định công trình khoa khọc, dự án, đề án trong các lĩnh vực khác nhau” [9, tr.182]

Những diễn đạt khác nhau trên đây, chung quy lại đều đồng nhất ở điểm:

Phản biện là hoạt động của một chủ thể (cá nhân hay tổ chức) nhằm thẩm định, đánh giá chất lượng hay giá trị khoa học của một sản phẩm khoa học của

cá nhân hay tổ chức khác

Hoạt động phản biện diễn đạt mối quan hệ hai chiều: một bên là chủ thể phản biện và bên kia là đối tượng phản biện Nội dung phản biện là sản phẩm khoa học (gồm công trình, phát minh, đề án, dự án, công trình nghiên cứu, luận văn, luận án, đề tài khoa học) Trách nhiệm của của chủ thể phản biện là phải đưa ra những lý lẽ, cơ sở khoa học để luận chứng cho việc đánh giá, nhận xét, xác định giá trị của sản phẩm khoa học

Phản biện khác nghĩa với một số khái niệm khác như biện luận, biện bác, ngụy biện Biện luận là đưa ra lý lẽ để tranh luận phải trái Biện bác là dùng lý

lẽ để tranh cãi, chống chế Ngụy biện là sự lập luận mà lôgic mang tính chủ quan, hình thức, xuyên tạc bản chất sự việc, hiện tượng nhằm làm cho người khác tin vào những kết luận, những quan điểm sai lệch Phép ngụy biện đối lập với khoa học biện chứng Trong cuộc sống, ngụy biện thường dùng chỉ hành vi biện bạch bằng lý lẽ để giải thích hoặc che đậy cho mục đích hành vi không chính đáng

Hiện nay, khái niệm phản biện xã hội được nhiều người xây dựng trên cơ

sở nội hàm của khái niệm phản biện, và vì vậy có nhiều quan niệm khác nhau Phản biện xã hội, hiểu theo nghĩa chung nhất, có nghĩa là đề xuất các nhận xét, đánh giá, nêu quan điểm và luận chứng cho những quyết định, những đề án đã được các cơ quan thẩm quyền xây dựng và trưng cầu

Theo cách giải thích trong cuốn Tìm hiểu một số thuật ngữ trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng, phản biện xã hội cũng được xây

dựng trên nội hàm của khái niệm phản biện là “nhận xét, đánh giá, bình luận, thẩm định công trình khoa học, dự án, đề án trong các lĩnh vực khác nhau” [9, tr.182] Theo đó, phản biện xã hội là: sự phản biện nói chung, nhưng có quy mô

và lực lượng rộng rãi hơn của xã hội, của Nhân dân và các nhà khoa học về nội dung, phương hướng, chủ trương, chính sách, giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, khoa học – công nghệ, giáo dục, y tế, môi trường, an ninh chính trị, trật tự

an toàn xã hội của Đảng, Nhà nước và các tổ chức liên quan

Tuy các quan niệm trên còn một số điểm khác nhau song tựu trung lại, có thể thấy rằng, phản biện xã hội đề cập đến các vấn đề cơ bản sau:

Một là, bản chất của phản biện xã hội cũng như các loại phản biện khác là quá trình xem xét, phân tích, lập luận để đi đến nhận thức chân lý tức là nhằm

phân định sự đúng – sai

Hai là,chủ thể của phản biện xã hội là các lực lượng xã hội ở ngoài nhà nước (các tổ chức được nhân danh lợi ích xã hội, các nhóm lợi ích, các công dân

có quyền và nghĩa vụ được pháp luật thừa nhận và các thiết chế xã hội khác)

Đối tượng phản biện là cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền ban hành quyết

sách chính trị

Ba là, nội dung của phản biện xã hội là chủ trương chính sách của đảng

cầm quyền, các cơ quan quyền lực nhà nước và quan chức nhà nước

Bốn là, mục đích của phản biện xã hội là nhằm làm cho các quyết sách của

cơ quan công quyền đáp ứng được lợi ích chung của cộng đồng xã hội (làm cho các quyết sách chính trị phản ánh đúng quy luật khách quan, đáp ứng lợi ích của các đối tượng chịu sự tác động)

Phản biện xã hội đòi hỏi phải đảm bảo tính khách quan: nhận xét, đánh giá, thẩm định, bình luận phải có luận chứng khoa học; phản biện xã hội phải giám định được mức độ đúng – sai, sự phù hợp hay không phù hợp, khả thi hay không khả thi của các chủ trương, chính sách, đề án, dự án liên quan đến đời sống xã hội Điều quan trọng nhất mà phản biện xã hội hướng đến là đề xuất, tư vấn cho

cơ quan có thẩm quyền lựa chọn, quyết định chủ trương, chính sách, đề án có sự hợp pháp và hợp lý tối đa

Phản biện xã hội có nhiều cấp độ thực hiện khác nhau: góp ý kiến, nhận xét, bình luận (có thể phê phán, phản đối), tư vấn, kiến nghị Yêu cầu quan trọng của phản biện là thể hiện được thái độ của chủ thể phản biện trên cơ sở những luận chứng khoa học thể hiện quan điểm bảo vệ lợi ích của một cộng đồng dân

cư hay toàn xã hội Sản phẩm của phản biện luôn là những khuyến nghị đối với

cơ quan quyền lực (có thể nhất trí hoàn toàn hay một phần nội dung dự thảo quyết sách, có thể đề nghị điều chỉnh hoặc bổ sung, hủy bỏ hoặc hoãn ban hành một quyết sách ) Chủ thể phản biện cũng có thể bác bỏ hay phản bác nội dung

các quyết sách bằng những luận cứ khoa học của mình (phản bác ở đây được

hiểu theo nghĩa: dùng lý lẽ của mình bác bỏ ý kiến, quan điểm của người khác) Như vậy, phản bác chỉ là một trong nhiều khả năng xảy ra trong quá trình phản biện (các khả năng khác có thể là những đề xuất bổ sung, sửa đổi, điều chỉnh)

Từ những phân tích trên, có thể định nghĩa: Phản biện xã hội là hoạt động của một chủ thể xã hội dùng các luận chứng khoa học để nhận xét, đánh giá, nêu quan điểm để cơ quan có thẩm quyền xem xét khi ban hành các quyết sách chính trị

Cũng cần hiểu rằng, ban hành các quyết sách chính trị (các quyết định) là thực chất trong hoạt động lãnh đạo, quản lý điều hành của các chủ thể quyền lực Quá trình này bao gồm cả khâu dự thảo và điều chỉnh (sửa đổi, bổ sung) Vì vậy, phản biện xã hội bao hàm cả quá trình xem xét, đánh giá và đề xuất quan điểm trong quá trình thực thi các quyết sách chính trị Thực tế cho thấy, có nhiều chủ trương, chính sách phải điều chỉnh, sửa đổi, thậm chí bãi bỏ khi nó không còn phù hợp với thực tiễn xã hội

Từ khái niệm này, có thể hiểu phản biện xã hội hội bằng các tiêu chí:

- Chủ thể phản biện xã hội là tổ chức, cá nhân ngoài cơ quan quyền lực

(không có thẩm quyền quyết định ban hành quyết sách chính trị)

- Đối tượng phản biện xã hội là các cơ quan quyền lực có thẩm quyền ban

hành các quyết sách chính trị

- Nội dung của phản biện xã hội là các quyết sách chính trị liên quan tới lợi

ích chung của cộng đồng xã hội

Giám sát và phản biện xã hội là hai quá trình khác nhau nhưng đều là hoạt động hướng tới việc kiểm soát quyền lực nên chúng có quan hệ mật thiết với nhau Có thể thấy giám sát và phản biện xã hội có những thao tác giống nhau:

đều nhận xét và đề xuất kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền quyết định Điểm

khác biệt giữa giám sát và phản biện xã hội thể hiện ở chỗ: nếu lấy những quy định (của chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật – chức năng cơ bản của

cơ quan công quyền) làm trung tâm thì trung tâm đó là mục đích cần hướng tới của phản biện xã hội đồng thời là cơ sở xuất phát của hoạt động giám sát

Giám sát xã hội là loại hoạt động xã hội có phạm vi rộng hơn phản biện xã hội, do phản biện xã hội chỉ tập trung vào việc xây dựng hệ thống văn bản, đường lối của Đảng, pháp luật, chính sách và các đề án phát triển kinh tế - xã

hội của Nhà nước Giám sát xã hội thực hiện việc theo dõi, kiểm tra đối với tất

cả các hoạt động của Đảng và Nhà nước (trong đó bao gồm cả quá trình ban

hành chủ trương, quyết sách chính trị) Giám sát được sử dụng thường xuyên

trên cơ sở những chuẩn mực chính trị pháp lý đã được quy định

Giám sát và phản biện xã hội đều tác động đến các chủ thể quyền lực nhằm hình thành hệ thống các quyết sách khoa học và đảm bảo cho nó được thực hiện trong cuộc sống Hai quá trình có thể chuyển hóa cho nhau, kết quả phản biện xã hội làm cơ sở hình thành một quyết định là tiền đề cho một quá trình giám sát việc thực hiện quyết định đó Kết quả giám sát quá trình thực hiện quyết định

cho biết những thông tin thực tiễn lại có thể trở thành cơ sở khoa học làm luận chứng cho việc phản biện một quyết định tiếp theo quyết định đó có thể là sự điều chỉnh, thậm chí sửa sai cho quyết định trước đây Như thế, phản biện xã hội

và giám sát xã hội trở thành yêu cầu không thể thiếu được của quá trình ban hành và tổ chức thực hiện các quyết sách chính trị của các tổ chức quyền lực Nói cách khác, giám sát và phản biện xã hội trở thành yêu cầu tất yếu của việc khách quan hóa và hiện thực hóa những quyết sách chính trị của cơ quan quyền lực

Từ những phân tích và luận giải trên đây, cho thấy: bản chất của giám sát

và phản biện xã hội là cách thức chế ước quyền lực từ bên ngoài xã hội Nó là

những quá trình chính trị diễn đạt sự tham gia tích cực, chủ động của các chủ thể

xã hội vào quá trình hoạch định chính sách và quá trình triển khai, tổ chức thực hiện các quyết sách đó của các cơ quan công quyền Nó là công cụ để kiểm soát quyền lực và thực thi dân chủ của Nhân dân

1.1.2 Hệ thống quyền lực và việc giám sát và phản biện xã hội ở nước ta

Mọi thể chế chính trị đều tồn tại đồng thời ba loại quyền lực: quyền lực công (còn gọi là quyền lực xã hội), quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước Quyền lực công là quyền lực của mọi thành viên trong xã hội góp thành để thực hiện chức năng công cộng trong toàn xã hội Quyền lực chính trị là quyền lực của giai cấp, liên minh giai cấp, các lực lượng xã hội được tổ chức lại để thực hiện hóa lợi ích và ý chí của giai cấp, liên minh giai cấp, hay lực lượng xã hội thông qua nhà nước, bằng nhà nước Quyền lực nhà nước về hình thức là quyền lực công, nhưng vì trong quá trình tổ chức và thực thi quyền lực công này, quyền lực nhà nước bị chi phối bởi quyền lực chính trị của giai cấp thống trị về

kinh tế (bị chi phối, nhưng không có nghĩa là đồng nhất), vì thế quyền lực nhà

nước là tổng hợp giữa quyền lực công và quyền lực chính trị (của mọi giai cấp, lực lượng xã hội), mà quan trọng nhất là quyền lực chính trị của giai cấp thống

trị (về kinh tế) Quyền lực nhà nước chỉ nhân danh quyền lực công, còn thực chất, nó tồn tại trước hết và chủ yếu vì lợi ích của giai cấp nắm quyền lực chính trị - tức giai cấp thống trị Vì vậy, mục tiêu giành và giữ quyền lực chính trị chính là nhằm giành và giữ quyền lực nhà nước Quyền lực nhà nước là sự thể hiện cơ bản và tập trung của quyền lực chính trị và quyền lực công

Ở chính thể Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa của nước ta, ba loại quyền lực này

cơ bản là thống nhất, bởi vì nó đều thuộc về Nhân dân được vận hành chủ yếu

bởi hệ thống chính trị theo cơ chế: Đảng lãnh đạo – Nhà nước quản lý – Nhân dân làm chủ

Phân biệt các dạng quyền lực của Đảng, của Nhà nước và các đoàn thể là xuất phát từ đặc điểm, chức năng của mỗi chủ thể trong hệ thống chính trị ở nước ta Sự phân định quyền lực giữa các chủ thể là cần thiết và tất yếu để không có sự lầm lẫn chức năng trong quá trình thực thi quyền lực, bởi vì mỗi chủ thể thực thi quyền lực bằng những nội dung, cách thức, phương pháp khác nhau Trong thực tiễn, đã có lúc, có nơi xảy ra tình trạng chồng chéo giữa chức năng lãnh đạo chính trị của Đảng với hoạt động quản lý của Nhà nước hoặc Nhà nước hóa các hoạt động của các đoàn thể Một trong những tồn tại cần khắc phục hiện nay trong phương thức hoạt của Mặt trận và các đoàn thể là bệnh hành chính hóa (từ việc tổ chức hệ thống bộ máy đến hoạt động thực thi nhiệm vụ đều theo mô hình nhà nước) nên rất hạn chế đến việc tập hợp, lôi cuốn quần chúng

Ở nước ta Nhân dân là chủ thể quyền lực thực sự Nhân dân thực hiện

quyền làm chủ bằng hai phương thức: trực tiếp thực hiện các quyền của mình theo luật định và ủy quyền cho Đảng, cho các cơ quan nhà nước và các tổ chức

chính trị - xã hội Hệ thống chính trị ở nước ta đều thực hiện sự ủy quyền của Nhân dân và đều vì lợi ích của Nhân dân Tuy nhiên, mỗi thành viên của hệ thống chính trị thực hiện lợi ích của Nhân dân bằng chức năng, phương thức hoạt động riêng của mình Chính sự phân công, tổ chức quyền lực trong hệ

thống chính trị cũng tạo ra cơ chế làm chủ, trong đó bao hàm cả yếu tố kiểm soát quyền lực giữa các thành tố đảm bảo cho quyền lực của Nhân dân được thực thi

có hiệu quả Nhưng sự kiểm soát bên trong cấu trúc của hệ thống chính trị cũng tạo ra cơ chế làm chủ, trong đó bao hàm cả yếu tố kiểm soát quyền lực giữa các thành tố đảm bảo cho quyền lực của Nhân dân được thực thi có hiệu quả Nhưng

sự kiểm soát bên trong cấu trúc của hệ thống chính trị chưa đủ đảm bảo việc kiểm soát quyền lực của Nhân dân một cách khách quan, toàn diện và triệt để

Sự kiểm soát chỉ có thể tối ưu khi có sự kết hợp một cách khoa học giữa cơ chế giám sát, kiểm tra bên trong cơ cấu tổ chức quyền lực với hệ thống giám sát và phản biện xã hội từ bên ngoài cấu trúc đó

Nước ta hiện nay có ba loại giám sát, đó là giám sát của Đảng, giám sát của

cơ quan quyền lực nhà nước (Quốc hội, Hội đồng nhân dân), và giám sát xã hội (trong đó có giám sát của Mặt trận)

Ở nước ta, các chủ thể giám sát xã hội là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, tổ chức chính trị xã hội, tổ chức xã hội, hội nghề nghiệp, báo chí, Nhân dân Tất cả các thiết chế này thực hiện giám sát đều theo quy định của pháp luật Những quy định mang tính pháp lý đã tạo ra cơ chế kiểm tra, giám sát xã hội đối với hoạt động lãnh đạo, quản lý của bộ máy công quyền Cơ chế này vừa đảm bảo phát huy quyền làm chủ của Nhân dân vừa bảo đảm cho sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động quản lý của Nhà nước đạt được hiệu quả Cơ chế giám sát này cũng đóng vai trò như một sự “kiềm chế” thay cho “đối trọng” về quyền lực trong chế

độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Như vậy, để kiểm soát quyền lực của hệ thống chính trị, ở nước ta hiện nay đồng thời tồn tại ba loại giám sát, trong đó giám sát mang tính quyền lực nhà nước giữ vai trò quan trọng Tuy nhiên, thực tế cho thấy, giám sát từ bên trong

bộ máy nhà nước bằng chính cơ chế quyền lực nhà nước tuy có vai trò cốt yếu, nhưng không có khả năng giám sát hết các vấn đề, lĩnh vực quan trọng, cấp bách

mà xã hội phát hiện và quan tâm Trong những trường hợp như thế, giám sát xã hội sẽ là một sự bổ sung hoàn thiện đối với sự giám sát có tính quyền lực nhà nước để đảm bảo cho việc kiểm soát quyền lực được khách quan, toàn diện và hiệu quả hơn

Ngay từ đầu năm 2014, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam của 63 tỉnh, thành phố

đã nghiêm túc triển khai nhiệm vụ giám sát theo Quyết định 217 của Bộ Chính trị trên cơ sở các hướng dẫn và định hướng công tác giám sát hàng năm của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Đồng thời, Mặt trận Tổ quốc các cấp ở địa phương đã bám sát tình hình thực tế tại địa phương

và những vấn đề bức xúc mà cử tri kiến nghị để thực hiện ký kết các chương trình phối hợp giám sát giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan nhà nước có liên quan Trong ba năm, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp ở địa phương đã triển khai hàng trăm cuộc giám sát chuyên

đề, nội dung giám sát tập trung vào việc thực hiện chế độ, chính sách bồi thường, giải tỏa; việc bố trí tái định cư và tạm cư cho người dân có nhà, đất bị thu hồi; việc thực hiện quy hoạch, dự án còn để kéo dài nhiều năm; về đảm bảo

an toàn vệ sinh thực phẩm; về công tác tiếp dân và giải quyết đơn thư khiếu nại,

tố cáo của công dân; việc thực hiện các quy định pháp luật về cơ sở y tế tư nhân; phối hợp thực hiện và giám sát tổng rà soát chính sách ưu đãi đối với người có công với cách mạng; việc thực hiện đưa người cai nghiện ma túy không nơi cư trú ổn định trên địa bàn vào cơ sở xã hội; công tác tuyển sinh các lớp đầu cấp; việc cung cấp nước sạch và nước hợp vệ sinh

Phản biện xã hội là một chủ trương mới của Đảng được đưa ra lần đầu tiên

tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X Về phía Nhà nước, Hiến pháp và pháp luật còn thiếu những quy định làm cơ sở pháp lý cho hoạt động phản biện xã hội Tuy nhiên, do vai trò quan trọng và sự cần thiết của nó trong đời sống chính trị - xã hội mà các hình thức phản biện xã hội đã được thực hiện rộng rãi bên

cạnh các hình thức tư vấn chuyên nghiệp như phản biện chính sách, pháp luật, phản biện giải pháp, phản biện kỹ thuật,.v.v

Trong những năm gần đây, các chủ trương hoặc quyết định triển khai nhiều

dự án, công trình, quy hoạch lớn của Trung ương hoặc của các địa phương đã thu hút sự quan tâm của nhiều tổ chức tư vấn của các hội nghề nghiệp, tư nhân, của giới khoa học, kỹ thuật trong và ngoài nước Nhờ vậy mà các cơ quan có thẩm quyền đã có thêm thông tin, luận cứ khoa học để làm cơ sở cho việc lựa chọn phương án, quyết sách Các dự án, công trình thu hút sự quan tâm và tiếp nhận sự phản biện đa chiều nhiều nhất đều có liên quan văn hóa, sinh thái môi trường, an ninh quốc gia Điển hình Ban Thường trực ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội đã tổ chức phản biện xã hội cho bốn nội dung mà

Ủy ban nhân dân Thành phố trình Hội đồng nhân dân, đó là: dự thảo Tờ trình về việc quy định mức thu học phí đối với giáo dục mầm non, phổ thông công lập năm học 2016 – 2017 và mức thu học phí đối với giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp công lập từ năm học 2016 – 2017 đến năm học 2020 – 2021 của Thành phố Hà Nội, dự thảo Nghị quyết và Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội năm năm 2016 – 2020 của thành phố Hà Nội, tờ trình và dự thảo Nghị quyết danh mục các công trình, dự án thu hồi đất năm 2017, danh mục dự án công trình chuyển đổi sử dụng đất lúa, rừng phòng hộ năm 2017 trên địa bàn thành phố thuộc thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội, tờ trình về việc sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 15 ngày 17/7/2013 của Hội đồng nhân dân thành phố về cơ chế tài chính áp dụng đối với các cơ sở giáo dục công lập chất lượng cao trên địa bàn Thủ đô Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức phản biện xã hội đối với dự thảo Quy hoạch phát triển mạng lưới y tế tới năm 2020, dự thảo đề án Quy hoạch phát triển hệ thống vận tải hành khách công cộng thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2025; dự thảo Ban hành Quy định giải quyết tranh chấp đất đai trên địa bàn thành phố; dự thảo Quyết định

thay thế các quy định hiện hành liên quan đến hạn chế và cấp phép cho xe ô tô vận tải lưu thông trong khu vực nội đô Thành phố Hoạt động phản biện xã hội

ở nước ta phát triển mạnh trong những năm gần đây là xu hướng tất yếu của quá trình dân chủ hóa đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân trong việc tham gia công việc quản lý nhà nước

1.2 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với chức năng giám sát và phản biện

Thứ nhất, Mặt trận ngày nay là sự kế tục truyền thống, kinh nghiệm quý

báu của Mặt trận dân tộc thống nhất trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc cũng như truyền thống của nền chính trị dựa vào sức mạnh của Nhân dân Vị trí của Mặt trận trong giai đoạn hiện nay thực sự là đòi hỏi khách quan của sự nghiệp đổi mới, đặc biệt là yêu cầu phát huy bản chất, nâng cao sức mạnh của hệ thống chính trị để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Vấn đề phát huy sức mạnh tổng hợp của Nhân dân để thực hiện mục tiêu chính trị mà Đảng ta đề ra, trở thành yêu cầu, đòi hỏi bức xúc trong việc xác lập vị trí, vai trò của Mặt trận Hiến pháp hiện hành thể hiện rõ vị trí pháp lý của Mặt trận trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ

chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là

cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện

xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [38, tr.11]

Thứ hai, xét về lý luận và thực tiễn, nếu trong hệ thống chính trị không có

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thì không còn là tổng thể các lực lượng chính trị được vận hành trong cơ cấu ổn định và cũng có nghĩa là không còn tổng thể các quan hệ chính trị để đảm bảo cơ chế vận hành của cả hệ thống chính trị nhằm phát huy quyền lực Nhân dân Điều này một mặt làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Đảng, vai trò quản lý của Nhà nước; không có cơ chế để kiểm soát xu hướng quan liêu hoá, lạm quyền và những tiêu cực khác trong bộ máy Nhà nước; hạn chế việc phát huy quyền làm chủ của Nhân dân và gây ra nhiều khó khăn khác cho hoạt động của hệ thống chính trị Mặt khác, trong điều kiện hiện nay, trước những quan hệ chính trị - xã hội phức tạp, nhạy cảm của các tổ chức, giai cấp, dân tộc, tôn giáo, nếu chỉ đơn thuần giải quyết bằng thể chế, pháp luật của Nhà nước mà thiếu những biện pháp vận động, thuyết phục, hòa giải, tuyên truyền, hiệp thương của Mặt trận và các đoàn thể thì hiệu quả tập hợp lượng Nhân dân không cao Do đó, vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị xét dưới góc độ khoa học và quan hệ cơ cấu xã hội là một tất yếu khách quan

Thứ ba, Mặt trận Tổ quốc trong hệ thống chính trị còn là trung tâm của khối

đại đoàn kết toàn dân tộc Đặc trưng cơ bản của hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay mang bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc Mọi mục tiêu, cương lĩnh, nguyên tắc hoạt động của Mặt trận đều thể hiện

đậm nét những đặc trưng này Do đó, nếu thiếu vắng Mặt trận thì đặc trưng của

hệ thống chính trị sẽ chỉ tồn tại trên danh nghĩa, hoặc sẽ bị méo mó

Với tư cách là vị trí chiến lược trong hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tất yếu sẽ có vai trò to lớn trong hệ thống chính trị Hiện nay, hệ thống chính trị ở nước ta đang ổn định và tích cực thích ứng với những thay đổi của cơ sở hạ tầng trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Tuy nhiên, thực tiễn công cuộc đổi mới cũng đang ngày càng làm chuyển đổi, phát sinh những vấn đề mới như các quan hệ xã hội về cơ cấu lao động, phân công lao động, sở hữu và hưởng thụ, tích lũy và tiêu dùng, nông thôn

và thành thị, tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội… Do vậy, một mặt không

chỉ kiên định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội và mục tiêu mà Đảng, Bác Hồ

và Nhân dân ta đã lựa chọn mà mặt khác, phải phát huy tính sáng tạo, linh hoạt

trong việc huy động tất cả các lực lượng xã hội, các thành phần xã hội thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Mặt trận là cơ sở quần chúng của Đảng, là cầu nối giữa Đảng với Nhân dân

để làm cho Đảng ngày càng liên hệ chặt chẽ với Nhân dân Với vai trò liên minh chính trị, Mặt trận Tổ quốc không đứng ngoài cuộc mà cùng Đảng đồng tâm hiệp lực trong đội ngũ cách mạng kiên cường, khắc phục khó khăn, phấn đấu ổn

định tình hình kinh tế - xã hội bằng những hành động cụ thể, nói đi đôi với làm

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi cơ sở sức mạnh của Đảng là sự liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, Đảng phải biết phát huy trí tuệ của Nhân dân trong quá trình

lãnh đạo của mình Toàn Đảng cũng như mọi cán bộ, đảng viên phải tin vào dân chúng, đưa mọi vấn đề cho dân chúng thảo luận và tìm cách giải quyết Người

cho rằng, dân chúng biết giải quyết nhiều vấn đề một cách đơn giản, mau chóng, đầy đủ mà người tài giỏi, những đoàn thể to lớn nghĩ mãi không ra; Nghị quyết

mà dân chúng cho là không hợp thì để họ đề nghị sửa chữa Dựa vào ý kiến của

quần chúng mà sửa chữa cán bộ và tổ chức Đảng Mặt trận và các đoàn thể bằng thực tiễn hoạt động của mình, góp phần củng cố và tăng cường mối liên hệ chặt chẽ giữa Nhân dân với Đảng

Thông qua mối quan hệ chặt chẽ giữa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Đảng, mối liên hệ giữa Đảng với Nhân dân, giữa Nhân dân với Đảng được củng

cố, phát triển; sức mạnh của Đảng được tăng cường Nhờ đó, Nhân dân ngày càng giác ngộ sâu sắc về chủ nghĩa xã hội, tin tưởng vào đường lối lãnh đạo của Đảng; hăng hái tham gia các phong trào hành động cách mạng, thi đua yêu nước nhằm thực hiện thắng lơi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

1.2.2 Nội dung hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Nghiên cứu về lịch sử hình thành và lý do tồn tại của Mặt trận, chúng ta thấy rằng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có các chức năng sau:

+ Chức năng đại diện cho lợi ích của Nhân dân, bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng cho các thành viên

+ Chức năng tập hợp, xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc

vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

+ Chức năng tuyên truyền, thuyết phục, vận động Nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

+ Chức năng tham gia xây dựng Đảng, xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân

+ Chức năng giám sát và phản biện xã hội

Trong các chủ thể giám sát và phản biện xã hội thì Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là chủ thể đặc biệt và nhiều tiềm năng nhất

Giám sát và phản biện xã hội phải bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức có liên quan Hoạt động giám sát và phản biện xã hội không được cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá

nhân được giám sát Hoạt động giám sát và phản biện xã hội được thực hiện

công khai, minh bạch, khách quan và trung thực

1.2.2.1 Nội dung hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là việc xem xét, phát hiện, kiến nghị về các hoạt động của tổ chức đảng các cấp và đảng viên; của các cơ quan hành chính nhà nước và cán bộ công chức nhà nước; của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, đại biểu dân cử và cán bộ, công chức thuộc các cơ quan này trong việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; về tư cách, đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức, đại biểu dân cử và đảng viên

Giám sát là góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành, tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện, kiến nghị khắc phục những sai sót, yếu kém trong quá trình tổ chức thực hiện và sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật cho phù hợp; phát hiện những nhân tố mới, những mặt tích cực trong quá trình

tổ chức, thực hiện

Khác với giám sát của Nhà nước, giám sát của Mặt trận và đoàn thể không

mang tính quyền lực nhà nước, với cơ chế là “theo dõi, phát hiện, kiến nghị” cơ

quan có thẩm quyền xem xét giải quyết chứ không có cơ chế trực tiếp áp dụng chế tài như đình chỉ, bãi bỏ

Mục đích hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhằm góp

phần xây dựng và thực hiện đúng các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, các chương trình kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc

phòng, an ninh và đối ngoại; kịp thời phát hiện những sai sót, khuyết điểm, yếu kém và kiến nghị sửa đổi, bổ sung các chính sách cho phù hợp; phát hiện, phổ biến những nhân tố mới, những mặt tích cực; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh

Đối tượng giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên bao gồm: các cơ quan, tổ chức từ Trung ương đến cơ sở Cán bộ, đảng viên, đại biểu

dân cử, công chức,viên chức nhà nước (sau đây gọi chung là cá nhân)

Giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước

Từ thực tiễn hoạt động và điều kiện của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, nội dung

giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước chủ yếu tập trung vào: giám sát việc thi hành pháp luật của cơ quan nhà nước, tập trung vào những pháp luật liên quan đến quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, liên quan đến các tầng lớp xã hội do Mặt trận trực tiếp vận động, liên quan đến tổ chức và hoạt động của Ủy ban Mặt trận và tổ chức thành viên.Tùy đặc điểm của từng địa phương và

chương trình công tác Mặt trận hàng năm mà xây dựng kế hoạch giám sát việc thực hiện pháp luật, pháp quy của chính quyền địa phương như: giám sát thực

hiện Luật Đất đai, Luật Thuế, Luật Nghĩa vụ quân sự, Luật Bảo vệ môi trường,

các pháp luật về chính sách đối với người có công, chính sách xã hội, nghị quyết của Hội đồng nhân dân

Giám sát cán bộ, công chức nhà nước

Phạm vi của nội dung giám sát bao gồm: nghĩa vụ của cán bộ, công chức, đạo đức công vụ, văn hóa giao tiếp của cán bộ, công chức

Hình thức, cơ chế giám sát cán bộ, công chức, đảng viên ở khu dân cư được

cụ thể hóa ở Nghị quyết liên tịch số 05, ngày 21/4/2006 giữa Chính phủ và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, trong đó, quy định rõ mục đích

giám sát, nguyên tắc giám sát, đối tượng giám sát, quyền, trách nhiệm của chủ thể giám sát, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức khi trả lời kiến nghị giám sát

Giám sát hoạt động của đại biểu dân cử

Nội dung giám sát hoạt động của đại biểu dân cử, bao gồm: giám sát tiêu chuẩn đại biểu và việc thực hiện nhiệm vụ của đại biểu dân cử (theo Quyết định

217 ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị)

Cơ chế hoạt động giám sát của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Theo Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 2015 thì cơ chế hoạt động giám sát

của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo bốn hình thức được thực hiện như sau:

Thứ nhất, nghiên cứu, xem xét văn bản của cơ quan có thẩm quyền liên

quan đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân

Thứ hai, tổ chức đoàn giám sát (ban hành quyết định thành lập đoàn giám

sát)

Người đứng đầu cơ quan nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận, cung cấp thông tin và giải trình những vấn đề liên quan theo yêu cầu của Đoàn giám sát khi tiến hành hoạt động giám sát; cử đại diện tham gia hoạt động giám sát khi Đoàn giám sát đề nghị; xem xét, giải quyết, xử lý kịp thời những trường hợp vi phạm pháp luật và thông báo kết quả cho Đoàn giám sát

Thứ ba, vận động Nhân dân giám sát (chủ yếu tập trung vào việc chỉ đạo tổ

chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và Ban giám sát đầu tư cộng đồng) với một số cơ chế sau:

Cơ quan nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ giám sát, kiểm tra, thanh tra ở địa phương có trách nhiệm nghiên cứu, xem xét, tiếp thu kiến nghị của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, của Ban Thanh tra nhân dân, Ban giám

sát đầu tư cộng đồng và ý kiến của các tầng lớp Nhân dân thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Khi cần thiết, cơ quan nhà nước có trách nhiệm mời đại diện Ban Thanh tra nhân dân tham gia giám sát, thanh tra, kiểm tra ở xã, phường, thị trấn Ban Thanh tra nhân dân có trách nhiệm cung cấp thông tin, cử người tham gia khi được yêu cầu tham gia giám sát, kiểm tra, thanh tra của cơ quan nhà nước

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thành phố, cấp huyện, quận phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp tạo điều kiện để Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã, phường chỉ đạo tổ chức, hoạt động của Ban thanh tra nhân dân

Cơ quan nhà nước có trách nhiệm phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp hướng dẫn, giúp đỡ, động viên và bảo vệ công dân khi họ thực hiện quyền giám sát của mình

Thứ tư, tham gia giám sát với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền (giám sát với Hội đồng nhân dân)

Hội đồng nhân dân các cấp khi thực hiện nhiệm vụ giám sát có trách nhiệm mời đại diện Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp tham gia xây dựng kế hoạch giám sát của Hội đồng nhân dân; mời đại diện Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp tham gia hoạt động giám sát; cung cấp thông tin có liên quan đến công tác giám sát của Hội đồng nhân dân cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp; tạo điều kiện để đại diện Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đưa kiến nghị liên quan đến nội dung giám sát; tiếp nhận những thông tin có liên quan đến hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cho Ban thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp cung cấp

Công tác giám sát của Mặt trận được thực hiện ở cả bốn cấp hành chính Riêng ở cơ sở có thêm vai trò của Ban Công tác Mặt trận, của Ban Thanh tra

nhân dân (do Mặt trận tổ chức, hướng dẫn và chỉ đạo hoạt động) Cấp cơ sở có

nội dung giám sát quan trọng là giám sát việc thực hiện Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn năm 2007 theo Chỉ thị 30 của Bộ Chính trị

1.2.2.2 Nội dung hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Phản biện xã hội là thể hiện sự nhận xét, đánh giá, bình luận ý kiến và kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên của Mặt trận và

nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước Phương châm, nguyên tắc của phản biện là xây dựng, chứ không phải là phản bác, phản kháng Các ý kiến phản biện phải khách quan, trung thực, phải từ những căn cứ khoa học và thực tiễn Hoạt động phản biện phải được công khai, dân chủ, tập hợp được trí tuệ của mọi tầng lớp Nhân dân Mục tiêu của phản biện là tham gia góp

ý kiến nêu lên những nhận xét, đánh giá, bình luận về sự tác động của những chủ trương, chính sách, pháp luật trong thực tiễn, tính khả thi và hiệu quả đem lại, bảo đảm sự hài hòa lợi ích của các giai tầng trong xã hội, giữa lợi ích chung

và lợi ích lâu dài, nêu lên những thuận lợi, khó khăn, nguy cơ tiềm ẩn, những mặt trái, không có lợi trong quá trình thực hiện, qua đó có những kiến nghị về chủ trương, đường lối, về cơ chế, chính sách và giải pháp thực hiện Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội là do Nhân dân tổ chức nên, là tổ chức đại

diện cho quyền và lợi ích của Nhân dân Vì vậy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trở thành chủ thể phản biện đại diện cho cả các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân Cơ chế phản biện phải được quy định thành pháp luật, chỉ thị, nghị quyết

của Đảng về mục đích, yêu cầu, phương châm, nguyên tắc, đối tượng, phạm vị, quyền và trách nhiệm của các chủ thể phản biện và được phản biện, các điều kiện bảo đảm để hoạt động phản biện đạt yêu cầu thiết thực, hiệu quả Mục đích,

ý nghĩa của phản biện xã hội là nhằm phát huy quyền làm chủ của Nhân dân

tham gia xây dựng chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước

được sát hợp với thực tiễn đời sống xã hội, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tầng lớp Nhân dân, thể hiện ý chí, nguyện vọng của Nhân dân Thông qua phản biện để Nhân dân thực hiện tốt hơn quyền giám sát của mình Hoạt động phản biện tốt sẽ góp phần nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc tập hợp, vận động, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc; đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân; góp phần tham gia xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả

Theo Quyết định 217 của Bộ Chính trị thì phản biện xã hội thì đối tượng và nội dung phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cụ thể như sau:

Các văn bản dự thảo về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật, các quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của Nhà nước (trừ những vấn đề thuộc bí mật quốc gia) phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của mình Nội dung của phản biện xã hội là sự cần thiết, tính cấp thiết của văn bản dự thảo; sự phù hợp của văn bản dự thảo với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; thực tiễn của đơn vị, địa phương; tính đúng đắn, khoa học, phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội và tính khả thi của văn bản dự thảo; đồng thời dự báo tác động, hiệu quả về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại của văn bảo dự thảo Căn cứ vào chủ trương của Đảng, chức năng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tình hình thực tiễn, có thể xác định nội dung phản biện xã hội của Mặt

trận là các dự thảo đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật do cơ quan tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trước khi ban hành, cụ thể như sau:

Đối với cấp ủy đảng gồm: Các dự thảo văn kiện trình đại hội Đảng; các

nghị quyết chuyên đề; đề án nhân sự đại hội; dự kiến giới thiệu nhân sự thuộc thẩm quyền quản lý của cấp ủy đảng ra ứng cử đại biểu Quốc hội; đại biểu Hội

đồng nhân dân các cấp; dự kiến cán bộ chủ chốt của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cùng cấp

Đối với Quốc hội, Hội đồng nhân dân: Dự thảo sửa đổi, bổ sung Hiến pháp;

dự thảo quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước (trừ lĩnh vực thuộc bí mật quốc gia); dự án luật, pháp lệnh; dự thảo Nghị quyết trước khi ban hành; dự kiến cơ cấu, thành phần, số lượng người của cơ quan, tổ chức đơn vị ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân; dự kiến người ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân

Đối với Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp: Dự án luật, pháp lệnh do

Chính phủ chủ trì, soạn thảo; dự thảo quyết định, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội; dự thảo các văn bản quy phạm pháp luật thuộc thẩm quyền của

Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân

Theo Quyết định 217 của Bộ Chính trị ngày 12/12/2013 thì phản biện xã hội có các hình thức như sau:

Tổ chức hội nghị các cơ quan lãnh đạo trực thuộc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Ban Chấp hành các đoàn thể chính trị - xã hội từng cấp Tổ chức lấy

ý kiến phản biện (thông qua tổ chức, cá nhân, đoàn viên, hội viên) trong hệ thống của tổ chức, đoàn thể mình hoặc gửi văn bản dự thảo đến các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan để lấy ý kiến phản biện Khi cần thiết, tổ chức đối thoại trực tiếp giữa chủ thể phản biện với cơ quan, tổ chức có văn bản dự thảo được phản biện

1.2.3 Hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là yêu cầu của việc đảm bảo thực thi quyền lực của Nhân dân

Thực thi quyền lực của Nhân dân phụ thuộc vào việc tổ chức quyền lực của đảng cầm quyền, vào hiệu quả của sự vận hành hệ thống chính trị, vào sự trưởng thành của xã hội và văn hóa dân chủ Giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam là giám sát và phản biện xã hội của lực lượng nòng cốt của

xã hội dân chủ ở nước ta, là sự giám sát và phản biện của Nhân dân có tổ chức

và vì vậy, nó trở thành yêu cầu tất yếu của quá trình thực thi quyền lực của nhân dân Vai trò tất yếu của giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thể hiện ở những phương diện sau:

Một là, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là yêu cầu tất yếu của việc xây dựng một chính đảng trong sạch, vững mạnh đủ sức lãnh đạo nhà nước và xã hội

Lịch sử và Nhân dân đã lựa chọn và trao cho Đảng ta một sứ mệnh vinh quang cao cả, độc quyền lãnh đạo nhà nước và xã hội Để hoàn thành sứ mệnh

đó, đòi hỏi Đảng phải có đường lối đúng, phải hình thành và có cơ chế vận hành

hệ thống chính trị một cách khoa học, phải có đội ngũ đảng viên xứng tầm với yêu cầu nhiệm vụ chính trị và phải được sự ủng hộ tín nhiệm của Nhân dân Đối với một đảng cầm quyền, trách nhiệm của đảng là phải đưa ra định hướng chính trị, tổ chức bộ máy nhà nước và giữ quan hệ với Nhân dân Hoạt động của đảng cầm quyền thể hiện chủ yếu bằng sự lãnh đạo nhà nước và chịu

sự giám sát chặt chẽ của xã hội mà nhất là của các đảng đối lập Đối với Đảng

ta, vừa lãnh đạo, vừa cầm quyền, tuy mặt thuận lợi là cơ bản nhưng cũng nảy sinh trở ngại: dễ chủ quan, duy ý chí và quan liêu trong việc xác định đường lối…; là lực lượng chính trị duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội nên Đảng dễ

áp đặt ý chí của mình cho Nhà nước và xã hội; dễ tự đặt mình trên Nhà nước và pháp luật…, những đảng viên có chức quyền dễ sa vào đặc quyền, đặc lợi, tham nhũng, cửa quyền, bao che cho nhau Không có đảng đối trọng, không có sự giám sát và phản biện của đảng đối trọng, một đảng duy nhất cầm quyền dễ chủ quan, tự mãn… Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức của dân, là một bộ phận hợp thành hệ thống chính trị sẽ giữ vai trò “cân bằng” quyền lực thay cho cơ chế

“đối trọng” trong thể chế một đảng của nước ta Thực hiện tốt chức năng giám

sát và phản biện xã hội thì Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ giúp cho Đảng tránh được những nguy cơ đó

Lãnh đạo bằng đường lối, chủ trương, nghị quyết, quan điểm là một trong những nội dung cấu thành phương thức lãnh đạo của Đảng Đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng định hướng cho hoạt động của cả hệ thống chính trị

và toàn xã hội Phản biện xã hội sẽ giúp cho Đảng tránh được cái nhìn chủ quan, phiến diện, xa rời thực tế đời sống xã hội của Nhân dân Tổng kết kinh nghiệm lãnh đạo, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng khẳng định: Chính những sáng kiến, nguyện vọng của Nhân dân là nguồn gốc hình thành nên đường lối đổi mới, cũng do Nhân dân hưởng ứng đường lối đổi mới, dũng cảm phấn đấu, công cuộc đổi mới mới giành được những thành tựu như hôm nay

Hai là, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là yêu cầu tất yếu của quá trình xây dựng và củng cố nhà nước pháp quyền

và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Hoạt động của nhà nước là quá trình ban hành và tổ chức thực thi các chính sách và pháp luật Cơ chế dân chủ này đòi hỏi một mặt, việc xây dựng, thực hiện chính sách, pháp luật không thể coi là công việc riêng của Nhà nước hay một lực lượng chính trị nào Công việc này phải được tổ chức sao cho đông đảo Nhân dân, các tổ chức chính trị - xã hội có được các cơ hội tham gia một cách thực tế vào việc xây dựng chính sách và thực hiện chính sách Mặt khác, Nhà nước bằng sức mạnh toàn diện của mình, đảm bảo cho các đường lối, chính sách được xây dựng đúng với các định hướng chung đã được xác định, đảm bảo kỷ cương, kỷ luật nhà nước, sự tôn trọng và chấp hành nghiêm minh trong quá trình thực hiện

Có như vậy mới tạo lập được một đời sống chính trị dân chủ, năng động nhưng

có kỷ cương và trật tự

Một khía cạnh khác, giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam như một phương thức góp phần đảm bảo quyền lực của Nhà nước do

dân ủy quyền được sử dụng đúng mục đích Theo đó, giám sát và phản biện xã hội là một hoạt động để Nhân dân (thông qua cơ quan đại diện là Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) kiểm soát quá trình thực thi quyền lực của Nhà nước Nếu thực hiện tốt giám sát và phản biện xã hội, Nhà nước và công chức sẽ tránh được các bệnh quan liêu, xa dân; các quyết sách, chính sách, pháp luật, đề án, dự án sẽ có tính hiệu lực và hiệu quả thực tiễn cao hơn, quá trình tổ chức thực hiện sẽ gặp được sự đồng thuận lớn hơn và có sự đảm bảo thành công bền vững hơn Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, nếu thực hiện tốt chức năng giám sát và phản biện

xã hội thì Mặt trận đã góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng của Đảng và Nhà nước vốn là vấn đề quốc nạn ở nước ta làm tổn thất niềm tin của Nhân dân vào đội ngũ cán bộ, đảng viên

Ba là, hoạt động giám sát và phản biện xã hội là yêu cầu tất yếu đặt ra đối với việc đổi mới nội dung phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Lý do tồn tại của Mặt trận Tổ quốc là vì tổ chức này thực hiện các chức năng chính trị và xã hội: tập hợp, xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tuyên truyền, vận động các tầng lớp Nhân dân thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; đại diện và bảo vệ lợi ích chính đáng của Nhân dân; giám sát và phản biện xã hội Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, sự phát triển của quá trình dân chủ đòi hỏi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải tăng cường thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội, bởi đây chính là khâu đột phá để Mặt trận thực hiện các chức năng khác của mình Nếu không thực hiện tốt chức năng này thì Mặt trận cũng không thể hoàn thành tốt các chức năng tập hợp đoàn kết, vận động quần chúng và đại diện dân chủ và vai trò của Mặt trận trong đời sống chính trị - xã hội sẽ bị mờ nhạt Khi đó Mặt trận không còn là một tổ chức đúng nghĩa của dân, của Đảng Như vậy, thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội là việc là thể hiện rõ nhất việc Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam thực hiện trách nhiệm tham chính, tích cực tham gia vào công việc của Đảng, của Nhà nước, qua đó khẳng định uy tín chính trị và vị thế thực tế của mình trong đời sống chính trị - xã hội

Bốn là, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam góp phần nâng cao văn hóa dân chủ - văn hóa chính trị ở nước ta hiện nay

Văn hóa dân chủ - văn hóa chính trị thể hiện ở việc nhận thức và thực hành dân chủ của Nhân dân Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội cùng với chức năng tuyên truyền, vận động quần chúng

sẽ góp phần quan trọng vào việc hình thành ý thức hiểu biết và tôn trọng pháp luật, hình thành lối sống, nếp sống theo pháp luật – một đặc trưng của nhà nước pháp quyền Hơn nữa, hoạt động giám sát và phản biện xã hội sẽ tạo ra cơ hội để Nhân dân tham gia tích cực, chủ động hơn với việc của Nhà nước và của Đảng (tham gia quá trình hoạch định và thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách, giám sát cán bộ, công chức, đảng viên)

Giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ góp phần tác động đến cán bộ, công chức, đảng viên là đội ngũ trực tiếp tham gia hệ thống chính trị - chủ thể

vận hành nền dân chủ ở nước ta ý thức chỉ làm những gì mà pháp luật cho phép

trong quá trình thực thi công vụ, hình thành văn hóa công chức hết lòng phục vụ Nhân dân Thực hiện tốt giám sát và phản biện xã hội sẽ có tác động đến việc nâng cao văn hóa lãnh đạo của đội ngũ quan chức, thể hiện ở chỗ biết tiếp nhận

và xử lý thông tin phản biện, biết hành xử chính trị theo văn hóa và luật pháp, có tinh thần và phong cách gần dân, trọng dân, hết lòng phục vụ Nhân dân

Như vậy, có thể nói, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam có vai trò tác động tích cực lên cả hệ thống chính trị và quan

hệ của nó với Nhân dân Giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trở thành yêu cầu cấp thiết của sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà

nước, vai trò đại diện dân chủ của Mặt trận và các đoàn thể và yêu cầu dân chủ của Nhân dân Vì vậy, giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trở thành một phần tất yếu của đời sống chính trị - xã hội ở nước ta

Kết luận chương 1

Có thể nói, ở nước ta hiện đang tồn tại nhiều hình thức giám sát và phản biện xã hội Đánh giá tổng quát về vai trò, tác dụng của giám sát và phản biện xã hội, có thể nhận thấy: đây là những hình thức hỗ trợ đắc lực cho hoạt động của

bộ máy Đảng và Nhà nước, tạo cho các cơ quan lãnh đạo và quản lý có thêm những kênh thông tin và căn cứ rất đa dạng, toàn diện, nhiều luồng trong hoạch định chủ trương, chính sách và pháp luật, đưa chính sách và pháp luật vào cuộc sống Tất cả những cái đó đã góp phần thắt chặt mối liên hệ giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, phản ánh và nắm bắt kịp thời các nhu cầu đòi hỏi của cuộc sống vào trong các chính sách, chủ trường và pháp luật, phản ánh và giải quyết tốt lợi ích, nguyện vọng, nhu cầu chính đáng của các tầng lớp Nhân dân, bảo vệ được các cơ quan Đảng và Nhà nước, chống nguy cơ suy thoái về đạo đức, lạc hậu về năng lực, quan liêu, tham nhũng và các tiêu cực khác

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM QUẬN TÂN PHÚ,

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.1 Khái quát về quận Tân Phú và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh

Quận Tân Phú thành lập ngày 02 tháng 12 năm 2003 theo Nghị định số

130 ngày 05 tháng 11 năm 2003 của Chính phủ Tại thời điểm thành lập, quận Tân Phú có 1.606,98 ha diện tích tự nhiên và 310.876 nhân khẩu bao gồm toàn

bộ diện tích tự nhiên và dân số của các Phường 16, 17, 18, 19, 20; 110,23 ha diện tích tự nhiên và 23.590 nhân khẩu của Phường 14; 356,73 ha diện tích tự nhiên và 26.414 nhân khẩu của Phường 15 thuộc quận Tân Bình

Địa giới hành chính quận Tân Phú: Đông giáp quận Tân Bình; Tây giáp quận Bình Tân; Nam giáp các Quận 6, Quận 11; Bắc giáp Quận 12

Dân số của quận Tân Phú tính đến hết quý 1/2017 là 498.157 người, trong

đó người dân tạm trú là 237.122 người, với cơ cấu dân cư đa dạng, quy mô dân

số không đồng đều Dân tộc thiểu số (người Hoa) chiếm tỷ lệ 7,64%, đồng bào

có đạo chiếm 35,22%

Quận Tân Phú phân chia thành 11 đơn vị hành chính trực thuộc gồm các phường: Tân Sơn Nhì, Tây Thạnh, Sơn Kỳ, Tân Quý, Tân Thành, Phú Thọ Hòa, Phú Thạnh, Phú Trung, Hòa Thạnh, Hiệp Tân, Tân Thới Hòa

Quận Tân Phú có 31 tổ chức cơ sở Đảng và 64 cơ quan, đơn vị trực thuộc Trong thời gian qua, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Quận đã nêu cao tinh thần đoàn kết, đồng thuận, phát huy tính năng động, sáng tạo, đã tạo nên sự

chuyển biến nổi bật trên mọi lĩnh vực, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững Diện mạo đô thị Quận đã hình thành khang trang, từng bước hiện đại; công tác cải cách hành chính có nhiều chuyển biến tích cực; chất lượng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ngày càng được nâng cao; hoàn thành chỉ tiêu trước thời hạn Chương trình “giảm hộ nghèo, tăng hộ khá giai đoạn

2010 - 2015”, chính sách “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”, an sinh

xã hội thường xuyên được quan tâm lãnh đạo thực hiện tốt; lĩnh vực quốc phòng

- an ninh được tăng cường; tình hình an ninh chính trị - trật tự an toàn xã hội được giữ vững và ổn định

Kinh tế Quận tiếp tục phát triển, cơ cấu ngành kinh tế từng bước chuyển dịch theo hướng tăng dần tỷ trọng thương mại - dịch vụ Giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng không ngừng tăng trưởng qua các năm, tuy không đạt chỉ tiêu nhưng ở mức hợp lý; doanh thu thương mại - dịch vụ tăng đều hàng năm; các doanh nghiệp và hộ kinh doanh cá thể có xu hướng phát triển mạnh Tổng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn thực hiện trong năm 2017 là 1.962 tỉ Xác định việc đầu tư hạ tầng song song với xây dựng các tuyến giao thông kết nối đồng

bộ để thúc đẩy phát triển kinh tế là nhiệm vụ quan trọng nên từ đầu nhiệm kỳ Quận đã tiếp tục huy động mọi nguồn lực để đầu tư và phát triển kết cấu hạ tầng

kỹ thuật một cách đồng bộ, hiện đại, đẩy mạnh thực hiện chỉnh trang đô thị Đặc biệt, Quận đã vận dụng chủ trương của thành phố, phối hợp thực hiện việc nâng cấp, mở rộng và ngầm hóa cáp quang, điện, điện thoại tuyến đường Lũy Bán Bích, hoàn thành việc lắp cống hộp Kênh Tân Hóa - Lò Gốm, đem lại diện mạo khang trang, hiện đại cho hai tuyến đường, góp phần nâng cao mỹ quan đô thị cho toàn Quận và cải thiện tuyến giao thông kết nối với các quận lân cận Cải thiện cơ bản tình trạng ngập do mưa trên địa bàn Quận, triển khai thực hiện hiệu quả một số công trình giao thông thoát nước, tỷ lệ hộ dân được cấp nước sạch đạt 100% Quy mô, mạng lưới trường lớp ở các cấp học phát triển; chất lượng

giáo dục ngày càng nâng cao, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên được đào tạo đạt chuẩn và trên chuẩn Công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng được triển khai thực hiện có hiệu quả thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia về y tế như: tiêm chủng mở rộng, chăm sóc sức khỏe trẻ em, chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng chống các bệnh xã hội… Tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế tự

nguyện đạt hơn 70% Thực hiện tốt công tác đền ơn đáp nghĩa, quan tâm chăm

lo cho các gia đình chính sách có mức sống ngang bằng mức sống trung bình của xã hội; thực hiện tốt công tác bảo trợ xã hội, chăm lo cho người nghèo, neo đơn; giải quyết việc làm cho người lao động bình quân 18.000 người/năm, trong

đó lao động có tay nghề chiếm 68% Công tác giảm hộ nghèo được Quận tập trung chỉ đạo thực hiện bằng nhiều giải pháp cụ thể và đã đạt được kết quả đáng khích lệ Lực lượng vũ trang được xây dựng đảm bảo số lượng, nâng cao chất lượng hoạt động, đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu, không để bị động bất ngờ Đẩy mạnh công tác cải cách tư pháp; công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật được đổi mới về hình thức, nội dung; các văn bản pháp luật được phổ biến sâu rộng đến khu phố, tổ dân phố, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân

Lãnh đạo toàn hệ thống chính trị thực hiện tốt việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ Tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2016 – 2021 đảm bảo dân chủ, đúng luật, an toàn Tập trung lãnh đạo chính quyền, Mặt trận

Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội triển khai, quán triệt các văn bản của Đảng, Nhà nước về công tác vận động Nhân dân trong hệ thống chính trị, lãnh đạo thực hiện tốt công tác tuyên truyền vận động cán bộ, đoàn viên, hội viên và