Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân - Qua thực tiễn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội

Vị trí, tính chất là cơ sở quy định chức năng của HĐND, những chức năng cơ bản của HĐND phải được thể hiện và là sự chứng minh vị trí cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương và cơ quan[r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

LÊ TUYẾT HƯƠNG

HO¹T §éNG GI¸M S¸T CñA HéI §åNG NH¢N D¢N - QUA THùC TIÔN QUËN HOµNG MAI, thµnh phè Hµ NéI

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp - Luật Hành chính

Mã số: 60 38 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN ĐĂNG DUNG

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công

bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác Các số liệu, ví dụ

và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của khoa Luật-Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này, kính đề nghị khoa Luật xem xét để tôi được bảo vệ Luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Người cam đoan

Lê Tuyết Hương

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

MỞ ĐẦU 6

defined.

not defined.

not defined.

hiện đúng và đầy đủ những quy định của Hiến pháp và pháp luật, nghị quyết

quản l{ của các cơ quan chịu sự giám sát và kiến nghị những biện pháp khắc phục

defined.

1.3.3 Nhằm kịp thời phát hiện những điểm chưa phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội

trong những quy định của pháp luật và kiến nghị những biện pháp khắc phục một

cách có hiệu quả những điểm chưa hợp l{ đó Error! Bookmark not defined.

Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN QUẬN HOÀNG MAI,

Error! Bookmark not defined.

not defined.

Error! Bookmark not defined.

not defined.

dân Error! Bookmark not defined.

not defined.

2.4 Tác động của hoạt động giám sát Error! Bookmark not defined

2.4.1 Đảm bảo thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân, chủ

trương, chính sách của Nhà nước ở địa phươngError! Bookmark not defined

quyền hạn được giao Error! Bookmark not defined

defined.

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA

not defined.

quận Error! Bookmark not defined.

đồng nhân dân quận Error! Bookmark not defined.

defined.

not defined.

not defined.

defined.

quả cao nhất Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT

Ban KT-XH : Ban Kinh tế-Xã hội CBCCVC : Cán bộ, công chức, viên chức CCHC : Cải cách hành chính

CPDV : Cổ phần dịch vụ GCNQSDĐ : Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GPMB : Giải phóng mặt bằng

HĐLĐ : Hợp đồng lao động

HĐND : Hội đồng nhân dân HTTĐC : Hỗ trợ tái định cư TAND : Tòa án nhân dân THCS : Trung học cơ sở TTHC : Thủ tục hành chính TTXD : Trật tự xây dựng UBMTTQ : Ủy ban Mặt trận Tổ quốc UBND : Ủy ban nhân dân

Viện KSND : Viện kiểm soát nhân dân VMĐT : Văn minh đô thị

VSMT : Vệ sinh môi trường

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình hoàn thiện Nhà nước xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân

ở nước ta hiện nay, việc tiếp tục cải cách hành chính và nâng cao hoạt động của các

tổ chức, cơ quan Nhà nước nói chung và HĐND các cấp nói riêng là yêu cầu khách quan và tất yếu HĐND là cơ quan quan quyền lực Nhà nước ở địa phương đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân do vậy để thực hiện đầy đủ vai trò chức năng của mình cần phải nâng cao chất lượng hoạt động đặc biệt là hoạt động giám sát của HĐND trong giai đoạn hiện nay

Đảng và Nhà nước có nhiều chính sách quy định rõ ràng chức năng, vị trí, vai trò hoạt động giám sát của HĐND các cấp Tuy nhiên trong quá trình thực hiện HĐND còn có nhiều hạn chế, triển khai công tác giám sát còn chưa nghiêm túc, chưa tuân thủ đầy đủ các bước khi thực hiện giám sát, chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật

HĐND quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội đạt được nhiều thành tựu trong quá trình giám sát các hoạt động phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế trong quá trình hoạt động giám sát chưa thật sự sát sao, thiếu cán bộ có năng lực giám sát… dẫn đến hoạt động kém hiệu quả, chưa đáp ứng được nhu cầu nguyện vọng của nhân dân

Hoạt động giám sát của HĐND quận Hoàng Mai dưới góc độ nghiên cứu luật chưa có một đề tài, một tác giả nào nghiên cứu sâu có tính hệ thống và đưa

ra các giải pháp mang tính hiê ̣u quả thiết thực cho vấn đề Do vậy tác giả chọn

đề tài nghiên cứu: “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân - qua thực

tiễn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội” để thực hiện luận văn thạc sĩ luật

học

2 Tình hình nghiên cứu

Tình hình nghiên cứu hoạt động giám sát của cơ quan dân cử ở nước ta được

đề cập nhiều trên sách báo, tạp chí và các luận văn sau:

- “Chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Hồ Chí Minh”

Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thanh Minh khóa 6 năm 2006 Nội dung chính tìm hiểu thực trạng hoạt động giám sát của HĐND thành phố Hồ Chí Minh mang tầm

vĩ mô và đưa ra các giải pháp để hoạt động giám sát khắc phục những tồn tại yếu kém và phát huy tiềm năng của HĐND

- “Nâng cao hiệu lực hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

trong điều kiện đổi mới ở Việt Nam hiện nay” Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh, 1998 của tác giả Vũ Mạnh Thông đề cập đến hoạt động của HĐND cấp tỉnh nói chung giai đoạn 1998, đề xuất các giải pháp mang tính khái quát chưa cụ thể hóa vấn đề

- Tạp chí đăng ngày 28/11/2014 “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả giám sát của

Hội đồng nhân dân các cấp đối với cơ quan hành chính Nhà nước” tác giả Nguyễn

Xuân Sơn - Ủy viên Thường trực HĐND tỉnh Vĩnh Phúc Trong đó có hoạt động giám sát đạt được những thành tựu đáng kể nhưng cũng tồn tại nhiều yếu kém cần phải khắc phục trong thời gian tới bằng các giải pháp phù hợp với tình hình thực tế

Đối với HĐND cấp xã nổi bật bài “Nâng cao hiệu quả hoạt động HĐND

cấp xã: yêu cầu bức thiết của cuộc sống” tác giả Trần Quốc Việt, thể hiện rõ vai

trò giám sát của HĐND là quan trọng và cấp thiết đối với nhân dân tỉnh Kiên Giang Từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động hơn nữa của HĐND cấp xã

Hoạt động giám sát có tính chất nhiệm kì: “Nâng cao hiệu quả giám sát của

Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Nông nhiệm kì 2011-2016” tác giả Lê Đinh Vượng

Đề tài xoay quanh hoạt động giám sát của HĐND tỉnh giai đoạn 2011-2016, đề ra các phương hướng giải pháp và kiến nghị cho hoạt động giám sát đạt hiệu quả

trong nhiệm kì đề ra được hiệu quả nhất

Tóm lại tất cả những đề tài nghiên cứu trên khái quát thực trạng hoạt động giám sát của HĐND cấp tỉnh, hoặc địa điểm không rõ mang tính vĩ mô, phương pháp khắc phục chưa có tính hệ thống, lý luận chưa cao, mới chỉ dừng lại ở nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát Tiếp thu những kết quả của các đề tài đi trước tác

giả lựa chọn đề tài nghiên cứu “Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân - qua

thực tiễn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội” Đề tài này đi sâu tìm hiểu thực

trạng của HĐND trong thời gian qua, nghiên cứu các biện pháp và vận dụng các cơ

sở lý luận, các lý thuyết đưa ra các giải pháp chặt chẽ, sâu sắc để nâng cao chất hoạt động giám sát của HĐND quận phù hợp với tình hình thực tế địa phương

3 Nhiệm vụ và ý nghĩa của Luận văn

Đề tài nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng việc thực hiện chức năng giám sát của HĐND quận, để từ đó đề ra các giải pháp hiệu quả nâng cao chất lượng hoạt động giám sát của HĐND, đáp ứng nhu cầu nguyện vọng của nhân dân, góp phần hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân

Mục tiêu cụ thể

Nắm bắt địa bàn nghiên cứu Đặc biệt tình hình hoạt động giám sát thực tế hiện nay của HĐND quận Hoàng Mai

Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động giám sát của HĐND trong tình hình mới

Xây dựng mô hình tổ chức và hoạt động của HĐND các cấp hiệu quả, đáp ứng yêu cầu giám sát tốt việc thực hiện pháp luật về quản lý nhà nước của chính quyền địa phương

Sử du ̣ng các lý thuyết, phương pháp nghiên cứu để thu thâ ̣p thông tin, lý giải các hoạt động giám sát của HĐND

Đánh giá vấn đề đã nghiên cứu so với thực tiễn để điều chỉnh kế hoa ̣ch

nghiên cứu cho đúng với mục đích đã đặt ra

Đề ra các giải pháp và kết hợp với các ban ng ành đoàn thể thực hiện các hoạt động nhằm nâng cao hơn nữa hoạt động giám sát của HĐND quận Hoàng Mai

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân qua thực tiễn quận Hoàng Mai,

thành phố Hà Nội

- Phạm vi nghiên cứu

Không gian nghiên cứu : Nghiên cứu tại quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội

- Thờ i gian nghiên cứu: Từ tháng 8/2015-3/2016

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh

- Phương pháp phân tích tài liệu

- Phương pháp tổng hợp

- Phương pháp phỏng vấn

6 Điểm mới của luận văn

Luận văn làm rõ hơn các quan điểm của Đảng, Nhà nước và pháp luật về hoạt động giám sát của HĐND các cấp, góp phần bổ sung giúp ngành luật Hiến pháp hành chính có cái nhìn toàn diện và sâu sắc về hoạt động giám sát của HĐND các cấp trong đó có HĐND quận

Tìm hiểu tình hình phát triển kinh tế-xã hội, an ninh quốc phòng trong 5 năm (2010- 2015), kết quả và những tồn tại trong công tác giám sát của HĐND trong tất

cả các lĩnh vực Nắm bắt các số liê ̣u về cán bộ, công chức, đại biểu, đặc biệt các đồng chí tham gia hoạt động giám sát của HĐND ở từng lĩnh vực gắn với hình thức giám sát cu ̣ thể, những thành tựu đa ̣t được và tồn ta ̣i hạn chế của HĐND quâ ̣n

Tìm hiểu , nghiên cứu sâu sắc quan điểm của chủ nghĩa Mác Lê Nin , tư tưởng Hồ Chí Minh , các quan điểm chính sách của Đảng , Nhà nước hiện nay đối với vai trò, trách nhiệm giám sát của H ĐND cấp quâ ̣n Nắm bắt các nô ̣i dung chủ yếu của từng quan điểm , đánh giá vai trò chức năng giám sát của HĐND quâ ̣n Hoàng Mai

Nghiên cứu các lý thuyết , các phương pháp nghiên cứu trong ngà nh luâ ̣t cũng như các ngành khoa học khác để nhìn nhận , lý giải vấn đề phù hợp nhất Kết quả dự kiến là hiểu nội dung các phương pháp , lý thuyết áp dụng vào vấn đề nghiên cứu, lý giải tại sao vấn đề đó lại có những h ạn chế và sử du ̣ng các phương pháp nào để tìm ra cách giải quyết các hạn chế đó

Tổng hợp và đánh giá la ̣i toàn bô ̣ thực tra ̣ng hoa ̣t đô ̣ng giám sát của HĐND quâ ̣n Hoàng Mai Từ đó để có hướng đi nghiên cứu và đề ra giải pháp hữu hiê ̣u nhất Tổng hợp các số liê ̣u đã thu thâ ̣p và cùng các tài liêu liên quan, rút ra kết luận vấn đề nghiên cứu đang ở tra ̣ng thái nào , rồi so sánh với nhận định ban đầu, sau đó

lâ ̣p kế hoa ̣ch, bước đi nghiên cứu theo đúng vấn đề đang tồn ta ̣i yếu kém cần được khắc phu ̣c

Phối kết hợp với các ban ngành đoàn thể xây dựng các giải pháp nâng cao chất lượng hoa ̣t đô ̣ng giám sát của HĐND quâ ̣n Hoàng Mai Dựa trên các giải pháp trên, tác giả dựa vào các nguồn lực hỗ trợ thực hiện các giải pháp đó bằng các hoạt

đô ̣ng giám sát ta ̣i các kì ho ̣p, các cuộc tiếp xúc cử tri, lấy ý kiến của nhân dân, hoạt động trả lời chất vấn… cấp quâ ̣n, cấp phường Xây dựng được các giải pháp và

nô ̣i dung để thực hiê ̣n các giải pháp đó, trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vi ̣ trong việc thực hiện giám sát, việc thực hiện khắc phục các kết luận sau giám sát

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND các cấp và giúp hoạt động của các cơ quan nhà nước ở địa phương ngày một hiểu quả, đúng pháp luật và thực chất hơn

7 Kết cấu của luận văn

Đề tài có kết cấu gồm các phần: Phần mở đầu, phần nội dung, phần kết luận

và kiến nghị Nội dung chính chủ yếu tập trung trong 3 chương sau:

Chương 1: Giám sát là chức năng quan trọng của HĐND

Chương 2: Thực trạng hoạt động giám sát của HĐND quận Hoàng

Mai-Thành phố Hà Nội

Chương 3: Giải pháp tăng cường hoạt động giám sát của HĐND quận

Hoàng Mai - Thành phố Hà Nội

Chương 1

GIÁM SÁT LÀ CHỨC NĂNG QUAN TRỌNG CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN QUẬN

1.1 Vị trí, vai trò, chức năng của Hội đồng nhân dân quận

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, nhân dân là chủ thể nguồn gốc tối cao của quyền lực Nhà nước Quyền lực Nhà nước được thực hiện theo chế

độ tập quyền, theo nguyên tắc tập trung dân chủ Vì vậy Quốc hội và HĐND có vai trò đặc biệt quan trọng trong bộ máy Nhà nước

Hội đồng nhân dân gồm các đại biểu hội đồng nhân dân do cử tri ở địa phương bầu ra, là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, con đường hình thành này là một yếu tố quan trọng tạo nên vị trí của Hội đồng nhân dân

Cơ sở pháp lý: Điều 113 Hiến pháp 2013 Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên Hội đồng nhân dân quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật

ở địa phương và việc thực hiện Nghị quyết của Hội đồng nhân dân Vị trí của Hội đồng nhân dân cũng được ghi nhận trong Điều 6 Luật tổ chức chính quyền địa phương ngày 03/07/2015

Như vậy, vị trí pháp lý của Hội đồng nhân dân có thể xét theo 2 góc độ: + Hội đồng nhân dân-cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương

+ Hội đồng nhân dân-cơ quan thay mặt cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân địa phương

Cho đến nay mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau về tính quyền lực của HĐND nhưng Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức chính quyền địa phương vẫn

khẳng định HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, có thẩm quyền quyết định các chủ trương, biện pháp quan trọng để phát triển tiềm năng của địa phương xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế- xã hội, củng cố quốc phòng an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất tinh thần của người dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước

Với thiết chế cơ quan chính quyền địa phương hiện nay, quyền lực của HĐND địa phương được thực hiện thông qua cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân - đó là HĐND

Theo quy định pháp luật, chỉ HĐND mới có thẩm quyền thay mặt cho nhân dân địa phương quyết định những vấn đề cơ bản, quan trọng ở địa phương, giám sát việc tuân theo pháp luật và nghị quyết của HĐND đối với các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội và nhân dân ở địa phương

1.1.1 Chức năng của Hội đồng nhân dân

Vị trí, tính chất là cơ sở quy định chức năng của HĐND, những chức năng

cơ bản của HĐND phải được thể hiện và là sự chứng minh vị trí cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương và cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng, quyền làm chủ của nhân dân địa phương, với 2 tính chất đặc trưng là tính quyền lực và tính đại diện HĐND có những chức năng được quy định trong Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 cùng các quy định khác của pháp luật, bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của trung ương, đồng thời phát huy quyền làm chủ của nhân dân địa phương trong phạm vi, nhiệm vụ quyền hạn của mình HĐND, UBND quản lý địa phương theo Hiến pháp và pháp luật HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước ở đại phương, HĐND cùng với Quốc hội hợp thành hệ thống cơ quan quyền lực Nhà nước, thay mặt nhân dân sử dụng quyền lực Nhà nước gốc của chính quyền nhân dân Khác với Quốc hội, Quốc hội là cơ quan thay mặt toàn thể nhân dân cả nước sử dụng quyền lực nhà nước trên phạm vi cả nước HĐND sử dụng quyền lực Nhà nước trong phạm vi hẹp hơn, trong địa phương của mình Điều này