Hoạt động giám sát của đại biểu quốc hội và đoàn đại biểu quốc hội ở Việt Nam hiện nay - Qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của Đại biểu [r]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI MẠNH KHOA

HO¹T §éNG GI¸M S¸T CñA §¹I BIÓU QUèC HéI

Vµ §OµN §¹I BIÓU QUèC HéI ë VIÖT NAM HIÖN NAY

- QUA THùC TIÔN TØNH THANH HãA

Chuyên ngành: Lý luận và Lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS LÊ MINH THÔNG

HÀ NỘI - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Bùi Mạnh Khoa

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục bảng

MỞ ĐẦU 7

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA

ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI VÀ ĐOÀN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI 15

1.1 Hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu

quốc hội tỉnh 15

1.1.1 Khái niệm hoạt động giám sát 15

1.1.2 Phân biệt giám sát với hoạt động thanh tra , kiểm tra trong quản

lý nhà nước Error! Bookmark not defined

1.2 Địa vị pháp lý của Đại biểu quốc hội và Đoàn đại biểu quốc

hội trong hoạt động giám sát Error! Bookmark not defined

1.2.1 Vị trí của đại biểu Quốc hội Error! Bookmark not defined

1.2.2 Vị trí, vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hộiError! Bookmark not defined

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sátError! Bookmark not defined Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA ĐẠI

BIỂU QUỐC HỘI VÀ ĐOÀN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

TỈNH THANH HÓA Error! Bookmark not defined

2.1 Khái quát về hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh HóaError! Bookmark not defined

2.1.1 Tổng quan về Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội

tỉnh Thanh Hóa khóa XII và XIII Error! Bookmark not defined

2.1.2 Đặc điểm địa kinh tế, chính trị tỉnh Thanh Hóa tác động đến

hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh HóaError! Bookmark not defined

2.1.3 Tổng quan về thực trạng hoạt động giám sát của Đoàn đại biểu

Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XII và XIIIError! Bookmark not defined

2.2 Thực trạng triển khai các hoạt động giám sát của đại biểu

Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tại Thanh HóaError! Bookmark not defined

2.3 Thực trạng công tác phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội

với các cơ quan hữu quan Error! Bookmark not defined

2.4 Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn hoạt động giám sát của đại

biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội trên địa bàn tỉnh

Thanh Hóa Error! Bookmark not defined

2.4.1 Tạo điều kiện cho đại biểu Quốc hội chủ động thực hiện quyền

và trách nhiệm giám sát Error! Bookmark not defined

2.4.2 Xác định đối tượng và phạm vi nội dung giám sátError! Bookmark not defined

2.4.3 Lập đoàn giám sát và triển khai hoạt động giám sátError! Bookmark not defined

2.4.4 Việc phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội với các cơ quan hữu quanError! Bookmark not defined 2.4.5 Việc xây dựng Kết luận giám sát và triển khai kết luận giám sátError! Bookmark not defined

2.4.6 Giám sát hậu giám sát và giao trách nhiệm cho Hội đồng nhân

dân tiếp tục giám sát Error! Bookmark not defined

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO

HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA ĐẠI

BIỂU QUỐC HỘI VÀ ĐOÀN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

TỈNH Error! Bookmark not defined

3.1 Phương hướng Error! Bookmark not defined

3.1.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sátError! Bookmark not defined

3.1.2 Đổi mới nhận thức về vị trí, vai trò của Đại biểu Quốc hội,

Đoàn Đại biểu Quốc hội trong hoạt động giám sátError! Bookmark not defined

3.1.3 Hoàn thiện cơ sở pháp lý về hoạt động giám sát của Đại biểu

Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnhError! Bookmark not defined

3.1.4 Nâng cao năng lực, chất lượng, hiệu quả trong hoạt động giám

sát của Đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hộiError! Bookmark not defined 3.2 Giải pháp Error! Bookmark not defined

3.2.1 Tạo điều kiện để Đại biểu Quốc hội độc lập, tự chủ trong hoạt

động giám sát Error! Bookmark not defined

3.2.2 Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp triển khai hoạt

động giám sát Error! Bookmark not defined

3.2.3 Tăng cường sự phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội với Hội

đồng nhân dân, các cơ quan chuyên môn và đoàn thể ở địa

phương Error! Bookmark not defined

3.2.4 Nâng cao chất lượng xây dựng kết luận giám sát và giám sát

việc thực hiện các kết luận giám sát Error! Bookmark not defined

3.2.5 Công khai hóa các hoạt động giám sát và phát huy vai trò của

truyền thông Error! Bookmark not defined

3.2.6 Đổi mới sự phối hợp giữa Đoàn đại biểu Quốc hội với các Đoàn

giám sát tối cao của Quốc hội tại địa bàn tỉnhError! Bookmark not defined

3.2.7 Nâng cao năng lực hoạt động của bộ máy giúp việc cho Đoàn

đại biểu Quốc hội tỉnh Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ĐBQH: Đại biểu Quốc hội HĐDT: Hội đồng dân tộc HĐND: Hội đồng nhân dân

UBMTTQ: Ủy ban mặt trận tổ quốc UBND: Ủy ban nhân dân

UBTVQH: Ủy ban thường vụ Quốc hội

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Phân biệt sự khác nhau giữa giám sát và thanh tra,

kiểm sát

Error! Bookmark not defined

biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa

Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đê tài

Cùng với tiến trình xây dựng và hoàn thiện của bộ máy nhà nước, Quốc hội Việt Nam ngày càng được hoàn thiện cả về tổ chức và phương thức hoạt động Thông qua các hoạt động của mình, Quốc hội khẳng định được vị trí, vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan duy nhất có quyền lập hiến, lập pháp

và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước

Chức năng giám sát là một trong những chức năng cơ bản của Quốc hội, giám sát là việc Quốc hội sử dụng các phương tiện và công cụ của mình để tìm hiểu chính sách, pháp luật do Quốc hội ban hành được thực thi ra sao, các cơ quan Nhà nước thực hiện như thế nào, trên cơ sở đó để bảo vệ lợi ích của đất nước, của nhân dân và thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của nhà nước, thể hiện vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, bảo đảm tôn trọng

và phát huy quyền dân chủ của nhân dân Như vậy, có thể khẳng định vai trò hoạt động giám sát của Quốc hội là vô cùng to lớn, làm cho Quốc hội hoạt động có hiệu lực, hiệu quả Theo quy định của pháp luật, chủ thể hoạt động giám sát của Quốc hội bao gồm: Đại biểu Quốc hội; Đoàn đại biểu Quốc hội; Hội đồng dân tộc và các

Uỷ ban của Quốc hội; Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Quốc hội

Việc nghiên cứu về quyền giám sát và hoạt động giám sát của Quốc hội Việt Nam đã được quan tâm từ nhiều năm nay Song chủ yếu mới chỉ tập trung nghiên cứu về hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội, của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội mà chưa đi sâu nghiên cứu về hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội

Thực tiễn từ khi triển khai thực hiện các quy định của pháp luật về hoạt động giám sát của Quốc hội cho thấy, kể từ khi Luật hoạt động giám sát của Quốc hội có hiệu lực thì hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, của Đại biểu Quốc hội,

Đoàn đại biểu Quốc hội nói riêng đã có nhiều chuyển biến tích cực, đã tập trung vào những vấn đề mà cử tri quan tâm, do đó góp phần ổn định chính trị, kinh tế xã hội ngày càng phát triển

Tuy nhiên, hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, của Đại biểu Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại Chính vì vậy,

việc nghiên cứu “Hoạt động giám sát của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội ở Việt Nam hiện nay - qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa” nhằm nâng cao

hơn nữa hiệu quả hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, đồng thời là cơ sở cho việc sửa đổi, bổ sung Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội; Luật Tổ chức Quốc hội

Mặt khác, đề tài luận văn ở mức độ nhất định có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn, góp phần vào việc đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, thành phố nói riêng

2 Tình hình nghiên cứu

Trong những năm gần đây, về hoạt động của Quốc hội nói chung và hoạt động giám sát của Quốc hội nói riêng đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều cơ quan nghiên cứu khoa học, các nhà luật học, chính trị học, xã hội học Qua các tài liệu nghiên cứu hiện hành và các công trình khoa học đã được công bố cho thấy hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung, hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội nói riêng đã được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau Trong phạm vi tư liệu bao quát được các công trình nghiên cứu

về chức năng giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội chúng tôi tập hợp được những ý kiến sau đây:

Trong các công trình nghiên cứu Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam - những khía cạnh pháp lý theo hiến pháp và luật tổ chức Quốc hội của

tác giả Nguyễn Đăng Dung; Đề tài nghiên cứu Tăng cường hoạt động giám sát của Quốc hội nước ta hiện nay do Viện Nhà nước và pháp luật, Học viện Chính trị

quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì đã đề cập tới những vấn đề lý luận chung của giám sát như khái niệm, bản chất, hình thức, nội dung của hoạt động giám sát của Quốc hội

Tác giả Phạm Văn Kỳ trong công trình nghiên cứu Về quyền giám sát tối cao của Quốc hội đã tập trung làm sáng tỏ nội hàm của khái niệm quyền giám sát

tối cao của Quốc hội, đối tượng của quyền giám sát tối cao, các phương thức giám sát cũng như thực trạng của của hoạt động giám sát này

Trong bài viết Hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm quyền con người ở nước

ta và trong công trình nghiên cứu Một số vấn đề hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Bộ máy nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tác giả Lê Minh Thông

đã đặt vấn đề Quốc hội cần thiết phải thành lập một ủy ban chuyên trách và việc hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Bộ máy nhà nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Tác giả Đào Trí Úc trong Về chức năng kinh tế, xã hội của nước ta và những

cơ sở hiến định của cơ chế thực hiện quyền lực nhà nước; Tác giả Võ Khánh Vinh trong bài viết Giám sát thực hiện quyền lực nhà nước đã đề cập vấn đề nghiên cứu,

xem xét việc thành lập cơ quan giám sát chuyên trách thuộc Quốc hội

Trong công trình nghiên cứu Quyền giám sát của Quốc hội - Nội dung, thực tiễn từ góc nhìn tham chiếu tác giả Nguyễn Sĩ Dũng đã chỉ ra những nội dung cơ

bản về quyền giám sát của Quốc hội

Tại kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa XI năm 2003 Quốc hội đã thông qua Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội Đây là đạo luật rất quan trọng, thể chế hóa đường lối của Đảng và cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp, quy định về trình

tự, thủ tục thẩm quyền giám sát của Quốc hội nói chung và hoạt động giám sát của

Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội nói riêng Theo Luật Quốc hội số

05/2003/QH11 của Quốc hội đã quy định luật Hoạt động giám sát của Quốc hội

nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động giám sát của Quốc hội, góp phần đảm bảo cho Hiến pháp, Luật, Nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội được thi hành nghiêm chỉnh và thống nhất Trong đó, chương 5 từ điều 37 đến điều 44

đã quy định hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội

Trong các công trình nghiên cứu Đổi mới và hoàn thiện quy trình lập pháp của Quốc hội; Quốc hội Việt Nam - những vấn đề lý luận và thực tiễn; Nâng cao hiệu quả giám sát của HĐDT và các ủy ban của Quốc hội do Văn phòng Quốc hội

chủ trì cũng đã đề cập đến hoạt động giám sát của Quốc hội

Đề tài nghiên cứu Quy trình và thủ tục trong hoạt động của Quốc hội, do

Ban Công tác lập pháp chủ trì cũng đã chỉ ra được các quy trình và thủ tục trong hoạt động của Quốc hội

Các công trình nghiên cứu khoa học như Kỹ năng giám sát của Đại biểu Quốc hội do Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử, Ban công tác đại biểu ủy ban thường vụ Quốc hội chủ trì; Tiếp tục đổi mới hoạt động giám sát của Quốc hội từ thực tiễn Quốc hội khóa XII của tác giả Đinh Xuân Thảo; Hoạt động giám sát của

QH, những vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Đinh Xuân Thảo và Lê Như

Tiến,… nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn, những kỹ năng giám sát của Đại biểu Quốc hội trong hoạt động giám sát của Quốc hội

Trong các công trình nghiên cứu Hoàn thiện cơ chế pháp lý đảm bảo chức năng giám sát của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam của tác giả Trương Thị Hồng Hà; Cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội Việt Nam của tác giả Trần Tuyết Mai; Nâng cao chất lượng và hiệu lực hoạt động của ủy ban pháp luật Quốc hội ở nước

ta hiện nay của tác giả Nguyễn Thị Dung; Bài viết của tác giả Nguyễn Thị Nguyệt

về Một vài suy nghĩ về hoạt động giám sát của Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội,… đã nghiên cứu hoạt động giám sát của Quốc hội trên một số lĩnh vực cụ

thể và kiến nghị tăng cường mối quan hệ phối hợp chặt chẽ trong quá trình thực hiện chức năng giám sát

Trong Kỷ yếu của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XI và Kỷ yếu của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa khóa XII đã chỉ ra được các hoạt

động của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa Trong đó

có đề cập đến các hoạt động giám sát của Đại biểu quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội của tỉnh Thanh Hóa

Bên cạnh các công trình nêu trên còn rất nhiều các công trình nghiên cứu được đăng trên các tạp chí chuyên ngành và báo cáo tại các hội nghị, hội thảo đề cập đến vấn đề hoạt động giám sát của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội nói chung Tuy nhiên, chưa có một công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu nào nghiên cứu hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, thành phố nói chung và hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa nói riêng Các ý kiến và kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học về hoạt động giám sát của Quốc hội nói chung và hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội nói riêng là những gợi mở cần thiết để tác giả luận văn đi sâu trình bày rõ hơn về vấn đề hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, thành phố trong điều kiện xây dựng Nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay Đồng thời kiến nghị hoàn thiện pháp luật về Tổ chức và hoạt động của Đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội