Vận dựng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng trong việc thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở tại Đảng bộ cơ sở nơi anh (chị) đang công tác. I. Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng 1. Nguồn gốc về khái niệm dân chủ Dân chủ là một khái niệm thuộc lĩnh vực chính trị. Dân chủ là hình thức tổ chức quyền lực nhà nước dựa trên nguyên tắc nhân dân là chủ thể duy nhất của quyền lực. Theo lý luận Mác Lênin, dân chủ là một phạm trù lịch sử gắn liền với chế độ chính trị và nó ra đời, tồn tại cùng với sự ra đời của nhà nước. Quán triệt nguyên lý của chủ nghĩa Mác Lênin xem cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, nhân dân là chủ thể sáng tạo ra lịch sử; kế thừa và phát triển triết lý “thân dân”, “lấy dân làm gốc” trong văn hóa phương Đông và truyền thống dân tộc Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của quần chúng nhân dân dân là gốc của nước: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ”.
Trang 1Vận dựng tư tưởng hồ chí Minh về dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng trong việc thực hiện Quy chế dân chủ cơ
sở tại Đảng bộ cơ sở nơi anh (chị) đang công tác
I Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng
1 Nguồn gốc về khái niệm dân chủ
Dân chủ là một khái niệm thuộc lĩnh vực chính trị Dân chủ
là hình thức tổ chức quyền lực nhà nước dựa trên nguyên tắc nhân dân là chủ thể duy nhất của quyền lực
Theo lý luận Mác - Lênin, dân chủ là một phạm trù lịch sử gắn liền với chế độ chính trị và nó ra đời, tồn tại cùng với sự ra đời của nhà nước Quán triệt nguyên lý của chủ nghĩa Mác -Lênin xem cách mạng là sự nghiệp của quần chúng, nhân dân là chủ thể sáng tạo ra lịch sử; kế thừa và phát triển triết lý “thân dân”, “lấy dân làm gốc” trong văn hóa phương Đông và truyền thống dân tộc Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của quần chúng nhân dân - dân là gốc của nước: “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ”
2 Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt chú trọng việc xây dựng Đảng trở thành tổ chức vững mạnh, xứng đáng là tổ chức duy nhất lãnh đạo nhà nước và xã hội Trong tư tưởng của Người, việc phát huy dân chủ, một trong những nguyên tắc cốt
Trang 2lõi của công tác xây dựng Đảng, được thể hiện ở những nội dung cơ bản sau:
Thứ nhất, là vấn đề mang tính nguyên tắc, quyết định đến sức mạnh của Đảng
Để xây dựng Đảng ta thành một đảng chân chính, cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu Đảng phải được xây dựng
và tổ chức theo những nguyên tắc đảng kiểu mới của giai cấp vô sản, trong đó nguyên tắc quan trọng hàng đầu là tập trung dân chủ Quan điểm về dân chủ: “Phương châm, chính sách, nghị quyết của Đảng đều do quần chúng đảng viên tập trung kinh nghiệm và ý kiến lại mà thành”; “Các cơ quan lãnh đạo đều do quần chúng đảng viên bầu cử ra” Dân chủ là việc tất cả đảng viên đều được tự do bày tỏ chính kiến của mình về các vấn đề trong sinh hoạt đảng để góp phần thống nhất về quan điểm, chủ trương trong lãnh đạo, chỉ đạo; để xây dựng nghị quyết, đưa được nghị quyết vào cuộc sống Người cho rằng “Những phương châm, chính sách, nghị quyết của Đảng, mọi đảng viên nhất định phải chấp hành Kỷ luật của Đảng, mọi đảng viên phải tuân theo Thế là tập trung” Tập trung là thống nhất về tư tưởng,
tổ chức và hành động Biểu hiện của tập trung là thiểu số phục tùng đa số, cấp dưới phục tùng cấp trên Tập thể lãnh đạo là dân chủ Cá nhân phụ trách là tập trung Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách tức là dân chủ tập trung
Tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ bản, quyết định đến sức mạnh của tổ chức Đảng, mục đích là để xây dựng Đảng thành một tổ chức chặt chẽ, vừa phát huy sức mạnh của mỗi người,
Trang 3vừa phát huy sức mạnh của tất cả những ai đã tự nguyện gắn bó với nhau trong một tổ chức Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: để làm cho Đảng mạnh, thì phải mở rộng dân chủ, thực hành lãnh đạo tập trung
Thứ hai, là cơ sở để đảm bảo quyền lợi của đảng viên
Đảng viên cũng có các quyền, mà cơ bản nhất là quyền dân chủ Đảng viên có quyền tự do và thiết thực thảo luận về chủ trương, chính sách của Đảng, trên các báo chí và trong các cuộc hội nghị của Đảng: “Dù ý kiến ấy không đồng ý với ý kiến của đại đa số, không ai được ngăn cấm Đảng viên có quyền tuyển
cử và ứng cử vào các cơ quan lãnh đạo của Đảng Đảng viên có quyền đưa ra những đề nghị, những thanh minh, những lời kêu nài trước các cơ quan của Đảng, từ chi bộ đến Trung ương, không ai được ngăn trở Trong các cuộc hội nghị của Đảng có quyền phê bình đảng viên và cán bộ, phê bình công tác của các
cơ quan Đảng…” Như vậy, Người khẳng định rằng phát huy dân chủ trong Đảng cũng là điều cốt lõi trong việc thực hiện quyền lợi chính đáng của đảng viên
Thứ ba, là cơ sở để củng cố và phát triển sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, là hạt nhân để thực hiện dân chủ trong xã hội
và đoàn kết toàn dân
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, thực hiện tốt dân chủ trong Đảng, phát huy được nhiều ý kiến và kinh nghiệm tốt của đảng viên, Đảng sẽ xây dựng được đường lối, chính sách, nghị quyết đúng đắn Sau khi có đường lối, nghị quyết, mọi cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân phải chấp hành và thực hiện Đó
Trang 4cũng là cơ sở để củng cố khối đoàn kết, thống nhất trong Đảng Người chỉ rõ: “Sự lãnh đạo trong mọi công tác thiết thực của Đảng, ắt phải từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng” Công việc càng khó khăn, Đảng càng phải liên hệ chặt chẽ với quần chúng để tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân trong đấu tranh cách mạng và xây dựng đất nước
Thứ tư, là biện pháp hữu hiệu để phòng và chống những biểu hiện tiêu cực trong tổ chức đảng
Ngay từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận rõ những biểu hiện tiêu cực xuất hiện trong tổ chức đảng: chủ nghĩa cá nhân, bè phái, quan liêu, địa phương chủ nghĩa, hẹp hòi, ham chuộng hình thức, vô kỷ luật hoặc kỷ luật không nghiêm, ích kỷ,
hủ hóa, cậy quyền, cậy thế, tham lam, lười biếng, bảo thủ,… Nguyên nhân là “Ở trong Đảng thì không thực hiện chế độ dân chủ tập trung, không tuân theo nguyên tắc tập thể lãnh đạo Phớt
kỷ luật và chính sách của Đảng và Chính phủ Khinh rẻ ý kiến của cấp dưới… xa tránh những người tính trực nói thẳng” Để khắc phục những biểu hiện tiêu cực đó, Người cho rằng Đảng cần thật sự phát huy dân chủ để cán bộ, đảng viên được bày tỏ ý kiến về các hoạt động của Đảng; thật thà tự phê bình và phê bình; tăng cường và thực hiện nghiêm minh kỷ luật Đảng
3 Các nguyên tắc đảm bảo phát huy dân chủ trong Đảng theo tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh
Một là, thực hiện tốt nguyên tắc tập trung dân chủ
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân chủ và tập trung là hai mặt có quan hệ chặt chẽ với nhau trong một nguyên tắc Tập
Trang 5trung không phải là cá nhân chuyên chính, độc đoán, chuyên quyền, mà tập trung xây dựng trên nền tảng dân chủ Người lãnh đạo đại diện cho quần chúng đảng viên, cần phải gần gũi và học hỏi, lắng nghe ý kiến của đảng viên chứ không được lạm quyền Mặt khác, dân chủ để đi đến tập trung, là cơ sở của tập trung chứ không phải dân chủ theo kiểu tập trung phân tán, vô tổ chức Đảng viên có quyền nêu ý kiến, nhưng không được trái sự lãnh đạo tập trung của Đảng, trái nghị quyết và kỷ luật của Đảng Do vậy, Người yêu cầu: “Đảng viên phải kiên quyết chống nói lung tung, tự do hành động; dân chủ quá trớn”
Hai là, dân chủ phải đi đôi với việc thực hiện kỷ luật đảng Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Muốn mọi chính sách của Đảng thực hiện được thì phải có kỷ luật Kỷ luật của Đảng là tự nguyện tự giác; đã tự nguyện tự giác là kỷ luật sắt, rất nghiêm, tất cả đảng viên già trẻ, trên dưới đều phải tuân theo Nếu không giữ gìn nghiêm túc kỷ luật là giảm bớt lực lượng của Đảng, khó thực hiện được nhiệm vụ” Kỷ luật là cơ sở chắc chắn để đảm bảo sự lãnh đạo tập trung làm cho Đảng ta tuy nhiều người, nhưng khi tiến đánh thì chỉ như một người Kỷ luật đặt ra cũng
là để đảm bảo quyền dân chủ và phát huy dân chủ trong tổ chức đảng Việc phát huy dân chủ trong Đảng lại phải luôn gắn liền với việc thực hiện kỷ luật Đảng, kể cả trong phê bình cũng phải trong tổ chức, có kỷ luật
Ba là, thật thà tự phê bình và phê bình
Tự phê bình và phê bình là một phương cách hữu hiệu để phát huy dân chủ trong Đảng, không tự phê bình và phê bình là
Trang 6không tiến bộ, không dân chủ Trong công tác tự phê bình và phê bình cũng phải có dân chủ Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Phê bình là quyền lợi và nhiệm vụ của mọi người, là thực hành dân chủ” Như vậy, tự phê bình và phê bình không chỉ là
vũ khí để rèn luyện cán bộ, đảng viên, mà còn là biện pháp để thực hiện tốt dân chủ trong tổ chức đảng
Bốn là, nâng cao ý thức, trách nhiệm của đảng viên
Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định rõ vai trò tiên phong của đảng viên trong mọi công tác Theo Người: “Để thực hiện hoàn toàn dân chủ mới (là bước đầu để tiến dần đến chế độ cộng sản) thì mọi người, trước hết là những người đảng viên phải làm kiểu mẫu” Mỗi đảng viên cần nêu cao ý thức, trách nhiệm trong mọi công tác
II Thực trạng việc thực hiện nguyên tắc dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng của Đảng bộ cơ sở nơi đang công tác
Số lượng đảng viên chiếm tỷ lệ lớn so với số lượng cán bộ công chức của cơ sở (67 đảng viên/ 86 CBCC) Đây là lực lượng
có vai trò quan trọng, tiên phong trong lãnh đạo và thực hiện nhiệm vụ của Đảng bộ; do đó việc thực hiện nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ là cơ sở để tạo khối đoàn kết; giải quyết mâu thuẫn, giúp Đảng bộ hoàn thành nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ chuyên môn được giao
1 Những mặt đã thực hiện:
Một là, cụ thể hóa nguyên tắc tập trung dân chủ thành Quy
chế làm việc để làm cơ sở điều chỉnh hoạt động; sau khi ban
Trang 7hành, đã tổ chức quán triệt thường xuyên trong cán bộ, đảng viên Nội dung quy chế chặt chẽ, sát tình hình lãnh đạo của đảng
bộ, thể hiện sự phân công, phối hợp tương đối nhịp nhàng giữa các thành viên trong đảng ủy; thể hiện sự quan tâm đến việc thực hiện dân chủ trong đảng bộ
Cụ thể, sau khi được Đại hội Đảng bộ bộ phận KTNN chuyên ngành V nhiệm kỳ 2015 - 2020 bầu; trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của Đảng bộ bộ phận và quy định của cấp ủy đảng cấp trên, Đảng ủy bộ phận KTNN chuyên ngành V đã kịp thời xây dựng và ban hành Quy chế làm việc số 30/QĐ-ĐU ngày 26/08/2015, trong đó đã quy định: (i) Trách nhiệm, quyền hạn của Ban chấp hành, của ủy viên Ban chấp hành và đặc biệt
là trách nhiệm, quyền hạn của Bí thư và Phó bí thư nhằm nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong Đảng ủy; (ii) Tính chất của các mối quan hệ công tác giữa Đảng ủy bộ phận KTNN chuyên ngành V với các tổ chức khác (Đảng ủy KTNN, lãnh đạo KTNN chuyên ngành V, các chi ủy trực thuộc Đảng ủy bộ phận, BCH Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Công đoàn KTNN chuyên ngành V) để thống nhất các nguyên tắc trong hoạt động và trong mối quan hệ phối hợp; (iii) Chế độ làm việc của Đảng ủy, bao gồm: Nguyên tắc làm việc, chế độ thông tin, chế độ tự phê bình, chế độ sinh hoạt; (iv) Việc tổ chức thực hiện Quy chế đối với từng ủy viên Ban chấp hành Đảng ủy bộ phận
và chế độ kiểm tra việc thực hiện Quy chế
Hai là, việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong
công tác chuyên môn đã được Đảng ủy chú trọng lãnh đạo thực
Trang 8hiện: Đảng ủy đã lãnh đạo, chỉ đạo công tác triển khai thực hiện
kế hoạch kiểm toán năm, yêu cầu xây dựng phương án kiểm toán bám sát hướng dẫn của KTNN và phương án kiểm toán được thảo luận dân chủ trong lãnh đạo, cấp ủy, các tổ chức đoàn thể; Đảng ủy thường xuyên quan tâm tới tâm tư, nguyện vọng của cán bộ đảng viên, kịp thời lắng nghe, giải quyết các tâm tư, nguyện vọng của công chức
Ba là, thường xuyên quán triệt cấp ủy, đảng viên có nhận
thức đúng về bản chất nội dung nguyên tắc, thấy được tính tất yếu phải thực hiện, từ đó từng bước nâng cao ý thức tự giác thực hiện đúng, đầy đủ nguyên tắc Các chi bộ của Đảng bộ tổ chức sinh hoạt đều đặn nhằm triển khai và quán triệt đường lối, chủ trương, chính sách; đảm bảo các đảng viên luôn được cập nhật thông tin kịp thời để theo dõi thực hiện; đồng thời phát huy tính dân chủ của các đảng viên trong việc đóng góp ý kiến đối với hoạt động của đảng bộ, bản thân và các đồng chí đảng viên cùng sinh hoạt trong chi bộ;
Bốn là, đối với Đảng ủy KTNN, Đảng ủy bộ phận thường
xuyên thông tin, báo cáo đầy đủ, kịp thời hoạt động của đảng bộ
bộ phận tới Đảng ủy KTNN; phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Đảng-Đoàn thể của KTNN trong việc xây dựng các chương trình hành động, kế hoạch triển khai các nghị quyết, chỉ thị của các cấp ủy đảng và triển khai một số hoạt động công tác đảng trong đảng bộ bộ phận; trực tiếp xin ý kiến chỉ đạo của đồng chí
Bí thư Ban cán sự Đảng, Bí thư Đảng ủy, Tổng Kiểm toán nhà nước đối với một số nội dung công việc cụ thể
Trang 9Các đồng chí ủy viên ban chấp hành tham gia đầy đủ các
kỳ họp của Ban chấp hành, các trường hợp nghỉ họp đều báo cáo
lý do, xin ý kiến Bí thư Đảng ủy và có hình thức phù hợp nắm bắt nội dung họp; tích cực tham gia xây dựng nghị quyết của Ban chấp hành và tổ chức thực hiện nghị quyết theo lĩnh vực được phân công phụ trách; mỗi ủy viên Ban chấp hành đều được giao phụ trách một chi bộ và một lĩnh vực công tác Đảng, chịu trách nhiệm trước Ban chấp hành về tình hình và kết quả liên quan đến công tác xây dựng Đảng ở chi bộ, lĩnh vực mình phụ trách; các ủy viên Ban chấp hành chủ động tham mưu, đề xuất với Ban chấp hành về nội dung các hoạt động liên quan đến chi
bộ, lĩnh vực mình phụ trách, như: Công tác chính trị tư tưởng, thanh tra, kiểm tra, công tác xây dựng và phát triển đảng, công tác dân vận…; tham gia đầy đủ các cuộc họp chi bộ và truyền đạt đầy đủ các nội dung, ý kiến chỉ đạo của Ban chấp hành đến chi bộ, đồng thời nắm bắt và báo cáo kịp thời tới Ban chấp hành các vấn đề phát sinh tại các chi bộ; thực hiện đầy đủ quyền hạn trong phạm vi quy định tại Quy chế làm việc
Năm là, Đảng ủy bộ phận và lãnh đạo KTNN chuyên ngành
V thực hiện đúng nguyên tắc, quy trình, trách nhiệm và thẩm quyền trong công tác tổ chức cán bộ Thực hiện đúng trình tự, thủ tục công tác quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo cấp phòng, cấp vụ; các vấn đề như đánh giá, tuyển chọn, quy hoạch, đào tạo, bố trí, sử dụng cán bộ đều được đưa ra bàn bạc trong tập thể Thường trực, Ban Thường vụ, Ban Chấp hành và quyết định theo đa số Đội ngũ cán bộ được quan tâm củng cố, kiện toàn, đảm bảo đủ phẩm chất năng lực, được bồi dưỡng, rèn
Trang 10luyện phương pháp tác phong công tác, thực hiện đúng nhiệm
vụ, chức trách được giao, phục tùng sự lãnh đạo của tổ chức đảng, tổ chức tốt các hoạt động bảo đảm cho đơn vị thực hiện thắng lợi nghị quyết, chủ trương của Đảng và Nhà nước
Sáu là, coi trọng kiểm tra, giám sát, tập trung vào những
nơi có biểu hiện mất đoàn kết nội bộ; xử lý kịp thời đối với những cán bộ, đảng viên chưa chấp hành tốt chỉ thị, nghị quyết,
có biểu hiện gây chia rẽ bè phái trong nội bộ
2 Hạn chế trong việc thực hiện
- Nguyên tắc dân chủ còn chưa rõ nét; đặc biệt đối với một
số đảng viên có tuổi đời và tuổi nghề trẻ Việc đóng góp các ý kiến phản biện, đưa ra những thông tin đa chiều chưa được phát huy Một số đảng viên còn tư tưởng ngại va chạm, ý kiến đóng góp còn chung chung, thiếu cụ thể; đảng viên trẻ còn rụt rè, thiếu kinh nghiệm trong xử lý công việc và trao đổi thông tin với đồng nghiệp cũng như đóng góp ý kiến với cấp trên, chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc thực hiện QCDC; chất lượng góp ý còn hạn chế
- Một số thời điểm tính đoàn kết nội bộ của cấp ủy, chi bộ chưa thật sự được củng cố vững chắc, còn biểu hiện của sự đoàn kết xuôi chiều, không dựa trên nguyên tắc đảng; trong một số công tác chuyên môn tính thống nhất chưa cao trong lãnh đạo, quản lý, điều hành, thiếu nhất trí, hoặc nhất trí không cao trong đánh giá, xử lý, giải quyết những nhiệm vụ cụ thể; hoặc một số đảng viên do bất đồng quan điểm hoặc đặt lợi ích cá nhân của mình lên trước lợi ích tập thể; tình trạng “việc gì cũng không
Trang 11phê bình trước mặt mà để nói sau lưng” dẫn đến việc giảm sự đoàn kết trong chính chi bộ, gây ảnh hưởng tới hoạt động chuyên môn và hoạt động chung của đảng bộ;
- Do tính chất nghề nghiệp của hoạt động kiểm toán, phần lớn đảng viên của Đảng bộ bộ phận khi tham gia kiểm toán phải
đi công tác xa, do đó đã ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện nghị quyết, chỉ thị của đảng ủy các cấp, khó khăn trong công tác kiểm tra, giám sát của Đảng bộ cũng như ảnh hưởng đến chất lượng trong thực hiện nguyên tắc dân chủ
- Một số đảng viên chưa thật sự nghiêm túc trong việc học tập nghị quyết: nguyên nhân khách quan do đặc thù công việc nên nhiều đảng viên trong thời gian học nghị quyết vẫn phải giải quyết một số công việc chuyên môn liên quan, dẫn đến việc thiếu tập trung và không nắm rõ các chủ trương, đường lối trong các buổi học; ngoài ra nguyên nhân chủ quan do chính bản thân các đảng viên chưa coi trọng đến nội dung và tính thời sự trong các buổi học nghị quyết, thường xảy ra đối với các đảng viên mới, đảng viên có tuổi đảng còn trẻ nên còn hời hợt
III Phương hướng Đảng bộ KTNN chuyên ngành V đề
ra vận dụng tư tưởng hồ chí Minh về dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng trong việc thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở tại Đảng bộ cơ sở
Thứ nhất, phát huy vai trò của người đứng đầu trong lãnh đạo công tác của đảng bộ và chịu trách nhiệm cao nhất trước cấp
ủy cấp trên, trước Đảng bộ và đảng viên về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ trên các lĩnh vực Phát huy tính gương mẫu trong