System theory emphasizes the balancing and stabilizing function of the social order; It also requires all members of society to promote their autonomy in carrying[r]
Trang 137
Ho thiệ cơ chế Đ g ã h đạo h ước qu hâ dâ
m chủ ở Việt Nam - Từ tiếp c thuyết hệ th g xã hội
Nguyễ Đì h Tấ *
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 135 Nguyễn Phong Sắc, Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam
Nh g y 10 th g 8 ăm 2017 Chỉ h sửa g y 25 th g 9 ăm 2017; Chấp h đă g g y 10 th g 10 ăm 2017
Tóm tắt: L thuyết hệ th g xã hội một tro g c c thuyết qua trọ g của xã hội học Kh
ă g g du g ghi c u của ó rất ớ Thuyết hệ th g hấ mạ h v o ch c ă g câ bằ g
ổ đị h tr t tự của xã hội; ó cũ g đồ g thời đòi hỏi mọi th h vi của xã hội ph i ph t huy tí h chủ độ g của b thâ tro g việc thực hiệ c c vai trò của mì h so g cũ g đồ g thời ph i biết tuâ thủ hữ g đòi hỏi chu g của c hệ th g hệ th g Thuyết hệ th g cũ g hấ mạ h v o việc mỗi c hâ ph i thực hiệ khô g chỉ một vai trò m một t p hợp c c vai trò (c theo chiều
“ ga g” v c theo chiều “dọc”) Một tro g hữ g ghi c u g dụ g thuyết có ghĩa việc v dụ g thuyết tiếp c hệ th g v o việc ho thiệ cơ chế Đ g ã h đạo h ước
qu hâ dâ m chủ Đó việc coi xã hội một hệ th g ớ ; tro g đó bao gồm hiều hệ
th g co Mỗi hệ th g co có hữ g ch c ă g kh c hau so g đồ g thời ại có cù g một ch c
nă g chu g của hệ th g
Từ khóa: Đ g ã h đạo h ước qu hâ dâ m chủ thuyết hệ th g xã hội
1 Cơ chế Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý,
nhân dân Làm chủ- Từ tiếp cận sơ đồ bốn
chức năng “AGIL”
Dưới gi c độ của Xã hội học cơ chế Đ g
lãnh đạo Nh ước qu hâ dâ m chủ
bị quy đị h bởi vị trí v vai trò của ó tro g hệ
th g xã hội Do v y cầ ph i tìm hiểu thấu đ o
vấ đề y Theo qua điểm của Chủ ghĩa duy
v t ịch sử của chủ ghĩa M c- L i hệ th g
chí h trị một bộ ph tro g kiế trúc thượ g
tầ g của xã hội Kiế trúc thượ g tầ g y
được hì h th h tr cơ sở hạ tầ g- hệ th g
c c qua hệ ki h tế (một t p hợp c c qua hệ
_
ĐT.: 84- 912636069.
Email: nguyenanhtanxhh@gmail.com
https://doi.org/10.25073/2588-1116/vnupam.4073
s xuất) cù g với cơ cấu xã hội do phươ g
th c xã hội đó quy đị h Chủ ghĩa M c – Lê
i chỉ ra rằ g phươ g th c s xuất Tư b chủ ghĩa ề t g tr đó hì h th h hệ
th g chí h trị tư s h ước tư s Phươ g
th c s xuất xã hội chủ ghĩa ề t g của
hệ th g chí h trị xã hội chủ ghĩa h ước
ph p quyề xã hội chủ ghĩa
Chính vị trí của hệ th g chí h trị ở kiế trúc thượ g tầ g quy đị h vai trò của ó tro g
xã hội vai trò th hất của ó khô g ph i làm thay cho hữ g ch c ă g của c c bộ ph tro g cơ sở hạ tầ g m tìm mọi c ch để củ g
c b o vệ kết cấu ki h tế - cơ sở hạ tầ g của
ó Vai trò th hai đị h hướ g cho sự ph t triể đẩy ha h mặt y hoặc kiềm chế mặt
kh c tạo điều kiệ t t hất cho sự ph t triể Vai trò th ba duy trì v tă g cườ g tí h mục
Trang 2đích v tí h chất hoạt độ g của chế độ ki h tế
mới L thuyết hệ th g giúp ta hì h du g cụ
thể hơ vị trí của hệ th g xã hội Theo thuyết
hệ th g tổ g qu t có thể phâ biệt được b
vấ đề ch c ă g chủ yếu của b chiều cạ h
của của qu trì h v cấu trúc hệ th g Tươ g
g với tọa độ “hướ g goại-cô g cụ” ch c
ă g thích ghi: A(Adaptatio ) Tươ g g với
tọa độ “hướ g goại-mục ti u” ch c ă g đạt
được mục ti u G (Goa -Attai me t) Tươ g
g với tọa độ “hướ g ội-mục đích” ch c
ă g i kết I (I tergrative) Tươ g g với
tọa độ “hướ g ôi-cô g cụ” ch c ă g duy
trì khuô mẫu v qu sự că g thẳ g k hiệu
là L (Pattern Meintenance and tension –
Management) [1].1 “Theo hệ quy chiếu “hướ g
ội- hướ g goại”; bất kỳ một hệ th g o
cũ g cầ ph i đ m b o câ bằ g m i qua hệ
bên trong- bên ngoài v đ m b o sự ổ đị h b
tro g cũ g hư thích ghi với b go i” [1]
Như v y thuyết hệ th g tổ g qu t dưới
dạ g sơ đồ b ch c ă g có thể phâ tích một
hệ th g thuộc bất kỳ cấp độ o th h c c tiểu
hệ th g từ cấp độ kỹ thu t đế cấp độ qu lý,
thiết chế v tổ g thể xã hội
Theo Parso s [2] mỗi xã hội uô một
chỉ h thể một tổ g thể bao gồm hiều hệ th g
“co ”ở b tro g Mỗi hệ th g có hữ g vị trí
v vai trò hất đị h đồ g thời thực hiệ hữ g
ch c ă g hất đị h Giữa c c hệ th ng con có
hữ g đườ g phâ ra h để phâ chia ra h giới
giữa chú g Nhờ đườ g phâ ra h y m c c
hệ th g co tồ tại một c ch tươ g đ i độc p
v khô g bị ph vỡ Như g mặt kh c c c hệ
th g co y khô g tồ tại một c ch t ch rời
nhau, hoàn toàn cách biệt với hau m uô có
sự t c độ g qua ại ẫ hau; thâm h p v o
hau; chú g ph i thích ghi với hau V câ
bằ g với hau; câ bằ g c với b tro g v
câ bằ g c với b go i Một hệ th g dù
hỏ hay ớ thì cũ g đều ph i hướ g tới câ
bằ g ổ đị h i kết thích ghi v tích hợp
Nếu khô g ó sẽ khô g thể tồ tại v ph t triể
bì h thườ g được C c hệ th g cũ g uô cầ
_
1
L Ngọc Hù g L thuyết Xã hội học hiệ đại H Nội
2013, tr.140-141
được tổ ch c kiểm tra ếu khô g ó sẽ bị hỗ
oạ Tuy hi cũ g khô g tổ ch c v kiểm tra qu gặt ghèo bởi hư v y ó sẽ khô g có môi trườ g thích hợp để hoạt độ g Tro g hữ g trườ g hợp đó chú g sẽ bị bó buộc thiếu cơ hội v điều kiệ để ph t triể Bởi v y chú g ta cầ ph i tạo ra hữ g h h
a g a to rộ g rãi để c c th h vi tổ ch c tro g hệ th g có thể v độ g một c ch thu
ợi dễ cơ độ g v s g tạo Một xã hội ếu bị
tổ ch c một c ch qúa c g hắc bị “qua i u” hóa có qu ít hữ g môi trườ g tự do để hoạt
độ g úc đó sẽ dẫ đế trì trệ xơ c g v có guy cơ ta vỡ Cũ g theo thuyết y mỗi
xã hội uô có một s hệ th g co cơ b v tuyệt đ i cầ thiết đ i với sự tồ tại v ph t triể của ó [3].2 Đó c c hệ th g Ki h tế chí h trị ph p u t gia đì h vă ho v.v Tro g c c hệ th g co y hệ th g chí h trị
hệ th g tươ g đ i độc p v được coi qua trọ g hất Nó có vai trò đề ra hữ g mục
ti u chu g cho sự ph t triể của to xã hội; ó tạo ra hữ g đị h hướ g “khu g”- hữ g điểm tựa cho hữ g diễ đ chu g rộ g ớ cho mọi
th h vi của xã hội để họ được cù g hau
th o u đồ g thời cổ vũ khuyế khích thúc đẩy mọi gười vươ tới hữ g mục ti u do hệ
th g chí h trị đặt ra ự ổ đị h câ bằ g hay
hỗ oạ sự ă g độ g ph t triể bề vữ g hay trì trệ … phụ thuộc rất hiều v o hữ g
đị h hướ g chí h trị đú g đắ hay sai ệch tiế
bộ hay b o thủ s g tạo i h hoạt hay gi o điều m y móc của hệ th g chí h trị đặc biệt
ph i kể đế hạt hâ của ó c c Đ g chí h trị v h ước đa g điều h h xã hội
Hệ th g chí h trị một tiểu hệ th g tuyệt đ i cầ thiết để thực hiệ c c y u cầu
ch c ă g của c tổ g thể hệ th g xã hội Vai trò của hệ th g chí h trị x c đị h mục ti u
ph t triể của c hệ th g xã hội cũ g hư cho
từ g tiểu hệ th g xã hôi cù g hướ g tới sự
đồ g thu với c c mục ti u chu g Đ g một bộ ph qua trọ g hất của hệ th g _
2
Đọc: Joachim Matthes Một s vấ đề u v phươ g
ph p ghi c u co gười v xã hội Chươ g trì h khoa học v cô g ghệ cấp h ước KX-07, H., 1994, tr.54-56
Trang 3chí h trị Đ g cầ đưa ra hữ g đị h hướ g
chiế ược hằm ã h đạo h ước v to xã
hội Đ g ph i đề ra được hữ g đườ g i v
qua điểm đú g đắ cho mọi hoạt độ g của h
ước v to xã hội Nh ước gười ph t
gô gười thực thi sự ã h đạo của Đ g
Đ g thực hiệ vai trò ã h đạo xã hội của mì h
thô g qua h ước bằ g h ước; s c mạ h
của Đ g hiệu ực qu thực tế của Nh
ước Đ g khô g bao biệ m thay Nh ước
m ã h đạo bằ g đườ g i chủ trươ g bằ g
việc gi m s t kiểm tra kiểm so t trực tiếp gi
tiếp v thườ g xuy đ i với Nh ước Nh
ước mạ h thì Đ g mạ h Đ g cử hữ g
Đ g vi ưu tú của mì h tham gia v o c c cơ
qua ch c ă g của h ước thô g qua bầu cử
g cử dâ chủ của bộ m y chí h quyề h
ước v hiệu ực ã h đạo của Đ g chí h
hiệu qu hoạt độ g của Nh ước (của c c cơ
qua cô g quyề ).Nh ước một bộ ph cơ
b của hệ th g chí h trị ó có vai trò huy
độ g c c guồ ực v thực thi c c quyề ực
để thực hiệ mục ti u của c hệ th g chí h trị
Nh ước ã h đạo xã hội bằ g c c chí h s ch
ph p u t c c quy tắc quy chế quy đị h đã
được ph p u t hóa v chuẩ mực hóa Nhữ g
chí h s ch ph p u t v c c chuẩ mực quy tắc
xã hội được thể chế hóa tr cơ sở hữ g
đừơ g i chiế ược hữ g chủ trươ g v
hữ g guy tắc ã h đạo cơ b của Đ g
Hệ th g chí h trị có vai trò x c đị h mục ti u
v hữ g đị h hướ g chu g cho c tổ g thể xã
hội cho c c tiểu hệ th g kh c
2 Thực hiện vai trò lãnh đạo nhà nước của
Đảng cầm quyền
Nh ước ta đặt dưới sự ã h đạo của Đ g
cộ g s Việt Nam Đ i với Đ g ta cầm
quyề một s mệ h ịch sử mới mẻ v khó
khă Đ g cộ g s Việt Nam ã h đạo hâ
dâ gi h chí h quyề (sau sự ưa chọ khách
qua v ghi m khắc của ịch sử) đã trở th h
Đ g duy hất cầm quyề Phươ g th c ã h
đạo của Đ g cầm quyề đ i với h ước
được thực hiệ qua c c tổ ch c v co đườ g
sau đây:
Qua các tổ ch c của Đảng và Đảng vi n:
Đ g cộ g s Việt Nam vừa tổ ch c cao hất ở cấp tru g ươ g vừa bao gồm h g vạ tổ
ch c cơ sở Đ g v h g tri u c bộ Đ g
vi tro g c c tổ ch c chí h trị ki h tế vă hóa xã hội Do v y hiệu qu ã h đạo của Đ g
cò phụ thuộc v o c c tổ ch c Đ g v Đ g
vi ở c c cươ g vị kh c hau m họ đ m h
ở c c tổ ch c đó Chí h hoạt độ g của họ sẽ góp phầ qua trọ g tro g việc đưa đườ g i chủ trươ g chí h s ch của Đ g v Nh ước
v o cuộc s g v ực ượ g quyết đị h đ i với việc hiệ thực hóa vai trò của Đ g tro g
hệ th g chí h trị L Đ g cầm quyề mỗi
c bộ Đ g vi của Đ g uô thể hiệ tí h
Đ g của mì h với tư c ch một cô g dâ một cô g ch c một đại biểu dâ cử Mỗi Đ g
vi dù ở cươ g vị o đều ph i ho th h
tr ch hiệm Đ g vi đề cao tr ch hiệm chí h trị v ph i tuâ thủ quy đị h của ph p
u t Đ g ã g đạo thô g qua tổ ch c Đ g v
đề cao tr ch hiệm Đ g vi đã trở th h y u cầu b c thiết tro g điều kiệ xã hội v hệ th g chí h trị đa dạ g Để b o đ m cho c c tổ ch c
Đ g hoạt độ g có hiệu qu v từ g bước thể chế hóa tổ ch c của Đ g ph i xây dự g cơ cấu tổ ch c ch c ă g hiệm vụ quy chế hoạt
độ g của c c cấp ủy sở c c cơ qua của Đ g
từ tru g ươ g đế địa phươ g phù hợp với
ch c ă g hiệm vụ của c c tổ ch c tro g hệ
th g chí h trị Cầ đặc biệt qua tâm xây dự g đội gũ c bộ Đ g vi vừa có b ĩ h chí h trị vữ g v g vừa có hiểu biết sâu sắc chuy mô có tư duy mới v kỹ ă g về hoạt
độ g chí h trị góp phầ th h cô g tro g cô g
t c Đ g Theo thuyết hệ th g t p hợp vai chí h ở đây L một gười vừa ph i một
Đ g vi ưu tú tuyệt đ i tru g th h với tưở g của Đ g tru g ki với mục ti u v c c hiệm vụ chí h trị của Đ g so g cũ g vừa
ph i một c bộ cô g ch c mẫ c đ m hiệm v ho th h xuất sắc bổ ph của một
cô g ch c; vừa ph i thể hiệ mì h hư một
cô g dâ gươ g mẫu t tụy tro g việc thực hiệ ghĩa vụ bổ ph của mì h C bộ
Đ g vi vi ch c cô g ch c vừa với tư
c ch của tổ ch c Đ g Vừa với tư c ch cơ
Trang 4qua cô g quyề thực hiệ hữ g vai của mì h
đ i với hâ dâ vừa chịu sự gi m s t của hâ
dâ chịu sự chất vấ ph biệ của hâ dâ
sự đ h gi ph bì h v ph i đ p g hữ g
y u cầu đòi hỏi của hâ dâ tr ời hữ g đòi
hỏi của hâ dâ tro g cuộc s g dâ si h
Qua bộ máy nhà nước:
Bộ m y h ước cô g cụ của Đ g c m
quyề ở ước ta.Đ g v Nh ước có cù g
một mục ti u chu g xây dự g một đất ước
Việt Nam “dâ gi u Nước mạ h xã hội dâ
chủ cô g bằ g vă mi h”; đồ g thời đều
“cô g bộc” trung thành của hâ dâ ; có cù g
một đ i tượ g ã h đạo qu hâ dâ -
Dâ tộc qu c gia
Tất hi Đ g khô g ph i Nh ước
Đ g tổ ch c chí h trị cao hất của giai cấp
cô g hâ của hâ dâ ao độ g tổ ch c tham
mưu s g su t đội quâ ti pho g của dâ
tộc gười ã h đạo duy hất của h ước ã h
đạo trực tiếp tuyệt đ i v to diệ Nh ước
Nh ước - trụ cột của hệ th g chí h trị tổ
ch c cô g quyề ma g tí h cưỡ g chế tổ
ch c th g hất bao gồm c 3 h h quyề ực
cơ b của hân dân là p ph p tư ph p v
h h ph p Đ g cộ g s Việt Nam Đ g
cầm quyề Đ g duy hất độc quyề ã h đạo
Nh ước Nh ước thực hiệ ch c ă g thể
chế hóa c c qua điểm đườ g i chủ trươ g
của Đ g th h hiế ph p ph p u t chí h
sách, kế hoạch cụ thể để tổ ch c hâ dâ thực
hiệ Đ g ã h đạo Nh ước thô g qua cô g
t c c bộ v xây dự g đội gũ c bộ chủ ch t
tro g c c cơ qua Nh ước đo thể chí h trị
xã hội; thực hiệ đú g guy tắc: Đ g ã h
đạo cô g t c tổ ch c v qu c bộ
Nh ước th g hất qu hữ g vấ đề
cơ b của xã hội đồ g thời giao quyề hạ v
phâ đị h tr ch hiệm cho c c g h c c cấp
của địa phươ g t c thực hiệ phâ cấp qu
giao quyề chủ độ g cho c c cấp c c g h
tổ ch c thực hiệ ph p u t v c c vă b ph p
quy của tru g ươ g
Để đ m b o sự ã h đạo của Đ g thô g
qua bộ m y h ước một c ch hiệu qu cầ
tr h hữ g xu hướ g hoặc tổ ch c Đ g
bao biệ m thay ca thiệp qu sâu v o cô g việc thuộc ch c ă g hiệm vụ qu điều
h h của Nh ước hoặc buô g ỏ g sự ã h đạo của Đ g t ch rời tổ ch c cơ sở với tổ
ch c chí h trị ki h tế Xây dự g Nh ước
vữ g mạ h thuộc về tr ch hiệm của Đ g Mọi hoạt độ g của Đ g Ph i m cho Nh ước vữ g mạ h
3 Sự vận dụng tiếp cận hệ thống trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân
L u ph t huy quyề m chủ của hâ
dâ có thể v dụ g từ thuyết xã hội hóa của Parso s Theo thuyết hệ th g tổ g qu t của Parso s câu tr ời qua trọ g hất của Xã hội học : "L m thế o m c c c hâ có ă g
ực thực hiệ được c c vai trò của họ” Theo thuyết hệ th g tổ g qu t: “C c c hâ ph t triể c c ă g ực thực hiệ c c vai trò xã hội tro g qu trì h xã hội hóa” [1]3 (quá trình tươ g t c với gười kh c) Qu trì h xã hội hóa chủ yếu được thực hiệ qua 3 giai đoạ (qua 3 địa chỉ): Gia đì h Nh trườ g C c tổ ch c
xã hội
Ph t huy quyề m chủ t p thể của hâ
dâ có guồ g c sâu sa từ một h ước dâ chủ Thuyết hệ th g tổ g qu t coi trọ g sự độc
p tươ g đ i của mỗi tiểu hệ th g hấ mạ h
đế tí h tổ g thể của xã hội đế cấu trúc xã hội đi từ xã hội để hiểu c hâ Tro g thuyết
hệ th g khô g ói đế co gười h h độ g
m coi hệ th g một tr t tự m gười ta t c
độ g ẫ hau theo đòi hỏi chu g của hệ th g Parso s xuất ph t từ to bộ tr t tự từ trì h độ chu g “cao” của hệ th g để đi đế co gười
h h độ g Ở đây hệ th g quy đị h co gười cò co gười chỉ L một thực thể xuất hiệ hư thực hiệ ch c ă g cu hệ th g Thuyết hệ th g coi co gười h h độ g cũ g một tiểu hệ th g v b cạ h co gười
cũ g một hệ th g kh c Mỗi co gười ại
tổ hợp của hiều hệ th g hỏ hơ : vă hóa
_
3
L Ngọc Hù g L thuyết Xã hội hoc hiệ đại NXB Đại học qu c gia H 2013, tr.147
Trang 5h h vi đạo đ c… Mỗi xã hội một hệ th g
của hệ th g v vì v y co gười một c i gì
đó cao hơ co gười Chí h vì v y tro g
thuyết hệ th g go i việc tô trọ g tr t tự của
hệ th g đòi hỏi ph i coi trọ g co gười h h
độ g coi tro g hữ g c hâ - m b thâ ó
cũ g một tiểu hệ th g - tổ hợp của rất hiều
hệ th g hỏ hơ ự chủ độ g thích ghi của
hữ g co gười h h độ g y đồ g h h với
việc tự guyệ tuâ thủ phục tù g hữ g đòi
hỏi chu g của hệ th g c c gi i ph p tất yếu
cầ thiết của vấ đề tr t tự - một gi i ph p về
trât tự xã hội m thuyết hệ th g rất hấ mạ h
L m chủ t p thể vì v y sự v dụ g s g tạo
gi i ph p về tr t tự của thuyết hệ th g Co
gười h h độ g ở đây hữ g thực thể s g
tạo vừa tự do tự gi c vừa th c đầy đủ về
tr ch hiệm c hâ tự guyệ tự gi c tuâ
thủ hữ g quy tắc chuẩ mực chu g của to
xã hội Co gười h h độ g ở đây khô g ph i
hữ g c hâ ri g rẽ t ch bạch khỏi c c c
hâ kh c m một t p thể một t p hợp c c c
hâ đồ g thời tro g cù g một úc thực hiệ hiều vai xã hội
Tài liệu tham khảo
[1] Lê Ngọc Hù g L thuyết xã hội học hiệ đại NXB Đại học qu c gia H Nội H 2013
[2] Talcott Parsons The Social System Glencoe ILLinais: The Pree.Press, 1951
[3] Joachim Matther Một s vấ đề u v phươ g ph p ghi c u co gười v xã hội Chươ g trì h khoa học cô g ghệ cấp Nh ước KX.07, H., 1994
Comp eti g the Mecha ism of the Party’s Leadership the tate’s Ma ageme t a d the Peop e’s Mastery i Viet am
- From the Social System Theory Approach
Nguyen Dinh Tan
Ho Chi Minh National Academy of Politics, 135 Nguyen Phong Sac, Nghia Tan, Hanoi, Vietnam
Abstract: Social system theory is one of the important theories of sociology Its applicability is
huge System theory emphasizes the balancing and stabilizing function of the social order; It also requires all members of society to promote their autonomy in carrying out their roles as well as to comply with the common requirements of the whole system The system also emphasizes that each person must perform not only one role but rather a set of roles (both "horizontally" and "vertically") One of the major theoretical application studies is the application of system theory approach to the comp etio of the mecha ism of the party’s eadership the state’s ma ageme t a d the peop e’s mastery That is to regard the society as a large system, including many subsystems Each subsystem has different functions, but at the same time, has the same general function of the system
Keywords: Party’s Leadership tate’s Ma ageme t Peop e’s Mastery social system theory