SINH 9 bài 1 MENDENVÀ DI TRUYỀN học THẦY CÔNG

- Trình bày được những nội dung cơ bản trong phương pháp “phân tích các thế hệ lai” của Menđen, qua đó giải thích được tại sao Menđen được coi là người đặt nền móng cho Di truyền học.. V

Tuần: 01

Tiết theo KHDH: 01

Ngày soạn:

Ngày dạy: 9A1:

9A2:

9B1:

9B2:

9B3:

Ngày duyệt:

Người duyệt:

PHẦN I : DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ

CHƯƠNG I: CÁC THÍ NGHIỆM CỦA MENĐEN Bài 1: MENĐEN VÀ DI TRUYỀN HỌC

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học này, HS cần phải đạt được những yêu cầu sau:

1 Về kiến thức

- Nêu được khái niệm và lấy được ví dụ minh hoạ về hiện tượng di truyền và biến dị; hiểu và giải thích được mối quan hệ giữa hiện tượng di truyền và biến dị

- Nêu được mục đích, nhiệm vụ và ý nghĩa của Di truyền học

- Trình bày được những nội dung cơ bản trong phương pháp “phân tích các thế hệ lai” của Menđen, qua

đó giải thích được tại sao Menđen được coi là người đặt nền móng cho Di truyền học

- Giải thích và lấy được ví dụ minh hoạ cho một số thuật ngữ, kí hiệu cơ bản của Di truyền học

2 Về kĩ năng

- Tiếp tục rèn luyện và phát triển các kĩ năng học tập như: Nghiên cứu kênh chữ, quan sát, phân tích kênh hình trong SGK; thảo luận nhóm; liên hệ thực tế…để thu nhận, lĩnh hội kiến thức trọng tâm của bài học

- Tiếp tục rèn luyện và phát triển các kĩ năng sống như: kĩ năng lắng nghe tích cực khi hoạt động nhóm,;

kĩ năng tự tin trình bày ý kiến trước tổ, nhóm, lớp; kĩ năng giao tiếp chia sẻ thông tin, hiểu biết với bạn

bè, thầy giáo…

3 Về thái độ

- Tiếp tục hình thành và phát triển ý thức tự giác, tích cực trong việc học tập bộ môn

- Hình thành và phát triển ý thức, ham muốn học tập, nghiên cứu khoa học qua tấm gương Menđen

4 Định hướng phát triển năng lực.

a Năng lực chung

- Năng lực làm chủ và phát triển bản thân: Năng lực tự học, năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản lý

- Năng lực về quan hệ xã hội: Năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp

- Năng lực về công cụ lao động: Năng lực sử dụng CNTT, năng lực sử dụng ngôn ngữ sinh học

b Năng lực chuyên biệt

Bảng mô tả năng lực có thể phát triển trong bài

Nhóm NLTP

liên quan đến sử

dụng kiến thức

sinh học

- Trình bày khái niệm về di truyền, biến dị; nội dung cơ bản về phương pháp phân tích các thế hệ lai của MenĐen

- Trình bày mối quan hệ giữa các hiện tượng di truyền và biến dị, giữa

di truyền với công nghệ sinh hoc, y học

K1 K2

- Xác định được các nhiệm vụ học tập thông qua việc chuẩn bị bài ở nhà

- Vận dụng kiến thức sinh học vào giải thích các hiện tượng di truyền

và biến dị ở người, sinh vật

K3 K4

Nhóm NLTP về

nghiên cứu khoa

học

- Tìm hiểu các kiến thức liên quan từ tài liệu khác

- Thông qua việc quan sát và thực nghiệm lấy ví dụ minh chứng cho các hiện tượng di truyền và biến dị

- Biết cách quan sát tranh và ghi chép nhận xét đặc điểm các tính trạng đem lai của Menđen

N1 N2 N5

II CHUẨN BỊ CHO BÀI HỌC

1 Đối với GV

- Cần nghiên cứu kĩ nội dung của bài học theo SGK, SGV và chuẩn kiến thức – kĩ năng môn Sinh học 9

do Bộ GDĐT ban hành; tham khảo thêm các tài liệu có liên quan đến nội dung và phương pháp giảng dạy những nội dung của bài học như: Bài giảng sinh học 9 (PGS – TS Trịnh Nguyên Giao), Phát triển năng lực trong môn Sinh học 9 (TS Lê Đình Trung), Bồi dưỡng Sinh học 9 (GSTS Đặng Hữu Lanh)…

- Chuẩn bị sẵn tranh phóng to hình 1.2 SGK; tranh ảnh về chân dung và nơi làm việc của Menđen; phiếu học tập cho lệnh trong phần I SGK; phiếu học tập cho phần tìm hiểu về các khái niệm cơ bản của Di truyền học

- Tư liệu về tiểu sử tóm tắt của Menđen

Áp dụng hợp lí các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của HS như: Thuyết trình -nêu vấn đề, nghiên cứu SGK – tìm tòi, vấn đáp – tìm tòi, thảo luận nhóm…

2 Đối với HS

- Cần nghiên cứu trước nội dung của bài theo SGK

- Tự giác đọc và tìm hiểu thêm những nội dung có liên quan tới bài học trong các tài liệu tham khảo, internet

3 Bảng tham chiếu các mức độ cần đạt của câu hỏi , bài tập kiểm tra đánh giá

I Di truyền

học

- Phát biểu được khái niệm DT, BD

- Trình bày được đối tượng, nội dung nghiên cứu của DTH

- Giải thích được mối quan hệ giữa

DT và BD

- Giải thích được ý nghĩa của DTH

Lấy được VD minh họa cho hiện tượng

DT, BD

II

Menđen-người đặt nền

móng cho Di

truyền học

Phát biểu được nội dung của Phương pháp phân tich các thế hệ lai của Menđen

Giải thích được tại sao Menđen được coi là người đặt nền móng cho Di truyền học

Nét độc đáo trong phương pháp phân tích các thế hệ lai của Menđen

III Một số

thuật ngữ và

kí kiệu cơ bản

của Di truyền

học

Phát biểu được khái niệm của các thuật ngữ

Giải thích được ý nghĩa của các kí hiệu cơ bản của Di truyền học

Vận dụng được các thuật ngữ và kí hiệu

cơ bản của DTH để giải quyết bài tập

III TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định tổ chức lớp

- Kiểm tra sĩ số HS, việc vệ sinh lớp học, bảng, bục giảng và trang phục của HS.

- Phổ biến một số yêu cầu đối với việc học tập bộ môn Sinh học 9

- Giới thiệu khái quát cho HS thấy toàn bộ nội dung chương trình; tầm quan trọng cũng như phương pháp học tập có hiệu quả bộ môn Sinh học 9

2 Kiểm tra bài cũ/sự chuẩn bị của HS

3 Tổ chức các hoạt động học tập

3.1 Hoạt động khởi động (3p)

(1) Mục tiêu: Định hướng được những vấn đề học tập của bài cho HS

(2) Phương pháp/ kĩ thuật dạy học: Thuyết trình nêu vấn đề/đàm thoại

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: Ở lớp, cả lớp đối diện với giáo viên

(4) Phương tiện dạy học: Phiếu học tập, kiến thức thực tế của HS

(5) Sản phẩm: Bước đầu HS nắm được những vấn đề cần nghiên cứu trong bài

(6) Nội dung của hoạt động:

Kết quả hoạt động -nội dung ghi bảng (vở của HS)

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm để thực hiện

NV học tập sau:

Hãy điền cụm từ thích hợp vào dấu “ ”

trong mỗi câu sau:

+ Cây lúa sinh ra

+ Mèo sinh ra

+ Người sinh ra

- Chỉ định 1 - 2 HS báo cáo kết quả thực

hiện nhiệm vụ học tập=>chốt từ khóa cần

điền vào dấu “ ” (cây lúa, mèo, người)

- Đặt vấn đề: Như vậy, các em đều biết mỗi

loài sinh vật khi thực hiện hoạt động sinh

sản sẽ sinh ra những thế hệ sau mang đầy

đủ những đặc điểm đặc trưng của loài.

Thế nhưng vấn đề đặt ra là: Tại sao con

người chỉ sinh ra con người hay cây lúa

chỉ sinh ra cây lúa? Ai là người đầu tiên

đã tìm được câu trả lời thỏa đáng cho

những câu hỏi này để từ đó hình thành và

phát triển một ngành khoa học có tên gọi

là Di truyền học?=>Để trả lời được những

câu hỏi này thầy trò chúng ta phải cùng

nhau nghiên cứu Bài 1 Menđen và di

truyền học

- Thảo luận nhóm, thực hiện nhiệm vụ học tập, tìm được các từ khóa cần điền: (cây lúa, mèo, người)

- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- Lắng nghe GV đặt vấn đề=>Hứng thú tìm hiểu những nội dung của bài

3.2 Các hoạt động hình thành kiến thức

a Hoạt động 1: Tìm hiểu mục “I Di truyền học” (15p)

(1) Mục tiêu: HS nắm và hiểu được những kiến thức trọng tâm trong mục này

(2) Phương pháp/kĩ thuật dạy học: đàm thoại, hoạt động nhóm, động não.

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: cá nhân, cặp đôi, nhóm - lớp

(4) Phương tiện: SGK, bảng 1 theo mẫu sau:

1 Hình dạng tai

2 Màu sắc mắt

3 Hình dạng mũi

4 Màu sắc tóc

5 Hình dạng tóc

6 Màu sắc da

(5) Sản phẩm: Kiến thức về khái niệm, mối quan hệ của hiện tượng di truyền và biến dị; đối tượng, nội dung và ý nghĩa của Di truyền học

(6) Nội dung của hoạt động

dung ghi bảng (vở của HS)

- Yêu cầu từng cá nhân HS liên hệ bản thân

mình với bố mẹ của mình để xác định xem

mình giống và khác với bố mẹ ở những

điểm nào bằng cách đánh dấu  vào ô trống

thích hợp trong bảng Bảng 1 (chiếu lên

bảng)

- Yêu cầu 1 HS báo kết quả thực hiện nhiệm

vụ học tập=> nhấn mạnh: Những đặc điểm

của bản thân em giống với bố mẹ được

gọi là những đặc điểm di truyền, còn

những đặc điểm của bản thân em khác

với bố mẹ được gọi là những đặc điểm

biến dị.

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm theo bàn để

trả lời câu hỏi sau:

Hỏi: Thế nào là di truyền? Thế nào là

biến dị? Hai hiện tượng này có mối quan hệ

với nhau như thế nào?

- Yêu cầu 1 HS báo kết quả thực hiện nhiệm

vụ học tập, HS khác nhận xét, bổ sung nếu

cần=> chốt kiến thức và ghi bảng:

- Nhấn mạnh: Qua việc làm rõ khái niệm

cũng như mối quan hệ giữa di truyền và biến

dị, chúng ta thấy rằng: Nhờ có hiện tượng di

truyền và biến dị mà các loài sinh vật mới có

thể vừa duy trì được các đặc điểm đặc trưng

từ thế hệ này sang thế hệ khác, đồng thời

ngày càng trở nên đa dạng và không ngừng

- Từng cá nhân thực hiện

nhiệm vụ học tập

- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập

- Nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm để tìm câu trả lời cho câu hỏi của GV

- Lĩnh hội kiến thức

và ghi vào vở

- Lắng nghe và thấy được tầm quan trọng của di truyền

và biến dị trong đời sống sinh vật và con người

I Di truyền học

1 Di truyền và biến dị

- Khái niệm

+ Di truyền là hiện tượng truyền đạt các tính trạng của

bố mẹ, tổ tiên cho các thế hệ con cháu

+ Biến dị là hiện tượng con sinh ra khác với bố mẹ và khác nhau về nhiều chi tiết

- Mối quan hệ: Di truyền và

biến dị là hai hiện tượng có biểu hiện mâu thuẫn với nhau nhưng lại tồn tại song song và gắn liền với quá

tiến hoá, thích nghi với sự thay đổi của điều

kiện môi trường

- Yêu cầu HS nghiên cứu 2 đoạn

thông tin cuối cùng trong mục I

SGK trang 5 , thảo luận nhóm theo

bàn để tìm lời giải đáp cho những

câu hỏi sau:

Hỏi: Di truyền học nghiên cứu những vấn

đề gì? Những vấn đề mà Di truyền học

nghiên cứu có tầm quan trọng như thế nào?

- Yêu cầu 1 - 2 HS báo kết quả thực hiện

nhiệm vụ học tập, HS khác nhận xét, bổ

sung nếu cần=> chốt kiến thức và ghi bảng:

- Lưu ý: Có thể lấy một số VD để phân tích,

làm rõ hơn tầm quan trọng của Di truyền

học đối với KHCG, Y học và CNSH hiện

đại

- Nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm để tìm câu trả lời cho câu hỏi của GV

- Lĩnh hội kiến thức

và ghi vào vở

trình sinh sản

2 Đối tượng, nội dung nghiên cứu và ý nghĩa của

Di truyền học

- Đối tượng, nội dung: cơ

sở vật chất, cơ chế và tính quy luật của hiện tượng di truyền và biến dị

- Ý nghĩa: Di truyền học có

vai trò quan trong không chỉ

về mặt lí thuyết mà còn có giá trị thực tiễn cho Khoa học chọn giống, cho y học

và đặc biệt là trong Công nghệ sinh học hiện đại

b Hoạt động 2: Tìm hiểu mục “II Men Đen- Người đặt nền móng cho di truyền học” (14p)

(1) Mục tiêu: HS nắm và hiểu được những kiến thức trọng tâm trong mục này

(2) Phương pháp/kĩ thuật dạy học: Trực quan, đàm thoại, hoạt động nhóm, động não

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: Cá nhân, cặp đôi, theo nhóm - lớp

(4) Phương tiện: H1.2, ảnh chân dung Menđen và khu vườn trong tu viện

(5) Sản phẩm: HS hiểu được tại sao Menđen được coi là người đặt nền móng cho Di truyền học (6) Nội dung hoạt động:

dung ghi bảng (vở của HS)

- NVĐ: Từ xa xưa tới nay, trên thế giới cũng

như ở Việt Nam đã có nhiều nhà khoa học

tham gia nghiên cứu những vấn đề cơ bản

của Di truyền học nhưng chỉ có Menđen mới

được coi là người đặt nền móng cho sự ra

đời và phát triển của Di truyền học Vậy tại

sao Menđen được coi là người đặt nền móng

cho Di truyền học? Mục II Menđen

-người đặt nền móng cho Di truyền học

- Yêu cầu 1 HS đọc to cho cả lớp nghe mục

em có biết SGK trang 7

- Yêu cầu từng cá nhân HS nghiên cứu

thông tin, quan sát hình 1.2 trong mục II ở

SGK trang 5, 6 sau đó thảo luận nhóm theo

- Lắng nghe GV đặt vấn

đề nhận thức có ý muốn tìm hiểu vấn đề

- Lắng nghe bạn đọc

=>hình thành tình cảm, lòng kính trọng đối với Menđen

- Thực hiện nhiệm vụ học tập

II Menđen - người đặt nền móng cho Di truyền học

1 Đối tượng nghiên cứu chính: Đậu Hà Lan vì có các

đặc điểm thuận lợi:

+ Có hoa lưỡng tính, tự thụ phấn khá nghiêm ngặt

+ Có nhiều cặp tính trạng

�

�

bàn để trả lời các câu hỏi sau:

Hỏi: Vì sao Menđen lại chọn giống đậu Hà

Lan làm đối tượng chính cho các nghiên cứu

di truyền?

Hỏi: Phương pháp nghiên cứu di truyền của

Menđen được gọi là gì và gồm những nội

dung cơ bản nào?

- Yêu cầu đại diện của 1 - 2 nhóm HS báo

cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập, HS

khác nhận xét, bổ sung nếu cần=> chốt kiến

thức và ghi bảng:

- Nhấn mạnh: Qua việc làm rõ đối

tượng và phương pháp nghiên cứu

về hiện tượng di truyền của

Menđen, các em đã thấy được

rằng, sở dĩ ông được coi là người

đặt nền móng cho Di truyền học là

bởi vì ông là người đầu tiên phát

hiện ra quy luật di truyền các tính

trạng bằng phương pháp phân tích

các thế hệ lai trên đối tượng chính

nghiên cứu chính là đậu Hà Lan

- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập, lĩnh hội kiến thức

- Lắng nghe và đánh giá được công lao của Menđen đối với Di truyền học

tương phản dễ quan sát, nhận biết

+ Có thời gian sinh trưởng, phát triển ngắn

+ Có nhiều giống khác nhau

2 Phương pháp nghiên cứu:

- Tên gọi: Phương pháp phân tích các thế hệ lai

- Nội dung:

+ Lai các cặp bố mẹ khác nhau về 1 hoặc 1 số cặp tính trạng thuần chủng tương phản rồi theo dõi sự di truyền riêng rẽ của từng cặp tính trạng đó trên con cháu của từng cặp bố mẹ

+ Dùng toán thống kê để phân tích số liệu thu được

Từ đó rút ra quy luật di truyền các tính trạng

c Hoạt động 3: Tìm hiểu mục “III Một số thuật ngữ và kí hiệu cơ bản của di truyền học” (8p)

(1) Mục tiêu: HS nắm và hiểu được những kiến thức trọng tâm trong mục này

(2) Phương pháp/kĩ thuật dạy học: đàm thoại, hoạt động nhóm, động não

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: Theo nhóm

(4) Phương tiện: SGK, phiếu học tập tìm hiểu khái niệm và ví dụ về một số thuật ngữ

(5) Sản phẩm: HS biết được một số thuật ngữ và kí hiệu của di truyền học

(6) Nội dung hoạt động:

dung ghi bảng (vở của HS)

- Yêu cầu HS nghiên cứu SGK, thảo luận

nhóm (bàn) để hoàn thành phiểu học tập

theo mẫu bảng sau (kẻ mẫu lên bảng):

Thuật ngữ Khái niệm Ví dụ

Tính trạng

Cặp tính

trạng tương

phản

Nhân tố di

truyền

Giống hay

dòng thuần

chủng

- Sau khi HS hoàn thành, cùng HS thảo luận

để làm rõ khái niệm và ví dụ cho các thuật

- Nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm để thu nhận kiến thức và hoàn thành phiếu học tập trong khoảng 5 – 7 phút

III Một số thuật ngữ và kí hiệu cơ bản của Di truyền học

1 Một số thuật ngữ

- Tính trạng

- Cặp tính trạng tương phản:

- Nhân tố di truyền:

- Giống hay dòng thuần chủng:

2 Một số kí hiệu

- P, PTC: Cặp bố mẹ xuất

- Giới thiệu, giải thích rõ các kí hiệu cơ bản

của Di truyền học Có thể đề cập thêm cách

sử dụng các kí hiệu để biểu diễn một phép

lai trong sinh học

- Lắng nghe và ghi nhớ các kí hiệu cơ bản của

Di truyền học

phát

- X: Biểu thị sự lai giống

- F: Thế hệ con (F1, F2, Fa)

- G: Giao tử (GP, GF1)

- ♂: Đực

- ♀: Cái

3.3 Hoạt động luyện tập - vận dụng

(1) Mục tiêu: Củng cố, hệ thống hóa, hoàn thiện kiến thức mới mà học sinh đã được lĩnh hội ở hoạt

động hình thành kiến thức về bài học

(2) Phương pháp/kĩ thuật dạy học: vấn đáp, thảo luận nhóm

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: cá nhân, cặp đôi, theo nhóm

(4) Phương tiện: Hệ thống câu hỏi

(5) Sản phẩm: Hs vận dụng được các kiến thức đã lĩnh hội để giải quyết các nhiệm vụ học tập

(6) Nội dung hoạt động

cây cà chua trong thí nghiệm trên Yếu tố

quy định các tính trạng này được gọi là gì?

c Sử dụng thuật ngữ và kí hiệu thích hợp

hãy viết sơ đồ tóm tắt thí nghiệm trên

- Yêu cầu đại diện của 1 - 2 nhóm HS báo

cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập, HS

khác nhận xét, bổ sung nếu cần=>chốt kiến

thức

- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập, củng cố kiến thức

nhân tố di truyền

c P: Quả tròn x quả dài=>F1: 100% quả tròn

F1xF1=>F2: (75% quả tròn : 25% quả dài)

3.4 Hoạt động tìm tòi, mở rộng, hướng dẫn học ở nhà (1p)

- Học bài và trả lời đầy đủ vào vở bài tập các câu hỏi 1, 2, 3 trong SGK trang 7 (câu 4 không cần phải trả

lời do đã được giảm tải).

- Nghiên cứu trước bài học số 2 Lai một cặp tính trạng =>Trả lời các yêu cầu ở lệnh học tập in nghiên kí hiệu bằng hình tam giác ngược màu xanh trong bài vào vở bài tập

IV RÚT KINH NGHIỆM GIẢNG DẠY

1 Nhận xét nội dung, phương pháp và phân bố thời gian giảng dạy

………

………

………

………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

………

………

………

……….………

………

……….………

………

………

2 Nhận xét về thái độ học tập, khả năng tiếp thu của HS các lớp: ………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

……….………

………

………