Đó là sự chuyển dịch cơ cấu ngành nghề sang các loại hình “lao động sáng tạo”, thay đổi phương thức giảng dạy, học tập với sự trợ giúp của công nghệ, hay sự phát triển của các ngành d[r]
Trang 1Tóm tắt: Cách mạng công nghệ 4.0 đã và đang đặt ra nhiều thách thức cũng như
cơ hội đối với lĩnh vực giáo dục đào tạo nói chung, giáo dục đào tạo ngành nghệ thuật nói riêng Khó khăn, thách thức đặt ra ở những vấn đề như: sự chuyển dịch
cơ cấu ngành nghề đào tạo, thay đổi mô hình, phương thức đào tạo, thay đổi phương pháp giảng dạy… Song bên cạnh giáo dục đào tạo khối ngành nghệ thuật lại có những thuận lợi, cơ hội mà các ngành đào tạo khác không có được Đó là
sự chuyển dịch cơ cấu ngành nghề sang các loại hình “lao động sáng tạo”, thay đổi phương thức giảng dạy, học tập với sự trợ giúp của công nghệ, hay sự phát triển của các ngành dịch vụ, giải trí… Trên cơ sở đánh giá thực trạng, những đặc thù của giáo dục nghệ thuật, bài viết tập trung vào việc phân tích những thuận lợi, thách thức của Internet kết nối vạn vật, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn… tạo ra cho giảng viên đại học ngành nghệ thuật Từ đó, tác giả nêu ra những giải pháp ứng phó với những thay đổi trong điều kiện giáo dục nghệ thuật thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0.
Từ khóa: Giáo dục 4.0, Giảng viên đại học, Giáo dục đào tạo ngành nghệ thuật.
Đặt vấn đề
Trong quá trình toàn cầu hóa, Việt Nam không tránh khỏi việc chịu sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 Trong đó, giáo dục đào tạo là một trong những lĩnh vực chịu sự tác động lớn nhất Từ đây xuất hiện thuật ngữ mới “giáo dục 4.0” Trong đó giáo dục 4.0 đã được tổng kết, đánh giá sự khác biệt so với giáo dục 1.0, 2.0 hay 3.0 đó là: trọng tâm của giáo dục là sáng tạo và đổi mới giá trị, chương trình giáo dục xuyên ngành, công nghệ vạn vật kết nối, việc giảng dạy là mọi nơi… Theo ý kiến của nhiều nhà khoa học, trong đó có ý kiến của ông Trương Nguyện Thành (Trường Đại học Hoa Sen): “Giáo dục 4.0 sẽ được đánh dấu bởi thay đổi lớn trong mục tiêu đào tạo, chuyển từ truyền thụ kiến thức cho số đông qua khai lực (khai phóng tiềm lực, năng lực, và động lực) đồng thời trao quyền sáng tạo (empowering innovation) cho từng cá nhân”2
1 Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, Email: maithuyhuong2408@gmail.com, Điện thoại: 0904773477
2 [https://news.hoasen.edu.vn/vi/tin-hoa-sen/giao-duc-40-thu-thach-va-co-hoi-4970.html]
Trang 2Nhận định trên cho thấy, giáo dục đại học khối ngành văn hóa nghệ thuật cũng đứng trước những thách thức to lớn đó, song bên cạnh lại có những thuận lợi, cơ hội
mà các ngành đào tạo khác không có được để rút ngắn khoảng cách đưa giáo dục tiến đến giai đoạn 4.0
1 Cơ hội cho các trường đại học ngành nghệ thuật trong cách mạng 4.0
- Chuyển dịch cơ cấu ngành nghề
“Công nghiệp 4.0 đang thúc đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu lao động ở nhiều nước Đang xuất hiện ngày càng đông đảo tầng lớp/giai cấp sáng tạo trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, thiết kế, nghệ thuật, văn hóa, giải trí, truyền thông - giáo dục -đào tạo, y tế, pháp luật Cùng với sự phát triển của công nghiệp 4.0 và kinh tế sáng tạo, lao động sáng tạo ngày càng chiếm vị trí chủ đạo trong lực lượng lao động xã hội” [2, tr 23]
Theo các nhà nghiên cứu giáo dục quốc tế, trọng tâm của giáo dục 4.0 là sáng tạo đổi mới và giá trị, vì thế các ngành đào tạo đòi hỏi tính sáng tạo được khuyến khích đầu tư Bên cạnh việc đầu tư đào tạo khối ngành công nghệ thông tin, cơ cấu ngành nghề sẽ được chuyển dịch sang khối ngành văn hóa nghệ thuật – vốn là các ngành đòi hỏi tính sáng tạo cao
Cuộc sống với những áp lực của khoa học, công nghệ, máy móc tự động sẽ khiến đời sống con người trở nên căng thẳng, khô cứng, ít có thời gian chăm sóc đời sống tinh thần, tham gia các hoạt động giải trí Lúc này, các hoạt động mang tính sáng tạo sẽ góp phần làm cân bằng cuộc sống Dù trí tuệ nhân tạo đã giúp con người thực hiện các công việc thủ công bằng máy móc, rôbốt, thì tư duy sáng tạo vẫn không thể thay thế Công nghệ kỹ thuật số có thể giúp việc sáng tác các tác phẩm nghệ thuật nhanh hơn, dễ dàng hơn, nhưng cũng không thay thế được vai trò sáng tạo của người nghệ sĩ Vì vậy, các ngành nghề đòi hỏi tính sáng tạo cao, các ngành nghệ thuật giải trí sẽ ngày càng thu hút người học
- Thay đổi về chương trình giáo dục, phương pháp giảng dạy, môi trường học tập
Các đặc tính về chương trình giáo dục, việc giảng dạy, đảm bảo chất lượng, trường học, đầu ra của giáo dục 4.0 cũng có nhiều thuận lợi cho đào tạo khối ngành nghệ thuật phát triển Ngày nay, sáng tạo nghệ thuật không chỉ còn là vẽ trên giấy, thể hiện trên nhạc cụ… mà còn là sự tích hợp của nhiều công nghệ hiện đại Âm nhạc, công nghệ giải trí… được hình thành trên các thiết bị công nghệ kỹ thuật số hiện đại Cách mạng công nghệ cũng góp phần làm cho nghệ thuật thị giác phát triển Vẽ điện tử có thể được thiết kế nhanh và chi tiết nhiều màu sắc hơn vẽ truyền thống Công nghệ in 3D cũng góp phần làm ngành thiết kế đồ họa nói riêng, nghệ
Trang 3thuật thị giác nói chung phát triển lên tầm cao mới “Công nghệ in 3D cũng sẽ khiến cho nhu cầu tìm kiếm nhân công giá rẻ bị thay thế bởi nhu cầu về nhân công có năng
lực sáng tạo, trình độ cao…” [Bộ Khoa học công nghệ (2017), tr.14].
Việc giảng dạy khối ngành nghệ thuật lâu nay vẫn bị gò bó theo lối giảng dạy truyền thống, nay có cơ hội giải phóng, phát huy tối đa sự sáng tạo của người học Giờ đây, với internet vạn vật kết nối, cơ sở dữ liệu lớn, người học có thể không phải đến trường mà tự học, tự tìm kiếm thông tin, tự tìm tòi, thể hiện sự sáng tạo của cá nhân Tiến bộ về công nghệ thông tin sẽ làm xuất hiện những loại hình đào tạo mới Hệ thống đào tạo trực tuyến đại chúng, đào tạo online là những loại hình đào tạo mới thách thức các phương thức đào tạo truyền thống Những khóa đại học mở trên mạng sẽ có hàng chục triệu người theo học Sự phát triển của các loại hình đào tạo mới cũng làm cho giáo dục đào tạo nghệ thuật đến gần với công chúng hơn Trước đây, việc giáo dục nghệ thuật cả với tư cách nâng cao dân trí và đào tạo nhân lực đều còn nhiều hạn chế Phần lớn mọi người yêu thích nghệ thuật không có cơ hội thưởng thức nghệ thuật, chưa kể đến cơ hội trực tiếp tham gia sáng tạo nghệ thuật Ngày nay, với công nghệ kỹ thuật số, sự kết nối mọi lúc, mọi nơi, mỗi cá nhân có thể tham gia các khóa học sáng tạo nghệ thuật, tự chủ động thể hiện cái tôi thông qua các tác phẩm nghệ thuật với sự trợ giúp của công nghệ kỹ thuật số
2 Thách thức đặt ra
Để nắm bắt được những cơ hội mà Cách mạng 4.0 mang lại, giáo dục đào tạo khối ngành nghệ thuật cũng phải giải quyết rất nhiều khó khăn và thách thức đặt
ra Các trường đại học khối ngành nghệ thuật phải thực sự có cuộc cách mạng biến đổi về chất
Quan niệm đến trường là đi học, không đến trường là không đi học đã tỏ ra lạc hậu trong thời đại 4.0 Vì vậy, chính nhà trường cũng phải thay đổi để đáp ứng với yêu cầu của người học, yêu cầu của xã hội Tuy nhiên, chức năng định hướng và dẫn dắt của nhà trường không thay đổi
- Nhà trường giờ đây không còn là nơi duy nhất cung cấp kiến thức Với Internet kết
nối vạn vật, sinh viên có thể không cần đến lớp vẫn tiếp thu được kiến thức phong phú, đa dạng
- Nhà trường không chỉ là nơi cung cấp kiến thức mà là nơi đào tạo kỹ năng nghề
nghiệp tương lai.
Các chuyên gia giáo dục nhận định sinh viên nghệ thuật nói riêng và sinh viên nói chung đang phải đối mặt với các thách thức như: Yếu về kĩ năng làm việc trong môi trường hợp tác; chưa quan tâm đến việc trải nghiệm và thực hành; thiếu
Trang 4kỹ năng làm việc và hợp tác trong môi trường đa văn hóa; hạn chế về ngoại ngữ… Điều này gây cản trở lớn, thậm chí sẽ khiến các sinh viên nghệ thuật ra trường không thích nghi với môi trường xã hội, không phát huy được tài năng, không có việc làm
và còn tụt lùi với bạn bè
- Nhà trường là nơi giáo dục nhân cách “con người nghệ sĩ”
Với giáo dục 4.0, kiến thức có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng giáo dục của nhà trường vẫn đóng vai trò quan trọng, nhất là giáo dục nhân cách Vì nhà trường là môi trường giáo dục chuyên nghiệp, có mục đích, có phương pháp, có định hướng rõ ràng Trường đại học ngành nghệ thuật càng phải xác định rõ ràng mục tiêu, nhiệm vụ quan trọng này trong giáo dục 4.0 Vì cách mạng 4.0, bên cạnh những thành tựu to lớn thì cũng có những tác động tiêu cực không nhỏ đến lối sống con người, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên, vốn nhanh tiếp nhận cái mới Cách mạng 4.0 có xu hướng pha loãng quan hệ, sự ứng xử văn hóa, đạo đức trong cộng đồng, xã hội và xa cách dần với thuần phong mỹ tục của truyền thống dân tộc Nhiều thói quen trong nhận thức rất dễ bị thay đổi Những chuẩn mực giá trị văn hóa, đạo đức được tôn thờ qua nhiều thế hệ cũng có những nguy cơ bị mai một Con người trong cộng đồng, xã hội dần mất đi nét đẹp trong giao tiếp của “tình làng, nghĩa xóm” có tính “thực” và thay vào đó là quan hệ công việc đơn thuần Sự giao tiếp rộng, nhưng hạn chế chiều sâu, tầm cao về “tính hiện thực của bản chất con người” và thay vào đó là quan hệ “ảo”1
Dựa vào định hướng của Đảng về: “Đúc kết và xây dựng hệ giá trị văn hóa và
hệ giá trị chuẩn mực của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
và hội nhập quốc tế” [Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XII (2018)] nhà trường cần cụ thể hóa vào việc giáo dục nhân cách cho sinh viên
nghệ thuật với những chuẩn giá trị mang đặc trưng riêng
3 Giảng viên ngành nghệ thuật với giáo dục 4.0
Với những cơ hội và thách thức đặt ra cho giáo dục nghệ thuật thời đại 4.0, giảng viên đại học ngành nghệ thuật cũng buộc phải thay đổi để thích ứng và phát triển a) Vai trò và trách nhiệm của người giảng viên đại học ngành nghệ thuật thay đổi Người thầy giờ đây không chỉ có vai trò truyền đạt kiến thức
Với giáo dục 4.0, ai cũng có thể làm “thầy” Nếu trước đây chỉ giáo viên mới
có thể đứng lớp và giảng dạy thì ngày nay nhờ sự hỗ trợ của công nghệ, bất kỳ ai cũng có thể tham gia vào quá trình giáo dục và giảng dạy Trường lớp giờ đây không
1 [http://tapchikhxh.vass.gov.vn/xay-dung-nen-van-hoa-viet-nam-truoc-tac-dong-cua-cuoc-cach-mang-cong-nghiep-40-n50092.html].
Trang 5mang tính cố định với giảng đường, thư viện, hệ thống chương trình học theo thời khóa biểu cố định Các trường trực tuyến đang phát triển và trở thành nét đặc trưng của giáo dục 4.0 Một số trường trực tuyến như Coursera, Udemy, edX… hay tại Việt Nam là FUNiX đã sử dụng công nghệ điện toán đám mây để phát triển các không gian học tập trên mạng Thông qua kết nối internet, người học có thể tham gia các lớp học ảo trên toàn thế giới, vào bất kỳ thời gian nào, tìm kiếm bất kỳ nguồn tài liệu nào
- Giảng viên phải thực sự là người truyền khả năng sáng tạo, sự say mê yêu nghề cho
sinh viên.
Với khối ngành nghệ thuật, đây là nét đặc thù trong giảng dạy của giảng viên
từ lâu nay, song đến giai đoạn này, nó càng phải phát huy hơn nữa Với cách mạng 4.0, sinh viên có thể tìm kiếm tư liệu, kiến thức ở khắp mọi nơi trên thế giới mà không cần đến trường, không cần qua giảng viên Tuy nhiên, để cảm nhận cái đẹp, tìm kiếm các giá trị nghệ thuật trong chính đời sống xung quanh thì giảng viên chính
là người có thể giúp đỡ, định hướng tốt nhất cho sinh viên Quá trình làm việc giữa giảng viên với sinh viên không còn là sự truyền đạt kiến thức mà là sự giao cảm, hòa hợp của những con người đam mê nghệ thuật, để từ đó, nhen nhóm, vun đắp tình yêu với nghệ thuật, với cuộc sống, khơi nguồn sự sáng tạo trong mỗi cá nhân Nhận định về vấn đề này, chính các giảng viên ngành nghệ thuật cũng có ý kiến thống nhất: “Nghệ thuật là lĩnh vực sáng tạo cá nhân nên đào tạo phải hướng đến phát triển khả năng sáng tạo cho người học chứ không thể dạy truyền nghề thuần túy” – ý kiến giảng viên Phạm Văn Tuyến (Trường ĐH Sư phạm Hà Nội) Tuy nhiên, để làm được điều này, đòi hỏi chính người giảng viên phải có sự sáng tạo, có niềm say mê và có khả năng truyền lại niềm say mê sáng tạo đó cho sinh viên Nhà giáo Lê Anh Vân, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Mỹ thuật Việt Nam thì cho rằng
“giảng viên nghệ thuật còn ỉ lại vào kĩ năng thực hành nhưng không có những ý tưởng sáng tạo và không có con đường sáng tạo cho bản thân cũng như giúp sinh viên về hướng đi cho họ sau khi ra trường” [Mai Thị Thùy Hương (2018)]
- Giảng viên phải là người định hướng học tập cho sinh viên
Người thầy phải quan tâm đến nhu cầu học tập, năng lực học tập của từng sinh viên để giới thiệu, định hướng cho sinh viên tiếp cận nguồn kiến thức phù hợp, tạo môi trường học tập phong phú, đa dạng để sinh viên phát huy khả năng sáng tạo của bản thân Với đào tạo các ngành nghệ thuật, điều này càng đặc biệt cần thiết, vì mỗi cá nhân người học là những thực thể có cảm thụ nghệ thuật riêng biệt, có sự sáng tạo riêng biệt Vì vậy, giảng viên cần có những kế hoạch hướng dẫn, giảng dạy riêng cho từng sinh viên, để phát huy được tối đa khả năng sáng tạo nghệ
Trang 6thuật của cá nhân, đem đến những tác phẩm nghệ thuật mang dấu ấn cá nhân của từng người học
- Giảng viên phải là người giáo dục những giá trị văn hóa cao đẹp, vun đắp tâm hồn
nghệ sĩ cho sinh viên.
Kết nối mạng, mở rộng giao lưu và giao tiếp ở tất cả các lĩnh vực, phương diện, đặc biệt sự xuất hiện những hiện tượng mới lạ, như: đồng tiền “ảo”; thanh toán “ảo”; kinh doanh “ảo”, lối sống “ảo” rất thu hút thế hệ trẻ Các giá trị con người Việt Nam truyền thống đang có nhiều nguy cơ bị thay đổi, biến dạng, đánh mất những điều tốt đẹp Trong đó, những người nghệ sĩ là những người đi tiên phong trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị nhân cách tốt đẹp, song cũng là những người đầu tiên,
dễ chịu sự tác động của lối sống mới làm biến đổi nhân cách
Giảng viên đại học ngành nghệ thuật có đặc thù, vừa là giảng viên, vừa là nghệ
sĩ Vì vậy, trong lối sống, suy nghĩ, ít nhiều mang tư tưởng tự do, ít quan tâm đến các vấn đề chính trị, văn hóa, xã hội, dễ dẫn đến những sai lệch trong quan điểm, tư tưởng Một bộ phận giảng viên, tiếp xúc gần gũi với thế giới showbiz xa hoa, nhiều cám dỗ, dễ bị tha hóa, biến chất, đánh mất phẩm chất của một giảng viên Tuy nhiên,
theo nghiên cứu năm 2018 của đề tài Giái pháp nâng cao chất lượng đào tạo ngành nghệ
thuật trong các trường đại học thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) thì các
phẩm chất đạo đức, tinh thần nghề nghiệp của giảng viên được đánh giá tốt với tỉ
lệ khá cao như: Yêu thương, giúp đỡ sinh viên (42,2%); Tận tụy, nhiệt tình với sinh viên; Trung thực, thẳng thắn (40,0%); Tôn trọng mọi người (sinh viên, đồng nghiệp); Đặt mục tiêu phát triển con người cao hơn mục tiêu kinh tế (39,4%)… [Mai Thị Thùy Hương (2018)]
Có thể thấy, người giảng viên đại học ngành nghệ thuật vẫn là tấm gương sáng cho sinh viên noi theo về đạo đức của người làm thầy, của người nghệ sĩ Họ chính là hình mẫu để sinh viên nghệ thuật phấn đấu học tập, vừa có tài, vừa có tâm
b) Kỹ năng nghề của người giảng viên phải được nâng lên tầm cao mới
Để có thể bắt kịp những thay đổi mà cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mang đến, nhà trường phải trang bị cho sinh viên các kỹ năng: ứng dụng khoa học công nghệ vào thực tiễn, trau dồi ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, kỹ năng mềm để hòa nhập với môi trường làm việc… Muốn làm được vậy, chính người thầy cũng phải nâng kỹ năng của mình lên trình độ cao hơn
- Kỹ năng hội nhập quốc tế
Năng lực hội nhập quốc tế của giảng viên được đánh giá ở khả năng tham gia các đề tài, dự án quốc tế, tham gia viết bài báo khoa học, hội nghị, hội thảo… cấp
Trang 7quốc tế, năng lực trao đổi, phản biện khoa học quốc tế, tham gia giảng dạy ở các trường quốc tế cũng như năng lực tham gia sáng tác, biểu diễn thực hành ở cấp quốc tế
Theo kết quả nghiên cứu của đề tài Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo ngành
nghệ thuật trong các trường đại học thuộc Bộ VH,TT&DL, năng lực này của giảng viên
ngành nghệ thuật không được đánh giá cao Dường như quá trình giao lưu, hội nhập mới chỉ diễn ra một chiều – đó là sự tiếp nhận các xu hướng, trào lưu văn hóa nghệ thuật hiện đại, các mô hình giáo dục đào tạo tiên tiến trên thế giới Còn bản thân giảng viên chưa thực sự chủ động biến những kiến thức đó thành của mình cũng như thể hiện tư duy sáng tạo nghệ thuật của mình ra môi trường quốc tế Trong các năng lực hội nhập quốc tế của giảng viên ngành nghệ thuật năng lực được đánh giá tốt cao hơn các năng lực trên là tham gia sáng tác, biểu diễn thực hành ở cấp quốc tế Một số tên tuổi các giảng viên đã được khẳng định trên trường quốc tế như: Đặng Thái Sơn, Trần Thu Bạch Hà, Bùi Công Duy (Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), Lê Anh Vân (Trường ĐH Mỹ thuật Việt Nam)… Số lượng này vẫn còn quá ít ỏi so với lực lượng giảng viên của ngành
Một nguyên nhân lớn làm cản trở năng lực hội nhập quốc tế của giảng viên chính là ngoại ngữ - tiếng Anh Trình độ ngoại ngữ của giảng viên đại học ngành nghệ thuật chưa cao Tỉ lệ giảng viên sử dụng được ngoại ngữ vào việc nghiên cứu giảng dạy, học tập, cập nhật kiến thức, trao đổi học thuật nói chung yếu hơn so với giảng viên các khối ngành khác Theo thống kê của ngành văn hóa nghệ thuật, tại Trường Đại học Sân khấu điện ảnh Hà Nội, số giảng viên có trình độ ngoại ngữ ngang đại học chỉ chiếm <10%, còn lại chủ yếu chỉ có chứng chỉ ngoại ngữ tương đương trình độ B1, B2; Học viện Âm nhạc Việt Nam, tỉ lệ có trình độ ngoại ngữ ngang đại học chiếm 8,5%, trình độ tương đương B1 chiếm 35%; Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, trình độ tương đương đại học chiếm 4,5%, trình độ tương đương B1 chiếm 40% Số liệu trên cho thấy, hầu hết giảng viên đại học ngành nghệ thuật mới chỉ có trình độ ngoại ngữ đạt mức trung bình, chưa đủ để giao tiếp xã giao chứ chưa nói đến việc đọc tài liệu, nghiên cứu, trao đổi học thuật bằng ngoại ngữ Những giảng viên có trình độ ngoại ngữ ngang đại học hầu hết là những người được đào tạo tại nước ngoài, tuy nhiên trong số đó có nhiều người được đào tạo tại Nga, Đông Âu từ nhiều năm trước nên không sử dụng được tiếng Anh – ngôn ngữ quốc
tế chính
- Kỹ năng công nghệ thông tin
Giảng viên phải nắm vững các thành tựu của công nghệ thông tin, những ứng dụng công nghệ thông tin trong lĩnh vực giảng dạy, tránh sự lạc hậu so với chính
Trang 8sinh viên của mình - những người trẻ, vốn nhanh nhạy nắm bắt, tiếp thu công nghệ mới Có như vậy, mới thu hút được sinh viên đến trường
Kiến thức về tin học cũng còn là một hạn chế của giảng viên ngành nghệ thuật Với đặc thù đào tạo thiên về thực hành, ít sử dụng các phương tiện công nghệ thông tin nên nhiều giảng viên còn thiếu kiến thức và kỹ năng thực hành tin học Tuy nhiên, trong xu thế phát triển của thời đại công nghệ thông tin, nhiều loại hình nghệ thuật đã sử dụng nhiều đến công nghệ thông tin mới như: mỹ thuật đa phương tiện,
kỹ xảo điện ảnh, hòa âm phối khí… Điều này đòi hỏi các giảng viên đại học cũng phải cập nhật kiến thức về công nghệ thông tin, thậm chí phải là những chuyên gia đầu ngành trong việc ứng dụng công nghệ thông tin trong sáng tác, biểu diễn và giảng dạy
- Kỹ năng mềm
Bên cạnh các kỹ năng cơ bản về ngoại ngữ, công nghệ thông tin, giảng viên cần
có kiến thức về thị trường, về nhu cầu xã hội, năng lực marketing, kinh doanh… để giúp định hướng cho sinh viên trong sáng tác, biểu diễn Các giảng viên đồng thời cũng là những nghệ sĩ, tham gia vào công việc sáng tạo, phục vụ nhu cầu giải trí, thưởng thức nghệ thuật của cộng đồng Chính vì vậy, giảng viên cũng cần phát triển
kỹ năng mềm để đưa sản phẩm nghệ thuật của mình đến gần với công chúng Trong ngành nghệ thuật, thước đo thành công chính ở sự ghi nhận của khán giả Người giảng viên không chỉ giảng lý thuyết mà còn phải có khả năng nắm bắt được thị hiếu của công chúng, xu thế của thị trưởng, để đưa tác phẩm đến gần với công chúng, đáp ứng được yêu cầu của thị trường
4 Vấn đề đặt ra
Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho các trường nghệ thuật ở nước ta hiện có nhiều khó khăn, nhưng vấn đề xây dựng đội ngũ giảng viên nòng cốt của một trường nghệ thuật lại còn khó hơn nhiều Chúng ta đều biết vai trò của người thầy đặc biệt quan trọng trong đào tạo nghệ thuật, song hiện tại có thể dễ dàng nhận thấy sự thiếu hụt trong đội ngũ giảng viên Giảng viên giỏi thì tuổi đã cao Giảng viên trẻ thì không ít người chưa đủ tầm vóc của một người thầy Số giảng viên, chuyên gia đầu ngành chiếm tỉ lệ thấp Sinh viên giỏi, có khả năng, thường thích đắm mình thử sức trong thực tế sáng tác, không muốn ở lại trường Ở các trường khác, sinh viên giỏi được giữ lại trường, học thạc sĩ, học tiến sĩ, sau đó có thể đứng lớp nhưng với trường đào tạo nghệ thuật, học xong tiến sĩ nhiều khi cũng chưa thể đứng trên bục giảng Giảng viên không có trải nghiệm trong sáng tác, trong nghiên cứu, giảng bài chỉ dựa vào sách vở, sẽ rất khó có sức thuyết phục đối với sinh viên nghệ thuật - một đối tượng đào tạo rất đặc thù
Trang 9Song không thể vì 2 chữ “đặc thù” mà đội ngũ giảng viên ngành nghệ thuật chấp nhận tụt hậu so với các ngành khác, đặc biệt khi giáo dục 4.0 đang mang lại cho
họ rất nhiều cơ hội phát triển và sáng tạo Vì vậy, đội ngũ giảng viên đại học ngành nghệ thuật, cần thực hiện sự thay đổi ngay từ trong tư duy: thay đổi tư duy về vai trò của người thầy và thay đổi tư duy về cách dạy và học ngành nghệ thuật
Trên cơ sở phân tích xu thế phát triển tất yếu của giáo dục 4.0 cũng như những
cơ hội, thách thức đặt ra cho giáo dục đào tạo ngành nghệ thuật trong giai đoạn hiện nay, bài viết muốn xây dựng nên hình ảnh của người giảng viên đại học ngành nghệ thuật – chủ thể trực tiếp của nền giáo dục đó Hình ảnh người giảng viên đại học phải như thế nào? Thực tế hiện nay đã đạt được mức độ ra sao? Qua phân tích, đánh giá, có thể thấy, để xây dựng được đội ngũ giảng viên đại học ngành nghệ thuật trong giáo dục 4.0 đạt được như kỳ vọng, là cả một quá trình cố gắng, nỗ lực của bản thân người giảng viên cũng như các trường đại học ngành nghệ thuật, với sự quan tâm, đầu tư của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng như Bộ Giáo dục và Đào tạo
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Chí Bền (Chủ biên) (2010), Văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh
tế quốc tế, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
2 Bộ Khoa học công nghệ (2017), Cách mạng công nghiệp lần thứ 4.
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII (2018).
4 Trần Thị Vân Hoa (Chủ biên) (2018), Cách mạng công nghiệp 4.0 – vấn đề đặt ra
cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của Việt Nam, NXB Chính trị Quốc
gia Sự thật, Hà Nội
5 Mai Thị Thùy Hương (2018), Giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo ngành nghệ thuật trong các trường đại học thuộc Bộ VH,TT&DL, Nhiệm vụ khoa học cấp Bộ
6 Trịnh Hoài Thu (2015), Giải pháp nâng cao năng lực chuyên môn nghệ thuật cho đội
ngũ giáo viên Âm nhạc và Mỹ thuật ở các trường TH và THCS ở miền Bắc Việt Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Việt Nam, đề tài cấp Bộ
7 Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (2016), Báo cáo tổng hợp: Cuộc Cách
mạng công nghiệp lần thứ 4: một số đặc trưng, tác động và hàm ý chính sách đối với Việt Nam.
8 http://tapchikhxh.vass.gov.vn/xay-dung-nen-van-hoa-viet-nam-truoc-tac-dong-cua-cuoc-cach-mang-cong-nghiep-40-n50092.html
9 https://news.hoasen.edu.vn/vi/tin-hoa-sen/giao-duc-40-thu-thach-va-co-hoi-4970 html
Trang 10UNIVERSITY LECTURER IN ARTS WITH EDUCATION 4.0
Abstract: Industrial revolution 4.0 has posed many challenges as well as
opportunities for education generally, art education particularly Difficulties and challenges are appeared in issues such as the restructuring of the training sectors, changing the model and the method of training, and teaching etc But art educations have also some advantages and opportunities that other disciplines
do not have That is the shift of the sector structure to the “creative labor”, or the changes of the teaching and learning methods with the help of technology, or the development of the services and entertainment industries and so on.
On the basis of assessing the situation and the characteristics of art education, the article focuses on analyzing the advantages and challenges of Internet of things, artificial intelligence, big data etc created for University lecturer in art Since then, the author has proposed solutions to respond to changes in art education conditions during the period of industrial revolution 4.0.
Key words: Education 4.0, University lecturer, Art education in university.