Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng kỹ năng chơi trong các dạng thức khai cuộc của đội tuyển Cờ vua, từ đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu lựa chọn giải pháp phù hợp trong giảng d[r]
Trang 1GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG KHAI CUỘC CHO ĐỘI TUYỂN
CỜ VUA TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
TS Hà Minh Dịu 1
Tóm tắt: Nghiên cứu của các chuyên gia trong nước và quốc tế về cờ vua
cho thấy, việc phát triển kỹ năng khai cuộc có thể được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau, việc lựa chọn các phương pháp và phương tiện phù hợp là hết sức cần thiết cho việc phát triển các năng lực tư duy khai cuộc của vận động viên cờ vua Bài viết giới thiệu kết quả thử nghiệm các bài tập và các đánh giá chuyên môn cờ vua với 10 sinh viên thực nghiệm và 10 sinh viên đối chứng để chứng minh tầm quan trọng của bài tập huấn luyện trong việc phát triển kỹ năng khai cuộc cờ vua Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả các dạng thức khai cuộc, nâng cao ý thức rèn luyện và tự rèn luyện môn cờ vua, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo môn Cờ vua nói chung và giảng dạy khai cuộc nói riêng.
Từ khoá: cờ vua; giải pháp; khai cuộc; đội tuyển; tư duy
1 Đặt vấn đề
Tác động có hướng đích bằng các bài tập chuyên môn nhằm nâng cao kỹ năng khai cuộc cho vận động viên (VĐV) Cờ vua có ý nghĩa chủ đạo trong việc nâng cao khả năng tính toán với các thế biến nảy sinh liên tục và phức tạp Đặc biệt là việc nâng cao khả năng tư duy chiến thuật, nó giúp VĐV nâng cao khả năng phân tích - đánh giá và lập kế hoạch chơi.Kỹ năng khai cuộc thực chất là quá trình tư duy liên tục nhằm tìm ra những nước đi hiệu quả nhất ở những tình huống cờ thay đổi trong quá trình thi đấu Kỹ năng này giúp người học nâng cao khả năng phối hợp giữa các quân trên bàn cờ hướng vào việc giải quyết nhiệm vụ rõ ràng là chiếu hết,
1 Khoa GDTC – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2;
Tel: 0984 087 999 – email: diusp2@gmail.com.
Trang 2cầu hòa, bắt quân… Gần hơn nữa là sự chuẩn bị cho đấu thủ có kế hoạch, các đòn chiến thuật, cũng như định hướng chiến lược Do vậy việc nâng cao kỹ năng khai cuộc là điều hết sức cần thiết.[7],[10] Nghiên cứu về môn cờ vua cũng có một số
công trình nghiên cứu về lĩnh vực này như: Dương Thanh Bình (2005): Nghiên cứu đánh giá trình độ tập luyện của nam VĐV cờ vua lứa tuổi 12 - 13 tại Thành phố
Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sỹ Giáo dục học, Trường Đại học Thể dục thể thao
2 Đặng Văn Dũng (1999), Nghiên cứu xây dựng các chỉ tiêu đánh giá trình độ tập luyện của VĐV cờ vua – giai đoạn huấn luyện ban đầu, Luận văn Thạc sỹ Giáo dục học, Trường ĐH Thể dục thể thao I Hà Thị Thúy Lan (2012), Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá năng lực thực hành Cờ Vua của học sinh trung cấp thể dục Trường CĐSP Thái Nguyên, Luận văn Thạc sĩ Giáo dục, Trường Đại học Thể dục thể thao Bắc
Ninh Tuy nhiên, nghiên cứu về khai cuộc, lựa chọn giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng khai cuộc cho đối tượng đội tuyển cờ vua Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
2 lại chưa có tác giả nào nghiên cứu Xuất phát từ lí do trên, chúng tôi tiến hành
nghiên cứu đề tài “ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG KHAI CUỘC CHO ĐỘI TUYỂN CỜ VUA TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2”
2 Một số vấn đề lí luận
Mỗi ván cờ được chia làm 3 giai đoạn tương ứng với từng thời điểm nhiệm vụ khác nhau nhưng chúng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau không thể tách rời, 3 giai đoạn đó là: khai cuộc, trung cuộc và tàn cuộc Sự thống nhất của 3 giai đoạn thể hiện Khai cuộc là giai đoạn đặc biệt quan trọng vì nó có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ diễn biến của ván cờ [3]
Cần tiến hành nghiên cứu các loại khai cuộc như thế nào? Phải chăng chúng ta cần học thuộc lòng và ghi nhớ tất cả các loại thế trận đó như một bảng cửu chương! Muốn hiểu rõ vấn đề này, chúng ta cần xác định những thế biến khi ra quân có phải
là những thế biến bắt buộc và duy nhất không [4]
Một ván cờ chứa đựng muôn vàn khả năng khác nhau Những trận biến chỉ là những nước đi tiếp tục đã được nghiệm trong thi đấu, trong từng thế trận ra quân đều có thể tìm kiếm thêm những nước đi hoàn toàn áp dụng được Do đó, việc học vẹt từ các thế biến khai cuộc là điều không cần thiết, thậm chí còn có hại vì nó hạn chế tính sáng tạo của VĐV
Để đạt được trình độ cao môn Cờ vua, người chơi cần phải có thời gian chuyên tâm nghiên cứu, học hỏi, quan trọng nhận thức được vai trò của từng giai đoạn trong ván đấu Khai cuộc có vai trò rất quan trọng vì nó là giai đoạn đầu của trận đấu, nếu không am hiểu nắm vững khai cuộc thì khả năng thua trận ngay từ đầu là rất lớn mà chưa kịp vào tới trung cuộc Xu hướng huấn luyện Cờ vua hiện nay như sau [5]:
Trang 3- Độ sâu của các phương án khai cuộc.
- Số lượng các phương án, các hệ thống khai cuộc cần nắm vững
- Thường xuyên cập nhật thông tin về các nước đi mới trong khai cuộc từ các tạp chí chuyên ngành, mạng Internet
- Tính linh hoạt trong khi chơi khai cuộc (chuyển từ khai cuộc này sang khai cuộc khác)
3 Phương pháp và mục đích nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng kỹ năng chơi trong các dạng thức khai cuộc của đội tuyển Cờ vua, từ đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu lựa chọn giải pháp phù hợp trong giảng dạy học tập khai cuộc Cờ vua; góp phần nâng cao hiệu quả kỹ năng khai cuộc, đồng thời nâng cao chất lượng của quy trình đào tạo môn
Cờ vua nói chung và giảng dạy khai cuộc nói riêng
Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng đội tuyển và kỹ năng khai cuộc của nam đội tuyển Cờ vua Trường ĐHSPHN2
+ Nhiệm vụ 2: Lựa chọn ứng dụng và đánh giá hiệu quả các giải pháp nâng cao kỹ năng khai cuộc đối với nam đội tuyển Cờ vua trường ĐHSPHN2
3.2 Phương pháp nghiên cứu
3.2.1 Phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu
Phương pháp này được sử dụng nhằm mục đích thu thập các thông tin từ các bài tập, những hình ảnh, các tư liệu số liệu, từ đó đưa ra được các lý luận thực tiễn làm cơ sở cho việc nghiên cứu cũng như tiến hành tổ chức quá trình nghiên cứu Phương pháp này thực chất giúp cho việc hệ thống hóa các kiến thức và phân tích kết quả nghiên cứu
3.2.2 Phương pháp phỏng vấn toạ đàm [8]
Chúng tôi sử dụng phương pháp này để trao đổi, tham khảo ý kiến của một số giáo viên và tiến hành phỏng vấn bằng phiếu về tiến trình giảng dạy, các kỹ năng khai cuộc thông qua mẫu câu hỏi có sẵn Tham gia phỏng vấn là các giáo viên giảng dạy cho đội tuyển cờ vua
3.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm
Phương pháp này nhằm thu thập những thông tin trực tiếp từ đối tượng nghiên cứu, thông qua việc theo dõi quan sát quá trình các buổi học tập, rèn luyện và các
Trang 4ưu nhược điểm của đối tượng nghiên cứu mà không làm ảnh hưởng tới quá trình nghiên cứu, từ đó đánh giá kỹ năng khai cuộc của đội tuyển Cờ vua nam
3.2.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm.
Phương pháp kiểm tra cả hai giai đoạn bằng cách sử dụng các test bài tập trước thực nghiệm và sau thực nghiệm, từ đó rút ra được các số liệu để đánh giá kỹ năng khai cuộc cho đối tượng nghiên cứu và đánh giá mức độ hiệu quả của các kỹ năng khai cuộc mang lại
3.2.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Sau khi xác định và lựa chọn những bài tập hợp lý nhằm mục đích ứng dụng các bài tập mà chúng tôi đã lựa chọn để thực nghiệm Chúng tôi tiến hành thực nghiệm so sánh 2 nhóm, nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng với số lượng 2 nhóm bằng nhau
+ Nhóm thực nghiệm (na) : 10 sinh viên
+ Nhóm đối chứng (nb) : 10 sinh viên
3.2.6 Phương pháp toán học thống kê
Các tham số thống kê được sử dụng trong đề tài gồm: số trung bình, độ lệch chuẩn, so sánh 2 số trung bình quan sát bằng chỉ số t (student) và hệ số tương quan cặp (r) của Brave-Pison Đề tài tham khảo sách Đo lường thể thao của tác giả Dương nghiệp Chí (1991) [1],[9]
4 Kết quả nghiên cứu
4.1 Thực trạng phong trào Cờ vua và kỹ năng khai cuộc của nam đội tuyển
Cờ vua Trường ĐHSPHN2
Để tìm hiểu thực trạng kỹ năng khai cuộc và số lượng sai lầm trong khai cuộc thường mắc phải của đội tuyển Cờ vua nam trong những năm gần đây, đề tài đã tiến hành phân tích biên bản thi đấu của đội tuyển nam Cờ vua tại các giải Cờ vua truyền thống các năm 2016 - 2017 Nội dung phân tích tập trung vào việc vận dụng khai cuộc và những sai lầm trong khai cuộc hoặc sau khai cuộc của các đội tuyển
Số lượng ván đấu được phân tích và kết quả cụ thể như trình bày bảng 4.1
Trang 5Bảng 4.1 Thực trạng kỹ năng khai cuộc của đội tuyển Cờ vua Trường ĐHSPHN2
TT Các dạng thức
khai cuộc
Sván
đấu
Số lượng sai lầm Sván
đấu
Số lượng sai lầm Sván
đấu
Số lượng sai lầm
Kết quả tại bảng 4.1 cho thấy:
Số lượng sai lầm trong khai cuộc của đội tuyển Cờ vua nam tại các giải là rất cao, cụ thể theo thống kê số lượng sai lầm trong khai cuộc của nam thì với 214 ván đấu thì có 66 sai lầm (chiếm tỷ lệ 30.84%) Như vậy cứ 3 ván đấu thì có một ván đấu mắc sai lầm trong khai cuộc Thực trạng này cho thấy, công tác huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam tại các địa phương là chưa tốt
Nguyên nhân cơ bản của thực trạng này là do khả năng vận dụng các dạng khai cuộc chưa hợp lý và chưa tuân thủ đúng các nguyên tắc của khai cuộc Vì vậy khi sử dụng, các đội tuyển sẽ mắc phải sai lầm do nghiên cứu về hệ thống khai cuộc này chưa sâu
Đây là một tỷ lệ cao, chứng tỏ công tác huấn luyện kỹ năng khai cuộc cho các
em chưa được làm tốt, các em mắc những sai lầm trong khai cuộc vẫn còn tương đối cao sẽ ảnh hưởng tới kết quả và thành tích thi đấu của đội tuyển
4.2 Nghiên cứu lựa chọn và đánh giá hiệu quả của các giải pháp lựa chọn nhằm nâng cao kỹ năng khai cuộc cho nam đội tuyển Cờ vua Trường ĐHSPHN2
4.2.1 Cơ sở thực tiễn của các test đánh giá kỹ năng khai cuộc của đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2
Thông qua việc nghiên cứu, phân tích các nguồn tài liệu chuyên môn [2], tôi
đã xác định được 6 test sử dụng trong việc đánh giá kỹ năng khai cuộc của đối tượng nghiên cứu Các test này đảm bảo yêu cầu về đánh giá kĩ năng khai cuộc và
Trang 6tính vừa sức đối với đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2 Nhằm xác định cơ
sở thực tiễn của các test, tôi đã tiến hành phỏng vấn các giáo viên, HLV vể mức độ
sử dụng các test này Kết quả thu được trình bày ở bảng 4.2
Bảng 4.2: Kết quả phỏng vấn lựa chọn test đánh giá kỹ năng khai cuộccủa đội
tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2 (n = 22)
Số người lựa chọn
Kết quả cụ thể Quan trọng Bình thường Không quan
trọng
1
Thi đấu theo chủ đề
khai cuộc 15 phút
(điêm)
-2
Phân tích - đánh
giá - lập kế hoạch
(điểm)
10
4
Xác định sai lầm
trong khai cuộc
(điểm)
6 Tìm diễn biến chính
Từ kết quả ở trên:
Bảng 4.2 cho thấy, để đánh giá kỹ năng khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam, đại đa số các ý kiến đều lựa chọn 3 test, là các test: thi đấu theo chủ đề khai cuộc
15 phút (điểm), xác định sai lầm trong khai cuộc (điểm), lựa chọn phương án tối
ưu (điểm)
4.2.2 Xác định thông báo và độ tin cậy của các test đánh giá kỹ năng khai cuộc của đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2
Nhằm lựa chọn được các test có tính khả thi, đầy đủ tính thông báo, đề tài đã bước đầu xác định tính thông báo của các test trên đối tượng nghiên cứu
Trang 7Kết quả xác định tính thông báo và độ tin cậy của các test được tôi trình bày tại bảng 4.3
Bảng 4.3: Tính thông báo và độ tin cậy của các test đánh giá kỹ năng khai cuộc
với thành tích thi đấu của đội tuyển Cờ vua
Qua bảng 4.3 cho thấy có 3 test là test: Thi đấu theo chủ đề khai cuộc 15 phút (điểm), xác định sai lầm trong khai cuộc (điểm), lựa chọn phương án tối ưu (điểm),
là đảm bảo tính thông báo trên đối tượng nghiên cứu (r từ 0.812 - 0.834) được tôi lựa chọn trong quá trình nghiên cứu
4.2.3 Nghiên cứu lựa chọn các dạng khai cuộc cho huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2
Qua tham khảo các tài liệu chuyên môn [6] và tìm hiểu thực trạng công tác
sử dụng các dạng khai cuộc vào huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2 và các trường có đào tạo đội tuyển Cờ vua như: ĐHSPHN, ĐH Thái Nguyên, Đại học Hồng Đức Đề tài đã lựa chọn được các dạng khai cuộc cơ bản cho đối tượng nghiên cứu, chúng tôi tiến hành phỏng vấn:
Bảng 4.4: Kết quả phỏng vấn lựa chọn các dạng khai cuộc cho đội tuyển
Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2 (n=30)
TT Nội dung
phỏng vấn
Số người lựa chọn
Kết quá thu được Rất quan trọng Quan trọng Không quan trọng
Nhóm khai cuộc thoáng
Nhóm khai cuộc nửa thoáng
Trang 86 Caro - canPhòng thủ 12 40.00 6 20.00 5 16.67 1 3.33
Nhóm khai cuộc kín
Từ kết quả thu được ở bảng 4.4 cho thấy:
Trong số 15 khai cuộc cơ bản được đưa ra phỏng vấn để lựa chọn sử dụng trong quá trình huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2, có
9 dạng khai cuộc điển hình có ý kiến lựa chọn đều xếp chúng ở mức độ quan trọng trở lên ở cả 3 nhóm (những khai cuộc được bôi đậm tại bảng 4.4)
Còn các loại khai cuộc còn lại ít được các HLV lựa chọn hay cho rằng các khai cuộc đó không thể hiện rõ trong việc đánh giá năng lực khai cuộc của đội tuyển Cờ vua nam nên tôi loại bỏ trong quá trình tiếp theo
4.2.4 Ứng dụng và xác định hiệu quả các dạng khai cuộc đã lựa chọn trong huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2
Tổ chức thực nghiệm sư phạm
Để tiến hành có hiệu quả các dạng khai cuộc đã lựa chọn vào huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam, tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm trong thời gian
là 4 tháng, mỗi tuần 3 giáo án, mỗi giáo án 2 tiết (từ tháng 2/2018 - 5/2018) Đối tượng thực nghiệm là 20 nam đội tuyển Cờ vua của Trường ĐHSPHN2 và chia thành 2 nhóm: nhóm đối chứng 10 em, nhóm thực nghiệm 10 em
Cả hai nhóm cùng được huấn luyện theo một chương trình, thời gian Tuy
Trang 9nhiên, ở thời gian giáo án huấn luyện khai cuộc giữa hai nhóm là có sự khác biệt Trong đó nhóm đối chứng sử dụng các dạng khai cuộc đã được HLV vẫn đang sử dụng, còn nhóm thực nghiệm sử dụng các dạng khai cuộc đã đựơc lựa chọn Thời điểm giảng dạy khai cuộc theo quan điểm của các nhà chuyên môn, việc giảng dạy khai cuộc sẽ đạt hiệu quả nhất nếu tiến hành vào đầu phần cơ bản của mỗi giáo án Các đối tượng nghiên cứu đều được tiến hành kiểm tra sư phạm thông qua các test
đã được lựa chọn ở hai thời điểm (trước thực nghiệm và sau thực nghiệm)
Kết quả đánh giá hiệu quả của các giải pháp
Kết quả kiểm tra ở giai đoạn trước thực nghiệm được trình bày ở bảng 4.5
Bảng 4.5: Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm của hai nhóm đối chứng
và nhóm thực nghiệm (n a = n b =10)
Nhóm ĐC (n a =10)
Nhóm TN (n b =10) (t bảng So sánh =2.101)
1 Thi đấu theo chủ đề khai cuộc 15
2 Xác định sai lầm trong khai cuộc
3 Lựa chọn phương án
Từ kết quả thu được ở bảng 4.5 cho thấy:
Sự khác biệt về kết quả thực hiện các test của 2 nhóm là không có ý nghĩa (ttính< tbảng= 2.101 ở ngưỡng xác suất p >0.05) Hay nói cách khác, ở thời điểm trước thực nghiệm, kỹ năng khai cuộc của 2 nhóm là tương đương nhau
Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm
Từ kết quả kiểm tra quá trình thực nghiệm (sau thời gian 4 tháng ứng dụng các dạng khai cuộc vào quá trình huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua nam Trường ĐHSPHN2), tôi đã tiến hành kiểm tra ở cả hai nhóm đối chứng và nhóm
Trang 10thực nghiệm thông qua 3 test đã lựa chọn được Kết quả thu được như trình bày ở bảng 4.6
Bảng 4.6: Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm của hai nhóm đối chứng và
nhóm thực nghiệm (n a = n b = 10).
Nhóm
ĐC (n a =10)
Nhóm
TN (n b =10)
So sánh (t bảng =2.101)
2 Xác định sai lẩm trong khai cuộc
Từ kết quả thu được ở bảng 4.6 cho thấy:
Kết quả thực nghiệm của các test ở hai nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm đều gia tăng, song sự gia tăng của nhóm thực nghiệm cao hơn hẳn so với nhóm đối chứng Điều này dẫn tới sự khác biệt có ý nghĩa về kết quả thực hiện các test giữa nhóm đối chứng vànhóm thực nghiệm (ttính của các bài thử đều > tbảng với
p < 0.01) Như vậy, kết quả để huấn luyện khai cuộc cho đội tuyển Cờ vua mới tỏ
rõ tính hiệu quả thực sự
Để làm rõ hơn sự khác biệt về thành tích đạt được của hai nhóm, sự tăng trưởng về thành tích của các nhóm sau quá trình thực nghiệm, chúng tôi so sánh mức độ tăng trưởng về kết quả đạt được trước và sau thực nghiệm của từng nhóm
Bảng 4.7: Mức độ tăng trưởng của nhóm đối chứng sau quá trình thực nghiệm
(n=10)
Trước
TN Sau TN
W%
So sánh (t bảng =2.262)
