Chính vì thế mà tôi đã lựa chọn đề tài “Dư luận của sinh viên đánh giá về nội dung chương trình, điều kiện vật chất dạy – học, phương pháp dạy – học đại học hiện nay” với tƣ cách là c[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-o0o -
NGUYỄN THANH THÚY
DƯ LUẬN CỦA SINH VIÊN ĐÁNH GIÁ VỀ NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH, ĐIỀU KIỆN VẬT CHẤT DẠY – HỌC, PHƯƠNG PHÁP DẠY – HỌC ĐẠI
HỌC HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SỸ TÂM LÝ HỌC
MÃ SỐ: 60.31.80
HƯỚNG DẪN KHOA HỌC GS.TS NGUYỄN NGỌC PHÚ
HÀ NỘI - 2008
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Tâm lý học, trường đại học Khoa học xã hội nhân văn Hà Nội đã dìu dắt, dạy dỗ tôi trong suốt quá trình học tập
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Ngọc Phú, người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn
Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè thân thiết, các giảng viên và những bạn sinh viên đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình triển khai điều tra để thực hiện đề tài nay
Hà Nội, ngày 25 tháng 11 năm 2008
Tác giả
Nguyễn Thanh Thúy
Trang 3MỤC LỤC
Trang
DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
1.3 Các trường đại học trong hệ thống quốc dân Việt Nam 58 1.4 Những vấn đề đặt ra về nội dung chương trình đào tạo, điều
kiện vật chất dạy – học, phương pháp dạy – học nhằm nâng cao
chất lượng dạy – học hiện nay
62
CHƯƠNG 2: TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
67
3.1 Thực trạng về nội dung chương trình, điều kiện cơ sở vật chất
dạy – học, phương pháp dạy – học đại học qua nghiên cứu ở một
số trường đại học công lập hiện nay
72
3.2 Dư luận xã hội của sinh viên về nội dung chương trình dạy –
học đại học hiện nay
86
3.3 Dư luận xã hội của sinh viên về điều kiện vật chất dạy – họ 103 3.4 Dư luận xã hội của sinh viên về phương pháp dạy – học 109 3.5 Đề xuất giải pháp cho cải cách giáo dục đại học Việt Nam
trong những năm trước mắt
127
TÀI LIỆU THAM KHẢO 134 PHỤ LỤC
Trang 4MỞ ĐẦU
1- Lí do nghiên cứ đề tài
Cải cách giáo dục nói chung, cải cách giáo dục đại học nói riêng đang là một trong những vấn đề được nhiều người dân quan tâm nhất hiện nay Đồng thời cải cách giáo dục đại học đang là quyết tâm của ngành giáo dục – đào tạo, bởi đã đến lúc hàng loạt những vấn đề nảy sinh trong 20 năm qua đòi hỏi phải được giải quyết cấp bách Đội ngũ giảng viên thiếu về số lượng, một bộ phận không nhỏ còn hạn chế về chuyên môn, ngoại ngữ và tin học Chương trình và phương pháp chậm đổi mới so với thời đại, không bắt kịp với các nước trong khu vực và trên thế giới Tính “hàn lâm” còn khá đậm nét trong chương trình đào tạo [17; tr 95] “Nền giáo dục đại học Việt Nam hiện nay rất mất cân đối” Điều kiện vật chất phục vụ cho việc dạy – học thì thiếu thốn và lạc hậu Nhiều người cảm thấy mất lòng tin vào nền giáo dục nước nhà Nhiều gia đình tự lo bằng cách tìm mọi cơ hội để cho con cái họ được ra nước ngoài du học Vì không đánh giá cao nền giáo dục Việt Nam nên có đến 41.6% sinh viên đồng ý và 45% sinh viên đồng ý
một phần với ý kiến cho rằng “du học tốt hơn trong nước” chỉ có 4.7% là
không đồng ý Còn về phía các thầy cô giáo có 38.2% đồng ý với ý kiến
trên, 59% đồng ý một phần và không có ai phản đối Khi được hỏi “nếu điều kiện tài chính cho phép ông (bà) có muốn đi du học hoặc cho người thân đi du học” thì có tới 89.3% sinh viên muốn được đi du học và 89.7%
giảng viên có ý muốn tương tự Có không ít ý kiến cho rằng “giáo dục Việt Nam nói chung, giáo dục đại học nói riêng xuống cấp một cách trầm trọng” Giáo dục Việt Nam nói chung, giáo dục đại học nói riêng đang loay hoay tìm hướng đi riêng của mình, nhiều lần cải cách nhưng vấn đề ngày càng trở nên nghiêm trọng và gây thất vọng hơn
Câu hỏi lớn nhất hiện nay đối với ai có tâm huyết với sự nghiệp giáo dục nước nhà là làm thế nào để đổi mới giáo dục thực sự mang lại hiệu quả
Trang 5thiết thực, đào tạo nên các thế hệ công dân tài giỏi xây dựng đất nước Báo
cáo chính trị của Ban chấp hành Trung Ương Đảng tại đại hội Đảng lần thứ
X cũng chỉ rõ: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ
chức, cơ cấu quản lý, nội dung phương pháp dạy và học; thực hiện chuẩn
hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, chấn hưng nền giáo dục Việt Nam” [70; tr 95]
Câu hỏi này bao hàm nhiều câu hỏi lớn, trong đó có việc: Đổi mới
giáo dục Việt Nam nên theo mô hình nào; nên bắt đầu từ đâu, từ khi nào,
bắt đầu từ những ai? Trả lời những câu hỏi lớn này không đơn giản mà cần
có những giải pháp đồng bộ và hệ thống Cần phải xem xét và khẳng định
lại về nhiều vấn đề, cả về triết lý giáo dục, mục tiêu giáo dục, chính sách
giáo dục, hệ thống giáo dục quốc gia, nội dung chương trình, điều kiện cơ
sở vật chất cho việc dạy – học, phương pháp dạy – học v.v
Trong một nỗ lực để thực hiện cải cách giáo dục đại học, giải quyết
được những vấn đề đang tồn đọng trong giáo dục đại học Việt Nam thì
chúng ta cần phải biết giáo dục đang gặp phải những vấn đề gì và người
trong cuộc nghĩ gì về những vấn đề đó Chính vì thế mà tôi đã lựa chọn đề
tài “Dư luận của sinh viên đánh giá về nội dung chương trình, điều kiện vật
chất dạy – học, phương pháp dạy – học đại học hiện nay” với tư cách là
công trình luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tâm lý học nhằm góp tiếng nói
chung làm rõ một phần của thực trạng giáo dục đại học Việt Nam, dư luận
xã hội của chính những sinh viên – những người đang học về một số vấn đề
nổi bật của giáo dục đại học hiện nay Bằng những kết quả cụ thể, tôi hy
vọng đề tài sẽ cho chúng ta thấy một cái nhìn tương đối về bức tranh giáo
dục đại học Việt Nam hiện nay và tìm ra con đường để khắc phục, đồng
thời góp phần đưa nền giáo dục đại học Việt Nam phát triển trong xu thế
phát triển chung của khu vực và thế giới, tìm ra một phần con đường để
khắc phục những điểm hạn chế đó
Trang 62- Mục đích nghiên cứu
Khảo sát dư luận của sinh viên về nội dung chương trình, điều kiện vật chất dạy – học, phương pháp dạy – học đại học hiện nay của một số trường đại học như đại học KHTN, đại học Luật, trường đại học Kinh tế quốc dân, trường Đại học Sư Phạm Hà Nội, trường Đại học Nông Nghiệp, phân tích nguyên nhân của thực trạng trên, từ đó đề xuất các giải pháp góp phần cải cách giáo dục đại học Việt Nam trong thời gian tới
3- Nhiệm vụ nghiên cứu
- Khái quát những vấn đề lí luận về dư luận xã hội cũng như những vấn đề chủ yếu về nội dung chương trình, điều kiện vật chất dạy – học, phương pháp dạy – học đại học hiện nay
- Làm rõ dư luận xã hội của sinh viên về nội dung chương trình đào tạo, điều kiện cơ sở vật chất cho việc dạy – học, phương pháp dạy học đại học Phân tích lý giải, xử lý số liệu nhằm rút ra các kết luận về định lượng
và định tính
- Trên cơ sở đó, đưa ra các định hướng giải pháp góp phần cải cách giáo dục đại học Việt Nam trong những năm trước mắt
4- Đối tượng nghiên cứu
Dư luận xã hội của sinh viên
5- Khách thể nghiên cứu
- Khách thể trực tiếp là sinh viên các trường đại học trong diện khảo sát
- Đề tài cũng khảo sát cả những đối tượng khác, cán bộ quản lý giáo dục nhà trường, các giáo viên về những nội dung có liên quan để có cơ sở khoa học tham gia vào các nhận định đánh giá, đưa ra các kết luận cần thiết
Trang 76- Phạm vi nghiên cứu
6.1 Địa bàn nghiên cứu.
Trường đại học Khoa học tự nhiên, Đại học kinh tế quốc dân, trường Đại học Luật, trường Đại học Sư Phạm Hà Nội, trường Đại học Nông Nghiệp
6.2 Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu căn cứ tâm lý xã hội của dư luận xã hội (khuôn mẫu xã hội và tâm thế xã hội)
- Nghiên cứu căn nguyên của dư luận xã hội (nhận thức, tự ý thức và
ý thức)
7- Giả thuyết nghiên cứu
- Phần lớn sinh viên đều cho rằng nội dung chương trình dạy – học hiện nay đã cũ và lạc hậu, không theo kịp với sự phát triển tri thức của thời đại
- Phần lớn sinh viên cho rằng phương pháp dạy – học đại học hiện nay đã trở nên lạc hậu, chưa bắt kịp với những thành tựu dạy – học hiện đại trong khu vực và trên thế giới
- Họ cho rằng điều kiện vật chất cho dạy – học quá nghèo nàn và thiếu thốn
- Các khuôn mẫu tư duy xã hội và các tâm thế xã hội có ảnh hưởng lớn đến dư luận của sinh viên về nội dung chương trình, điều kiện vật chất dạy – học, phương pháp dạy – học đại học hiện nay
- Đa số các sinh viên có trình độ nhận thức tương đối đúng đắn về nền giáo dục đại học của nước nhà hiện nay, họ mong muốn được hưởng một nền giáo dục tốt hơn và thể hiện ra bằng dư luận và những hành động thiết thực
Trang 88- Phương pháp nghiên cứu
8.1 Phương pháp quan sát
Dựa trên việc tri giác hành vi, cử chỉ, lời nói của sinh viên khi bàn về vấn đề nội dung chương trình, điều kiện vật chất dạy – học, phương pháp dạy – học đại học Quan sát cả những biểu hiện phi ngôn ngữ đựoc thể hiện qua nét mặt của người được quan sát
8.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
Dựa trên bảng hỏi có sẵn để thu nhập thông tin từ khách thể Bảng hỏi gồm những câu hỏi đóng yêu cầu người được hỏi, chọn một trong những phương án đã được nêu ra đồng thời có cả những câu hỏi mở và câu hỏi kết hợp cho phép người được hỏi nêu ra ý kiến của cá nhân họ Ngoài
ra còn có một số câu hỏi đối cực yêu cầu người trả lời chỉ chọn một trong hai phương án
8.3 Phương pháp phỏng vấn
Đề tài sử dụng phương pháp phỏng vấn nhóm, phỏng vấn cá nhân và phỏng vấn tự do nhằm thu thập những thông tin phù hợp với mục tiêu và yêu cầu của đề tài Trong một số trường hợp, đề tài sẽ tiến hành phỏng vấn sâu cá nhân một số sinh viên và giảng viên, cán bộ quản lý nhằm làm rõ
và kết luận mốt số nội dung nổi cộm của giáo dục đại học hiện nay
8.4 Phương pháp thống kê toán học
Đề tài sử dụng phương pháp thống kê toán học nhằm xử lý, phân tích, đánh giá kết quả nghiên cứu thu được qua điều tra Đề tài sử dụng phần mềm chuyên dụng SPSS 15.0
Trang 9CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Quan điểm của các tác giả phương Tây
Trước thế kỷ 18, dư luận xã hội hầu như ít được nghiên cứu với tư cách là đối tượng của một ngành khoa học Tuy rằng trong thế kỷ 18, các ý tưởng về dư luận xã hội đã xuất hiện trong các tác phẩm triết học hay văn học thời kỳ phục hưng, thậm chí trong các tác phẩm của Platon hay Aristotle cũng đã đề cập đến dư luận xã hội song đây vấn là một khái niệm
ít được đề cập tới Tuy vậy, ngay từ thế kỷ 17, William Tempie – người Anh là người đầu tiên đề cập đến dư luận xã hội dưới góc độ lý thuyết về nguồn gốc và bản chất của dư luận xã hội Điều quan trọng là những nghiên cứu dư luận xã hội không chỉ dừng trên lý thuyết mà còn được vận dụng trong thực tế Theo hướng này, sau đó, nhà hoạt động xã hội người Anh Daniel Defoe đã vận dụng những nghiên cứu này vào thực tiễn bằng cách xây dựng một mạng lưới thông tin cơ sở để nắm bắt dư luận của quần chúng ở cơ sở [ 37; tr 106]
Bắt đầu từ thế kỷ 18, các nhà khoa học bắt đầu quan tâm đến khái niệm và bản chất của dư luận xã hội do sự ra đời của các ngành khoa học mới như tâm lý học, xã hội học, chính trị học Tuy nhiên, có rất ít sự nhất trí về bản chất của dư luận xã hội Thuật ngữ này được hiểu rất mơ hồ Người Pháp được xem là người sáng lập và phổ biến dư luận xã hội với tác phẩm của Rousseau “L’ opinion publique” được viết vào khoảng năm 1744 trong đó nhấn mạnh sự xem xét các khía cạnh chính trị của dư luận xã hội hơn là coi dư luận xã hội với tư cách là một hiện tượng xã hội Năm 1762, những khái niệm cơ bản về dư luận xã hội được J.J Rousseau – nhà triết học Pháp – đã có công trong việc đưa ra những khái niệm cơ bản về dư
luận xã hội Lúc bấy giờ, ông đã nêu một số luận điểm tiến bộ “hoạt động của nhà nước phải lệ thuộc vào sự phán xét của nhân dân” Còn trong
“khế ước xã hội”, Rousseau đã vạch ra nội dung của dư luận xã hội tiến bộ
Trang 10– đó là trí tuệ của nhân dân có thể phán xét, điều chỉnh chính quyền phải thực hiện theo một mệnh lệnh của hội nghị nhân dân Ông cho rằng:
“Muốn cho ý chí trở thành ý chí chung không nhất thiết phải lúc nào cũng trăm người như một, nhưng điều quan trọng là mọi tiếng nói nhân dân phải được xem xét đến, nếu loại bỏ, dù là hình thức một tiếng nói nào đó thì ý chí chung sẽ tan rã” [15; tr 106] Muốn vậy “dân chúng phải được thông tin một cách đầy đủ khi họ luận giải vấn đề, cho dù không ai trao đổi riêng với ai thì qua nhiều sự khác biệt nhỏ, các cuộc luận giải vẫn cứ dẫn đến ý chí chung, kết quả sẽ luôn tốt đẹp” [15; tr 58 – 59] Như vậy, Rutxo đã đề
cập đến tính quy luật của sự hình thành dư luận xã hội và cách thức để tạo
ra dư luận đó Theo ông, nếu người dân được cung cấp thông tin một cách đầy đủ, chính xác về sự kiện cũng như người lãnh đạo biết tổ chức tranh luận cho các thành viên để họ trình bày quan điểm, ý kiến riêng sẽ có kết quả tốt đẹp cho vấn đề đó
Heghen, nhà triết học duy tâm người Đức cũng có ý kiến xác đáng về
dư luận xã hội khi ông cho rằng “dư luận xã hội đã mở ra cho mỗi người khả năng thổ lộ và bảo vệ ý kiến chủ quan của mình đối với cái chung”,
“dư luận đã là một sức mạnh to lớn trong tất cả các thời đại” [37; tr 78]
Ông coi trọng việc cung cấp khả năng hiểu biết tiến trình tranh luận, bởi vì
“bằng cách ấy dư luận mới có được những tư tưởng chân lý, mới thâm nhập được vào trạng thái công việc của nhà nước và cũng chính bằng cách
ấy dư luận mới trở nên có khả năng phán xét về chúng (nhà nước và công việc của nhà nước) một cách hợp lý” [37; tr 96] Dù là nhà triết học duy
tâm song luận điểm của ông có ý nghĩa to lớn như là một trong những hạt nhân hợp đối với dư luận xã hội
Ở thế kỷ 19, các nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh đến tính hợp lý của quá trình dư luận (opinon process) Năm 1882, W.A Machinnon nêu ý
tưởng “dư luận xã hội có thể coi là dạng tình cảm ở bất cứ chủ thể nhất định nào Chúng được quan tâm bởi những người có hiểu biết nhất, thông minh nhất và có đạo đức nhất trong cộng đồng Chúng được lan dần và
Trang 11được chấp nhận bởi hầu hết mọi người ở các trình độ giáo dục hoặc cảm xúc riêng tư của 1 quốc gia văn minh” Sau đó, A.Lawrence Lowell, nhà giáo dục học, luật sư người Mỹ đã viết “một dư luận có thể được xác định như là sự chấp nhận của một trong hai hay nhiều hơn nữa các quan điểm trái ngược nhau, chúng có thể được chấp nhận bởi sự chủ tâm hợp lý (rational mind) xem đó như một sự thực” [5; tr 30]
Năm 1910, M.Weber chính thức đặt ra chương trình nghiên cứu chính thức xã hội học về báo chí Trong chương trình đó, ông đều cập đến khía cạnh nghiên cứu đặc điểm của dư luận xã hội hay thái độ đối với thông tin
Năm 1922, nhà báo và nhà xã hội học người Mỹ, Walter Lipmann viết “Dư luận xã hội” Ồng đề cập đến nhiều vấn đề như: Cơ chế sàng lọc mang tính định hướng của các phương tiện thông tin đại chúng nhằm mục đích tạo ra dư luận xã hội phù hợp với quan điểm truyền thông [48; tr85]
Một thành tựu khác trong nghiên cứu dư luận xã hội là sự ra đời của viện dư luận đầu tiên ở Mỹ do H.Gallup thành lập năm 1935 Với luận
điểm coi “dư luận là công cụ có ích của nền dân chủ”, viện dư luận đã
hướng việc nghiên cứu vào các vấn đề thực tiễn của đời sống, chính trị, xã hội Chính ông đã đưa ta phương pháp thăm dò bằng bảng hỏi hay phỏng vấn qua điện thoại Phương pháp Gallup đánh dấu một bước tiến mới trong nghiên cứu về dư luận xã hội Các viện thăm dò như vậy cũng lần lượt được thành lập ở Anh, Pháp, Đức và một số nước tư bản khác Nội dung chủ yếu là nghiên cứu các vấn đề thực tiễn trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá Đáng chú ý là các tổ chức ấy không chỉ nghiên cứu dư luận xã hội đang tồn tại mà còn có nhiệm vụ can thiệp vào quá trình hình thành, uốn nắn, điều chỉnh dư luận xã hội cho phù hợp với lợi ích của giai cấp thống trị Cùng với sự ra đời của các tổ chức ấy là sự xuất hiện của nhiều tác giả với những học thuyết nghiên cứu về dư luận xã hội Một trong những thành tựu nổi bật nhất là những nghiên cứu về cơ chế hình thành và