Những công trình kể trên chứa đựng một lượng kiến thức, thông tin khá lớn về vấn đề, tuy nhiên, trong các nghiên cứu này, mô hình cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam mới chỉ dừng [r]
Trang 11
Cơ quan quốc gia về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người: Thực trạng trên thế giới và triển vọng
ở Việt Nam National Institution on the Protection and Promotion of Human Rights: world situation and
prospect in Viet Nam NXB H : Khoa Luật, 2013 Số trang 82tr +
Nguyễn Thu Ngọc
Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Pháp luật về quyền con người;
Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm Người hướng dẫn: TS Vũ Công Giao
Năm bảo vệ: 2013
Keywords: Pháp luật Việt Nam; Quyền con người; Nhân quyền
Content
1 Tính cấp thiết của đề tài
Theo định nghĩa của Liên hiệp quốc (LHQ), cơ quan nhân quyền quốc gia (National Human
Rights Institutions – NHRIs hay National Institutions for Protection and Promotion of Human Rights) là “một cơ quan (body) được giao những chức năng cụ thể trong việc thúc đẩy và bảo vệ
nhân quyền”
Ngay từ năm 1946, ECOSOC đã đề nghị các quốc gia thành viên “xem xét khả năng thành lập các nhóm thông tin hoặc ủy ban quyền con người quốc gia để hợp tác trong các hoạt động trên lĩnh vực này với Ủy ban Quyền con người Liên hợp quốc” (Nghị quyết 2/9 ngày 21-6-1946, mục 5) Đến năm 1991, Ủy ban Quyền con người Liên hợp quốc tổ chức một hội thảo về cơ quan quyền con người quốc gia ở Pari (từ ngày 7 đến 9-10-1991) Kết luận của Hội thảo được phê chuẩn bởi Ủy ban quyền con người trong Nghị quyết 1992/54 như là Các nguyên tắc liên quan đến địa vị của các cơ quan nhân quyền quốc gia (các nguyên tắc Pari) Văn kiện này sau đó được phê chuẩn bởi Đại hội đồng Liên hợp quốc trong Nghị quyết số 48/134 (ngày 20-12-1993) và hiện được coi là nền tảng cho
tổ chức và hoạt động của các cơ quan quốc gia về thúc đẩy và bảo vệ quyền con người Năm 1993, tại Hội nghị quốc tế tổ chức tại Tunis do Liên hợp quốc bảo trợ, các cơ quan quyền con người quốc
gia đã thành lập Ủy ban Điều phối quốc tế các cơ quan quyền con người quốc gia (International
Coordinating Committee of NHRIs - ICC), có chức năng phối hợp hoạt động của mạng lưới các cơ
quan nhân quyền này
Nếu xét đúng theo các tiêu chuẩn thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia của quốc tế, Việt Nam hiện chưa có cơ quan nào có thể coi là NHRIs Đối với tình hình thực tiễn trong nước, khu vực
và quốc tế, có thể thấy, việc thành lập một hoặc một số cơ quan có chức năng của NHRIs hiện là cần thiết ở nước ta Tuy nhiên, NHRIs ở Việt Nam còn là một vấn đề mới mẻ, chưa có các nghiên cứu, đánh giá một cách có hệ thống, toàn diện và sâu sắc Vì vậy, việc nghiên cứu về triển vọng mô hình
cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam ngày càng trở nên cấp thiết
Trang 22
2 Tình hình nghiên cứu
NHRIs là vấn đề mới ở Việt Nam, vì vậy chưa có một công trình khoa học nghiên cứu một cách có hệ thống, sâu sắc về cơ quan này ở nước ta Tuy vậy, đã xuất hiện một số bài báo khoa học, hội thảo nghiên cứu về thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam Tiêu biểu có một số bài viết, nghiên cứu sau:
- Cơ quan nhân quyền quốc gia, vị trí của nó trong Hiến pháp trên thế giới và gợi ý cho Việt Nam Tác giả: TS Vũ Công Giao;
- Mô hình bộ máy quốc gia về nhân quyền ở một số nước và suy nghĩ về cơ chế bảo đảm quyền con người ở nước ta Tác giả: PGS.TS Tường Duy Kiên;
- Vài suy nghĩ về cơ chế bảo đảm nhân quyền Tác giả: TS Cao Đức Thái;
- Cơ quan nhân quyền quốc gia – Mô hình, chương trình, thách thức và giải pháp Tác giả: Phó Giám đốc Viện Nhân quyền Đức Frauke Lisa Seidensticker và TS Anna Wuerth;
- Khóa luận tốt nghiệp: Cơ quan quốc gia về nhân quyền trên thế giới và triển vọng thiết lập
ở Việt Nam Tác giả: Bùi Bích Phương
Những công trình kể trên chứa đựng một lượng kiến thức, thông tin khá lớn về vấn đề, tuy nhiên, trong các nghiên cứu này, mô hình cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam mới chỉ dừng lại ở những ý tưởng ban đầu chứ không không có sự phân tích sâu về tình hình thế giới, khu vực, cũng như trong nước để đưa ra một giải pháp hiệu quả cho vấn đề thành lập một cơ quan chuyên trách về thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền tại Việt Nam Vì vậy, cần thiết phải có thêm các công trình nghiên cứu khác để làm rõ triển vọng và đề xuất mô hình cơ quan nhân quyền quốc gia thích hợp cho Việt Nam trong tương lai Luận văn này góp phần vào việc đó
3 Mục đích, phạm vi nghiên cứu
Mục đích của luận văn là đưa ra được một cái nhìn có tính hệ thống, khoa học và toàn diện
về thực trạng, những vấn đề lí luận và thực tiễn về cơ quan nhân quyền quốc gia trên thế giới cũng như ở Việt Nam Trên cơ sở đó, đưa ra những khuyến nghị về mô hình cơ quan nhân quyền quốc gia phù hợp cho Việt Nam trong tương lai
Về phạm vi, luận văn chỉ đề cập đến thực trạng, những vấn đề lí luận và thực tiễn về cơ quan nhân quyền quốc gia trên thế giới nói chung, không tập trung phân tích sâu một mô hình của quốc gia nào
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lí luận dùng để nghiên cứu đề tài này là chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, các tư tưởng, quan điểm mang tính nguyên tắc của Đảng về đổi mới
và thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền, các tư tưởng, quan điểm về luật học tiến bộ và hiện đại trên thế giới
Phương pháp luận được sử dụng để giải quyết những vấn đề đặt ra trong luận văn là: phương pháp biện chứng, phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê
5 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn kết cấu gồm 3 chương như sau:
- Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về cơ quan nhân quyền quốc gia
Chương này tác giả trình bày khái niệm, đặc điểm, cơ sở pháp lý, hình thức, thẩm quyền, thành viên, phương pháp hoạt động của cơ quan nhân quyền quốc gia
- Chương 2: Thực trạng cơ quan nhân quyền quốc gia trên thế giới
Chương này tác giả nêu ra thực trạng cơ quan nhân quyền quốc gia trên thế giới, cụ thể về: thời gian thành lập, hình thức, thẩm quyền, thành viên, tự chủ và tính độc lập trong hoạt động và
Trang 33
nguồn tài chính, khả năng tiếp cận của công chúng, chức năng, một số mô hình cơ quan nhân quyền quốc gia trên thế giới
- Chương 3: Triển vọng về cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam
Chương này tác giả phân tích triển vọng về việc xây dựng cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam, trong đó bao gồm các nội dung: sự cần thiết phải xây dựng một cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam; những điểm thuận lợi, thách thức khi thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam; cơ sở pháp lý; mô hình thích hợp, chức năng, thành viên, nguồn tài chính, phương pháp hoạt động của cơ quan nhân quyền quốc gia tại Việt Nam
References
Tiếng Việt:
1 Bộ Ngoại giao (2005), Sách trắng về nhân quyền, Hà Nội
2 GS.TS Nguyễn Đăng Dung, GS.TS Phạm Hồng Thái, TS Vũ Công Giao, TS GVC Trịnh
Quốc Toản, Ths Lã Khánh Tùng (chủ biên bản dịch tiếng Việt) (2010), Quyền con người tập
tài liệu chuyên đề của Liên hợp quốc, NXB Công an nhân dân, Hà Nội
3 GS.TS Nguyễn Đăng Dung, GS.TS Phạm Hồng Thái, TS Vũ Công Giao, TS GVC Trịnh
Quốc Toản, Ths Lã Khánh Tùng (chủ biên bản dịch tiếng Việt) (2010), Quyền con người tập
hợp những bình luận/ khuyến nghị chung của Ủy ban Công ước Liên hợp quốc, NXB Công an
nhân dân, Hà Nội
4 GS.TS Nguyễn Đăng Dung, TS Vũ Công Giao, ThS Lã Khánh Tùng (đồng chủ biên) (2011),
Giáo trình lý luận và pháp luận về quyền con người Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội,
Hà Nội
5 GS.TS Nguyễn Đăng Dung, GS.TS Phạm Hồng Thái (đồng chủ biên) (2012), Bảo vệ và thúc
đẩy quyền con người trong khu vực ASEAN, NXB Lao động – xã hội, Hà Nội
6 Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 Nguồn: http://vibonline.com.vn
7 TS Vũ Công Giao, ”Cơ quan nhân quyền quốc gia, vị trí của nó trong Hiến pháp trên thế giới và
gợi ý cho Việt Nam”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, Hà Nội
8 TS Vũ Công Giao, Lê Anh Tuấn (2012), ”Cơ quan nhân quyền quốc gia trên thế giới”, Tạp
chí nhân quyền Việt Nam, (7), tr 48-51
9 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 (2002), NXB Chính trị quốc
gia, Hà Nội
10 Khoa Luật (ĐHQG Hà Nội) (2007), Quyền con người – Tập tài liệu chuyên đề của Liên hợp
quốc 2007, NXB Công an nhân dân, Hà Nội
11 Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội (2009), Kỷ yếu Hội thảo về “Cơ quan quốc gia về bảo
vệ và thúc đẩy quyền con người”, Hà Nội
12 Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội (2012), ”Kỷ yếu hội thảo – Sửa đổi, bổ sung Hiến pháp
1992: Đề xuất và lập luận”, Hà Nội
13 PGS.TS Tường Duy Kiên (2009), “Mô hình bộ máy quốc gia về nhân quyền ở một số nước và
suy nghĩ về cơ chế bảo đảm quyền con người ở nước ta”, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, (15),
tr 88-99
14 Mấy suy nghĩ về vấn đề kiểm soát cơ quan hành chính nhà nước với mục đích bảo đảm quyền công dân Nguồn: http://www.hcmulaw.edu.vn
15 Mô hình Ủy ban Dân nguyện của Quốc hội Cộng hoà Liên bang Đức Nguồn: http://luathoc.cafeluat.com
16 Bùi Bích Phương (2012), Cơ quan quốc gia về nhân quyền trên thế giới và triển vọng thiết lập
ở Việt Nam, Khóa luận tốt nghiệp, Khoa Luật (ĐHQG Hà Nội), Hà Nội
Trang 44
Tiếng Anh:
17 Brian Burdekin, assisted by Jason Naum (2005), National Human rights institutions in the Asia –
Pacific Region, Martinus NIJHOFF Publisher, Boston
18 Birgit Lindsnaes, Lone Lindholt, Kristine Yigen (2000), National Human Rights Institution,
Articles and working papers, Input to the discussions of the establishment and development of the functions of national human rights institutions, The Danish Centre for Human Rights,
Denmark (tại http://www.nhri.net/default)
19 Frauke Lisa Seidensticker, Anna Wuerth (2009), National Human Rights Institutions –
models, programs, challenges, solutions
20 International Council on Human Rights Policy (2000), Performance & legitimacy: National
human rights institutions, (tại http://www.nhri.net/default)
21 OHCHR (2009), Survey on NHRIs: Report on the Findings and Recommendation of a
Questionnaire Addressed to NHRIs Worldwide, (tại http://www.ohchr.org/EN/Countries/NHRI/Pages/NHRIMain.aspx)
22 Paris Principles on National institutions for the promotion and protection of human rights (tại http://www.ohchr.org/EN/Countries/NHRI/Pages/NHRIMain.aspx)
23 The Asian NGOs Network on National Human Rights Institutions (ANNI) (2009), 2009ANNI
Report on the Performance and Establishment of National Hman Rights Institutions in Asia,
Asian Forum for Human Rights and Development (Forum - Asia), Thailand
24 United Nations (1995), National Human Rights Institutions – A Handbook on the
establishment and Strengthening of National Institutions for the Promotion and Protection of Human Rights, Professional Training Series No 4 (tại http://www.nhri.net/default)
Một số trang web về cơ quan nhân quyền quốc gia:
http://www.nhri.net/
http://www.asiapacificforum.net/
http://www.aseannhriforum.org/
http://hr.law.vnu.edu.vn/
http://www.ohchr.org/
http://www.un.org/