Giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam hiện nay

Trong giáo dục đạo đức của gia đình thì việc giáo dục đạo đức cho trẻ em luôn được quan tâm đặc biệt bởi gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và có vai trò quyết định đến sự hình t[r]

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HÀ THỊ BẮC

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG GIA ĐÌNH

VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Hà Nội – 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HÀ THỊ BẮC

GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG GIA ĐÌNH

VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS

Mã số: 62 22 80 05

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS.TS HOÀNG CHÍ BẢO

Hà Nội - 2015

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi với sự hướng dẫn của GS.TS Hoàng Chí Bảo Các số liệu, tư liệu, tài liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, khách quan và có nguồn gốc rõ ràng Các kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ

Hà Thị Bắc

Trang 5

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN Trang

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC 5

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT 8

MỞ ĐẦU 9

TÀI Error! Bookmark not defined 1.1 Những nghiên cứu về gia đình và giáo dục gia đìnhError! Bookmark not

defined.

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về gia đìnhError! Bookmark not defined 1.1.2 Các công trình nghiên cứu về giáo dục gia đìnhError! Bookmark not

defined.

1.2 Những nghiên cứu về đạo đức và giáo dục đạo đức trong gia đìnhError!

Bookmark not defined.

1.2.1 Các công trình nghiên cứu về đạo đứcError! Bookmark not defined 1.2.2 Các công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức trong gia đìnhError!

1.3 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án Error!

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined.

SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN Error! Bookmark not defined 2.1 Khái niệm gia đình, đạo đức và giáo dục đạo đứcError! Bookmark not

defined.

2.1.1 Khái niệm gia đình Error! Bookmark not defined 2.1.2 Khái niệm đạo đức và giáo dục đạo đứcError! Bookmark not defined 2.2 Giáo dục đạo đức trong gia đình Error! Bookmark not defined.

Trang 6

2.2.1 Khái niệm giáo dục đạo đức trong gia đìnhError! Bookmark not defined.

2.2.2 Vai trò của giáo dục đạo đức trong gia đìnhError! Bookmark not defined.

2.2.3 Nội dung giáo dục đạo đức trong gia đìnhError! Bookmark not defined 2.2.4 Phương pháp giáo dục đạo đức trong gia đìnhError! Bookmark not defined.

2.3 Đặc điểm và một số yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục đạo đức trong gia đình

Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined 2.3.1 Đặc điểm của giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam hiện nayError!

2.3.2 Một số yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam

hiện nay Error! Bookmark not defined.

defined.

3.1 Thực trạng giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam hiện nay Error!

3.1.1 Nhận thức của cha mẹ về vai trò của giáo dục đạo đức trong gia đình Việt

Nam hiện nay Error! Bookmark not defined 3.1.2 Nội dung giáo dục đạo đức của gia đình Việt Nam hiện nay Error!

3.1.3 Phương pháp giáo dục đạo đức của gia đình Việt Nam hiện nayError!

3.2 Một số vấn đề đặt ra đối với việc giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam

hiện nay Error! Bookmark not defined 3.2.1 Cha mẹ thiếu kiến thức và kỹ năng giáo dục đạo đức cho con cáiError!

Trang 7

3.2.2 Cha mẹ gặp khó khăn trong việc lựa chọn, thống nhất nội dung và phương

pháp giáo dục đạo đức trong gia đình Error! Bookmark not defined.

3.2.3 Ý thức tự rèn luyện và tu dưỡng đạo đức của một bộ phận trẻ em hiện nay

còn thấp Error! Bookmark not defined.

3.2.4 Tác động tiêu cực của môi trường giáo dục đến giáo dục đạo đức trong gia

đình Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined.

Chương 4 : MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRONG GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY Error!

Bookmark not defined

4.1 Nâng cao nhận thức của cha mẹ, đổi mới nội dung và phương pháp giáo

dục đạo đức cho trẻ em trong gia đình Error! Bookmark not defined 4.1.1 Trang bị kiến thức và kỹ năng giáo dục đạo đức cho các bậc cha mẹError!

4.1.2 Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục đạo đức trong gia đìnhError!

4.2 Phát huy ý thức tự giác rèn luyện và tu dưỡng đạo đức cho trẻ em trong gia

đình Error! Bookmark not defined.

4.2.1 Cha mẹ cần chú trọng thực hành và nêu gương đạo đức trong việc giáo

dục đạo đức cho trẻ em Error! Bookmark not defined.

4.2.2 Rèn luyện thói quen tốt cho trẻ em thông qua việc tổ chức đời sống gia

đình Error! Bookmark not defined.

4.3 Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh để nâng cao hiệu quả giáo dục

đạo đức trong gia đình Error! Bookmark not defined.

4.3.1 Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ và hạnh phúc, tạo nên bầu không khí

lành mạnh cho sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em Error!

4.3.2 Tăng cường phối hợp giữa gia đình với nhà trường và xã hội Error!

Trang 8

4.3.3 Tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước và sự điều tiết của pháp luật

trong xây dựng môi trường giáo dục đạo đức lành mạnhError! Bookmark not

defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN

LUẬN ÁN 154

TÀI LIỆU THAM KHẢO 156

PHỤ LỤC

Trang 9

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

Trang 10

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Giáo dục đạo đức trong gia đình có vai trò quan trọng đối với sự hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách của mỗi cá nhân Trong giáo dục đạo đức của gia đình thì việc giáo dục đạo đức cho trẻ em luôn được quan tâm đặc biệt bởi gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và có vai trò quyết định đến sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em – lứa tuổi chưa trưởng thành, còn non nớt cả về thể chất và tinh thần Là tế bào của

xã hội, gia đình là nơi con người sinh ra và lớn lên, nơi trẻ em được chăm sóc cả về thể chất, trí tuệ, đạo đức và nhân cách để trẻ hòa nhập vào đời sống xã hội Vì vậy, giáo dục

đạo đức trong gia đình được coi là nền tảng cho giáo dục đạo đức của nhà trường và xã

hội, đó là sự tác động một cách kiên trì, thường xuyên, toàn diện và sâu sắc của những người lớn trong gia đình, đặc biệt là của cha mẹ đối với trẻ em và luôn để lại dấu ấn đậm nét nhất trong suốt cuộc đời mỗi người

Cùng với cơ hội đang thúc đẩy sự tiến bộ của gia đình Việt Nam thì sự phát triển mạnh mẽ kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế với những hệ luỵ và mặt trái của nó cũng đang đặt gia đình Việt Nam trước rất nhiều khó khăn, thách thức trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ em Trên thực tế ở nhiều nơi, nhất là ở các khu đô thị lớn, gia đình đang có những dấu hiệu khủng hoảng Nhiều giá trị đạo đức của gia đình Việt Nam đang bị xói mòn bởi sự thao túng của đồng tiền, lối sống lai căng, thiếu văn hoá; tình trạng ly thân, ly hôn có xu hướng tăng cao; sống chung không kết hôn; tình trạng trẻ em nghiện hút; tệ nạn mại dâm; tình dục đồng giới; ngoại tình; bạo lực gia đình; bạo lực học đường, v.v đang có chiều hướng gia tăng, gây bức xúc đối với các gia đình và trở thành vấn nạn của

xã hội Hiện trạng này đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về những biểu hiện lệch lạc trong sự phát triển nhân cách và sự bất ổn trong tâm lý của một bộ phận giới trẻ hiện nay Những hiện tượng suy thoái về đạo đức, lối sống, hành vi của con người đang làm cho

Trang 11

môi trường xã hội bị ô nhiễm nặng nề, hết sức bất lợi đối với việc giáo dục đạo đức và hình thành, phát triển nhân cách của trẻ em hiện nay

Gia đình cùng với nhà trường và xã hội là môi trường giáo dục quan trọng đối với

sự hình thành phẩm chất đạo đức và nhân cách cho thế hệ trẻ Song vai trò của các thiết chế xã hội này chỉ có thể được phát huy một cách có hiệu quả khi lấy giáo dục đạo đức

trong gia đình làm cơ sở Tuy nhiên, nhiều bậc cha mẹ hiện nay vẫn chưa nhận thức được

vai trò của giáo dục đạo đức trong gia đình Không ít cha mẹ chỉ quan tâm đến đời sống vật chất của con mà xem nhẹ việc dạy chữ, dạy người cho con cái Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường cùng với những tác động nhiều mặt của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, tốc độ phát triển tâm - sinh lý của trẻ hiện nay diễn ra hết sức phức tạp, có khi đột biến, bất thường trong khi các bậc cha mẹ lại chưa kịp thời nhận thức để điều chỉnh những hành vi lệch chuẩn và định hướng cho trẻ phát triển một cách lành mạnh Nhiều gia đình tỏ ra lúng túng thậm chí bất lực trong việc giáo dục đạo đức cho con cái Trong bối cảnh đó, việc định hướng các giá trị đạo đức, hình thành các nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức cho trẻ em thông qua giáo dục đạo đức trong gia đình là một yêu cầu cấp bách hiện nay

Quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế ở Việt Nam đang đặt ra những yêu cầu bức thiết đối với sự nghiệp giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức trong gia đình nói riêng nhằm góp phần tạo ra thế hệ trẻ Việt Nam phát triển toàn diện, vừa

có “Đức” vừa có “Tài” Trẻ em sẽ là nguồn nhân lực chủ yếu trong tương lai, họ phải được giáo dục và rèn luyện về mọi mặt, mà trước hết là phải được giáo dục về đạo đức Không có những đảm bảo về đạo đức và giáo dục đạo đức thì gia đình không trở thành

“tế bào lành mạnh”, do đó, cũng không thể đảm bảo cho sự phát triển bền vững của Việt

Nam trong tương lai Vì vậy, nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức trong gia đình không chỉ là trách nhiệm của các bậc làm cha mẹ đối với con cái của mình mà còn thể hiện trách nhiệm của họ với sự phát triển của xã hội và đất nước Nhận thức rõ vị trí và vai trò của

gia đình trong giáo dục thế hệ trẻ, Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm

2020, tầm nhìn 2030 đã khẳng định: “Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường quan

trọng

Trang 12

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

hóa, hiện đại hóa đến gia đình nông thôn Việt Nam”, Kỷ yếu hội thảo khoa học:

Những vấn đề kinh tế - xã hội ở nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, tr 63-74

2 Hà Thị Bắc (2011), “Cơ hội và thách thức với giá trị đạo đức gia đình truyền thống Việt

Nam trong hội nhập quốc tế”, Tạp chí Giáo dục lý luận (8), tr 51-53

3 Hà Thị Bắc (2012), “Gia đình Việt Nam từ góc nhìn phát triển xã hội trong bối cảnh

đổi mới và hội nhập quốc tế”, Kỷ yếu hội thảo khoa học: Tăng trưởng kinh tế gắn

với phát triển văn hoá, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế, Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị -

Đại học Quốc gia Hà Nội, tr 33-40

4 Hà Thị Bắc (Chủ nhiệm đề tài) (2012), Ảnh hưởng của quá trình đổi mới và hội

nhập quốc tế đến các giá trị gia đình truyền thống Việt Nam, Đề tài khoa học công

nghệ cấp cơ sở, Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị - Đại học Quốc gia Hà Nội

5 Hà Thị Bắc (2012), “Sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong quá trình đổi mới và

hội nhập quốc tế”, Hội thảo khoa học quốc tế: Thực tại và tương lai của gia đình

trong thế giới hội nhập, NXB Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, tr 443-449

6 Hà Thị Bắc (2013), “Phát huy giá trị đạo đức của gia đình truyền thống trong xây dựng

gia đình Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Giáo dục lý luận (194), tr 43-45

7 Hà Thị Bắc (Chủ nhiệm đề tài) (2013), Vấn đề đạo đức trong gia đình Việt Nam

hiện nay, Đề tài khoa học công nghệ cấp cơ sở, Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng

giảng viên lý luận chính trị - Đại học Quốc gia Hà Nội

8 Hà Thị Bắc (2014), “Ảnh hưởng của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đến giáo dục

đạo đức trong gia đình Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Giáo dục lý luận (208), tr

73-76

Trang 13

9 Hà Thị Bắc (2014), “Tăng cường vai trò của gia đình trong việc giáo dục đạo đức cho

trẻ em ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Giáo dục lý luận (210), tr 48-51

10 Hà Thị Bắc (2014), “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong xây dựng gia đình Việt

Nam thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế”, Tạp chí Cộng sản Điện tử (295),

http://www.tapchicongsan.org.vn

11 Hà Thị Bắc (2014), “Phật giáo với giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam hiện

nay”, Tạp chí Giáo dục lý luận (215), tr 80-83

12 Hà Thị Bắc (2014), “Một số yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục đạo đức trong gia đình

Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Giáo dục lý luận (220), tr 61-64

Trang 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Alvin Toffles (2002), Cú sốc tương lai, NXB Thanh niên, Hà Nội

2 Lê Ngọc Anh (2002), “Vấn đề giáo dục đạo đức và nếp sống văn hoá gia đình

truyền thống trong nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học

(1/128), tr 17-21

3 Lê Thị Tuyết Ba (2005), “Tình cảm đạo đức và vấn đề bồi dưỡng tình cảm đạo đức trong

điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học (1), tr 43-49

4 Lê Thị Tuyết Ba (2010), Ý thức đạo đức trong điều kiện kinh tế thị truờng ở Việt

Nam hiện nay, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

5 A.M.Bác-đi-an (1977), Giáo dục các con trong gia đình, NXB Kim Đồng, Hà Nội

8 Báo VietNam.net (2011), “Người trung thực bị thiệt thòi và bị coi là ngốc”,

http://www.vietnamnet.vn

Nội

10 Hoàng Chí Bảo (2010), Văn hoá và con người Việt Nam trong đổi mới và hội nhập

quốc tế, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

11 Hoàng Chí Bảo (2011), Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí Minh, NXB Chính trị - Hành

chính, Hà Nội

12 Đỗ Tuyết Bảo (2001), Giáo dục đạo đức cho học sinh trường trung học cơ sở tại

thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện đổi mới hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học,

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

13 Nguyễn Trần Bạt (2006), Văn hóa và con người, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội

14 Mai Huy Bích (2003), Xã hội học gia đình, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

15 Nguyễn Thanh Bình (2002), Những vấn đề cấp bách trong giáo dục con ở lứa tuổi thiếu

niên trong gia đình thành phố hiện nay, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

16 Đỗ Thị Bình, Lê Ngọc Văn, Nguyễn Linh Khiếu (2002), Gia đình Việt Nam và Phụ

nữ trong gia đình thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, NXB Khoa học

xã hội, Hà Nội

Trang 15

17 Dương Văn Bóng (2003), Đổi mới việc thực hiện chức năng giáo dục gia đình đối

với thế hệ trẻ trong gia đình nông dân Việt nam hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học,

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

18 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Thông báo số: 314/TB-BGDĐT về kết quả Hội thảo toàn

quốc về công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên, tr 1

19 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục Thống kê, Viện Gia đình và Giới, Quỹ

nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) (2008), Kết quả điều tra Gia đình Việt Nam năm

2006, Hà Nội

20 Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (2012): Thực tại và tương lai của gia đình trong

thế giới hội nhập, NXB Văn hoá - Thông tin, Hà Nội

21 Thích Minh Châu (1995), Đạo đức học Phật giáo, Viện Nghiên cứu Phật học Việt

Nam ấn hành, Thành phố Hồ Chí Minh

22 Nguyễn Trọng Chuẩn (1995), “Đôi điều suy nghĩ về giá trị và sự biến đổi các giá trị khi

nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường”, Tạp chí Triết học (1/112), tr 3-7.

23 Nguyễn Trọng Chuẩn (2001), Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình

công nghiệp hóa, hiện đại hóa, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

24 Nguyễn Trọng Chuẩn (2001), “Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

hiện nay và những biến động trong lĩnh vực đạo đức”, Tạp chí Triết học (9/127), tr

15-19

25 Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Phúc (Đồng chủ biên) (2003), Mấy vấn đề đạo

đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, NXB Chính trị quốc gia,

Hà Nội

26 Phạm Khắc Chương (1998), Giáo dục gia đình, NXB Giáo dục, Hà Nội

27 Phạm Khắc Chương (2005), Mối quan hệ gắn bó giữa cha mẹ và con cái trong giáo

dục gia đình, NXB Giáo dục, Hà Nội

28 Phạm Khắc Chương (2006), Văn hóa ứng xử trong gia đình, NXB Thanh niên, Hà

Nội

29 Phạm Khắc Chương (2013), Vai trò của ông bà cha mẹ trong gia đình, NXB Thanh

niên, Hà Nội

30 Võ Thị Cúc (1997), Văn hóa gia đình với việc hình thành nhân cách trẻ em, NXB

Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

Định dạng
Số trang	23
Dung lượng	273,99 KB