Vì vậy, vấn đề nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức hiện nay là yêu [r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
TRỊNH TỐ ANH
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC TỈNH THANH HÓA
THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
TRỊNH TỐ ANH
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC TỈNH THANH HÓA
THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Luận văn thạc sĩ chuyên ngành: Hồ Chí Minh học
Mã số: 60 31 02 04
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Trần Minh Trưởng
Hà Nội - 2015
Trang 3MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Tình hình nghiên cứu 3
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 6
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 8
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 9
7 Kết cấu của luận văn 9
Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN - SINH VIÊN 10
1.1 Một số khái niệm 10
1.1.1 Đạo đức 10
1.1.2 Đạo đức Hồ Chí Minh 12
1.1.3 Giáo dục đạo đức 14
1.1.4 Thanh niên - sinh viên 16
1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 18
1.2.1 Tầm quan trọng của giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 18
1.2.2 Nội dung giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 18
1.2.3 Phương pháp giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên 27
Tiểu kết chương 1 32
Chương 2 THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC HIỆN NAY 33
Trang 42.2 Thực trạng đạo đức sinh viên và công tác giáo dục đạo đức của trường Đại
học Hồng Đức hiện nay 37
2.2.1 Thực trạng đạo đức của sinh viên trường Đại học Hồng Đức 37
2.2.1.1 Mặt tích cực trong đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức 37
2.2.1.2 Mặt hạn chế trong đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức 45
2.2.2 Thực trạng công tác giáo dục đạo đức của trường Đại học Hồng Đức 50
2.2.2.1 Mặt tích cực trong công tác giáo dục đạo đức của trường đại học Hồng Đức 50 2.2.2.2 Mặt hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức của trường đại học Hồng Đức 53
2.3 Nguyên nhân của thực trạng đạo đức và giáo dục đạo đức trong trường Đại học Hồng Đức hiện nay 55
2.4 Những yêu cầu đòi hỏi đối với công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên trường Đại học Hồng Đức 69
Tiểu kết chương 2 72
Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 73
3.1 Giải pháp về mặt nhận thức 73
3.1.1 Tăng cường tuyên truyền giáo dục về đạo đức công dân cho sinh viên 73
3.1.2 Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục phẩm chất đạo đức cách mạng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh viên 75
3.1.3 Phát huy tinh thần tự học tập, tự tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của sinh viên 82
3.2 Giải pháp về mặt tổ chức thực hiện 83
3.2.1 Giáo dục đạo đức cho sinh viên thông qua các phong trào mang ý nghĩa chính trị - xã hội 83
3.2.2 Xây dựng những tấm gương sáng về đạo đức; đẩy mạnh công tác thi đua, khen thưởng trong các hoạt động của nhà trường 86
3.2.3 Đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy đạo đức cho sinh viên 92
Trang 53.2.4 Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và các đoàn thể xã hội trong việc
giáo dục, rèn luyện đạo đức cho sinh viên 94
3.2.5 Tổ chức, phát động sinh viên đấu tranh chống lại các biểu hiện suy thoái về đạo đức trong nhà trường và ngoài xã hội 103
Tiểu kết chương 3 107
KẾT LUẬN 109
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 112
PHỤ LỤC 119
Trang 6MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hệ thống di sản tư tưởng quý báu mà Hồ Chí Minh để lại cho dân tộc ta rất to lớn, đồ sộ, bao gồm nhiều lĩnh vực của đời sống như: kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học, giáo dục, tôn giáo, tín ngưỡng , song lĩnh vực mà Người đề cập nhiều nhất chính
là tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh đã khởi xướng, tiến hành xây dựng nền đạo đức mới - đạo đức cách mạng Đặc biệt, Hồ Chí Minh rất quan tâm tới vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên Đánh giá về vai trò của thanh niên - sinh viên Người
đã nhấn mạnh: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [11, tr.216] Bởi vậy, giáo dục đạo đức cho thanh niên sinh viên được Hồ Chí Minh coi là một vấn
đề có ý nghĩa chiến lược đối với cách mạng Việt Nam Trong Di chúc, Người căn dặn rõ: “Thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng phải có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng họ thành những người kế tục sự nghiệp cách mạng vừa hồng vừa chuyên Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rất cần thiết” [20, tr.612]
Hiện nay, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của đất nước ta đang diễn ra trong bối cảnh toàn cầu hóa,
mở cửa hội nhập quốc tế Sinh viên là lớp người đang trong quá trình hoàn thiện, khẳng định nhân cách và tài năng của mình nên họ chịu nhiều ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực của cơ chế thị trường và việc hội nhập kinh tế thế giới Việc mở cửa, giao lưu quốc tế đã tạo điều kiện thuận lợi để sinh viên tiếp thu các giá trị đạo đức tốt đẹp của các dân tộc khác nhằm bổ sung và không ngừng hoàn thiện nhân cách, lối sống của mình; tiếp thu và làm chủ các tiến bộ khoa học - kỹ thuật hiện đại, tri thức mới Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ IX (28/12/3013) đã khẳng định: hầu hết sinh viên kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, có lối
Trang 7sống lành mạnh, trung thực, đoàn kết, nhân ái và có tinh thần cộng đồng; có động cơ học tập nghiêm túc và tích cực, chủ động trong học tập, nghiên cứu khoa học, tích lũy kiến thức, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động
Tuy nhiên, bên cạnh đó, hiện nay vấn đề đạo đức của sinh viên cũng nảy sinh nhiều yếu tố tiêu cực Nhiều sinh viên chạy theo lối sống theo kiểu Tây hoá, Mỹ hoá, lối sống thực dụng, xa rời các giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc; có thái độ thờ
ơ, bàng quan trước các sự kiện kinh tế, chính trị của đất nước; sa vào các tệ nạn xã hội: rượu chè, cờ bạc, trộm cướp, ma túy, mại dâm Đánh giá nh ững hạn chế về vấn
đề đạo đức của sinh viên, Nghị quyết Trung ương lần thứ Hai của Đảng khóa VIII nhấn mạnh: “Đă ̣c biê ̣t đáng lo nga ̣i là mô ̣t bô ̣ phâ ̣n ho ̣c sinh , sinh viên có tình tra ̣ng suy thoái về đạo đức, mờ nha ̣t về lý tưởng, theo lối sống thực du ̣ng, thiếu hoài bão lâ ̣p thân,
lâ ̣p nghiê ̣p vì tương lai của bản thân và đất nước” [6, tr.24] Trước thực trạng đó, vấn
đề giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam đang có tính cấp thiết cả về lý luận lẫn thực tiễn, đòi hỏi sự quan tâm, chú ý của các nhà nghiên cứu, các nhà lãnh đạo quản lý, các tổ chức, cơ quan giáo dục - đào tạo và toàn xã hội
Trong xu thế chung của sinh viên cả nước, một bộ phận không nhỏ sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay cũng đang có những biểu hiện suy thoái về đạo đức như: thờ ơ với các vấn đề chính trị, các hoạt động xã hội, mơ hồ về lý tưởng cách mạng, chưa có ý chí phấn đấu, xác định động cơ học tập không đúng, vi phạm kỷ luật học tập Vì vậy, vấn đề nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức hiện nay là yêu cầu khách quan, tất yếu và cấp bách nhằm hoàn thiện nhân cách, phẩm chất đạo đức, lối sống tốt đẹp, lành mạnh cho sinh viên, góp phần trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức của sinh viên cả nước
Trang 8Giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một
đề tài thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong nước Nhìn chung những tài liệu tham khảo là những công trình nghiên cứu sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên; tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên; các giải pháp nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, nghiên cứu, đánh giá về thực trạng đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức; từ đó đưa ra các phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh thì chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào
Vậy đạo đức là gì? Hồ Chí Minh đã đưa ra những quan điểm như thế nào về đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên? hiện nay vấn đề đạo đức của sinh viên trường đại học Hồng Đức có những mặt tích cực nào cần tiếp tục phát huy và các hạn chế nào cần khắc phục? để tiếp tục nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh thì phải làm gì? Đó là những câu hỏi cần đặt ra trong quá trình nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức
Với những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Giáo dục đạo đức cho sinh viên
trường đại học Hồng Đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sĩ của
chuyên ngành Hồ Chí Minh học
2 Tình hình nghiên cứu
Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức; giáo dục đạo đức cho thanh niên
- sinh viên và vấn đề giáo dục đạo đức cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu khoa học thuộc các lĩnh vực khác
Trang 9nhau, với những khía cạnh, những cách tiếp cận khác nhau Căn cứ vào nội dung có thể chia thành các nhóm như sau:
2.1 Nhóm các công trình, bài viết tạp chí nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh
về đạo đức, về giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên
Bùi Đình Phong (chủ biên), Tư tưởng Hồ Chí Minh (Hỏi- Đáp), Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia, 2011
Đinh Xuân Lâm - Bùi Đình Phong, “Giá trị trường tồn của tư tưởng đạo đức
Hồ Chí Minh trong lòng nhân loại tiến bộ”, Tạp chí Thông tin lý luận, số 12, 1995
Đoàn Nam Đàn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Thanh niên, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội, 2002
Hoàng Chí Bảo, Văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Hà Nội, 2013 Lâm Quốc Tuấn - Trần Văn Toàn, “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo
đức vừa “hồng” vừa “chuyên” cho thanh niên trí thức”, Tạp chí Lý luận chính trị, số
10, 2005
Lê Sỹ Thắng, “ Kế thừa tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi
mới ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Triết học, số 5, 2002
Nguyễn Văn Truy (chủ biên), Hồ Chí Minh về đạo đức, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội, 1993
Quang Vinh, Trần Kim Duyên, Văn Song, Hồ Chí Minh về giáo dục và tổ chức
thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2005
Song Thành, Hồ Chí Minh nhà tư tưởng lỗi lạc, Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội,
Trang 10Trần Quy Nhơn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời
sau, Nxb Giáo dục, 2004
Văn Tùng, Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Thanh niên, Nxb Thanh
niên, Hà Nội, 1999
Văn Tùng, Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác thanh niên,
Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2006
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đã trình bày có hệ thống những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức: nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh
về đạo đức, vai trò của đạo đức, các chuẩn mực đạo đức cách mạng, các nguyên tắc xây dựng đạo đức mới Đồng thời, các công trình nghiên cứu trên cũng đã nghiên cứu một cách khá toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò, trách nhiệm lớn lao của tầng lớp thanh niên đối với đất nước; phân tích cụ thể tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên, những nội dung, phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh
2.2 Nhóm các công trình, đề tài khoa học nghiên cứu vấn đề giáo dục dạo đức cho sinh viên hiện nay
Đặng Quang Thành, “Xây dựng lối sống có văn hóa của Thanh niên Thành phố
Hồ Chí Minh”, Luận án tiến sĩ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2005
Hoàng Anh, “Vấn đề xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên trong điều kiện
kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị
quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2001
Lương Thị Bích Ngọc, “Giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học kỹ thuật
công nghiệp Thái Nguyên hiện nay theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh”, luận văn thạc
sĩ Hồ Chí Minh học, trường đại học khoa học xã hội và nhân văn, Hà Nội, 2013
Trang 11Phạm Đình Nghiệp, Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam
trong tình hình mới, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2000
Trần Hậu Kiêm - Đoàn Đức Hiếu, Hệ thống phạm trù đạo đức học và giáo dục
đạo đức cho sinh viên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004
Trần Sỹ Phán, “Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân
cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”, Luận án tiến sĩ Triết học, Học
viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 1999
Võ Minh Tuấn, Giáo dục ý thức đạo đức cho sinh viên Việt Nam hiện nay, Nxb
Thanh niên, Hà Nội, 2005
Trong các công trình, đề tài khoa học trên, hầu hết các tác giả đã đề cập tới các vấn đề như: vai trò, trách nhiệm của sinh viên trong giai đoạn hiện nay; sự cần thiết phải giáo dục đạo đức cho sinh viên; đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên hiện nay…
Tóm lại, tất cả các công trình, bài viết tạp chí, đề tài khoa học nói trên đều đã đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và giáo dục đạo đức cho thanh niên, tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho sinh viên và các giải pháp nâng cao hiệu quả việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và vận dụng vào việc giáo dục đạo đức cho sinh viên trường đại học Hồng Đức tỉnh Thanh Hóa hiện nay là một vấn đề đang cần được đi sâu nghiên cứu hơn nữa
3 Mục đích và nhiệm vụ
- Mục đích nghiên cứu của luận văn:
Trang 12DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Báo cáo của Ban chấp hành Đoàn trường Đại học Hồng Đức khoá VI (2014),
Tài liệu Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Trường Đại học Hồng Đức lần thứ VII, nhiệm kỳ 2014-2017, Tài liệu lưu hành nội bộ
2 Ban chấp hành Đoàn trường Đại học Hồng Đức (2015), Báo cáo tổng kết
chương trình tình nguyện 2014 - 2015, Tài liệu lưu hành nội bộ
3 Ban chấp hành Đoàn trường Đại học Hồng Đức (2015), Báo cáo thành tích
công tác Đoàn và Phong trào Thanh niên, Tài liệu lưu hành nội bộ
4 Ban Tuyên giáo Trung ương (2012), Tài liệu nghiên cứu Nghị quyết Hội nghị
lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa XI, Nxb Chính
trị quốc gia - Sự thật
5 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1998), Giáo dục hệ thống giá trị đạo đức - nhân
văn, Nxb Giáo dục, Hà Nội
6 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp
hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
7 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2006): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
8 Đảng Cộng Sản Việt Nam (2011): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
9 Đoàn Nam Đàn (2002), Tư tưởng Hồ Chí Minh về Giáo dục thanh niên, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội