Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) 2015: cơ hội mới cho phát triển thương mại điện tử của các nước ASEAN

tranh một cách có hiệu quả trong khu vực và với các nơi khác trên thế giới.Nếu thiếu tiêu chuẩn thì có thể sẽ phát sinh hỗn loạn, vô hiệu quả, và các chi phí không cần thiết, nhất là t[r]

1

CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN (AEC) 2015: CƠ HỘI MỚI CHO PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CỦA CÁC NƯỚC ASEAN

TS Nguyễn Tiến Minh PGS.TS Hà Văn Hội

Trường Đại học Kinh tế, ĐHQGHN

Tóm tắt

Việc hình thành Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015 sẽ mang lại cơ hội phát triển cho tất cả cả ngành/lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực thương mại điện tửcủa tất

cả các quốc gia thành viên Bài viết khái quát thực trạng thương mại điện tử của các nước ASEAN trong những năm gần đây, phân tích những cơ hội mới đối việc phát triển thương mại điện tử khi AEC ra đời, qua đó đưa ra một số khuyến nghị với các quốc gia ASEAN để có thể tận dụng tối đa các cơ hội cho phát triển thương mại điện tử, khi AEC hình thành

Abstract

The formation of the ASEAN Economic Community (AEC) by 2015 will bring development opportunities for all the sectors/areas, including electronic commerce sector of all member countries This article generalized situation of ecommerce in ASEAN countries in recent years, analysis of new opportunities for the development of e-commerce when the AEC is established, which offer a number of recommendations to the ASEAN countries to be able to maximize the opportunities for the development of electronic commerce, when the AEC is formed

1 Khái quát Thương mại điện tử của ASEAN

Thương mại điện tử là lĩnh vực hoạt động kinh tế không còn xa lạ với nhiều quốc gia, bởi những tính ưu việt của nó như ít tốn thời gian, công sức, tiền bạc cho những giao dịch kinh tế, trong khi cách làm truyền thống khi giới thiệu sản phẩm là phải chuyển hàng hóa sang tận nơi, những hàng mẫu này có thể mất hàng tháng mới có thể đến được các thị trường này, dẫn đến chi phí cao và sản phẩm có thể giảm chất lượng Do đó, việc áp dụng thương mại điện tử trong hoạt động kinh doanh là một xu thế tất yếu của thời đại Trước

sự phát triển đầy tiềm năng của thị trường số hoá và xu hướng toàn cầu về tự do hoá thương mại, cộng đồng các quốc gia ASEAN đang khẩn trương đẩy mạnh ứng dụng và phát triển thương mại điện tử (TMĐT), xây dựng một không gian ASEAN số hoá thống nhất Thể hiện quan điểm chung của các quốc gia trong khu vực ASEAN đối với việc phát triển TMĐT, các nguyên tắc chỉ đạo hoạt động phát triển TMĐT ra đời, đã phác hoạ định hướng phát triển của các quốc gia trong lĩnh vực hoạt động này

Theo Ngân hàng UBS (Thụy Sĩ) mới công bố kết quả nghiên cứu về thương mại điện tử (TMĐT) cho thấy, mức độ thâm nhập Internet ở các nước ASEAN đạt 32% với

200 triệu người dùng Khách hàng đang có xu hướng chuyển sang thương mại di động

2

(mobile ecommerce) Doanh số TMĐT ở Việt Nam chiếm 0,1% tổng doanh số bán lẻ, thấp hơn tỷ lệ chung của ASEAN là 0,2% UBS cho rằng, thị trường TMĐT ở ASEAN vẫn chưa “trưởng thành” so với Mỹ và Trung Quốc (tỷ lệ TMĐT xấp xỉ 8%)

Bảng 1 Số lượng người dùng Internet các nước ASEAN(Nguồn: UBS)

Quốc gia Dân số Tỷ lệ

sử dụng ĐTD

Đ

Số lượng thuê bao ĐTDĐ

Tỷ lệ thuê bao sử dụng dịch

vụ Data

Số lượng thuê bao sử dụng dịch vụ Data

Số lượng người dùng sử dụng data (Internet)

Tỷ lệ sử dụng Interne

t (tạm tính)

Tỷ lệ

sử dụngI nterne

t tới năm

2017

Số lượng người dùng Interne

t tới năm

2017

(‘000) (A) (B) (C=A*B

)

(D) (E=C*D

)

(F=E/B) (G=F/A

) Indonesia 244,776 121% 296,179 31.0% 91,815 75,880 31% 55% 134,627 Thái Lan 67,912 122% 82,853 64.0% 38,112 31,240 64% 60% 40,747 Malaysia 29,518 132% 38,934 62.6% 24,373 18,478 63% 65% 19,187 Philippines 97,691 112% 109,023 34.4% 37,498 33,600 34% 50% 48,845 Việt Nam* 88,773 148% 131,600 35.0% 46,007 31,035 35% 45% 39,948 Campuchia 14,741 137% 20,200 25.8% 5,207 3,800 26% 30% 4,422 Singapore 5,312 155% 8,234 74.0% 6,093 3,931 74% 75% 3,984 Lào* 6,514 101% 6,600 20.0% 1,320 1,303 20% 30% 1,954 ASEAN 616,614 112% 693,623 250,425 199,267 30% 48% 293,715

Ghi chú:* số liệu bao gồm thuê bao cố định

Kết quả phân tích “dữ liệu về lưu lượng” giao dịch trên mạng internet cho thấy:

- Lưu lượng của các website bán hàng trong tháng 3/2014 đạt 391 triệu lượt truy cập (hit), chủ yếu ở các nước Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Singapore và Philippine, trong khi các website bán hàng ở Trung Quốc đạt 723 triệu lượt truy cập - một con số cách biệt không lớn nếu so sánh quy mô dân số Trung Quốc so với ASEAN

- Sử dụng nền tảng di động thay cho máy tính cá nhân là một trong những dịch chuyển quan trọng đang diễn ra Một nhà phân tích hàng đầu viết trong báo cáo rằng, ASEAN đang tiến đến “thời khắc di động” Hầu hết lưu lượng đến từ các thiết bị di động qua dịch vụ 3G và quan trọng hơn, thiết bị di động đã có giá bán phù hợp hơn cho đa số người dùng Doanh số bán smartphone trong quý I/2014 ở Indonesia, Thái Lan và Việt Nam tăng trưởng khoảng 45-68% so với cùng kỳ năm trước Ở Thái Lan, tỷ lệ sử dụng thẻ tín dụng chỉ 5% là cản trở cho việc mua bán trực tuyến Một loạt các hệ thống thanh toán trực tuyến đưa ra giải pháp thay thế như ThaiEpay.com, Paysbuy.com… đã giúp xóa

3

bớt khoảng cách này Website thương mại điện tử lớn nhất ở Thái Lan là weloveshopping

đã đạt đến 6,9 triệu lượt truy cập trong tháng 3/2014, tương đương với website tương tự xếp hàng thứ 7 ở Trung Quốc là Yhd.com và chỉ sau Amazon.com (16 triệu lượt truy cập)

Sử dụng những dữ liệu này, UBS suy luận ra “tỷ lệ chuyển đổi” - một tỷ lệ đánh giá năng lực bán hàng của website Ở ASEAN, tỷ lệ này từ 0,5%-1%, không cách biệt so với tỷ lệ trung bình toàn cầu là 1,2% (Mỹ là 3%) UBS dự đoán giá trị mua bán trung bình của mỗi giao dịch đạt 35,9 USD, nếu không tính Singapore thì đạt 32,8 USD Điều

đó phản ánh thị trường giao dịch điện tử “chưa trưởng thành” với quy mô giao dịch đạt

528 triệu - 1,1 tỷ USD, dựa trên tính toán rằng, thương mại điện tử chiếm khoảng 0,2% tổng doanh số bán lẻ (Hình 2)

Bảng 2 Tóm tắt thống kê thương mại điện tử ASEAN năm 2013,

so với Trung Quốc và Mỹ

Indon esia

Singa pore

Philipp ines

Việt nam

Thái Lan

Mala ysia

Tổn

g

Trung Quốc Mỹ

Dân số (triệu) 244.8 5.3 97.7 88.8 67.9 29.5

534.

0 1,344.0

312.

0

Số lượng Online (triệu) 75.9 3.9 33.6 31.0 31.2 18.5

194.

2 618.0

245.

2

Tỷ lệ Online

31.0

% 74.0% 34.4%

35.0

%

46.0

%

62.6

%

36.4

% 46.0%

78.6

%

Số người dùng Facebook (triệu) 65 3.4 36 22 26 15.8

168.

2 N/A 204

Số người dùng phương tiện truyền

thông xã hội (triệu) 66 3.6 38 24 27 17

175.

6 610 213

Thị trường bán lẻ (tỷ US$) 100.2 29.6 34.0 79.6 94.4 98.2

436.

0 3,812.0

3,02 6.7

Tỷ lệ TMĐT của thị trường bán lẻ 0.1% 1.0% 0.3% 0.1% 0.2% 0.2%

0.2

% 8.0%

8.7

%

Cơ hội khi TMĐT đạt 5% thị

trường bán lẻn(tỷ US$) 5.0 1.5 1.7 4.0 4.7 4.9 21.8

Cơ hộikhi TMĐT đạt 8% thị trường

bán lẻn(tỷ US$) 8.0 2.4 2.7 6.4 7.6 7.9 34.9

(Nguồn: UBS)

Nếu thương mại điện tử có thể tăng tỷ lệ lên 5% tổng doanh số bán lẻ, thị trường thương mại điện tử sẽ tăng lên quy mô cỡ 21,8 tỷ USD và nếu đạt tới 8% thì quy mô là 34,9 tỷ USD Tỷ lệ hiện nay của thương mại điện tử ở Trung Quốc và Mỹ đang đạt là 8% tổng doanh số bán lẻ

4

Điều này giải thích lý do vì sao công ty thương mại điện tử Trung Quốc lớn nhất khu vực là Alibaba đã chi 313 triệu đôla Sing (khoảng 251 triệu USD) để thâu tóm 10,35% cổ phần của Singapore Post Singapore Post đang mở rộng kinh doanh thương mại điện tử trong khu vực Đông Nam Á

Người tiêu dùng tiếp tục chi tiền cho mua bán trực tuyến với số lượng ngày càng lớn Nợ bất động sản và thẻ tín dụng vẫn đang ở mức đáng lo ngại ở Thái Lan và Malaysia Thủ tục thông quan là một vấn đề lớn ở ASEAN.Cộng đồng kinh tế ASEAN

dự kiến thông qua quy định hải quan một cửa (single window) nhằm thực hiện hải quan điện tử thuận tiện.Ngoài ra, khả năng sẽ có các chính sách hỗ trợ vận tải xuyên biên giới.Tất cả các kế hoạch trên dự kiến sẽ hoàn thành vào cuối năm 2015 Hầu hết các nhà quan sát đều cho rằng điều này là không khả thi

2 Những cơ hội mới cho thương mại điện tử của các nước ASEAN khi AEC được thành lập

Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) được thành lập nhằm mục đích tạo dựng một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất cho các quốc gia thành viên ASEAN, thúc đẩy dòng chu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động có tay nghề trong ASEAN Mục tiêu của AEC là thúc đẩy phát triển kinh tế một cách công bằng, thiết lập khu vực kinh tế có năng lực cạnh tranh cao mà với năng lực cạnh tranh này, ASEAN có thể hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.Đến năm 2015, ASEAN sẽ trở thành:

(i) Một thị trường chung và cơ sở sản xuất thống nhất thông qua các biện pháp: dỡ

bỏ các rào cản đối với sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động kỹ năng cũng như tạo thuận lợi cho sự lưu chuyển tự do hơn của dòng vốn; thực hiện các biện pháp về các lĩnh vực ưu tiên hội nhập

(ii) Một khu vực kinh tế có khả năng cạnh tranh cao trên cơ sở thực thi chính sách cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng, quyền sở hữu trí tuệ, phát triển cơ sở hạ tầng, thương mại điện tử

(iii) Một khu vực phát triển kinh tế cân bằng thông qua thực hiện các biện pháp về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Sáng kiến Hội nhập ASEAN nhằm giúp các nước CLMV (Campuchia- Lào- Myanmar- Việt Nam) nâng cao năng lực…

(iv) Hội nhập hiệu quả vào nền kinh tế toàn cầu trên cơ sở tham gia vào các thỏa thuận tự do hóa thương mại khu vực, tích cực tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu…

Đồng thời, ASEAN nhất trí đề ra Cơ chế thực hiện và Lộ trình chiến lược thực hiện Kế hoạch tổng thể.ASEAN cũng nhất trí xác định 12 lĩnh vực ưu tiên đẩy nhanh liên kết với lộ trình hoàn thành đến năm 2010, đó là: Hàng nông sản; Ô tô; Điện tử; Nghề cá; Các sản phẩm từ cao su; Dệt may; Các sản phẩm từ gỗ; Vận tải hàng không; Thương mại điện tử ASEAN; Chăm sóc sức khoẻ; Du lịch; và Logistics Như vậy, với bốn trụ cột chính của AEC như trên cho thấy:

Thứ nhất, khi ASEAN trở thành một thị trường duy nhất và một cơ sở sản xuất

thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề sẽ là một thuận lợi lớn đối với thương mại điện tử của các quốc gia thành viên Bởi với khi rào cản trong trao đổi thương mại khu vực được xóa bỏ thì khối lượng và tốc độ lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ sẽ được đẩy mạnh.Đó chính là một cơ hội mới cho việc đẩy mạnh sự phát triển của TMĐT Mặt khác, giao dịch TMĐT sẽ không

5

còn bị bó hẹp trong phạm vi một quốc gia mà có thể mở rộng trong toàn khu vực, thậm chí trên toàn cầu Bên cạnh đó, ASEAN là khu vực đầu tiên trong thế giới đang phát triển

có được khung chính sách pháp lí đối với thương mại điện tử (e-commerce).Dự báo 10 năm nữa, đây sẽ là khu vực có nhiều thành tựu nhất trong các quốc gia đang phát triển liên quan đến việc thực hiện đồng bộ hóa luật thương mại điện tử.Tuy nhiên, trong khu vực đa dạng như Đông Nam Á, cần đề cập đến các công cụ quốc tế.Quá trình đồng

bộ hóa cần chú trọng tính có thể đoán trước trong việc sử dụng thương mại điện tử.Thương mại điện tử là thành tố chính đối với các quốc gia ASEAN để hiện thực hóa các mục tiêu của nền kinh tế hội nhập khu vực.Có một thị trường thương mại điện tử đơn nhất sẽ cho phép các quốc gia thành viên ASEAN tận dụng việc phát triển kinh tế nhanh trong khu vực và các quốc gia láng giềng Việc đồng bộ hóa luật thương mại điện tử là chủ yếu để tăng cường hội nhập khu vực thông qua thương mại điện tử, hài hòa hóa thương mại, du lịch, outsourcing, chính phủ điện tử, điện toán đám mây, thương mại di động, và mạng xã hội

Thứ hai, mục tiêu mà AEC hướng tới là hình thành một khu vực kinh tế năng động

và có sức cạnh tranh cao, cũng như là một khu vực phát triển kinh tế đồng đều, nhất là thực hiện có hiệu quả Sáng kiến liên kết ASEAN (IAI) Nếu những mục tiêu này trở thành hiện thực sẽ góp phần không nhỏ trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các quốc gia thành viên Với nền tảng công nghệ thông tin và viễn thông đã đạt tới một trình

độ nhất định, cùng với sự hợp tác cùng nhau phát triển, sẽ giúp cho các quốc gia thành viên AEC có sự phát triển đồng đều Khi đó, giao dịch thương mại điện tử của ASEAN

sẽ có điều kiện phát triển cả về chiều rộng và chiều sâu

Thứ ba, khi ASEAN là một khu vực hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu sẽ

mở ra một cơ hội mới cho hợp tác kinh tế của ASEAN với các nước ngoài khối, đặc biệt với các cường quốc kinh tế như Mỹ, Nhật, hoặc EU từ đó, mở ra cơ hội trao đổi thương mại tự do với các nước và khu vực trên toàn cầu Khi thương mại quốc tế của ASEAN với bên ngoài được đẩy mạnh, chắc chắn giao dịch thương mại điện tử sẽ có điều kiện

mở rộng và phát triển

3 Một số giải pháp nhằm phát triển Thương mại điện tử của các nước ASEAN trước thềm AEC

3.1 Đối với các nước ASEAN nói chung

Như đã nêu trên, thương mại điện tử là một trong 12 lĩnh vực ưu tiên trong lộ trình hướng tới thành lập AEC vào năm 2015 Do đó, các quốc gia thành viên ASEAN cần thống nhất thực hiện một số biện pháp sau:

Thứ nhất, tăng cường vai trò của Chính phủ trong việc tạo dựng một môi trường

có tính hỗ trợ giúp cho TMĐT mở rộng và phát triển; Kích hoạt TMĐT thông qua các dự

án thí điểm, các trung tâm thí điểm và các thực nghiệm;Xây dựng một quan điểm phối hợp, đổi mới và có mục tiêu đối với việc lập chính sách.Các quốc gia thành viên ASEAN cần ban hành các luật cần thiết đảm bảo tính chắc chắn, khả thi, và sáng tỏ của các quyền

và nghĩa vụ của các bên hữu quan, có tính tới các phương thức đang hình thành của hoạt động kinh doanh số hoá Khuôn khổ pháp lý mới phải có khả năng thích ứng và đủ linh hoạt để thích nghi được với các biến đổi công nghệ và với tình hình môi trường toàn cầu

và khu vực biến hoá không ngừng Để nâng cao hơn nữa tác dụng hỗ trợ của môi trường nhằm xúc tiến TMĐT, các quốc gia thành viên ASEAN có thể cần phải có các chính sách

6

kinh tế thuận lợi, các chương trình kích thích cả gói và một cơ chế hỗ trợ.Tuy nhiên, cần phải có nhiều thử nghiệm trong giai đoạn khởi đầu này của việc phát triển TMĐT trong ASEAN.Trong nhiều lĩnh vực của ngành tài chính và trong các khu vực chủ chốt của công nghiệp, rất có thể sẽ không có một doanh nghiệp chuyên hoá TMĐT.Các nước thành viên ASEAN sẽ kích hoạt TMĐT thông qua các dự án thí điểm, các trung tâm thí điểm, các thực nghiệm Các biện pháp mang tính chủ động sẽ bao gồm: các điểm tạo mầm mống, các khuyến khích trong các chương trình làm quen với môi trường mới, và các định hướng mang tính chiến lược

Thứ hai, tăng cường vai trò của khu vực doanh nghiệp.Chấp nhận, phát triển, và

ứng dụng TMĐT thông qua các cam kết của khu vực doanh nghiệp và các hiệp hội buôn bán về duy trì lợi thế cạnh tranh.TMĐT là các hoạt động kinh doanh được các công nghệ mới về thông tin và truyền thông hỗ trợ, và biến hoá không ngừng dưới tác động của các công nghệ mới này.Mạng toàn cầu (Internet) đang nhanh chóng được toàn thế giới chấp nhận và rồi sẽ trở thành công cụ chủ yếu để tiến hành việc buôn bán cũng như việc liên lạc trong nội bộ các tổ chức.TMĐT dẫn tới cả một phương thức kinh doanh hoàn toàn mới mẻ, tiến hành trong một môi trường biến hoá nhanh chóng và không ngừng trên diện rộng dưới tác động thúc đẩy của các biến đổi rất nhanh về công nghệ.Đặc trưng của môi trường TMĐT là các rủi ro, các bất trắc, các “'được”' và ''mất'' tiềm tàng

Thứ ba, nâng cao năng lực của cơ sở hạ tầng mạng truyền thông.Thiết lập cơ sở hạ

tầng mạng truyền thông dễ tiếp cận, và chi phí thấp trên cơ sở các tiêu chuẩn mở nhằm đảm bảo tính liên thông và tính liên tác.Một trong các yêu cầu cơ bản của TMĐT là tính phổ biến và tính dễ tiếp cận với cơ sở hạ tầng truyền thông Tiếp cận và sử dụng cơ sở hạ tầng này là chức năng của năng lực mạng ở cấp quốc gia, khu vực, và toàn cầu; của tính thường hữu và chi phí của các khí cụ truy nhập (điện thoại, máy tính điện tử cá nhân, modem v.v.); và tính thường hữu của kỹ năng kỹ thuật truy cập.Các dịch vụ viễn thông

cơ bản phải dễ tiếp cận đối với đa số dân chúng và chi phí phải thấp là điều kiện tiên quyết căn bản của TMĐT Do đó, trước hết phải có hạ tầng cơ sở viễn thông cơ bản Vì chi phí cao có thể cản trở việc truy nhập vào mạng thông tin, nên giá dịch vụ viễn thông, cùng với giá của phần cứng và phần mềm cần thiết để truy nhập vào mạng truyền thông phải ở các mức có thể chịu đựng được

Để TMĐT có thể phát triển thành công trong nội ASEAN, các quốc gia thành viên phải liên thông với nhau.Khi ấy, tính liên tác cần phải được đảm bảo để tất cả những người sử dụng mạng ở các quốc gia thành viên phải liên thông với nhau Khi ấy, tính liên tác cần phải được đảm bảo để tất cả những người sử dụng mạng ở các quốc gia thành viên có thể liên lạc được với các mạng ở các nước kia, không phân biệt kiểu máy tính được sử dụng, hãng cung cấp dịch vụ viễn thông, kiểu mạng và kiểu phần mềm sử dụng

Thứ tư, thừa nhận bản chất không biên giới của TMĐT, nhận rõ sự cần thiết phải

thiết lập và hài hoà các quy tắc, các tiêu chuẩn và các hệ thống trên quan điểm toàn khu vực nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho TMĐT giữa các nước thành viên ASEAN Những nguyên tắc này sẽ trở thành khuôn khổ cho việc đặc định và thiết kế việc hợp tác kĩ thuật

và các sáng kiến tạo dựng năng lực nhằm xúc tiến và tạo thuận lợi cho buôn bán nội bộ ASEAN, và tạo một chỗ đứng vững chắc hơn cho các nước ASEAN tiến hành buôn bán điện tử với các nước khác trên thế giới

7

Đảm bảo dòng thông tin xuyên quốc gia và sự tự định đoạt của từng cá nhân con người trong khi vẫn tính tới các tiêu chuẩn của các quốc gia thành Đồng thời có tính đến những sự khác biệt về xã hội và văn hoá giữa các quốc gia thành viên.Dành ưu tiên cho việc phát triển các dung liệu hữu ích cho sự phát triển kinh tế,công nghệ, xã hội, và văn hóa của từng quốc gia thành viên.Sự lưu thông thông tin tự do xuyên biên giới các quốc gia sẽ tạo điều kiện cho các công dân thu lợi từ các thông tin phong phú và đa dạng có trên Internet Đồng thời cần phải chú ý tới sự hiện hữu của các dung liệu không mong muốn hoặc có hại trên xa lộ thông tin có thể gây tác động xấu tới các cảm nhận văn hoá, tôn giáo, và xã hội

Thứ năm, thực hiện quyền sở hữu trí tuệ.Thừa nhận bảo vệ sở hữu trí tuệ, có tính

tới những sự phát triển mới nhất, các chuẩn mực đã hình thành, và các tiêu chuẩn được quy định trong các hiệp định và các công ước quốc tế có liên quan.Việc bảo vệ sở hữu trí tuệ là thiết yếu vì các sản phẩm và các dịch vụ số hoá truyền gửi trên Internet có thể bị sao chép một cách dễ dàng Các doanh nghiệp hình thành ra xung quanh việc kinh doanh dung liệu số hoá cần được hưởng một mức độ bảo vệ thích đáng đối với các khoản đầu tư của mình

Thứ sáu, nâng cao tính an toàn trong giao dịch thương mại điện tử Tạo dựng môi

trường tại các quốc gia thành viên ASEAN nhằm bảo đảm an ninh cho TMĐT Khu vực

tư nhân cần phải đi đầu trong việc phát triển và ứng dụng công nghệ bảo đảm an toàn theo kịp mức độ hiện đại.Khuyến khích việc ứng dụng công nghệ chứng thực và mã hoá

để giao dịch điện tử an toàn.Một trong các trở ngại lớn nhất với sự phát triển của TMĐT

là sự lo ngại của dân chúng về tính an toàn Vấn đề an toàn trong TMĐT bao gồm các chính sách về công nghệ mã hoá; khuôn khổ pháp lý cho việc thực thi các chính sách đó; giáo dục cho dân chúng, thị trường, và những người thi hành luật hiểu biết rõ; giúp cho từng địa phương nắm được công nghệ an toàn, và đặt ra các tiêu chuẩn công nghệ tối thiểu

Chính phủ các quốc gia thành viên ASEAN cần phải đi đầu trong việc đưa ra các chính sách tương ứng (nếu cần thiết thì bao gồm cả chính sách mã hoá), các tiêu chuẩn công nghệ, và lập pháp nhằm đảm bảo tính an toàn của TMĐT Tuy nhiên, công nghệ an ninh đang tiến hóa rất nhanh và các chính phủ của các quốc gia ASEAN có lẽ sẽ khó mà theo kịp với thị trường trong lĩnh vực này, và do đó, khu vực tư nhân cần phải đi đầu trong việc phát triển công nghệ an toàn theo kịp mức độ hiện đại

Thứ bảy, đảm bảo yêu cầu về bảo mật và tin cậy.Sử dụng các phương tiện công

nghệ được công nhận quốc tế và có tính liên tác để chống truy nhập bất hợp pháp vào các

dữ liệu.Bảo vệ dữ liệu tạo ra một môi trường tin cậy và an toàn nhằm tạo thuận lợi cho dòng thông tin xuyên biên giới và giúp tăng cường thương mại quốc tế.Do lo ngại về bảo mật, ngày càng có nhiều nước ban hành các luật về bảo vệ dữ liệu nhằm ngăn cản không cho thông tin được truyền gửi tới những năm không có phương tiện thích đáng để bảo vệ thông tin Trong tình huống ấy, ở những nước không có các cơ chế bảo vệ thông tin thích đáng, TMĐT sẽ không thể phát triển được

Thứ tám, sử dụng mã thương mại thống nhất.Trợ giúp tích cực cho việc phát triển

và áp dụng một bộ mã thương mại thống nhất, và việc hài hoà các quy tắc và các thủ tục thương mại trên bình diện quốc tế, có tính tới các chính sách quốc gia Cần phải có các tiêu chuẩn cho mã thương mại và hoạt động thương mại để các doanh nghiệp có thể cạnh

8

tranh một cách có hiệu quả trong khu vực và với các nơi khác trên thế giới.Nếu thiếu tiêu chuẩn thì có thể sẽ phát sinh hỗn loạn, vô hiệu quả, và các chi phí không cần thiết, nhất là trong trường hợp buôn bán đối ngoại

Thứ chín, phát triển các hệ thống thanh toán điện tử.Chủ động tham gia phát triển

và sử dụng các hệ thống thanh toán điện tử có tác dụng trợ giúp cho buôn bán trong nước, trong khu vực và trên thế giới, và có tác dụng hỗ trợ cho sự tiếp nhận TMĐT trong khu vực Các quốc gia thành viên ASEAN đảm bảo tính an toàn và tính đáng tin cậy của các

hệ thống thanh toán điện tử nhằm bảo vệ người tiêu dùng hoặc để đáp ứng các mục tiêu trọng yếu về thực thi các luật

Hiện nay, một số hệ thống thanh toán điện tử đã ở giai đoạn phát triển.Các hệ thống này mang lợi lớn cho các tổ chức tài chính quốc tế, nhưng rất có thể sẽ khiến cho các nền công nghiệp nhỏ và vừa phải chịu các phí tổn quá mức cho phép Để đảm bảo rằng toàn khu vực, cũng như từng quốc gia riêng lẻ trong khu vực thu được lợi ích từ TMĐT, cần phải có hệ thống thanh toán điện tử đáp ứng được đồng thời cả tầm quốc gia, tầm khu vực và tầm quốc tế

Liên tục kiểm nghiệm các phản ánh của TMĐT vào chế độ thuế tương ứng, và hợp tác chặt chẽ để đảm bảo tính toàn vẹn của hệ thống thuế.TMĐT ngày càng được ứng dụng rộng rãi làm nảy sinh khả năng thu nhập của các quốc gia thành viên ASEAN bị tổn thất, và làm gia tăng các phí tổn hành chính TMĐT cũng có thể làm phát sinh các khó khăn trong việc xác định các sản phẩm giao dịch theo đường Internet Do vậy, rất có thể phải đánh giá lại tính thích ứng của các hệ thống thuế ở từng quốc gia thành viên ASEAN

3.2 Đối với Việt Nam nói riêng

Theo thống kê của Hiệp hội Thương mại điện tử, với sự bùng nổ của dịch vụ Internet, kết nối 3G và các thiết bị di động như hiện nay, giao dịch thương mại điện tử Việt Nam đã đạt giá trị 2,2 tỷ USD năm 2013 và có thể chạm ngưỡng 4 tỷ USD vào năm

2015 Tuy nhiên, tiềm năng càng lớn thì rủi ro cũng nhiều bởi đến nay, hành lang pháp lý

và cơ sở hạ tầng trong thương mại điện tử tại Việt Nam vẫn chưa đáp ứng kịp tốc độ phát triển Thương mại điện tử đang có bước phát triển rất nhanh, cùng với đó là hệ thống viễn thông của Việt Nam trong mấy năm qua cũng có tốc độ phát triển vượt bậc.Hiện nay, khoảng 1/3 dân số Việt Nam truy cập Internet, do vậy thương mại điện tử rất có tiềm năng phát triển Với sự bùng nổ như vậy, vi phạm trong giao dịch thương mại điện tử bắt đầu phát sinh gây nên không ít sự nghi ngờ từ phía người tiêu dùng Ngoài ra, những mô hình thương mại điện tử bán lẻ trên mạng, đặc biệt là các kênh như diễn đàn rao vặt, mạng xã hội cũng xuất hiện tình trạng bán hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, thậm chí là hàng cấm kinh doanh Đấy là những biểu hiện vi phạm, gian lận thương mại trong thương mại điện tử đang xuất hiện khá phổ biến hiện nay

Có thể nói thương mại điện tử hiện nay phát triển rất sôi động với nhiều hình thái như B2B, B2C, C2C hoặc giữa các cơ quan nhà nước với doanh nghiệp.Trong vài năm trở lại đây có thêm một mô hình rất mới đang được các cá nhân và doanh nghiệp hưởng ứng đó là thương mại điện tử qua các thiết bị di động.Có thể nói doanh nghiệp bán hàng cho người tiêu dùng thông qua các website hiện nay đang chiếm số đông.Loại hình này

có sức lan tỏa rất lớn, theo tính toán của Cục thương mại điện tử và Công nghệ thông tin đang có hơn 200.000 doanh nghiệp trong tổng số gần 500.000 doanh nghiệp trên cả nước

9

có website, trong số đó 80% là website thương mại điện tử Tuy nhiên, để đảm bảo việc mua hàng trên mạng và đảm bảo lòng tin của người tiêu dùng, chúng ta còn rất nhiều vấn

đề phải bàn Thương mại điện tử là lĩnh vực mới, dựa trên nền tảng công nghệ thông tin

và đặc biệt là mạng Internet do vậy người tiêu dùng đôi khi bị thiệt hại và mất niềm tin vào lĩnh vực này khi cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ

Về hội nhập khu vực của ngành thương mại điện tử.Ngay từ cuối năm 2004, Việt Nam đã tiến hành một vòng các cuộc đàm phán ban đầu và hoàn thành lộ trình hội nhập toàn diện ngành thương mại điện tử trong ASEAN.Các mục tiêu của việc hội nhập ngành e-ASEAN bao gồm: i) Tự do hoá thương mại các sản phẩm ICT, dịch vụ và đầu tư ICT; ii) Phát triển, tăng cường và củng cố năng lực cạnh tranh của ngành ICT trong ASEAN; iii) Giảm cách biệt về kỹ thuật số trong từng Quốc gia thành viên ASEAN và giữa các Quốc gia thành viên ASEAN; và iv) Thúc đẩy hợp tác giữa khu vực nhà nước và tư nhân tiến tới thực hiện mục tiêu e-ASEAN Trong nhấn mạnh đến các biện pháp cụ thể là các sáng kiện dựa trên những đề xuất đã được thực hiện (như xoá bỏ thuế quan đối với các sản phẩm thuộc danh mục ITA1 cho các nước ASEAN-6 vào 1/1/2005), và bổ sung các khuyến nghị mới nêu tại Tuyên bố Bali II, bản tổng hợp Lộ trình hội nhập e-ASEAN (RIA) và Tuyên bố Singapore - Chương trình hành động, được thông qua tại Hội nghị ASEAN TELMIN lần thứ 3, cũng như các sáng kiến khác tập hợp từ đại diện khu vực nhà nước và tư nhân của tất cả các nước ASEAN.Việc thực hiện đầy đủ các khuyến nghị này là yếu tố quan trọng giúp ASEAN đạt tới mục tiêu hội nhập ngành e-ASEAN vào năm 2010 Tuy nhiên, các khuyến nghị này chưa phải toàn bộ, ASEAN sẽ tiếp tục bổ sung các biện pháp cần thiết khác khi cần thiết Lộ trình này bao gồm các biện pháp cụ thể đối với ngành e-ASEAN, cũng như những biện pháp áp dụng chung cho tất cả các ngành

Trong thời gian tới, để TMÐT phát triển thì các yếu tố hạ tầng cần được xây dựng một cách đồng bộ từ pháp lý, viễn thông, internet, thanh toán, nguồn nhân lực TMÐT là lĩnh vực mới nên vai trò của cơ quan quản lý nhà nước ở giai đoạn đầu phát triển là rất quan trọng Cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng chính sách, chiến lược phát triển phù hợp thực trạng và năng lực ứng dụng của các đối tượng Ðặc biệt, cần xây dựng những chương trình nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao nhận thức và ứng dụng TMÐT

Hoạt động TMÐT ở Việt Nam hiện khá đa dạng về hình thức, phức tạp về tính chất và có tác động xã hội rộng lớn Trong khi đó, năng lực của các cơ quan quản lý và thực thi pháp luật chưa theo kịp với nhu cầu của thực tiễn phát triển Ðể nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực còn tương đối mới mẻ này, cần có hệ thống văn bản pháp luật với hiệu lực đủ mạnh và tầm bao quát lớn, đặt nền tảng cho việc xây dựng cơ chế cũng như tổ chức triển khai các hoạt động thực thi pháp luật và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển TMÐT thời gian tới

10

Tài liệu tham khảo

1) Bộ Công thương, Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin

(2013),Báo cáo thương mại điện tử Việt Nam 2013

2) Hiệp hội TMĐT Việt Nam, Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử 2013

3) Vũ Huy Hoàng (2013), Cộng đồng kinh tế ASEAN - Ưu tiên hội nhập kinh

tế ASEAN

4) Đào Trọng Nghĩa (2012), Thương mại điện tử và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Kinh tếViệt Hải (2014),

ASEAN,http://thegioi.baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh

6) Trần Thị Tuyết Minh (2013), Hướng tới hình thành cộng đồng kinh tế ASEAN, http://www.baocongthuong.com.vn/Phát triển thương mại điện tử - xu hướng phát triển của thời đại , www.daktra.com.vn

7) UNCTAD (2008), E-commerce and LDCs challenges for enterprises and governments”

8) UNCTAD (2012), Review of E-commerce Legislation Harmonization in the Association of Southeast Asian Nations