Viéc dành già trình dò hpc vién ò huóng tiép càn này là khào sii khà nàng giao tiép, khà nàng tuong tàc U-ong càc tình huò'ng, khà nàng nàm bàt nói dung thóng tin, khà nàng phàt trién [r]
Trang 1DAY TIÉNG VIÉT NHl/ LÀ NÓI DUNG
HAY PHl/ONG TIEN?
ThSDinhLuGioHi Khoa Viet Nam hoc
Truàng DH KHXH&NV, DHQG Tp HCM
l.DANNHAP ^^ * *^^ ^ ' ^
^ , _ 4 ì}(U-'U r : i / - u ! fii^'^t .: , - ^ -•>-•
Tua de ciia bài viét, néu khóng vi muc dich ngàn ngon cùa mot tua de, ihì dà phài là "Tiéng Viét nén dupc xem là phuong tién bay nói dung trong viéc giàng day tiéng Viét nhu mot ngoai ngQ?" Càu hòi duoc dàt ra cho nhOng giào vién - nhQng nguói truc tiép giàng day tiéng Viét, cho nhQng tàc già càc giào trình tiéng Viét, cho nhfing nguói thiét ké nói dung chuong trình hoc, va cho nhQng nguói thiéttó viéc dành già trình do tiéng Viét Vói nhQng nguói it nhiéu co kinh
nghiém trong llnh vuc giàng day tiéng Viét nhu mot ngoai ngQ càu Irà
lói chic chin se là "Cà bai" Tuy nhién, tra lói nhu thè ma khòng di vào phàn djnh hai khuynh huóng giàng day, xem tiéng Viét là nói dung chinh cùa viéc giàng day, bay xem no là phuong tién ciia qui trình giao tiép ma hoc vién càn, thì co le chua thoà man Bòi le, dàng sau hai "miéng bành" dò là cà mot he thóng càc li thuyét va triét li giàng day ngoai ngQ di theo ùng ho
98
Trang 2DÓng tijr "xem" trong càu hòi trén hàm chiia hon mot yéu to' dà
dugc nhàc dén trong s6 10 yéu to' ciia mot lóp hoc ngoai ngQ bay
ngón ngQ thur hai, do là quan niém cùa giào vién ve ngoai ngQ va muc
dich cùa no, ve phuong phàp sé duoc su dung de day, cung nhu ve muc
tiéu cùa lóp hoc do giào vién xàc dinh va quyét dinh Truóc hét, chùng
ta bay tìm hiéu xem cài gì sé duoc day khi tiéng Viét duoc xem là nói dung va khi tiéng Viét dugc xem là phuong tién
2 NÓI DUNG HAY PHUONG TIÈN?
2.1 Khi tiéng Viét dugc xem là nói dung, nghia là qua trình day tiéng Viét chi quan tàm dén tiéng Viét nhu là dó'i tugng cùa phàn tich va nghién cihi Khi dò, tiéng Viét sé dugc day sao cho hoc vién co kién thQc va su hiéu bié't róng nhift ve càc llnh vuc ngón ngQ hoc truyén thóng là ngQ àm tir vung, ngQ phàp, rói cao hon là dén phong càch hoc, ngón ngQ hoc xà h^i (giai tàng, ngón ngQ hoc ve giói, ngón ngQ tre em ) v.v 0 huóng tiép càn "nói dung" này, càc càu hòi dành già trình dò, néu co sé kiéu nhu: àm "é" va "e" phàt àm kbàc nhau thè nào?
"còng nghiép" nghla là gì? "toàn bó" va "toàn thè" kbàc nhau thè nào?
CSLU tnic nghich nhàn qua là "vi nén " bay "tuy nhimg "? Nguói hoc sé dugc cung càp càc bài tàp dàt trong tàm vào phàt àm (dò
chinh xàc càc thanh dieu, ngQ dieu, càc wàn de phuong ngQ), vào ìit
vung (giài thich nghia tir, phàn biet sic tbài nghla, khà nàng két hgp, dóng nghla va trai nghla), vào c^u tnic cu phàp (ngQ nghla cùa càu
' lOytfuitfdflfylà: ^ ;fv Mot - quan ni£m cùa giào vi£n ve ngón ngù: ma ho day
Hai - phuong phàp ma giào vì£n sur dung d^ day
Ba - muc ti£u cùa lóp hoc do giào vién xàc dinh
Bó'n - nói dung ngòn ngi^
Nam - nhOng hoat d^ng ben trong lóp hoc
Sàu - vai trò diéu hành cùa giào vién
Bay - vai trò cùa nguói hoc
Tàm - giào trình va giào cu
Chfn - càc hình thd'c dành già trình dò
Muói - mdi truóng va dàc tnmg cùa lóp hoc
(Colin Baker, càc irang 212-215)
Trang 3trac, khà nàng bién thè, khà nàng mò róng) Nhu vày càc thao tàc dav trong lóp sé bao góm:
- Giói thiéu càc chù diém ngQ phàp
- Giài thicb nghia tQ vung bang dinh nghla bay bang hình thi dó'i chiéu vói ngón ngQ cùa hoc vién bay ngón ngQ phuong tién
- Giài thich khà nàng san sinh cùa càc càc cà'u tnic
- Giài thfch càc su dung càc tir cóng cu
- Giài thfch sàc tbài nghìa cùa tu bay càu tnic
- Giói thiéu càc bién tugng dac thù cùa tiéng Viét nhu lày, % iéc boa
' - Mó tà tràt tu tQ trong càc ngQ doan va trong càu
- Mó tà càc khà nàng tinh lugc
v v 'i '^«"^ ' ' ' ^^ •*'* 1
Va càc bài tàp, càc bài thuc hành tbeo buómg tiép càn này co thè là:
- Cbon tu ihicb hgp dicn vào cbò trong cùa mot doan vàn
- Cbon tQ phù hgp i-^-, iv" >.t HIKÌ r
- Chpn càc Xìs / ngQ gàn nghìa, trai nghla ">^'t^
- Cbon mot tu / ngQ trong so càc tQ
- Dàt càu vói mot tu / ngQ cho truóc ^
- Dat càu vói nhQng càu tnic cho truóc
- Tìm càu dung, sai ~
- Tim tQ de chi su vàt thóng qua hình ànb va biéu tugng
va mot so dang bài tàp kbàc
Va qua trìnb dànb già nguói hoc theo huóng tiép càn "nói dufti này quan tàm chù yéu dén khà nàng phàn biét va lira chon tif/ngfl chinh xàc, khà nàng dat càu Càc de thi theo huóng này thuòng làcit
de trac nghiém dang chon a, b, e, d, chon dung sai
Vày thì, khi tiéng Viét khóng dugc coi là nói dung cùa viéc già day, ma là phuong tién, thì thè nào?
100
4
Trang 42.2 Khi tiéng Viét dugc xem là phuong tién de giao tiép, thì trai lai, tìjr vung va càu truc cu phàp khóng con là tàm diém nQa Khi dò, giào vién khóng dòi hòi hoc vién phài phàn biét sàc tbài cùa hai tu gàn nghla, cung khòng yéu càu hoc vién liét ké mot danh sàch càc cau tnic
cu phàp dà hoc Cài ma giào vién dòi hòi ò hoc vién là khà nàng su
dijng mot càu cho dung vói mot ngQ cành, là khà nàng tra lói mot càch phù hgp, là khà nàng co thè giao tiép trong mot tình huóng dac thù (thi
du trong tàc xi, trén duòng, trong siéu thi, ò tiém giàt ùi ) Giào vién tir bò viéc day ngQ phàp mot càch co he thó'ng, ma quay sang day càc tình huóng giao tiép co he thó'ng Nhu vày, khi xem tiéng Viét là phuong tién giào vién sé chù trong dén càu vói tu càch là don vi thóng bào, va dén ngQ cành cùa càu dò Ngoài ra huóng tiép càn này con chù trong dén su lua chon ngón ngQ trén co so càc tham to' ngón ngQ hoc
xà bòi nhu giói tfnh, phong càch (tu nhién, thàn màt, kinh ngu, hành chinh, thóng tue), già tri biéu càm, già tri ngQ dung (thi du nhu hành vi tai lói), nhQng kbàc biét phuong ngQ Theo huóng tiép càn này, qua trình giàng day trong lóp hoc bao góm:
- Xày dung càc tình huóng bòi thoai
- Cung cSfp càu vói già tri thóng bào
- Diéu khién qua trình thuc hành giQa hoc vién
- Huóng dàn viéc nàm bàt càc dàu vào llnh bòi (receptive input) trén co so nói dung giao tiép
- Mò tà càc tình huóng co tfnh chat ngón ngQ - vàn boa
- Luu y càc hình thQc ngón ngQ dùng de biéu càm, biéu niém
- Giài thfch va giùp vàn dung càc già tri ngón ngQ tri nhàn: góc nhìn, y nghla chù dpng/bi dóng, thì/thé, tbài
v.v
Va càc bài tàp ngón ngQ thuòng là nhQng bài tàp huóng ve nói dung giao tiép lién cà nhàn, vói càc tình huò'ng cu thè Duói day là mot vài thf du:
- Tién hành bòi thoai theo nhóm vói su chi dàn cùa giào vién
- Trình bay mot de tài, mot vàn de
- Mò tà mot tình huóng
101
Trang 5tnjc, khà nàng bién thè, khà nàng mò róng) Nhu vày, càc thao tàc da;
trong lóp sé bao góm:
- Giói thiéu càc chù diém ngQ phàp
- Giài thfch nghla tQ vung bang dinh nghla bay bang hình
dó'i chiéu vói ngón ngQ cùa hoc vién hay ngón ngQ phuong ti(
- Giài thfch khà nàng san sinh cùa càc càc càu truc
- Giài thfch càc su dung càc tQ cóng cu
- Giài thfch sàc tbài nghla cùa lù hay càu tnic
- Giói thiéu càc bién tugng dac thù cùa tiéng Viét nhu lày,"
iéc boa
.^ , - Mó tà tràt tu tQ trong càc ngQ doan va trong càu
g - Mó tà càc khà nàng tinh lugc
f l i t "
v v li j ; ' M I ••'
Va càc bài tàp, càc bài thuc hành theo huóng tiép càn này co thè là:
- Chon iQ thfch hgp dicn vào cbò trò'ng cùa mot doan vàn
- Cbon tu phù hgp
- Chpn càc tQ / ngQ gàn nghla, trai nghTa
*" '*- Chpn mot tQ / ngQ trong so càc tu
- Dàt càu vói mot tu / ngQ cho truóc
- Dat càu vói nhQng càu truc cho truóc
- Tim càu dùng, sai " "
- Tm\ tu de chi su vàt thóng qua hình ànb va biéu tugng
va mot so dang bài tàp kbàc
Va qua trình dành già nguói hoc theo huóng tiép càn "nói dung'
này quan tàm chù yéu dén khà nàng phàn biét va lua chpn tìr/ngfl chinh xàc, khà nàng dat càu Càc de thi theo huóng này thuòng là cat
de trac nghiém dang chpn a, b, e, d, chpn dùng sai
Vày thì, khi tiéng Viét khóng dugc coi là nói dung cùa viéc già
day, ma là phuong tién, thì thè nào?
1
4
100
Trang 62.2 Khf tiéng Viét dugc xem là phuong tién de giao tiép, thì trai lai, tQ
vung va càu tnic cu phàp khóng con là tàm diém nQa Khi dò, giào vién khòng dòi hòi hoc vién phài phàn biét sàc thài cùa hai tQ gàn
I nghla, cung khòng yéu càu hoc vién liét ké mot danh sàch càc càu tnic
I cu phàp dà hoc Cài ma giào vién dòi hòi ò hoc vién là khà nàng su dung mot càu cho dùng vói mot ngQ cành, là khà nàng tra lói mot càch phù hgp là khà nàng co thè giao tiép trong mot tình huóng dac thù (thf
du trong tàc xi, trén duòng, trong siéu thi ò tiém giàt ùi ) Giào vién
tQ bò viéc day ngQ phàp mot càch co he thó'ng, ma quay sang day càc tình huóng giao tiép co he thó'ng Nhu vày, khi xem tiéng Viét là phuong tién giào vién sé chù trong dén càu vói tu càch là don vi thóng bào, va dén ngQ cành cùa càu dò Ngoài ra huóng tiép càn này con chù trong dén su lua chpn ngón ngQ trén co so càc tham tó ngón ngQ hpc
xà bòi nhu giói tfnh, phong càch (tu nhién, thàn màt, kfnh ngu, hành chfnh, thóng tue), già tri biéu càm, già tri ngQ dung (thf du nhu hành vi tai lói), nhQng kbàc biét phuong ngQ Theo huóng tiép càn này, qua trình giàng day trong lóp hpc bao góm:
- Xày dung càc tình huóng bòi thoai
- Cung càp càu vói già tri thóng bào
- Diéu khién qua trình thuc hành giQa hpc vién
- Huóng dàn viéc nàm bàt càc dàu vào llnh bòi (receptive input)
^^ trén co so nói dung giao tiép
- Mó tà càc tình huò'ng co tfnh chat ngón ngu - vàn boa
- Luu y càc hình thQc ngón ngQ dùng de biéu càm, biéu niém
- Giài thfch va giùp vàn diJng càc già tri ngón ngu tri nhàn: góc nhìn, y nghla chù dòng/bi dóng, thì/thé, thài
v.v
Va càc bài tàp ngón ngQ thuòng là nhQng bài tàp huóng ve nói dung giao tiép lién cà nhàn, vói càc tình huò'ng cu thè Duói day là mot vài thf dii:
- Tién hành bòi thoai theo nhóm vói su chi dàn cùa giào vién
- Trình bay mot de tài, mot vàn de
Mò tà mot tình huóng
-m
Trang 7- Xày dung mot ké hoach, du dinh
- Viét tu do ve mot de tài
- Thào luàn ve mot bài nghe hay mot bài viét
v.v
Viéc dành già trình dò hpc vién ò huóng tiép càn này là khào sii
khà nàng giao tiép, khà nàng tuong tàc U-ong càc tình huò'ng, khà nàng
nàm bàt nói dung thóng tin, khà nàng phàt trién hòi thoai hay vàn bin
theo nhQng huóng kbàc nhau Dò thuòng là càc bài kièm U-a vàn óif,
bài viét luàn tu do, yéu càu tóm tàt nói dung bài viét hay bài nghe
Su kbàc biét giQa hai vàn de "nói dung" va "phuong tién" d
mó tà tóng quàt qua bang duói day:
Dàu vào
Khi tiéng Vift là nói dung
Kién thCrc va hiéu biét ve tiéng Viét ò càc bình
dién ngO dm, tir vang, ngO phàp
KhitiengVidtlàphiAmgtifn
NW
Càc tinh huóng giào tiép nói va viA
nOì dung thdng tin chuyén tài thOng
qua tiéng Viét _
Yèucàu
dòi vdi
hpc vién
Hiéu y nghìa cùa tir, ngO, càu taic cu phàp
Phàn biét sàc thài tir vmig / cu phàp
Hiéu càc khài niém ngòn ngQ hpc
Sir dung kién thùc tiéng Viét tron||
viéc nàm bàt nOi dung càc mOn hgc Hành ngón trong càc tinh huéng hOi thoai
Càc thao
tàc cùa
giào vién
trong Idp
Giói thiéu càc chù diém ngO phàp
Giài thfch nghla tir vung bang dinh nghla hay
bang hinh thCrc déì chiéu vói ngón ngO cùa hpc
vién hay ngón ngff phuong tién
Giài thfch khà nàng san sinh cùa càc càc càu
trùc
Giài thfch càc sur dung càc ìù còng cu
Giài thfch sàc thài nghla cùa tir hay càu trOc
Giói thiéu càc hién tupng dàc thù cùa tiéng Viét
Mó tà tràt tu tir trong càc ng(/ doan va trong càu
Mó tà càc khà nàng tJnh tupc
Xày dt/ng càc tinh huóng hOi thoai
Cung càp càu vói già tri thóng bào
Diéu khién qua trtnh thuc hành giOi hpc vién
Huóng dàn viéc nàm bàt càc tìn
vào tfnh hòi trén co so nói dung 9M tiép
Mó tà càc tJnh huóng c6 tinh chi ngón ngQ - vàn hoà
Luu y càc htnh thirc ngón ngO dùng
de biéu càm biéu niém
Giài thfch va giùp vàn dung càc ^ tri ngón ngQ tri nhàn
Hình thCfc
kiém tra
Trac nghiém dàt càu, hoàn thành càu Vàn dàp viét luàn dpc hiéu
102
Trang 8Nhu vày, càu hòi - tua de cùa bài viét nàm ò chò, giào vién nén
chpn càch tiép càn nào, và bài viét sé thè hién quan diém cùa tàc già
ve viti de này Nhung truóc hét, chùng ta bay xem xét lai nhung huóng
tiép càn co bàn cùa viéc day tiéng
k 3 CAC HUÓNG TIÉP C>\N CO BÀN
i
i 3.1 Hirérng tiép càn càu trùc
' Mot càch ngàn gon, day là huóng tiép càn bao góm càc phucmg ' phàp nhu Phuong phàp nghe nói (Audiolingualism), Phucmg phàp vàn ' pham - dich (Grammar - Translation) và Phucfng phàp truc tiép (Direct), trong dò phucfng phàp nghe nói là chù dao Phucmg phàp này
I dà ducfc su dung tu Thè chién thù hai Theo Phucfng phàp nghe nói,
I viéc hoc ngòn ngìì thù hai co thè tién hành thóng qua qua trình tbii dàc
I mot tàp hop càc thói quen nói nàng Thói quen này chinh là khà nàng phàt ra mot àm thanh và nói mot tir, su dung ngu" phàp mot càch tu
I dóng và vò thùc ò góc dò hành vi luàn, viéc hoc tiéng bao góm su lién két giOa mot phàn ùng và mot tàc dóng Giào vién cung cà'p nhùng tàc dóng ró ràng cu thè Nguói hoc sé phàn ùng lai và sé duac cbùa lói bay duoc chàp nhàn Thóng qua su làp lai và luyén tàp, sinh vién hi vong
sé co thè su dung ngòn ngù thù hai mot càch tu dòng
"Ò huóng tiép càn nghe nói này, he thóng càn ghi nhó là càc bòi thoai dua trén càu trùc cho san Viéc hoc tiéng sé trò thành viéc hoc càc càu trùc, àm thanh và tu vung de co thè dat dén khà nàng phàt àm tuong tu nguói bàn ngù Quan diém cà'u trùc nhu thè xem ngòn ngù nhu là mot he thó'ng ngòn ngù hoc vói muc dich là truyén khà nàng ngón ngù ò sinh vién Dó'i vói phucfng phàp ngù phàp - dich thuat, càc
kl nàng vàn tfnh duoc chù trong hcfn là ngón tfnh Nò hoàn toàn dòi làp vói phucfng phàp nghe nói, vò'n quan tàm nhiéu hcfn dén nghe và nói
Và chinh vi viéc day tiéng dua trén cà'u trùc cùa ngòn ngù, cho nén càc bài hpc càn phài dudc sàp xép thù tu và cà'p bàc mot càch can thàn Thù tu bài hoc hoàn toàn bi chi phò'i bòi mùc dò phùc tap ngù phàp (thf du chuyèn tu nhùng quy tàc ngù phàp tu dcfn giàn dén phùc tap cùng vói nhùng ngoai le cùa nhùng quy tàc này, thuc hành càc màu
103
Trang 9càu don giàn, rói khóng ngùng tàng thèm so luong tu vung và dò khó cùa cà'u trùc càu)." (Colin Baker, trang 216)
Nhu vày, huóng tiép càn này lini y dén:
- Viéc hoc tiéng chfnh là su giao thoa giùa ngón ngù thù nhl (cùa nguói hoc) và ngòn ngù thù hai là ngòn ngù duoc hoc
- Thù tu bài hoc là thù tu bàn cbà't cùa ngòn ngù, cùa càc quy tàc
- Su phàn ùng cùa nguói hoc sau mot tuong tàc cùa giào vién
3.2 Huóng tiép can chùc nàng
Vào dàu nàm 1970, mot phucfng phàp giàng day ngoai ngùchiS dao kbàc dà duoc phàt trién Tbay vi xem ngòn ngù nhu là mot h^ thóng ngón ngQ càn phài truyén dat cho nguói hoc, thì quan diém cui huóng tiép càn này là *'ngòn ngù chù yéu là de cbuyén tài y nghia" D6
là SLT cbuyén dói tu viéc day ngón ngù vói bàn chat cùa nò sang viéc day nbihig hình tbùc cùa ngón ngQ phù bop cho giao tiép Himes (1972b) dà cho ràng ngòn ngQ chù yéu là de giao tiép, chù yéu là de co thè su diing cho mot miic dich nào dò Ngòn ngQ là phuong tién hon 11 mot dó'i tuong cà'u trùc dich Colin Baker cung de càp dén vàn de này khi cho ràng "Ngón ngù hiéu qua khòng co nghTa là tfnh chfnh xàc ngù phàp cùng khóng phài là khà nàng thành thao trong cà'u àm, ma chfnh là khà nàng giao tiép mot càch hiéu qua." (Colin Baker, trang 217)
Tàm diém cùa huóng tiép càn này là coi viéc thu dàc ngón ngt thù nhà't và thù hai là nhu nhau Huóng tiép càn này ciing pbà vò mfli
so quy tàc truyén thó'ng cùa huóng tiép càn Càu trùc:
- Nguói hpc là nguói quy dinh dàu vào ngón ngù dua trén nhli càu giao tiép
- Quan tàm dén qua trình thu dàc tu nhién
- Xem lòi ngù phàp là qua trình tu nhién cùa viéc hpc Và chfnli hpc vién chù khóng phài giào vién, là nguói tu sua lòi
Khòng chi quan tàm dén giao tiép thành vàn ma con giao tiép bÉ thành vàn qua ngón ngQ cu chi, ngón ngQ net màt Dò là mot phàn cui chién lupe giao tiép ma giào vién càn phài truyén thu cho nguói hpc 1(H
1
Trang 103.3 Hifémg tiép càn tuong tàc
Huóng tiép càn Tuong tàc là su phàt trién cùa Huóng tiép càn Chùc nàng Nò xuàt hién tu nhùng nàm 1970 và dupc phàt trién thành nhiéu phucfng phàp khàc nhau: phucfng phàp tình huóng (situational),
mò phong (assimilation) Phuong phàp này "dòi hòi mot lóp hpc trong
dò qua trình giao tiép thàt su giùa càc cà nhàn phài dupc tbuóng xuyén tién hành và trong dò nhùng giao dich co tfnh chat cà nhàn hay xà bòi giQa con nguói phài xuàt hién mot càch tfch cuc." (Colin Baker, trang 221)
Thoàt khòi phong càch truyén giàng, tàch kbòi vai tró là trung tàm, là nguói kiém soàt, giào vién trò thành nguói bò trp cho viéc hpc trong lóp Quan diém tuong tàc chù trong dén qua trình giao tiép xà bòi chù dòng tò'i da trong lóp hpc, giùa hpc sinh thuc hành theo càp hay theo nhóm
Phuong phàp tuong tàc liru y dàc biét dén viéc dòng vai (role-play) cùa hpc vién trong lóp hpc Vai dién co thè là mot nguói trong bòi thoai, mot nhà vàn, mot nbà bào dang viét bài, mot tuóng thuàt vién Nguói hpc sé phài tu giài quyét bài toàn giao tiép cùa hp Dò là
su tuong tàc dfcb thuc, nò hoàn toàn giò'ng nhu nhùng tuong tàc ngòn ngQ trong dói thuc 0 phuong phàp này, lòi ngQ phàp gàn nhu khòng phài là mò'i quan tàm cùa giào vién nùa Giào vién chi can thiép khi nào nhùng lói dò ànb huóng dén su truyén tài thóng tin trong tình huò'ng giao tiép ma thói
Nhu vày, ba huóng tiép càn, ba phucfng phàp, dóng thói cùng là
ba quan diém trén ra dói mot càch co ké thùa Tfnh ké tbùa, lién tue dò
di theo nhQng chiéu huóng nhu sau:
- Tu dòi tuong là bàn chat ngòn ngù dén dói tupng là tình huóng
mò phong thuc té'
- Tu dò chfnh xàc ngù phàp dén khà nàng dàm bào ITnh bòi và
* truyén tài thóng tin trong giao tiép
- Tu vai trò chù dao, vai tró "vua" cùa giào vién, dén vai trò bò tro, can thiép
- Và tu viéc xem ngòn ngù là nói dung, dén viéc xem ngòn ngù là phucfng tién
m
